Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 1059 9491309 8791506 2026-10-10T20:59:44Z Stefangrotz 91903 kategorio Esperanto-renkontiĝoj 9491309 wikitext text/x-wiki '''Esperanto-Kongreso''' estas kongreso kie oni parolas [[Esperanto]]n. Jen listo de regule (kutime ĉiujare) okazantaj Esperanto-kongresoj. Plia ampleksan liston de elekto de aparte gravaj esperantlingvaj plurtagaj eventoj - ankaŭ kun pli malgranda nombro de partoprenantaro ol kutima por kongreso - ankoraŭ grupiĝas en dua listo, nomata per pli ĝenerala titolo "[[Esperanto-renkontiĝo]]". == Universalaj == * [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK aŭ UKE) * [[Kongreso de SAT]] == Kontinentaj == * [[Afrika Esperanto-Kongreso]] * [[Azia Kongreso de Esperanto]] (AKE) * [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto]] (TAKE) * [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] (KEEU) == Landaj == * [[Argentina Esperanto-Kongreso]] * [[Aŭstria Esperanto-Kongreso]] * [[Brazila Kongreso de Esperanto]] * [[Brita Kongreso de Esperanto]] * [[Baltio]] (Litovio/Latvio/Estonio): fakta kongreso [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]] * [[Bulgara Esperanto-Kongreso]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Kongreso]] * [[Franca Esperanto-Kongreso]] * [[Germana Esperanto-Kongreso]] * [[Hispana Esperanto-Kongreso]] * [[Hungara Esperanto-Kongreso]] * [[Itala Kongreso de Esperanto]] * [[Irana Esperanto-Kongreso]] * [[Japana Esperanto-Kongreso]] * [[Kolombia Esperanto-Kongreso]] (en 2014 okazis la 20-a) * [[Nederlanda Esperanto-Kongreso]] * Tutpollanda resp. [[Pola Esperanto-Kongreso]] * [[Rusia Esperanto-Kongreso]] * [[Skota Esperanto-Kongreso]] (en 2016 okazos la 111-a, neniu alia Esperanto-kongreso tiom ofte kunvenis) * Usono: [[Landa Kongreso de ELNA]] == Junularaj == * [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK) * [[Internacia Junulara Festivalo]] (IJF) * [[Internacia Junulara Semajno]] (IJS) * [[Internacia Seminario]] (IS) ĝis 2009 * [[Junulara E-Semajno]] de 2009 == Fakaj == * [[Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso]] * [[Internacia Medicinista Esperanto-Kongreso]] * Kristanismo: [[IKUE-kongreso]], [[KELI-kongreso]], ekde 1968 [[Ekumena Esperanto-Kongreso]] == Festivaloj == * [[Kultura Esperanto-Festivalo]] (KEF) * [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]] (KAFE) * [[Internacia Festivalo]] (IF) == Vidu ankaŭ == * [[Kongresa Libro]] == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/dokumentoj/kongresa_regularo.html Kongresa Regularo de UEA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140530195205/http://www.uea.org/dokumentoj/kongresa_regularo.html |date=2014-05-30 }} * [http://www.pobox.com/~jimhenry/esp/esma/planoj.htm Kongresa Manlibro de ELNA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013134012/http://www.pobox.com/~jimhenry/esp/esma/planoj.htm |date=2008-10-13 }} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] 8809n6prphvoxuxvycccghytaej9zya 0 2139 9491483 9468059 2026-10-11T11:00:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Understanding in Xian 0546.jpg|eta|Neparola komunikado surstrate ĉe la sonorila turo de [[Siano (Shaanxi)|Siano]], Ĉinio.]] [[Dosiero:Medieval writing desk.jpg|eta|250px|Ilustraĵo de skribanta [[kopiisto]]: skriba komunikado.]] '''Komunikado''' (de la [[latina]]: ''communicare'', «fari komune» aŭ «fari ion komuna») signifas interŝanĝon de [[informo]] inter personoj aŭ maŝinoj. [[Teĥnologio]] kiu temas pri reprezentado, transigo, tradukado aŭ procezo de [[datumo]] inter homoj, ejoj kaj maŝinoj, nomiĝas informada kaj komunikada teĥnologioj. La scienca aŭ universitata fako kiu studadas komunikadon nomiĝas [[komunikadaj studoj]]. Interne en komunikadaj studoj oni kutime apartigas la fakon en kvar subgrupoj: nome [[interpersona komunikado]], intrapersona komunikado (komunikado kun si mem, ekz. skribante memorskribaĵojn), ekstrapersona komunikado (komunikado inter maŝinoj, kiel ekz. tekstotraktilo) kaj komunikado pere de [[amaskomunikiloj]]. == Neparola komunikado == {{Ĉefartikolo|Neparola komunikado}} [[Dosiero:High-five.jpg|eta|Du personoj kiuj reciproke donas [[alt-frapo]]n; ekzemplo de neparola komunikado.|150px|dekstra]] Neparola komunikado priskribas la procezojn transporti signifon en formo de nevortaj [[mesaĝo]]j. Ekzemploj de senvorta komunikado estas la [[Tuŝa sistemo|tuŝkomunikado]], [[Tempo|kronema]] komunikado, [[gesto]]j, [[korpesprimo]], [[mimiko]], [[Okulkontakto|interrigardado]], kaj kiel oni vestas. Parolado ankaŭ povas enhavi nevortajn elementojn konataj kiel [[paralingvo]], ekz. [[Ritmo (muziko)|parolritmon]], [[Intonacio|intonacion]], [[tempo|paroltempon]], aŭ [[Akcento|akcenton]]. Povas esti ankaŭ eĉ feromonan komponanton. Esplorado montris, ke ĝis 55% el la homa komunikado povas okazi pere de neparola vizaĝa esprimado, kaj plua 38% pere de paralingvo.<ref>Mehrabian, A. (1972). Nonverbal communication. Transaction Publishers.</ref> Tio tuŝas komunikadon plej je la subkonscia nivelo. Krome, verkitaj tekstoj povas inkludi neparolajn elementojn kiaj manskriba stilo, spaca aranĝo de vortoj aŭ eĉ de la tuta teksto kaj la uzado de nuntempaj [[miensimbolo]]j por esprimi emocion. Neparola komunikado estas pruvita per unu el la leĝoj de Wazlawick: Oni ne povas ne komuniki. Se proksimeco jam estis forminta konscion, vivantaj kreaĵoj tuj ekinterpretas ajnajn eblajn signalojn ricevatajn.<ref>Wazlawick, Paul (1970)</ref> Kelkaj el la funkcioj de la neparola komunikado ĉe homoj estas komplementi kaj ilustracii, por plifortigi kaj emfazi, por anstataŭi, por kontroli kaj reguligi, por kontraŭdiri la denotacian mesaĝon. == Parola komunikado == {{Ĉefartikolo|Homa komunikado|Parola komunikado}} Efika pervorta aŭ parola komunikado estas dependa el nombraj faktoroj kaj ne povas esti tute izolata el aliaj gravaj interpersonaj kapabloj kiaj la neparola komunikado, aŭdokapabloj kaj klarigoj. La homa lingvaĵo povas esti difinita kiel sistemo de simboloj (foje konataj kiel [[leksemo]]j) kaj de gramatikoj (reguloj) laŭ kiuj la simboloj estas manipulataj. La termino "lingvaĵo" referencas ankaŭ al la komunaj proprecoj de la [[lingvo]]j. Lingvolernado normale okazas plej intensive dum homa infanaĝo. Plej el la miloj da homaj lingvoj uzas modelojn de sonoj aŭ gestoj por simboloj kiuj permesas komunikadon kun aliaj ĉirkaŭ la parolantoj. Lingvoj tendencas kunhavi kelkajn proprecojn, kvankam estas esceptoj. Ne estas ĉiam difinita klara limo inter lingvo kaj [[dialekto]]. Konstruitaj lingvoj kiaj [[Esperanto]], [[programlingvo]]j, kaj variaj matematikaj formulismoj ne necese estas limigitaj aŭ kondiĉigitaj per la samaj limigoj kunhavataj de la nekonstruitaj homaj lingvoj (ankaŭ nomitaj naturaj lingvoj). Komunikado estas dudirekta procezo kaj ne simple unudirekta. Efektiva komunikprocezo: * Uzas normigan terminaron kiam oni komunikas informadon, * Postulas kaj havigas klarigon se necese, * Certigas asertojn kiuj estas rektaj kaj neambiguaj, * Informas la taŭgajn individuojn kiam la misio aŭ planoj ŝanĝas, * Komunikas la tutan informaron necesa por tiuj individuoj aŭ teamoj eksteraj al la teamo, * Uzas neparolan komunikadon taŭge, * Uzas proprajn ordojn por la komunikata informaro,<ref> "Effective Communication." Be Influenced, Figure 7-1 Presents a Communication Model. SHANNON’S COMMUNICATIONS MODEL (n.d.): n. retejo.</ref> por formalparolantaj grupoj. == Skriba komunikado kaj ties historia disvolviĝo == [[Dosiero:Egypte louvre 285 scribe.jpg|eta|maldekstre|''La skribisto'', (Muzeo [[Luvro]]).]] Laŭlonge de la tempopaso la formoj kaj ideoj pri komunikado evoluis tra la kontinua progreso de la teknologio. Antaŭeniroj rilatas al la komunikada psikologio kaj al la psikologio de komunikiloj, kiel aperanta fako de studado (celobjekto). La progreso de la skriba komunikado povas esti dividata en tri "informokomunikaj revolucioj":<ref>{{Cite web|author=Xin Li|title=Complexity Theory – the Holy Grail of 21st Century|url=http://www.csee.wvu.edu/~xinl/complexity.html|publisher=Lane Dept of CSEE, West Virginia University|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-01-10|arkivurl=https://archive.is/20130815234045/http://www.csee.wvu.edu/~xinl/complexity.html|arkivdato=2013-08-15|accessdate=2016-01-10|archiveurl=https://archive.is/20130815234045/http://www.csee.wvu.edu/~xinl/complexity.html|archivedate=2013-08-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.csee.wvu.edu/~xinl/complexity.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-10 |arkivurl=https://archive.is/20130815234045/http://www.csee.wvu.edu/~xinl/complexity.html |arkivdato=2013-08-15 }}</ref> # Skriba komunikado unuafoje aperis pere de la uzado de piktografioj. La [[piktogramo]]j estis faritaj sur ŝtono, de tie skriba komunikado ne estis ankoraŭ movebla. Piktogramoj ekdisvolvigis normigajn kaj simpligitajn formojn. # La venonta paŝo okazis kiam skribado aperis sur [[papero]], [[papiruso]], [[argilo]], [[vakso]], aŭ aliaj rimedoj, kun ofte kunhavitaj [[skribsistemo]]j, kio kondukis al adapteblaj [[alfabeto]]j. Komunikado iĝis movebla. # La fina stadio estas karakterizata de la transigo de informaro pere de kontrolitaj ondoj de [[elektromagneta ondo|elektromagneta radiado]] (t.e., radio, mikroondoj, infraruĝaj) kaj aliaj [[Signalo|elektronikaj signaloj]]. Komunikado estas tiele procezo per kiu signifo estas atribuita kaj transmitita en klopodo por krei kunhavatan interkompreniĝon. Gregory Bateson nomigis ĝin "la replikado de taŭtologioj en la universo.<ref>Bateson, Gregory (1960) Steps to an Ecology of Mind</ref> Tiu procezo, kiu postulas ampleksan repertorion de kapabloj en interpersona procezado, aŭskultado, observado, parolado, demandado, analizado, gestoj kaj pritaksado permesas la [[kunlaborado]]n kaj la [[kooperado]]n.<ref> communication, The office of superintendent of Public Instruction, Washington.</ref> Miskomprenoj povas esti antaŭviditaj kaj solvitaj pere de formulado, demandaroj kaj respondaroj, parafrazo, ekzemploj, kaj rakontoj de strategia parolado. Skriba komunikado povas esti klarigita pere de planigaj sekvendaj paroladoj pri kritika skriba komunikado kiel parto de la ĉiutaga maniero fari negocojn. Kelkaj minutoj zataj parolante en la nuno savos valoran tempon poste per evitado de miskomprenoj antaŭvidite. Ofta metodo por tiu celo estas ripetadi kion oni aŭdis laŭ propraj vortoj kaj demandadi al la alia persono ĉu tio reale estas tio kion tiu celis (parafrazado).<ref>Heyman, Richard. Why Didn't You Say That in the First Place? How to Be Understood at Work.</ref> [[Komunikado pri scienco]] estas la procezo kaj mekanismo por antaŭenigi sciencajn ideojn ene de la [[scienca komunumo]] kaj pretere, tio estas, en la [[socio]]; alivorte, ĝi estas la disvastigo de scienca scio pri la ĉirkaŭa [[realo]] per diversaj kanaloj, rimedoj, formoj kaj institucioj de komunikado. <ref>{{Cite book|title=Communicating science: a global perspective|date=2020|others=Toss Gascoigne, Bernard Schiele, Joan Leach, Michelle Riedlinger, Bruce V. Lewenstein, Luisa Massarani, Peter Broks, Australian National University Press|isbn=978-1-76046-366-3|location=Canberra, ACT, Australia|oclc=1184001543}}</ref> == Negoca komunikado == [[Dosiero:Mobile phone evolution.jpg|eta|upright|Evoluo de [[poŝtelefono]]j, al komencaj [[saĝtelefono]]j. Tiu komunikrinedo startis kiel negocrimedo kaj iĝis ĉiutagaĵo.]] Negoca komunikado estas termino por ampleksa vario de aktivaĵoj inkluditaj en sed ne limigitaj al: strategia komunikaplanado, rilatoj kun [[amaskomunikilo]]j, publikaj rilatoj (kio povas inkludi sociajn amaskomunikilojn, elsenditajn kaj skribajn komunikadojn, kaj eĉ plie), firmaa administrado, reputacia administrado, parol-skribado, konsum-klientaj rilatoj, kaj interna/dunga komunikado. Kompanioj kun limigitaj rimedoj povas nur elekti engaĝiĝi en kelkaj el tiuj aktivaĵoj dum pli grandaj organizaĵoj povas uzi kompletan gamon de komunikaj rimedoj. Ĉar malfacilas disvolvigi tian ampleksan gamon de kapabloj, komunik-profesiuloj ofte specializiĝas en unu aŭ du el tiuj areoj sed kutime havas almenaŭ funkcian konaron el plej el ili. Ĝis nune la plej gravaj kvalifikoj kiujn komunik-profesiuloj povas posedi estas elstaraj skribkapabloj, bona facileco por ''kontakti'' personojn, kaj la kapablo pensi kritike kaj strategie. [[Kadrigo]] aŭ ''mensokadro'' estas termino kiu rilatas al konvinkotekniko en komunikado. La tekniko konsistas en la elekto de vortoj kaj bildoj tiele ke nombro de aspektoj de la priskribita objekto implicite estas reliefigata. Tiuj elstarigitaj aspektoj helpas propagi certan opinion pri tio priskribita. En [[politiko]], kadrigo​ per [[ĵurnalismo]] kaj [[reklamo]] estas konscie (kaj nekonscie) uzata. == Malhelpoj al la efektiva homa komunikado == Bariloj aŭ malhelpoj al la efektiva homa komunikado povas prokrastigi aŭ distordi la senditan mesaĝon kaj la intencon de tiu mesaĝo, kiu estis transmitita kiel rezulto de malsukceso de la komunika procezo aŭ de efiko kiu estis nedezirebla. Tiuj povas esti filtrado, selektiva perceptado, informa troŝarĝo, emocioj, lingvaĵoj, silenco, komunika timo, seksaj diferencoj kaj [[politika ĝusteco]] aŭ eĉ politika korektemo.<ref>Robbins, S., Judge, T., Millett, B., & Boyle, M. (2011). Organisational Behaviour. 6th ed. Pearson, French's Forest, NSW p315-317.</ref> Tio inkludas ankaŭ manko de esprimiva "sci-taŭga" komunikado, kio okazas kiam persono uzas ambiguajn aŭ kompleksajn jurajn terminojn, medicinan ĵargonon, aŭ priskribojn de situacio aŭ medio kiu ne estas komprenata de la [[ricevanto]]. [[Dosiero:Interpreters (01113764) (9840785866).jpg|alternative=Interpretistoj dum internacia konferenco.|eta|maldekstre|300px|Konferencaj interpretistoj faras samtempan interpretadon por solvi la lingvobarierojn.]] * '''Fizikaj barieroj.''' Fizikaj barieroj estas ofte kaŭzataj de la naturo de la medio. Ekzemplo de tio estas la natura bariero kiu ekzistas se stabanaro estas situanta en diversaj konstruaĵoj aŭ en diferencaj lokoj. Krome, ankaŭ malbona aŭ kadukiĝinta ekiparo, partikulare pro la malsukceso de administrado por enkonduki novan teknologion, povas kaŭzi problemojn. Stabanaj avaremoj estas alia faktoro kiu ofte okazigas komunikajn malfacilaĵojn por organizaĵo. * '''Sistemdezajno.''' [[Sistemdezajno]] malsukcesas referenci al problemoj kun la strukturoj aŭ sistemoj en loko de organizaĵo. Ekzemploj povus esti organiza strukturo kiu estas neklara kaj tiele faras konfuza scii kun kiu komuniki. Aliaj ekzemploj povus esti neefikaj aŭ netaŭgaj informosistemoj, manko de superrigardo aŭ trejnado, kaj manko de klareco en roloj kaj respondecoj kiuj povas konduki al fakto ke stabanaro estas necerta pri kion oni esperas el ili. * '''Kondutaj barieroj.''' Kondutaj barieroj venas kiel rezulto de problemoj kun la stabanaro en organizaĵo. Tiuj povas esti kaŭzitaj de ekzemple faktoroj kiaj malbonkvalita administrado, manko de konsultado kun dungitaro, personecaj konfliktoj kiuj povas rezulti en la fakto ke personoj ĉesas aŭ malakceptas komuniki, kaj ke personaj kondutoj de individuaj dungitoj, kiuj povas esti okazigitaj de manko de motivaro aŭ malkontentigo ĉe la laboro, okazigitaj de nesufiĉa trejnado por permesi al ili elteni partikularajn taskojn, aŭ simple rezistadon al ŝanĝoj pro entranĉeigitaj sintenoj kaj ideoj. * '''Ambigueco de vortoj/frazoj.''' Vortoj kiuj sonas same aŭ simile sed havantaj diferencajn signifojn povas transmiti diferencan signifon el intencita. Tiele la komunikanto devas certigi ke la ricevanto ricevas la intencitan signifon. Preferinde ke oni evitu tiajn vortojn uzante alternativojn kiam eblos. * '''Individua lingvokapablo.''' La uzado de [[ĵargono]], malfacilaj aŭ netaŭgaj vortoj en komunikado povas malhelpi ke la ricevantoj komprenu la mesaĝon. Malbone klarigitaj aŭ miskomprenitaj mesagzoj povas ankaŭ rezulti en konfuzo. Tamen, esplorado en komunikado estis montrinta, ke konfuzo povas konduki legitime al esplorado kiam konvinko malsukcesis.<ref>[http://www.pmhut.com/what-should-be-included-in-a-project-plan What Should Be Included in a Project Plan] - Alirita la 18an de Decembro, 2009</ref><ref>{{Cite journal | url = http://qbox.wharton.upenn.edu/documents/mktg/research/Bafflegab%20Pays.pdf | title = Bafflegab Pays | author = J. Scott Armstrong | journal = Psychology Today | pages = 12 | year = 1980 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130828171508/http://qbox.wharton.upenn.edu/documents/mktg/research/Bafflegab%20Pays.pdf | arkivdato = 2013-08-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130828171508/http://qbox.wharton.upenn.edu/documents/mktg/research/Bafflegab%20Pays.pdf |date=2013-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://qbox.wharton.upenn.edu/documents/mktg/research/Bafflegab%20Pays.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130828171508/http://qbox.wharton.upenn.edu/documents/mktg/research/Bafflegab%20Pays.pdf |arkivdato=2013-08-28 }}</ref> * '''Fiziologiaj barieroj.''' Tiuj povas rezulti el individuaj personaj malbonfartoj, kaŭzitaj ekzemple de malsano, malbona sankondiĉo, nesufiĉa vidkapablo aŭ aŭdaj malfacilaĵoj. * '''Kulturaj diferencoj.''' Tiuj povas rezulti el la kulturaj diferencoj inter komunumoj tra la tuta mondo, ĉu ene de unuopa lando (tribaj/regionaj diferencoj, dialektoj ktp.), aŭ inter religiaj grupoj kaj en organizoj aŭ ĉe organiza nivelo - kie kompanioj, teamoj kaj unuoj povas havi diferencajn esperojn, normojn kaj idiolektojn. Familioj kaj familigrupoj povas ankaŭ sperti la efikon de kulturaj barieroj al la komunikado ene de kaj inter diferencaj familianoj aŭ grupoj. Por ekzemplo: vortoj, koloroj kaj simboloj havas diferencajn signifojn en diferencaj kulturoj. En plej partoj de la mondo, movi vertikale la kapon signifas konsenton, dum skui ĝin signifas ne, escepte en kelkaj partoj de la mondo.<ref>Nageshwar Rao, Rajendra P.Das, ''Communication skills,'' Himalaya Publishing House, 9789350516669, p.48</ref> * '''Ĉirkaŭiro.''' Tio okazas kiam la komunikantoj (kaj sendanto kaj ricevanto) ne ligas la samajn simbolajn signifojn al siaj vortoj. Temas kiam la sendanto estas esprimante penson aŭ vorton sed la ricevanto prenas ĝin laŭ diferenca signifo. Timo esti kritikata estas ĉefa faktoro kiu malhelpas bonan komunikadon. Se oni ekzercas simplajn praktikojn por plibonigi oniajn komunikajn kapablojn, oni povas iĝis efektivajn bonajn komunikantojn. Por ekzemplo, legi artikolon el gazetoj aŭ kolekti kelkajn novaĵojn el la televido kaj prezenti ilin antaŭ la spegulo. Tio ne nur certigos la memfidon, sed ankaŭ plibonigos la lingvokapablojn kaj la vortotrezorojn. == Nehoma komunikado == [[Dosiero:Dogs roughhousing by David Shankbone.jpg|eta|Metakomunikado: signaloj kiuj modifas la signifon de postaj signaloj. La plej konata ekzemplo estas la frontoludo kaj vostosignaloj ĉe [[hundo]]j, kiuj indikas ke posta agresema signalo estas parto de ludobatalo prefere ol grava agresema epizodo.]] {{Ĉefartikolo|Biosemiotiko}} Ĉia informa interŝanĝo inter vivantaj organismoj — t.e. transmitado de signaloj inter vivantaj sendanto kaj ricevanto povas esti konsiderata formo de komunikado; kaj eĉ primitivaj kreaĵoj kiaj koraloj estas kapablaj komunikiĝi. Nehoma komunikado inkludas ĉelsignaladon, ĉelkomunikadon, kaj kemian transmitadon inter primitivaj organismoj kiaj [[bakterio]]j kaj ĉefe ene de la regnoj de [[planto]]j kaj de [[fungo]]j. === Animaloj === La larĝa fako de [[animala komunikado]] enhavas plej el la temoj de la [[etologio]]. [[Animala komunikado]] povas esti difinita kiel ajna [[konduto]] de animalo kiu tuŝas la nunan aŭ futuran konduton de alia animalo. La studo de animala komunikado, nomita ''bestosemiotiko'' (distingebla el [[antroposemiotiko]], nome studo de homa komunikado) ludas gravan parton en la disvolvigo de la [[etologio]], la [[socibiologio]], kaj la studo de la [[animala kognaro]]. Animala komunikado, kaj ja la kompreno de la animala mondo ĝenerale, estas rapide kreskanta kampo, kaj eĉ en la 21a jarcento ĝis nun, granda proporcio de antaŭa kompreno rilatis al diversaj kampoj kiaj uzado de persona simbola [[nomo]], [[emocio]]j, animalaj kulturo kaj lernado, kaj eĉ [[sekso|seksa kutimaro]], delonge supozeble bone komprenita, estis revoluciita. Speciala kampo de la animala komunikado estis esplorita je plia detalaro kia la vibrada komunikado.<ref>Randall J.A. (2014). Vibrational Communication: Spiders to Kangaroo Rats. In: Witzany, G. (ed). Biocommunication of Animals, Springer, Dordrecht. pp. 103-133. ISBN 978-94-007-7413-1.</ref> === Plantoj kaj fungoj === [[Dosiero:Pinus silvestris roots001xx.jpg|250px|eta|maldekstre|Radikoj de ''Pinus sylvestris''. Radikoj estas komunikiloj de plantoj.]] Komunikado estis observata ene de la planta organismo, t.e. ene de plantaj [[ĉelo]]j kaj inter plantoĉeloj, inter plantoj de la sama aŭ rilata specio, kaj inter plantaj kaj ne-plantaj organismoj, speciale ĉe la [[radiko|radika zono]]. [[Radiko (planto)|Plantaj radikoj]] komunikas kun [[rizomo|rizomaj]] [[bakterio]]j, [[fungo]]j, kaj insektoj ene de la [[grundo]]. Tiuj interagadoj estas regataj pere de sintaksaj, pragmatikaj, kaj semantikaj reguloj, kaj tio estas ebla pro la decentralizita "nerva sistemo" de plantoj. La originala signifo de la vorto "neŭron" en greka estas "vegetala fibro" kaj ĵusa esplorado montris, ke plej el la mikroorganisma plantakomunikada procezo estas [[neŭrono|eeŭroneca]].<ref>{{cite book |last1=Baluska |first1=F. |last2=Marcuso |first2=Stefano |last3=Volkmann |first3=Dieter |title=Communication in plants: neuronal aspects of plant life |url=https://books.google.com/books?id=IH9N4SKWTokC&pg=PA19 |page=19 |year=2006 |publisher=Taylor & Francis US |isbn=3-540-28475-3 |quote=...the emergence of plant neurobiology as the most recent area of plant sciences.}}</ref> Plantoj komunikiĝas ankaŭ pere de [[Volatila oleo|volatilaj oleoj]] kiam ili estas eksponitaj al atakoj de [[herbovorulo]]j, tiele avertante najbarajn plantojn.<ref>{{cite journal |title=Rapid Changes in Tree Leaf Chemistry Induced by Damage: Evidence for Communication Between Plants |authors=Ian T. Baldwin, Jack C. Schultz |journal=Science |year=1983 |doi=10.1126/science.221.4607.277 |volume=221 |issue=4607 |pages=277–279 }}</ref> Paralele ili produktas aliajn volatilojn por allogi [[parazitismo|parazitojn]] kiuj ataku tiujn herbovorulojn. En stresaj situacioj plantoj povas troigi la [[Genaro|genaro]]jn kiujn ili estis heredintaj el siaj patroj kaj reveni al tiuj de siaj pra- aŭ pra-praavoj. Fungoj komunikiĝas por kunordigi kaj organizi sian kreskon kaj disvolvigon kiel ĉe la formado de [[nobelio|marcelioj]] kaj de [[Sporokarpo|fruktaj korpoj]]. Fungoj komunikiĝas kun sia proora kaj rilataj specioj same kiel kun nefungaj organismoj en granda vario de simbiota interagado, speciale kun bakterioj, [[Unuĉelulo|unuĉelaj]] eŭkariotoj, plantoj kaj insektoj pere de biokemiaĵoj de biota origino. La biokemiaĵoj aktivigas la fungan organismon por reagi laŭ specifa maniero, dum se la samaj kemiaj molekuloj ne estas parto de biotaj mesaĝoj, ili ne aktivigas la fungan organismon por reagi. Tio indikas ke fungaj organismoj povas diferenci inter molekuloj kiuj formas parton en biotaj mesaĝoj kaj similaj molekuloj estas negravaj en la situacio. Ĝis nun oni scias ke kvin diferencaj unuarangaj signaligaj molekuloj kunordigas diferencajn kutimarajn modelojn kiaj filamentiĝo, [[pariĝo]], kresko, kaj [[patogena agento|patogeneco]]. Konduta kunordigo kaj produktado de signaligaj substancoj estas atingita pere de interpretaj procezoj kiuj ebligu la fakton ke organismo diferencigu inter si mem aŭ ne-si mem, nome biota indikilo, biota mesaĝo el simila, rilata, aŭ ne-rilata specio, kaj eĉ forfiltru "bruon", t.e. similajn molekulojn sen biota enhavo.<ref>Witzany, G (eld) (2012). Biocommunication of Fungi. Springer. ISBN 978-94-007-4263-5</ref> === Bakterioj === Komunikado ne estas ilo uzata nur de plantoj kaj animaloj, sed ĝi estas ankaŭ uzata de mikroorganismoj kiel bakterioj. Unu komunika procezo ĉe bakterioj estas [[kvorumsenso]]. Per kvorumsenso bakterioj kapablas sensi la densecon de ĉeloj, kaj regulas la genesprimadon laŭe. Tio povas esti vidata kaj en gram-pozitivaj kaj en gram-negativaj bakterioj. Tio estis unuafoje observata de Fuqua ''et al.'' ĉe maraj mikroorganismoj kiaj ''Vibrio harveyi'' kaj ''[[Vibrio fischeri|V. fischeri]]''.<ref>Anand, Sandhya. ''[http://www.biotecharticles.com/Biology-Article/Quorum-Sensing-Communication-Plan-For-Microbes-517.html Quorum Sensing- Communication Plan For Microbes]''. Artikolo datita el 2010-12-28, alirita la 2012-04-03.</ref> == Kiel oni komunikas == [[Dosiero:Communication sender-message-reciever.png|eta|250px|Simpla komunikada modelo konsistanta el sendinto, kiu transigas [[mesaĝo]]n al [[ricevanto]]. La modelo prezentas unudirektan komunikadon kaj ne enkonsideras eksterajn aŭ kromajn variantojn.]] Komunikado enhavas minimume kvar elementojn: nome [[sendanto]]n, [[mesaĝo]]n, [[komunikada kanalo|komunikadan kanalon]] kaj [[ricevanto]]n. Tiaspeca modelo estas la plej simpla kiun oni povas fari kaj imagi. La modelo ne konsideras pri la kuntekstojn, kiuj ampleksas ambaŭ kaj la sendanton kaj la ricevanton. Ĝi ankaŭ ne konsideras pri teknikaj variaĵoj kiel [[distanco]], [[lingvo]], diversaj kulturaj elirpunktoj kaj teknikiloj. La modelo sendanto-mesaĝo-ricevanto estas la elirpunkto por plejparte de nuntempaj komunikadaj modeloj. Du el la plej konataj modeloj estas la [[Lasswell-modelo]] kaj la [[Shannon-Weaver-modelo]], kiuj ambaŭ enhavas multajn similaĵojn kun la modelo sendanto-mesaĝo-ricevanto. Plej ofte oni konsideras kiel plej tipa formo de komunikado la [[lingva komunikado]], sed vere estas multaj aliaj tipoj de komunikado, kiel per [[simbolo]]j, [[signo]]j, [[gesto]]j, ktp. == Bruo == En ajna komunika modelo, [[bruo]] estas interfero kun la senkodigo de mesaĝoj senditaj tra kanalo fare de kodiganto. Estas multaj ekzemploj de bruo: [[Dosiero:Qantas b747 over houses arp.jpg|eta|maldekstre|Aviadilo de [[Qantas]] pasas tute apud hejmoj ĝuste antaŭ surteriĝi en la [[Flughaveno London Heathrow]]. Bruo rompas komunikadon.]] * '''Media bruo.''' Bruo kiu fizike rompas komunikadon, kiaj stari ĉe laŭtparolantoj je festo, aŭ la bruo el konstruejo ĉe klasejo kio malfaciligas aŭdi la profesoron. * '''Fiziologi-malkapabla bruo.''' Fizikaj malsanoj kiuj malhelpas efektivan komunikadon, kiel ĉe fakta [[surdeco]] aŭ [[Parta vida malkapablo|blindeco]] kiu malhelpas ke la mesaĝojn estu ricevataj kiel ili estis intencitaj. * '''Semantika bruo.''' Diferencaj interpretoj de la signifoj de kelkaj vortoj. Por ekzemplo, la vorto "herbo" povas esti interpretata kiel nedezirebla planto en fruktoĝardeno, aŭ kiel eŭfemismo por [[mariĥuano]]. * '''Sintaksa bruo.''' Eraroj en gramatiko povas rompi komunikadon, kia subitaj ŝanĝoj en [[verbotempo]]j dum frazo. * '''Organiza bruo.''' Malbone strukturita komunikado povas malhelpi ke la ricevanto ricevu akuratan interpretadon. Por ekzemplo, neklaraj kaj malbone asertitaj direktoj povas fari ke la ricevanto eĉ plie perdiĝas. * '''Kultura bruo.''' Stereotipaj supozoj povas kaŭzi miskomprenojn, kiaj neintence ofendi nekristanan personon dezirante al tiu "Feliĉna Kristnaskon". * '''Psikologia bruo.''' Kelkaj sintenoj povas ankaŭ fari la komunikadon malfacila. Ekzemple, granda kolero aŭ tristeco povas kaŭzi ke iu perdu fokuson al la nuna momento. Ankaŭ malordoj kiaj [[aŭtismo]] povas akre malfaciligi efektivan komunikadon.<ref>Roy M. Berko, et al., Communicating. 11a eld. (Boston, MA: Pearson Education, Inc., 2010) 9-12</ref> == Amaskomunikiloj == [[Dosiero:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|eta|dekstre|250px|Libropresado en la 15-a jarcento]] === [[Presarto]] === La presarto estas tuto de procedoj por maŝine fari multajn kopiojn de teksto aŭ bildo sur surfacon. Eblas konsideri ĝin laŭ teknika aŭ arta vidpunktoj. Kvankam ne ĉiuj historiistoj konsentas, oni ĝenerale opinias ke la unua tipografia presisto en Eŭropo estis Johannes Gensfleisch alinomata [[Johannes Gutenberg]]. Li naskiĝis en patricia familio en [[Majenco]] (Germanio) ĉirkaŭ la jaro 1400 kaj oni retrovis lin en [[Strasburgo]] en 1436, kie li estas helpata de la oraĵisto Hans Dünne kaj konstruigis presilon kun la helpo de la lignotornisto Konrad Saspach. Per la jam ekzistanta tekniko de la patricogravuro, konata de la oraĵistoj kaj librobindistoj, Gutenbergo inventis muldilon por moveblaj literoj el [[plumbo]] fandeblaj post uzo. Nuntempe [[platpreso]] estas inter la plej vaste uzataj presteĥnikoj. La invento kaj establiĝo de presarto estas grava kulturhistoria punkto, kiu enkondukis informdisvastiĝon. Presarto ebligas ekzaktan reproduktadon de [[scio]] tiel, kiel antaŭe neniam konatan. Dum antaŭe libroj estis mane kopiitaj en skribejoj, la homa faktoro iĝis anstataŭebla. Kopieraroj estis evititaj. === [[Gazeto]] === Gazeto estas perioda publikigaĵo de konstanta grandeco (formato) kaj prezo, prezentanta ĉiajn novaĵojn. Plej ofte gazeto enhavas ankaŭ reklamojn, ekz. konatiĝajn anoncojn, ofte literaturan tekston, eble krucvortenigmon aŭ ŝakproblemon. Sinonimo estas periodaĵo. Tradicie gazetoj preseblas sur [[papero]], normale malmultekosta papero, sed lastatempe plej regulaj gazetoj eldoniĝas ankaŭ retem kio okazigas novajn situaciojn, pri tujeco de la informo, trovo de la tekstoj ktp. Kelkfoje oni uzas la vorton [[ĵurnalo]] por taggazeto aŭ por revuo, sed pro la nefiksiteco de la signifo de ĉi tiu vorto, ĝi estas evitinda (vidu ĉe Ĵurnalo). === [[Telegrafo]] === [[Dosiero:Seaman send Morse code signals.jpg|eta|maldekstra|220px|[[Optika telegrafio|Optika telegrafado]] fare de maristo.]] Telegrafo estas komuniksistemo por transdoni informon, plej ofte informajn kodojn optike (vide), akustike (aŭde) aŭ [[elektro|elektre]] (senseble per [[aparato]]j). La sistemo estis konata eĉ en la [[Antikveco|antikvaj tempoj]], invento de [[Samuel Morse]] kaŭzis furoran sukceson. === [[Telefono]] === Telefono estas komuniksistemo unue kreita por transdoni la homan voĉon. La telefono estis inventita dum la jaroj 1860 fare de [[Antonio Meucci]], italo enmigrinta en Usono. (Oni kutime diras, ke la kanadano Alexander Graham Bell deponis breveton en 1876, sed Meucci deponis demandon pri breveto en 1871 kaj, mankante la monon, lasis ĝin ĉesi validi en 1874.) Telefono estis komerce ekspluatata ekde 1877 en Usono, kaj tre rapide tra la tuta mondo. === [[Radio]] === La termino ''radio'' estas uzata ofte kiel mallongiga sinonimo de [[radiofonio]], kiu estas la elsendo de sono aŭ aliaj signaloj per elektromagnetaj ondoj; ofte oni diras mallonge nur ''radio'', sed tiu vorto havas precipe aliajn signifojn - vidu la apartigan paĝon [[radio]]. La disvolviĝo de la senfadena dissendo rezultas de longdaŭra procezo, kie plifirmiĝis fundamentaj fizik-teorioj kaj eksperimentadoj fare de eminentaj inĝenieroj. La inventisto de radiofonio, aŭ unue senkabla telegrafo, estas disputata, sed pluraj el la unuaj gravaj paŝoj estis de Aleksandr Popov, [[Nikola Tesla]] kaj de [[Guglielmo Marconi]]. La unuaj uzoj estis en la mararmeo, por sendi Morse kodajn mesaĝojn inter ŝipoj kaj la marbordo. Hodiaŭ, radio estas el multaj specoj, kaj el diversaj formatoj. Ĝi nun estas plej larĝe uzata tutmonde por distriĝaj, informaj kaj ankaŭ komercaj elsendoj. Antaŭ la kreo de televido, komercaj radiofoniaj elsendoj konsistis ne nur el novaĵoj kaj muzikoj, sed ankaŭ dramoj, komedioj, variaj programoj, ktp. En la malfrua 1940-a jardeko kaj la frua 1950-a jardeko, la alveno de televido ŝanĝis multe la radiajn programojn, kiuj nun en kelkaj landoj ĉefe konsistas el informado kaj dissendo de [[muziko]]. === [[Televido]] === [[Dosiero:Family watching television 1958.jpg|eta|200px| Usona familio rigardanta TV, 1958.]] Televido (mallongigo: TV) estas telekomunika sistemo, per kiu eblas sendi moviĝantajn bildojn kaj sonojn trans distanco. Etimologie, ĝi estas hibrida vorto, devenante el la [[greka]] bazvorto ''tele'' (signifanta "malproksime") kaj la [[latina]] ''video'' (signifanta "mi vidas"). La aparato, kiu ricevas kaj montras la sendatajn signalojn, nomiĝas [[televidilo]]. Al televido rilatas verboj ''spekti'' kaj ''zapi''. Kiel amaskomunikilo, ludis gravan rolon ĉefe en la dua duono de la 20a jarcento. En nedisvolviĝintaj landoj, la disvolvigo de televido helpis ĝeneralan klerigadon kaj anstataŭis la mankojn de la neefektiva eduksistemo; male por socia lernado la televido tre ofte enkondukis negativajn reagojn ene de la socia [[konduto]]: nome konsumismo, malviĝemo, kredemo, manipulado de informado ktp. === [[Interreto]] === Interreto (nomita unue anglalingve kiel ''Internet'') estas tutmonda alirebla sistemo de [[Komputilo|komputilaj]] retoj, kiu transsendas datumojn laŭ Interreta Protokolo kaj multaj aliaj protokoloj. Ĝi konsistas el miloj da pli malgrandaj komercaj, organizaciaj, akademiaj, registaraj, kaj personaj komputilaj retoj. Ĝi portas diversajn informojn kaj servojn, kiel retpoŝton, retbabilon, kaj la interligitajn retpaĝojn kaj aliajn dosierojn de la [[TTT|Tut-Tera Teksaĵo]]. Pli ĝenerale, interreto (minuskle) estas iu aro de interkonektitaj komputiloj. == Komunikadaj studoj == {{Ĉefartikolo|Komunikadaj studoj}} '''Komunikadaj studoj''' estas akademia fako, kiu pritraktas la procezojn de komunikado, ofte difinita kiel la interŝanĝo de [[simbolo]]j super distancoj en la kosmo kaj tempo. Tiel komunikadaj studoj ampleksas vastan gamon da temoj kiel ekzemple la dissendo de [[mesaĝo]]j de unu punkto al alia pere de iu disvastiga rimedo, kiel vizaĝalvizaĝa komunikado aŭ [[konversacio]], televida elsendo, ktp., sed ankaŭ la rimedoj kiel [[institucio]]j kiel [[biblioteko]]j konservas informojn, kiel spektantaroj interpretas donitaĵojn, kaj la politika, kultura, ekonomia kaj sociaj dimensioj de rilataj temoj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Haldeman and Ehrlichman discuss policy, 1973.png|[[Dialogo]] kiel unu el la formo de [[parola komunikado]] kiel interŝanĝo de komunikado. Dosiero:Reply of the Zaporozhian Cossacks (sketch, 1880-90, GTG) 2.jpg|"[[Kozako]]j skribas leteron al turka [[Sultano]]"<br /> [[Ilja Repin]](1880). Dosiero:Picto communicate 01.png|Komunika bildo (piktogramo) pri malkodigo. Dosiero:Vladimir Putin 26 May 2002-10.jpg|Ĵurnalistoj dum intervjuo al [[Vladimir Putin]]. Tiu unue havigas informon al ĵurnalistoj, kiuj poste rekomunikos ĝin al la uzantoj. Dosiero:Photojournalists photograph President Barack Obama.jpg|Simila situacio kun Prezidento [[Barack Obama]]. Dosiero:Kovrilo_Monato_majo_2008.png|Ekzemplo de skriba komunikado: ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', [[majo]] [[2008]]. Dosiero:International newspaper, Rome May 2005.jpg|Surstrata gazeto-vendejo kun internacia sekcio. Enorma kvanto de komunikado disponebla ĉiutage. Dosiero:Bibliothek St. Florian.jpg|Biblioteko Sankta Floriano ĉe la [[Monaĥejo Melk]] en Aŭstrio. Alia enorma kvanto de komunikado facile disponebla ĉiutage. Dosiero:Brockhaus Lexikon.jpg|Parto de Brockhaus, germanlingva [[enciklopedio]]. Enciklopedioj estis de la komenco plej gravaj rimedoj por komunikado, organizitaj serioze. Dosiero:Margarita Philosopica by Reisch 2.jpg|Anatomio en ''Margarita Philosophica'', 1565. Kombino de skriba kaj grafika komunikado. Dosiero:Fotothek df tg 0007253 Ständebuch ^ Beruf ^ Ausrufer.jpg|Gravuraĵo de Tommaso Garzoni priskribante urban kriiston anoncante sin per trumpetado; tiu profesio estis unu el la pioniraj metioj por komunikado. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Datentraktilo]] * [[Komputila reto]] * [[Ethernet]] * [[Informteorio|Informada teorio]] * [[Informa teknologio]] * [[Interkultura komunikado]] * [[Ĵurnalismo]] * [[Komunikada scienco]] * [[Lingvistiko]] * [[Poŝto]] * [[Neŭro-lingvistika programado]] * [[Informo]] * [[Simbolo]] * [[Telekomunikado]] * [[Konvencio pri la rajtoj de handikapitoj]] (artikolo 2) == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == === En angla === * Littlejohn, S. W.,Theories of human communication. 7th edition, Belmont, CA: Wadsworth, 2002. * Emory A Griffin, A first look at communication theory. 3rd edition, New York: McGraw-Hill, 1997. ISBN 0-07-022822-1 * Miller, K., Communication Theories: Perspectives, processes, and contexts. 2nd edition. New York: McGraw-Hill, 2005. * Werner, E., "Cooperating Agents: A Unified Theory of Communication and Social Structure", Distributed Artificial Intelligence, Vol. 2, L. Gasser and M. Huhns, eld., Morgan Kaufmann and Pitman Press, 1989. Resumo * Werner, E., "Toward a Theory of Communication and Cooperation for Multiagent Planning", Theoretical Aspects of Reasoning About Knowledge: Proceedings of the Second Conference, Morgan Kaufman Publishers, pp. 129-143, 1988. Resumo [web.archive.org/web/https://web.archive.org/web/20110714165011/http://cellnomica.netfirms.com/Abstracts/AbsTARK88.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110714165011/https://web.archive.org/web/20110714165011/http://cellnomica.netfirms.com/Abstracts/AbsTARK88.htm |date=2011-07-14 }}] kaj PDF [http://www.tark.org/proceedings/tark_mar7_88/p129-werner.pdf] Aliritaj la 10an de Januaro 2016. * Witzany G. Biocommunication and Natural Genome Editing. Springer Verlag, 2009. === En hispana === * BASTARDAS BOADA, Albert (1995). Comunicación humana y paradigmas holísticos. CLAVES de razón práctica, 51, pp. 78-80. * FERRER, Argelia (2002). Periodismo científico y desarrollo: una mirada desde América Latina. Tesis doctoral. * CIBANAL, Luis (2006). Teoría de la comunicación humana. [http://www.aniorte-nic.net/apunt_terap_famil_3.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304214706/http://www.aniorte-nic.net/apunt_terap_famil_3.htm |date=2016-03-04 }} Alirita la 10an de Januaro 2016. * ISLAS, Octavio (2006). "La era McLuhan", parteaguas teórico en las ciencias de la comunicación. [[Tecnológico de Monterrey]], México. En Revista Mexicana de Comunicación. [https://web.archive.org/web/20090512165620/http://www.mexicanadecomunicacion.com.mx/Tables/RMC/rmc88/era.html] Alirita la 10an de Januaro 2016. * GARGUREVICH REGAL, Juan (2006). ¿Para qué estudiar Periodismo?. Pontificia Universidad Católica del Perú. En Revista Palestra de la Comunicación. [web.archive.org/web/https://web.archive.org/web/20090918012206/http://palestra.pucp.edu.pe/pal_com/?file=periodismo%2Fgargurevich.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090918012206/http://palestra.pucp.edu.pe/pal_com/?file=periodismo%2Fgargurevich.htm |date=2009-09-18 }}] Alirita la 10an de Januaro 2016. * OLIVAR ZÚÑIGA, Antonio (2006). Fundamentos teóricos de la comunicación. Monografías.com. [http://www.monografias.com/trabajos12/fundteo/fundteo.shtml] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160111021111/http://www.monografias.com/trabajos12/fundteo/fundteo.shtml |date=2016-01-11 }} Alirita la 10an de Januaro 2016. * [[Universidad Autónoma de Santo Domingo]] (6a de Aprilo de 2003). Comunicación social en América Latina. Facultad de Humanidades. * MIRALLES, Ana María (julio de 2001). El debate latinoamericano sobre la comunicación. Revista Documentos, volumen 3, No. 1, UPB, Medellín. * BARRANQUERO CARRETERO, Alejandro (1990). Progresos y regresiones. Libertad de expresión y vigencia de la teoría crítica de la comunicación en España. Universidad de Málaga. * GALINDO, Jesús (2008). Comunicación, ciencia e historia. Mcgraw hill. * ESPEJO CALA, Carmen (1998). Historia de la Comunicación escrita: (de la prehistoria a la irrupción de la imprenta): Notas para su estudio. MAD. * RUIZ ACOSTA , María José (1996). Escritura y comunicación social : historia de la comunicación escrita : definición multidisciplinar de una nueva asignatura. Alfar. * Berlok K.D (1969) “El proceso de la comunicación (introducción a la teoría y la práctica) (2008) El Ateneno, Argentina === En itala === * CARRACCI, Ludovico. Le comunicazioni sociali crocevia del cambiamento. Il sogno di Giacobbe. * NISSIM, Gabriel (Marto de 2001). "Io ti amo. E io no?" La Chiesa e i media. InterMED. * MARTINI, Carlo M. (Milano, 11a de Aŭgusto de 1990). Comunicare. * Koncilio Vatikano II (4a de Decembro 1963). Decreto sugli strumenti della comunicazione sociale. Enchiridion Vaticanum. {{Projektoj|q=Komunikado|ReVo=komuni1.0ado}} {{Havenda artikolo|Komunikado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunikado| ]] 814mx75oa4q0oydn4e3kqtgzt5nwdy4 0 2310 9491481 9462859 2026-10-11T10:35:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491481 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MercadodeSanJuandeDios.jpg|eta|300x300px|Bazaro San Juan de Dios en [[Gvadalaharo]], [[Meksiko]].]] [[Dosiero:Bazaar de Kerman, Irán, 2016-09-22, DD 40.jpg|eta|Vendejo en bazaro de Kermano, Irano.]] '''Komerco''' estas libervola [[interŝanĝo]] de [[valoraĵo]]j, kutime de varoj kaj pagitaj servoj, inter du iuj, [[Agento (ekonomio)|agentoj]] en la [[ekonomio]]. La "valoraĵoj" povas esti [[varo]]j, [[mono]], [[produktaĵo]]j, [[servo]]j, [[informo]], aliro (kiel rajto al progreso laŭ la propra intereso) aŭ io ajn, kiu havas valoron al la interŝanĝantoj. La interŝanĝantoj povas esti homoj, grupo de homoj, firmaoj aŭ ŝtatoj. Kaj [[internacia komerco]] kaj enlanda komerco estas gravaj meĥanismoj de [[kapitalismo]] kaj la fundamento de [[merkantilismo]]. Laŭ [[Internacia komerca-ekonomika vortaro|Internacia Komerca-Ekonomika Vortaro]] (IKEV, numero 450), komerco estas difinita kiel ''"[[aĉeto]] kaj [[vendo]] kun la celo akiri [[profito]]n. En la donitaj ekonomiaj kondiĉoj ĝi ampleksas la tutan varcirkuladon inter [[produktado]] kaj [[konsumado]]."'' La mekanismo kiu ebligas komercon nomiĝas [[merkato]]. En la komenco, komerco estis simpla interŝanĝo, kun la signifo de rekta interŝanĝo de varoj kaj servoj. Nuntempe, komercistoj uzas interŝanĝilojn, kiel monon; kiel rezulto, la aĉeta operacio povas esti apartigita de la venda operacio, same kiel ricevado de [[salajro]]j por [[laboro]]. La invento de [[mono]], kaj poste, [[kredito]] kaj [[monbileto]]j, simpligis komercon kaj antaŭenigis ĝin. Komerco ekzistas pro multaj kialoj. Pro la [[specialiĝo]] de diversaj homoj en malsamaj okupoj kaj la [[labordivido]] inter ili, la plej multaj homoj estas aktivaj en certaj [[Manufakturo|manufaktursektoroj]], dum produktoj de aliaj manufaktursektoroj atingas ilin per komerco. Komerco inter malsamaj geografiaj areoj okazas ĉar multaj regionoj ĝuas relativan avantaĝon en la kondiĉoj de produktado de certaj varoj, kontraste al regionoj kun kiuj ili komercas; kelkfoje la kialo de tia komerco estas la grandeco de certaj areoj, kiu kreas por ili favorajn kondiĉojn por [[amasproduktado]], kio ne eblas en malgrandaj areoj. Komerco inter malsamaj regionoj surbaze de merkataj prezoj profitigas ambaŭ. Krom varoj, komercado estas farita de komercistoj kaj aliaj merkataktivuloj ankaŭ en la [[Financa merkato|financaj merkatoj]]. La [[kaduceo]], tradicie rilata al [[Merkuro (dio)|Merkuro]] (la romia patrono-dio de komercistoj), daŭre estas uzata kiel klasika simbolo de komerco. == Konceptoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Asekuro]] * [[Borso]] * [[Dungado]] * [[Fabrikmarko]] * [[Firmao]] * [[Justa komerco]] (angle ''fair trade'') * [[Imposto]] * [[Jurisdikcio]] * [[Konsumado]] * [[Ofertado]] * [[Produkto]] * [[Propraĵo]] ** [[Intelekta propraĵo]] Rajtoj al propraĵo kiu estas fabrikita per la menso, kiel [[patento]]j kaj [[kopirajto]]j. ** [[Nemoveblaĵo]] (aŭ "Reala propraĵo") Propreblaĵo kiu ne povas esti movita, kiel lando aŭ konstruitaĵoj. ** [[Persona posedo]] Propraĵo kiu povas esti movita. ** [[Konkura informkolektado]] * [[Reklamo]] * [[Varo]], [[Groco]] * [[Varigado]] * [[Varnomo]] {{Div col end}} == Varigado == [[Dosiero:Coffee Beans Photographed in Macro.jpg|eta|maldekstre|250px|[[Kafo]] estas [[varo]] kiu iam ludis gravan rolon en la historio de [[ekonomio]] kaj komerco, kaj ankoraŭ estas tutmonde konsumita varo.]] [[Varigado]] estas la ŝanĝado de antaŭe nekomercaj aĵoj, servoj, ideoj, ktp., al varoj (komercaĵoj). Varo estas, en la plej baza senco, "io ajn intencita por komerco," aŭ iu ajn komerce valora afero. [[Sklaveco]] estas la varigo de homoj, sed homoj ankaŭ estas traktataj kiel varoj en la ĝenerala [[merkato]] per [[Dungeco|dungiĝo]]. Oni ofte kritikas varigadon laŭ la rezonado, ke almenaŭ iuj aferoj ne estu traktataj kiel varo— ekzemple, [[akvo]], [[arto]], [[edukado]], [[datumo]]j, kaj [[scio]] en la [[Ciferecepoko|cifereca epoko]]. == Historio == === Antikva komerco === Homoj komencis komerci jam en la [[prahistorio]], kun la evoluo de komunikado inter ili. En foresto de interŝanĝiloj, ili interŝanĝis rekte varojn kaj servojn kiujn ili povis kolekti kaj provizi kontraŭ varoj kaj servoj kiujn nur aliaj homoj povis disponigi. Frua formo de komerco, nome la donac-ekonomio, signifas la interŝanĝon de varoj kaj servoj sen eksplicita interkonsento por tujaj aŭ estontaj rekompencoj. Certe, donaca ekonomio implikas komerci aferojn sen la uzo de mono. Arkeologia indico montras ekzistadon de interŝanĝoj en [[vulkana vitro]] kaj [[siliko]] jam en la [[Ŝtonepoko]]. Internaciaj [[Komerca vojo|komercaj vojoj]] unue aperis en la [[tria jarmilo a.K.]], kiam [[Sumero|sumeranoj]] de [[Mezopotamio]] komercis kun la loĝantoj de la [[Indusa Valo]] en [[Suda Azio]]. En tiu jarmilo, [[Antikva Egiptio|Egiptio]] [[Importo|importis]] materialojn uzatajn por fari [[juvelo]]jn. En la [[unua jarmilo a.K.]], la [[Fenicio|fenicianoj]] estis konataj kiel markomercistoj, kiuj [[Velŝipo|velis]] tra la tuta [[Mediteraneo]]; ili eĉ atingis la marbordojn de [[Britio (insulo)|Britio]] por provizi [[stano]]n uzitan por fabriki [[bronzo]]n. Por faciligi la kolektadon kaj aĉetadon de varoj en diversaj regionoj, la fenicianoj establis tie komercajn urbojn kaj komercejojn ĉe la marbordoj, kaj tiuj estis nomitaj de la grekoj ''emporion''. De la komenco de [[greka civilizo]] ĝis la falo de la [[Romia Imperio]] en la [[5-a jarcento]], komercistoj importis grandajn kvantojn da [[spicoj]] de [[Oriento]], inkluzive de [[Ĉinio]], al [[Eŭropo]]. Komerco estis la ekonomia spino de la Romia Imperio, kaj danke al ĝi la imperio prosperis kaj travivis longe; la vasta imperio kreis sekuran transportreton kiu permesis transporti varojn sen grava timo de [[rabisto]]j. === Mezepoka komerco === [[Dosiero:Kaufmann-1568.png|eta|250px|Komercisto en [[Germanio]], 16a jarcento.]]Kun la falo de la Romia Imperio kaj la malkresko de la [[grandurbo]]j en la [[frua Mezepoko]], malstabileco regis ĉie en [[Okcidenta Eŭropo]], kaŭzante preskaŭ kompletan kolapson de komercaj rilatoj. Malgraŭ tio, komerco travivis je certa skalo. Ekzemple, la [[Radhanito]]j estis [[gildo]] aŭ grupo (la signifo forgesita dum tempo) de komercistoj, kiuj kontrolis la komercon inter [[kristana]] Eŭropo kaj la [[islama]] [[Proksima Oriento]] en periodo inter la jaroj 600-1000. En la 8-a ĝis 11-a jarcentoj [[vikingoj]] kaj [[varengoj]] komercis dum siaj marvojaĝoj de [[Skandinavio]] ĝis la cetero de Eŭropo kaj reen. La vikingoj velis al la marbordoj de Okcidenta Eŭropo,<ref>Àlex Sala [https://historia.nationalgeographic.com.es/a/vikingos-ni-tan-altos-ni-tan-rubios-ni-tan-escandinavos_15676 Vikingos: ni tan altos, ni tan rubios, ni tan escandinavos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220624193827/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/vikingos-ni-tan-altos-ni-tan-rubios-ni-tan-escandinavos_15676 |date=2022-06-24 }} Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> dum la [[varengoj]] velis al [[Rusio]]. En la 13-a jarcento [[Venecia respubliko|Venecio]] estis la plej prospera urbo en Eŭropo danke al sia dependo de komerco en Mediteraneo. En la 13-a ĝis 17-a jarcentoj, la [[Hansa ligo]] estis alianco de komercurboj kiuj tenis [[monopolo]]n pri komerco en la plej granda parto de [[norda Eŭropo]] kaj la baseno de la [[Balta Maro]]. [[Vasco da Gama]] rekomencis eŭropan komercon de spicoj en 1498. Antaŭ lia vojaĝo ĉirkaŭ [[Afriko]] al [[Hinda subkontinento|Hindio]], la [[Eksporto|eksportado]] de spicoj al Eŭropo estis kontrolita fare de islamaj landoj, gviditaj fare de [[Egiptio]]. La [[spickomerco]] estis de granda ekonomia graveco kaj disponigis instigon por eŭropaj [[Esplorvojaĝo|eltrovvojaĝoj]] ĉirkaŭ la mondo en la 15-a ĝis 17-a jarcentoj (vidu artikolon [[Epoko de Malkovroj]]). La spicoj alportitaj al Eŭropo el malproksimaj landoj estis inter la plej multekostaj varoj kaj konkuris en prezo eĉ kun [[oro]]. === Moderna komerco === [[Dosiero:Earle, Liberty to Trade as Buttressed by National Law, 1909 Title.jpg|eta|maldekstre|''The Liberty to Trade as Buttressed by National Law'' (1909) de George Howard Earle, Jr.]] En la 16-a jarcento, [[Nederlando]] estis la centro de [[libera komerco]]. La nederlandanoj ne trudis iujn ajn restriktojn sur [[valutkomerco]], nek [[tarifo]]jn sur la komerco, kaj tiele antaŭenigis la liberan movadon de varoj. En tiu jarcento, la [[Malaja insularo|Orienthindaj Insuloj]] iĝis grava fonto de [[kotono]] kaj spicoj (vidu artikolon [[Nederlanda Hindio]]). Komerco en tiu ĉi areo estis dominita en la [[16-a jarcento]] de la [[portugaloj]], en la [[17-a jarcento]] de la [[nederlandanoj]] kaj en la [[18-a jarcento]] de la [[britoj]]. En 1776 [[Adam Smith]] publikigis ''[[La riĉo de nacioj]]''-n, en kiu li kritikis [[merkantilismo]]n. Li emfazis la avantaĝojn de [[specialiĝo]] en apartaj taskoj por dungitoj; laŭ lia opinio, tia specialiĝo pliigas [[produktiveco]]n, eĉ se ĝi faras la laboran sperton monotona (teda, enua, seninspira). Smith opiniis, ke tiu specialiĝo de la laboristoj estis limigita en rekta proporcio al la nivelo de [[mendado]] de la enlanda merkato, kiu ne postulas amasproduktadon. Tiel efika labordivido dependas de libera aliro al kiel eble plej multaj merkatoj. Laŭ lia opinio, ju pli granda estas la mendado, des pli efika estos la produktado per kreskanta specialiĝo, kiu siavice kontribuos al ĝusta labordivido. Smith ankaŭ argumentis, ke ĉiu provo ĉe racia kontrolo de importado kaj eksportado estas [[trompo]], kiu profitas kun certaj industrioj koste de la komercaj interesoj de la tuta nacio. En 1799, la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio|Nederlanda Orienthinda Kompanio]], antaŭe la plej granda komerca firmao en la mondo, [[Bankroto|bankrotis]]. Unu kialo de tio estis la konkurencivo de libera komerco. En 1817, [[David Ricardo]], [[James Mill]] kaj [[Robert Torrens]] enkondukis la [[Teorio de relativa avantaĝo|teorion de relativa avantaĝo]], laŭ kiu libera komerco povas esti same bona al la neindustriigitaj nacioj kiel al la industriaj nacioj: "Pli efike, la du landoj profitas." En sia eseo "''Pri Politika Ekonomio kaj Impostado''", Ricardo reklamis ekonomian doktrinon, kiu ĝis hodiaŭ estas konsiderita la plej ekstrema neado de registara interveno en [[ekonomiko]]. La graveco de libera komerco en ekonomia pensado de la 19-a jarcento devenis ĉefe de la avantaĝoj produktitaj en Okcidenta Eŭropo fare de la nacioj kiuj antaŭenigis ĝin; tio estas, ĉiu lando kalkulis la avantaĝojn demalfermi siajn merkaton al eksterlanda konkuranto, tio estas ricevi importadon, antaŭ ol aprobi ĝin. [[Dosiero:Stuart Mill G F Watts.jpg|eta|dekstre|[[John Stuart Mill]] pruvis, ke lando kun monopolo pri la prezo de varoj en la internacia merkato povas uzi sian [[dogano]]n kiel manipulan rimedon por determini la komerckondiĉojn.]] Samtempe, [[John Stuart Mill]] pruvis en la sama jarcento, ke lando kun monopolo pri la prezo de varoj en la internacia merkato povas uzi sian [[dogano]]n kiel manipulan rimedon por determini la komerckondiĉojn; similaj respondaj rimedoj, alprenotaj de aliaj landoj eventuale kondukos al reciprokeco en internacia [[komerca politiko]]. Ricardo kaj aliaj ekonomikistoj jam pensis pri tiu ebleco antaŭ ol J.S. Mill, tamen, danke al lia argumentado tio estis vidita kiel argumento kontraŭ la doktrino de libera komerco - pli kaj pli da homoj komencis kredi ke "reciproka komerco" alportus al la lando pli da ekonomia profito ol tute libera komerco. Kelkajn jarojn poste, Mill evoluigis la ideon de "embriaj industrioj" kiel ekonomia argumento kontraŭ libera komerco kaj en favoro de [[protektismo]] de malmaturaj industrioj kontraŭ konkurantaj importoj. Laŭ Mill, la [[ŝtato]] "devas" konservi novajn industriojn en la periodo antaŭ ili evoluigas la kapablon produkti ĉe plena produktado. Tiu ideo poste estis integrigita en la nova komerca teorio, kiu protestis kontraŭ libera komerco. Ĉi tiu ideo ankaŭ fariĝis gvidlinio en la ekonomiaj politikoj de la landoj kiuj volis [[Industriiĝo|industriiĝi]] kaj konkuri kun britaj eksportaĵoj. Kiam la [[Prezidanto de Usono]], [[Herbert Hoover]], altigis la tarifojn de importkomercoj en 1930 kun la intenco venki la [[Granda Depresio|Grandan Depresion]], la rezulto estis monda [[doganmilito]], pro kiu la [[ekonomia krizo]] disvastiĝis ankaŭ al Eŭropo. En Usono mem, malgraŭ la politiko de registara interveno en la ekonomio ([[New Deal]]), la ekonomia [[recesio]] daŭris kaj eĉ profundiĝis. Dum la Granda Depresio, de 1929 ĝis la [[1940-aj jaroj]], ekzistis akra malkresko en komerco kaj aliaj ekonomiaj indicoj. Nur pliigita produktado, por la celoj de [[Dua Mondmilito]], savis la [[Ekonomio de Usono|usonan ekonomion]] de recesio. [[Dosiero:WhiteandKeynes.jpg|eta|maldekstre|[[Harry Dexter White]] (maldekstre) kaj [[John Maynard Keynes]] ĉe la konferenco de Bretton Woods.]] En 1944, 44 ŝtatoj subskribis la [[Ekonomia Modelo de Bretton Woods|Interkonsenton de Burton-Woods]]; ĝia ĉefa celo estis malaltigi doganajn tarifojn ĉe multaj varoj, por ne konsistigi malhelpon al komerco. Tio estis la maniero kiel la landoj malhelpis la ripetiĝon de la Granda Depresio. La Burton-Woods Interkonsento ankaŭ fiksis la regulojn por kontrolado de internacia ekonomia politiko kaj konsentis pri la establado de institucioj por kontroli ilian devigon. La institucioj establitaj post la interkonsentoj estas la [[Internacia Monunua Fonduso]] kaj la [[Internacia Banko por la Rekonstruo kaj Disvolvigo]] (post tio la banko estis dividita en du instituciojn: la [[Monda Banko]] unuflanke kaj la [[Banko por Internaciaj Reglamentoj]]). Post la ratifiko de la interkonsento fare de la leĝdonantoj de la plej multaj landoj, tiuj institucioj ekfunkciis en 1946. En 1947 subskribis 23 landoj la pakton por [[Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco]] por la celo de promocio de libera komerco. Libera komerco ankaŭ estis antaŭigita en la malfrua 20-a kaj frua 21-a jarcentoj helpe de tiuj: * En 1992, la EU-landoj forigis la tarifojn inter ili, same kiel la limigojn al la libera movado de laboro. * La 1-an de januaro 1994 ekvalidis la [[Nordamerika Liberkomerca Interkonsento]]. * En 1994, la subskribintoj de la Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco (1947) ratifis en la Marakeŝa Interkonsento la starigon de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. * La [[1-an de januaro]] 1995, la Monda Organizaĵo pri Komerco estis establita kun la celo antaŭenigi liberan komercon; ĉiuj membroŝtatoj ĝuas preferajn komercajn interkonsentojn kun aliaj membroŝtatoj. * En 2005, la Centramerika Liberkomerca Interkonsento estis subskribita, implikante, inter aliaj, Usonon kaj [[Dominikana Respubliko|Dominikan Respublikon]]. == Etapoj en la historio de komerco == [[Dosiero:Egypte louvre 232 pot.jpg|eta|Egipta [[amforo]].]] La originoj de komerco datas reen el fino de la periodo [[Neolitiko]], kiam oni malkovris [[agrikulturo]]n. Dekomence, la praktikata agrikulturo estis [[vivteniga agrikulturo]], laŭ kiu la rikoltoj estis ĝuste sufiĉe kvantaj por la [[vivtenado]] de la loĝantaro kiu dediĉis sin al la agrikultura laboro. Tamen, dum oni aldonis kromajn novajn teknikajn progresojn en la ĉiutaga taskaro de la agrikulturistoj, kiel por ekzemplo la tirbestoj, aŭ la uzado de pli kaj pli utilaj diversaj laboriloj, la rikoltoj iĝis foje pli kaj pli abundaj. Tiel alvenis la taŭga momento por la nasko de komerco, helpita de du faktoroj: * La atingitaj rikoltoj estis pli grandaj ol tiuj necesaj por la vivtenado de la komunumo. * Jam ne necesis, ke la tuta komunumo dediĉu sin al agrikulturo, kaj tial parto de la loĝantaro ekspecialiĝis en aliaj taskoj, kiel la [[potfarado]] aŭ la [[siderurgio]], kiuj siavice produktis varojn (diferencajn el la agrikulturaj produktoj) per kiuj eblis komerco. Tiukadre, la plusoj de la rikoltoj ekestis interŝanĝitaj kontraŭ aliaj objektoj en kiuj aliaj komunumoj aŭ sektoroj estis pli specializitaj. Normale tiuj objektoj estis elementoj por la defendo de la komunumo ([[armilo]]j), ujoj por ebligi la transportadon aŭ stokadon de la manĝoplusoj ([[amforo]]j, ktp.), novaj agrikulturaj [[laborilo]]j ([[rastro]]j, [[falĉilo]]j el [[metalo]]...), aŭ eĉ pli poste ankaŭ [[lukso|luksaj]] objektoj ([[spegulo]]j, [[juvelo]]j, [[orelringo]]j, ktp). Tiu prakomerco, ne konsistis nur en loka interŝanĝo de varoj kaj manĝaĵoj, sed ankaŭ en pli ampleksa interŝanĝo de sciencaj kaj teknikaj sciaroj kaj plinovigoj, inter aliaj, la laboro pri [[fero]], la taskoj en [[bronzo]], la [[rado]], la [[tornilo]], la [[navigado]], la [[skribado]], novaj formoj de [[urbigo]], kaj granda ktp. Kiel ekzemplo de la "internacia" interŝanĝado en la [[Iberia Duoninsulo]] tiu periodo estas konata kiel Orientiga, pro la konstantaj influoj ricevitaj el [[Proksima Oriento|Oriento]] ĉefe pere de marpopoloj. Fakte tiu momento estas konsiderata la naskiĝo de la iberia kulturo. Krom la interŝanĝo de plinovigoj, la komerco akcelis ankaŭ iompostioman ŝanĝon de la [[socio]]j. Tiam la riĉeco povis esti stokita kaj interŝanĝita en taŭga momento. Ekaperis la unuan socioj kiuj povus esti konsiderataj kiel [[kapitalismo|kapitalismaj]] tiel kiel oni konas tiujn nuntempe (nome per akumulado de kapitalo, ne nepre mona, sed iel de riĉeco), kaj ekaperis ankaŭ la unuaj sociaj tavoligoj. Dekomence la sociaj klasoj estis simple la loĝantoj de la setlejo unuflanke kaj la familio de la estro aliflanke. Poste ekaperis aliaj sociaj klasoj pli distingitaj kiel la [[militisto]]j, la [[metiisto]]j, la komercistoj ktp. === Interŝanĝo === {{Ĉefartikolo|Natura interŝanĝo}} [[Dosiero:Barter-Chickens_for_Subscription.jpg|eta|maldekstre|Ilustraĵo de 1874 prezentas kamparanon kiu ofertas du gekokojn kiel interŝanĝon kontraŭ gazetabono.]] La rekta interŝanĝo estis la maniero laŭ kiu la antikvaj civilizacioj ekkomercis. Temis pri interŝanĝo de varoj kontraŭ aliaj varoj ĉu sam- ĉu malpli-valoraj. La ĉefa malavantaĝo de tia tipo de komerco estas ke la du flankoj engaĝiĝintaj en la komerca operacio devis koincidi en la bezono de la varoj proponitaj de la alia flanko. Por solvi tiun malavantaĝon aperis serio de perantoj kiuj stokis la varojn uzotajn en la komercaj operacioj. Tiuj perantoj tre ofte aldonis riskon tro altan en tiuj operacioj, kaj tial tiu tipo de komerco estis iom post iom forlasita kaj anstataŭita rapide kiam aperis la [[monero]]. Ĉefe la monero estis utila kaj eĉ nemalhavebla kiam dum natura rekta interŝanĝo oni konstatis, ke unu interŝanĝita varo valoris pli ol la alia; tial monero estis uzita por egaligi la valorojn de ambaŭ flankoj. Iom post iom la rekta interŝanĝo estis anstataŭita per monera komerco. Tamen rekta interŝanĝo estis plue uzata en malgrandaj komunumoj apartaj de la ĉefaj komercvojoj, inter najbaroj kaj tre ofte ligita al komunuma [[solidareco]]. Lastatempe rekta interŝanĝo estas proponitaj de alternativaj sociaj movadoj.<ref>Claudia Gatti [http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1870-41152009000200264 El fenómeno del trueque: una mirada sociológica] SciELO, jul./dec. 2009. Alirita la 24an de Junio 2022.</ref><ref>Ángel Teixidó [https://www.economiasolidaria.org/noticias/la-cultura-del-trueque-en-espana/ La cultura del trueque en España] economía solidaria, 26a de julio 2016. Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> === Enkonduko de la monero === [[Dosiero:Laternenmacher-1568.png|eta|En mezepokaj vendejoj jam estis uzitaj la moneroj de antaŭlonge.]] La [[monero]], aŭ [[mono]] kiel pli ĝenerala difino, estas rimedo interkonsentita en komunumo por la interŝanĝo de [[varo]]j kaj havaĵoj. Tiu mono utilas ne nur por interŝanĝo, sed ĝi ankaŭ estas unuo por kalkulo kaj ilo por stoki valoron kaj ebligi frakciigon. Historie estis multaj diversaj tipoj de monero, ekde [[porko]]j, dentoj de [[Balaenidae|balenoj]], semoj de [[Theobroma cacao|kakao]], aŭ determinitaj tipoj de mar-[[konko]]j. Tamen, la plej disvastigita tipo de mono sendube laŭlonge de la historio estas [[oro]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://host.madison.com/ct/news/opinion/column/article_68f99b80-4258-5f44-a817-5cc64c6e1884.html|titolo=Is Gold a Good Hedge?|alirdato=29-a de decembro 2009|aŭtoro=Martin Feldstein|dato=26-a de decembro 2009|eldoninto=Project Syndicate|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141220170722/http://host.madison.com/ct/news/opinion/column/article_68f99b80-4258-5f44-a817-5cc64c6e1884.html|arkivdato=2014-12-20}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iso.org/iso/home/standards/currency_codes.htm|titolo=Currency codes - ISO 4217|alirdato=25-a de decembro 2014|eldoninto=International Organization for Standardization}}</ref> La uzado de mono en la komercaj operacioj estigis grandan progreson en ekonomio kaj en ekonomiko. Post ĝia disvastigo jam ne necesis, ke la partoj koncernitaj en la operacio bezonu la varojn proponitajn de la alia flanko. Pli progresintaj civilizacioj, kiel la [[Antikva Grekio|grekoj]] kaj la [[Romia Imperio|romianoj]], etendis tiun koncepton kaj ekstampis monerojn. La moneroj estas objektoj speciale dezajnitaj por tiu afero. Ĉiuokaze tiuj pramoneroj, male al la modernaj moneroj, havis la valoron de la monero implicita en ĝi. Tio estas, la moneroj estis faritaj el metaloj kiel oro aŭ arĝento kaj la reala kvanto de metalo kiun ili havis estas la nominala valoro de la monero.<ref>[https://www.tesorillo.com/juegos/3_13.htm Metales en monedas antiguas]{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 24an de Junio 2022.</ref><ref>Manuel Gozalbes - Pere Pau Ripollès [https://www.uv.es/ripolles/Web_PP/Tema-3.htm LA FABRICACIÓN DE MONEDA EN LA ANTIGÜEDAD] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> La nura malavantaĝo de la dekomenca mono estas ke kiel interkonsento interna de komunumo, ĝi ne havis valoron ekster kunteksto. Por ekzemplo, se la elemento interŝanĝebla de difinita komunumo estis balendentoj, tiuj dentoj ne havis valoron ekster la komunumo. Pro tiu iom poste aperis la koncepto de [[valuto]]. La valuto ja estas elemento de interŝanĝo akceptebla kaj akceptata en zono multe pli ampleksa ol tiu de la propra komunumo. La plej ofta valuto estas la pura oro, kvankam laŭlonge de la historio aperis aliaj, kiel la [[salo]] aŭ la [[pipro]].<ref>[https://www.andbank.es/observatoriodelinversor/que-son-las-divisas/ ¿Qué son las divisas?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220506172846/https://www.andbank.es/observatoriodelinversor/que-son-las-divisas/ |date=2022-05-06 }} 28a de junio 2012 | Banca privada, Claves para invertir. Alirita la 24an de Junio 2022.</ref><ref>[https://economipedia.com/definiciones/divisa.html Divisa] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> === La komercvojoj === [[Dosiero:Cernuschi Museum 20060812 150.jpg|eta|maldekstre|Okcidentano sur kamelo en la [[Silka Vojo]], Dinastio de Norda Ŭei (386–534).]] Laŭlonge de la [[Mezepoko]], ekaperis transkontinentaj komercvojoj kiuj klopodis kontentigi la altan peton de varoj kaj havaĵoj el Eŭropo, ĉefe se temas pri lukso. Inter la plej famaj komercvojoj estas la [[Silka Vojo]], sed estis ankaŭ aliaj gravaj komercvojoj kiel tiuj por la eksport-importado de [[pipro]], salo aŭ [[tinkturo|tinkturaĵoj]].<ref>[https://www.bbvaopenmind.com/tecnologia/innovacion/la-ruta-de-la-seda-la-via-para-el-intercambio-tecnologico-que-configuro-el-mundo-moderno/ La Ruta de la Seda] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref><ref>[https://www.worldhistory.org/trans/es/1-466/la-ruta-de-la-seda/ La Ruta de la Seda] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> El komerco tra tiaj komercvojoj estis rekta komerco. La plej parto de varoj estis transigitaj de unu posedanto al alia post kelkaj dekoj da kilometroj, ĝis alveni al la riĉaj [[kortego]]j de Eŭropo. Spite tion, tiuj unuaj komercvojoj jam ekestis la starigo de reguloj en la importado. Eĉ okazis momentoj en kiuj oni malpermesis la uzadon de [[silko]] por la vestaĵaro ĉe viroj, cele al malpliigo de konsumo de tiu multekosta produkto. La [[Krucmilitoj]] estis grava komercvojo kreita per nerekta maniero. La vojo kreita el la movado de [[trupo]]j, liveraĵoj, [[armilo]]j, specializitaj metiistoj, militakiraĵoj ktp., reaktivigis la [[ekonomio]]n de multaj regionoj de Eŭropo. Tiu merito estas atribuita parte al la [[Anglio|angla]] [[monarko|reĝo]] [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leonkora]], kiu aliĝinta al la Tria Krucmilito sukcesis atingi gravajn komercajn venkojn por Eŭropo, kiel por ekzemplo la restarigon de la Silkovojo kaj la rekuperadon de la komercvojoj pri [[pipro]].<ref>Francisco Martínez Hoyos [https://www.lavanguardia.com/historiayvida/edad-media/20200703/482032733805/cruzadas-dinero-mercaderes-jerusalen-caida-acre-negocio.html Las cruzadas, ¿el gran negocio de la Edad Media?] La Vanguardia, 03/07/2020, Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> === Apero de banko === {{Ĉefartikolo|Banko}} [[Dosiero:Marinus Claesz. van Reymerswaele 001.jpg|eta|''La monŝanĝisto kaj lia edzino,'' de [[Marinus van Reymerswale]].]] La nemilitistaj membroj de la Ordeno de la [[Templanoj]] (12-a kaj 13-a jarcentoj) administris kompleksan ekonomian strukturon tra la tuta kristana mondo, kreanta novajn financajn teknikojn (la [[bilo]]j kaj eĉ la unuaj pra-[[kambio]]) kio konstituas praformon de la moderna banko. Inter la proponitaj servoj estis la transporto de mono. La pilgrimantoj povis enmeti monon en institucio kaj poste iri al alia institucio aliloke kaj depreni ĝin, eĉ inter diferencaj [[lando]]j, kio kontribuis al la sekureco en la vojoj. Tio fakte estis la tialo por la nasko de la [[kambio]]. En tiu epoko la [[Katolika Eklezio]] estis malpermesinta la [[uzuro]]n (nome la enspezo pere de la [[interezo]]).<ref>En 1311, la Papo [[Klemento la 5-a]] tute malpermesis la uzuron kaj deklaris nuligita ĉiun neeklezian leĝaron ĝiafavoran.</ref> Tial, la templanoj kiel escepto (ili ne enspezis private, sed por "ekleziaj" celoj) konstruis aŭ helpis en la konstruado de pli ol 70 katedraloj en iom pli ol unu jarcento, organizis kaj helpis amason da metiistoj ktp. Kelkaj fakuloj asertas, ke ili estis “multnacia etika entrepreno”).<ref>''Los Templarios: Su influencia económica y financiera'' – Dro. D. Omar Ricardo Gómez Castañeda-</ref> Preciza servo (nome «kambio»), ege helpis la internacian komercon en [[foiro]]j, en kiuj la komercistoj povis reveni al siaj devenlandoj sen neceso kunporti sian monon evitante tiel la riskon esti atakita kaj rabita fare de survojaj ŝtelistoj. Ĉirkaŭ fino de la Mezepoko kaj komenco de la [[Renesanco]] pra-banko aŭ eĉ rekte [[banko]] estis financa instalaĵo kun serio de servoj kiuj ege faciligis la komercon. La pioniroj en tiu areo estis [[monŝanĝisto]]j kiuj agadis en ĉiujaraj [[foiro]]j kaj esence dediĉis sin al realigo de monŝanĝado ricevante procenton. Tiuj monŝanĝistoj kreskiĝis, ĝis la punkto ke aperis la grandaj eŭropaj familioj de bankistoj kiel la familioj [[Médici]], [[Fugger]]<ref>[http://www.almagro.es/noticias/hemerotecas/index.php?option=com_content&view=article&id=3074:las-casas-de-los-fucares-en-madrid-y-almagro&catid=152&Itemid=199 «Las casas de los Fúcares en Madrid y Almagro».] almagro.es. Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> kaj Welser. === La epoko de malkovroj === {{Ĉefartikolo|Epoko de Malkovroj}} [[Dosiero:Monumento a los Descubrimientos, Lisboa, Portugal, 2012-05-12, DD 20.JPG|eta|250px|maldekstre|[[Monumento al Malkovroj]], [[Lisbono]]. Ĝi omaĝas la esploristojn-komercistojn kiuj metis la fundamenton de la [[Portugala Imperio]] kaj malfermis marojn al tutmonda navigado.]] Ĉirkaŭ la jaro 1400, la disrompo de la [[Mongola Imperio]], la kresko de la [[Otomana Imperio]] kaj la fino de la [[Bizanca Imperio]] okazigis ke ĉiuj komercvojoj el Eŭropo al Oriento iĝis blokitaj. La serĉado de novaj komercvojoj, la apero de la komerca kapitalismo kaj la deziro esplori la eblojn de [[Tutmondiĝo|tutmonda ekonomio]], pelis en Eŭropo la disvolvigon de la Epoko de Malkovroj.<ref>[https://mihistoriauniversal.com/edad-moderna/descubrimientos-geograficos Grandes Descubrimientos Geograficos] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> Tial, Eŭropo baraktis por la serĉado de novaj komercvojoj al [[Hindio]] cele al restarigo de la importado de [[spico]]j. Sed finfine, ne estis orientaj landoj, sed aliaj el sudokcidenta Eŭropo nome [[Portugalio]] kaj [[Hispanio]] estis la landoj kiuj sukcesis akiri la [[monopolo]]n de tiuj komercvojoj, danke al la laboro de esploristoj kiel [[Kristoforo Kolumbo]], [[Vasco da Gama]], [[Fernão de Magalhães]] kaj [[Juan Sebastián Elcano]]. La malkovro de [[Ameriko]] por la eŭropanoj okazigis aliajn gravegajn paŝojn en la disvolvigo de la komerco. La nova fluado de oro kaj arĝento kion akiris la hispanoj en Ameriko, sanigis, ŝanĝis kaj plifirmigis la komercvojojn kaj la fluadon de [[kapitalo]] en Eŭropo. La eŭropa bankaro kreskiĝis eksponenciale kaj ekaperis la grandaj bankoj de Eŭropo, kiel la [[Banko de Amsterdamo]], la [[Banko de Svedio]] aŭ la [[Banko de Anglio]]. La hispan-portugala dominado de la novaj establitaj komercvojoj, pelis aliajn eŭropajn potencojn, kiel [[Anglio]] kaj [[Nederlando]], al serĉado de alternativaj komercvojoj. Tiuj landoj dediĉis sin al esplorado sisteme, post de la Atlantiko, de la Hinda kaj Pacifika Oceanoj. Tiuj komercaj ekspedicioj metis la fundamenton de la [[Brita Imperio]] kaj tiukadre ekestis konfliktoj kaj la disvolvigo de [[Imperiismo]]. === Transatlantika komerco === Antaŭ la [[19-a jarcento]] la transatlantika marveturado inter Ameriko kaj Eŭropo estis faritaj per [[velŝipo]]j, kio estis malrapida, riska kaj eĉ danĝera navigado. Per [[vaporŝipo]]j, la marveturado iĝis pli rapida kaj sekura. Tiam ekaperis grandaj transoceanaj kompanioj kiuj faris pli oftajn navigojn. Baldaŭ, la fakto konstrui kaj funkciigi la plej grandan [[oceanŝipo]]n, aŭ la plej rapidan aŭ la plej luksan, iĝis nacia simbolo.<ref>[https://www.xataka.com/otros/barcos-pasajeros-grandes-historia-ordenados-fabulosa-infografia Los barcos de pasajeros más grandes de la historia, ordenados en una fabulosa infografía] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> Ekde la [[17-a jarcento]] antaŭen, por preskaŭ ĉiu marveturado transatlantika cele al Nordameriko, la [[haveno]] por alveno estis tiu de [[Novjorko]]. Tuj la transatlantika komerco igis Novjorkon la unua [[havenurbo]] de [[Nordameriko]], kaj konsekvence, ĝi altiris la plej parton de la estontaj transatlantikaj varoj kaj la tutan trafikon de pasaĝeroj. Novjorko iĝis la komerca ĉefurbo de Usono kaj unu de la plej gravaj [[urbo]]j en la tuta mondo. Krome, la plej parto de la enmigrantoj kiuj venis el Eŭropo al Usono, alvenis al Novjorko, pro kio tiu urbo estis ankaŭ la celo de famaj kaj riĉaj veturantoj per luksaj [[krozoŝipo]]j, same kiel de la malriĉaj [[Enmigrado|enmigrantoj]], kiuj fakte veturis en la malsupraj partoj de tiuj ŝipoj. Pro tio, kvankam la transatlantikaj marveturoj povis realiĝi inter ajna parto de Eŭropo kaj Nordameriko, ĉiam oni subkomprenis, ke la celo estas Novjorko, se oni ne indikas alian.<ref>[https://momentosdelpasado.blogspot.com/2018/08/la-inmigracion-en-ellis-island-nueva-york.html La emigración en Ellis Island] Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> === La plinovigoj en transporto === [[Dosiero:GWR broad gauge locomotives.jpg|eta|[[Vaporlokomotivo]].]] Antaŭ la revolucio de [[transporto]] de la 19-a jarcento, la konsumvaroj devis estis fabrikitaj proksime de la loko de konsumado. Estis ekonomie nefarenda transporti varojn el malproksima loko. Kun la [[Industria Revolucio]] oni realigis serion de plinovigoj en [[transporto]] kiu revivigis la komercon. Tiam la varoj povis esti fabrikitaj ajnaloke kaj esti transportitaj pli malmultekoste al ĉiuj lokoj de konsumo. Unu de la unuaj kontribuoj al la revolucio de transporto estis la [[fervojo]]. Granda Britio estis la pioniro tiukadre, kaj konsekvence en la aktualo Britio havas la reton de fervojo plej densan en la mondo; kaj eĉ simile okazas en kelkaj iamaj britaj kolonioj. En Hispanio la unua fervojo estis konstruita en 1840 inter [[Barcelono]] kaj [[Mataró]], kvankam fakte estis pli frua fervojo en iama hispana kolonio en [[Kubo]].<ref>F. Fernández Sanz [https://www.museodelferrocarril.org/literaturaferroviaria/cu/Historia/HCuba.pdf El primer ferrocarril español se construyó en Cuba] Revista Hispano Cubana. Alirita la 24an de Junio 2022.</ref> En aliaj lokoj de Eŭropo kaj de Usono, ludis gravan rolon ankaŭ la [[rivera transporto]]. Ekestis procezo plilarĝigi kaj profundigi multajn [[rivero]]jn cele al navigeblo. Kaj baldaŭ en multaj regionoj oni ekkonstruis densajn retojn de navigeblaj [[kanalo]]j. Finfine, la apero de la [[aŭto]] kaj la sistema konstruado de [[ŝoseo]]j, okazigis ŝanĝon, ke varoj estu transporteblaj ĝuste al la preciza punkto de konsumo, kio estas konata kiel surloka distribuado de varoj. === Tutmondiĝo === {{Ĉefartikolo|Tutmondiĝo}} [[Dosiero:SocialDistancingWalmartCanada.jpg|eta|maldekstre|250px|Multaj firmaoj estas tutmonde konataj: komerca tutmondiĝo.]] La tutmondiĝo, ekde ekonomika vidpunkto, estas tendenco derivita de la novkoloniismo kiu klopodas konstrui zonon de [[libera komerco]] je internacia nivelo. La tutmondiĝo tial naskiĝis kiel konsekvenco de la neceso malaltigi la produktokostojn cele al havigo de kapablo por ke la produktisto povu estis konkurenca en tutmonda nivelo. Diversaj fakuloj<ref>Cano (2007:2) citita de Mesino (2009:127)</ref> komentis, ke la aktuala tutmondiĝo estas kompleksa fenomeno, kiu transas la ekonomion kaj rekte tuŝas fundamentajn aspektojn de la vivo de la landoj, tiaj kiaj la kulturo, la edukado, la politiko kaj, ĝenerale, la kosmorigardojn de la nuntempa mondo. Tio signifas, ke la fenomeno de la tutmondiĝo akcelis ĉiajn interagadojn, helpante la kreadon de novaj grundoj por novaj sciaroj kaj generante tendencon al homogeneigo de la kulturo kaj de valoroj, inter kiuj komerco ludis gravan rolon kaj kiel kaŭzo kaj kiel konsekvenco. Nombraj grupoj de alternativaj sociaj movadoj, inter kiuj pacistoj kaj ekologiistoj protestas kontraŭ tiu tendenco kaj ĉefe kontraŭ la negativaj konsekvencoj el sociekonomika vidpunkto, favore al aliaj politikoj pli protektemaj. Ankaŭ aliaj sindikatistaj movadoj same montriĝas forte kontraŭaj al la tutmondiĝo, ĉar la [[plurnacia kompanio|plurnaciaj kompanioj]] ofte translokigas laborlokojn el disvolvigitaj landoj al landoj de la [[Tria Mondo]], en kiuj ili povas pagi salajrojn multe pli malaltajn kaj tial redukti kostojn, kaj ĝenerale pli facile ekspluatadi sian dungitaron. Tiel la tutmonda komerco havas samtempe pozitivajn kaj negativajn aspektojn. == Nunaj tendencoj == === Reformoj de Ĉinio === [[Dosiero:Guangfa Securities Headquarters taken in November 2018.jpg|eta|Nuboskrapuloj de [[Kantono (Ĉinio)]].]] En 1978 komenciĝis ekonomia reformo en [[Popola Ĉinio]]. Antaŭ tio, la [[Ekonomio de Ĉinio|ĉina ekonomio]] estis [[Planita ekonomio|planita]] kaj [[Centralizismo|centralizita]] laŭ la modelo de [[Ekonomio de Sovetunio|Sovetunio]]. Ĉi tiu ekonomio estis relative postiĝinta kompare kun la okcidenta ekonomia modelo kaj tial [[Ĉinio]] decidis partan adoptadon de [[merkata ekonomio]]. Tio estas reflektita en la establado de [[Specialaj Ekonomiaj Zonoj|specialaj ekonomiaj zonoj]] (areoj kun relative liberalaj ekonomiaj leĝoj) en la provincoj [[Guangdong]], [[Fuĝjano]] kaj [[Hajnano]]. La ekonomia reformo donis imponan ekonomian sukceson kaj aliaj reformoj sekvis. Rezulte, la [[malneta enlanda produkto]] de Ĉinio kreskis preskaŭ 10-oble inter 1978 kaj 2006, dum la [[Internacia komerco|ekstera komerca kvanto]] de la lando superis 1 bilionon da dolaroj jare. En [[2004]], Ĉinio fariĝis la tria plej granda eksportisto en la mondo, post [[Germanio]] (en la unua loko) kaj Usono. En 2006, la Ĉina Popola Respubliko profitis de [[Komerca bilanco|komerca pluso]] de 150 miliardoj da dolaroj. Ĝi ankaŭ fariĝas [[superpotenco]] en la kampo de produktado. En 1991, Ĉina Popola Respubliko aliĝis al la [[Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado|Azi-Pacifika Ekonomia Kunlabora Grupo]], liberkomerca organizo. En 1999 Ĉinio ankaŭ aliĝis al la Monda Komerca Organizaĵo. === Ronda interparolado de Doho === La interparolado de [[Doho]] estas iniciato de la Monda Komerca Organizo; Ĝia celo estas malaltigi doganojn tra la mondo, kun la plej granda parto de la fortostreĉo fokusita al atingado de pli justaj komercaj kondiĉoj por evolulandoj. La interparoloj malfermiĝis en 2001, ĉe la jara konferenco de la Monda Komerca Organizo en Doho, la ĉefurbo de [[Kataro]]. Sekvaj interparoloj okazis en [[Cancún|Cancun]], [[Meksiko]] (2003), en [[Ĝenevo]] (2004), en [[Parizo]] (2005, ne ĉe la jarkonferenco), en [[Honkongo]] (2005) kaj denove en Ĝenevo (2006). En la intertraktadoj fokusiĝis pri la malkonsentoj inter la [[evoluintaj landoj]] kaj la [[evolulando]]j (kiuj estas organizitaj en la [[Grupo de la 20 (industriaj kaj sojlaj landoj)|Grupo de la G20]]). La ĉefa malfacilaĵo kuŝas en la [[subvencio]]j donitaj de evoluintaj landoj al siaj agrikulturaj produktaĵoj; Tiu ĉi subvencio malfaciligas al evolulandoj eksporti siajn agrikulturajn produktaĵojn al evoluintaj landoj je konkurencivaj prezoj. Intertraktadoj pri subvencioj alfundiĝis ĉe la Ĝeneva Konferenco (2006) kaj nun Honkongo proponas mediacion inter la partioj. Aliflanke, la partioj atingis interkonsenton pri la redukto de la transitkostoj de komercaj varoj ĉe la internaciaj limoj per simpligo de la kontrolaj kaj doganaj proceduroj kaj interŝanĝado de informoj pri la varoj. == Internacia komerco == {{Ĉefartikolo|Internacia komerco}} Internacia komerco estas translima interŝanĝo de varoj kaj servoj. En la plej multaj landoj, ĝi reprezentas signifan parton de la [[malneta enlanda produkto]]. Kvankam internacia komerco ekzistis dum la plej granda parto de la historio (vidu artikolojn pri la [[Silka Vojo]], la [[Sukcena Vojo]]), ĝia ekonomia, socia kaj politika graveco multe pliiĝis en la lastaj jarcentoj. La ĉefaj kialoj por tio estas industriiĝo, altnivelaj transportrimedoj, [[tutmondiĝo]], [[Multnacia firmao|multnaciaj korporacioj]] kaj [[subkontraktado]]; fakte, kiam la termino "tutmondiĝo" estas uzata, oni kutime celas la kreskantan disvastigon de internacia komerco. Indico de la sukceso de internacia komerco estas la kontrasto inter landoj kiel [[Sud-Koreio]], kiuj adoptis eksportorientitajn industripolitikojn, al [[Barato]], kiu estis tradicie pli karakterizita per sia fermo (kvankam en 2005 Barato komencis politikon de ekonomia malfermiteco); dum la pasintaj kvindek jaroj, Sud-Koreio superis Baraton en ĉiuj ekonomiaj mezuroj, kvankam efikaj ŝtataj institucioj ankaŭ estis grava faktoro por korea sukceso. Foje, [[ekonomiaj sankcioj]] estas truditaj al aparta lando por puni ĝin pro iu ago. [[Embargo]], severa formo de ekonomia izolado, estas sieĝo kontraŭ la komerco de unu lando fare de alia. Tia embargo, ekzemple, estas trudita de Usono al [[Kubo]] dum preskaŭ 50 jaroj kaj simile al aliaj landoj kiuj ne sekvas ĝian politikon. Ĝenerale, la restriktoj truditaj al komerco ene de la landlimoj estas malmultaj; en kontrasto, internacia komerco estas direktita kaj monitorita fare de registaroj, kiuj determinas la kvanton de varoj kiuj povas esti transportitaj ene de limoj kaj trudas [[imposto]]jn (tarifoj) sur tiuj varoj. Doganoj estas kutime truditaj al importado, sed landoj ankaŭ povas trudi eksporttarifoj kaj [[subvencio]]jn. Ĉiuj ĉi tiuj restriktoj estas nomitaj ''baroj al komerco''. Se registaroj estus forigintaj ĉiujn barojn al komerco, libera komerco estus okazinta inter landoj. Landoj kun protektismaj ekonomiaj politikoj (dezajnitaj por protekti enlandajn produktojn kontraŭ konkurado) establas novajn barojn al komerco. La movado "[[Justa komerco|Justa Komerco]]" kunlaboras kun [[Ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]], kiuj celas premadi internaciajn organizaĵojn por konsideri sociajn kaj mediajn konsiderojn, kiam oni determinas la internacian komercan politikon; Ĉi tio validas precipe rilate la altajn doganmurojn renkontitajn de eksportoj de landoj de la [[Tria mondo|Tria Mondo]] al evoluintaj landoj. Ĉi tiuj muroj estas grava obstaklo por la elpreno de evolulandoj el malriĉeco. La movado "Justa Komerco" proponas ankaŭ fiksi normojn pri la produktaĵoj de la triamondaj landoj; la celo de ĉi tiuj normoj estas ordigi la produktojn importitajn el evolulandoj laŭ la grado en kiu la produktaj kompanioj plenumas la humanajn laborkondiĉojn de siaj dungitoj. Tiamaniere, socie konsciaj aĉetantoj en evoluintaj landoj povus malhelpi komercon de la produktoj de [[Ekspluatado|ekspluatantaj]] kompanioj per [[Konsumanto|konsumanta]] [[bojkoto]], sen la bezono de registaraj baroj al komerco. == Organizoj == * Interŝtataj komercaj organizoj: ** [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (MOK) ** [[Merkosudo]] ** [[Eŭropa Unio]] [[Komerca asocio]], komerca organizaĵo aŭ Industria asocio, estas organizaĵo fondita kaj financita de aktoroj en komerco, kiuj funkcias en specifa industrio. Industriaj organizaĵoj partoprenas en agado de publikaj rilatoj (PR) kiel reklamado, edukado, politikaj donacoj, lobiado kaj eldonado, sed la ĉefa fokuso de la organizaĵo estas antaŭenigi kunlaboron inter la kompanioj. == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri komerco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{Citaĵo|''Kiu volas komerci, tiu saĝon bezonas.''}} * {{Citaĵo|''Malsaĝulo venas, komercisto festenas.''}} * {{Citaĵo|''Ne ekzistas en komerco amikeco nek ŝerco.''}} == Bildoj == <gallery><!-- Pluraj el la antaŭe pliaj galeriaj fotoj intertempe forpreniĝis pro kopirajtaj duboj. La restaj du nun aspektas iom arbitre elektitaj... Indus entute prilabori kaj ampleksigi la artikolon, tiam eble indas rezigni pri la du eksterkuntekstaj bildoj ĉi-tie. TP --> Dosiero:Commerce-alimentation-generale-paris.jpg|Fruktoj je bazaro. Dosiero:Maximinus denarius - transparent background.PNG|[[Romio|Romia]] [[denaro]]. Dosiero:A print from 1845 shows cowry shells being used as money by an Arab trader.jpg|Helikokonkoj uzataj kiel mono fare de araba komercisto. Dosiero:Axes-like grzywnas (commodity money) from Kostkowice, Poland, 9-mid X Century AD.jpg|Hakilecaj ''grzywnas'' (varmono) el Kostkowice, [[Pollando]], 9a al mezo de la 10a jarcento. Dosiero:Billets de 5000.jpg|Monbiletoj kun montra valoro de 5000 da diversaj valutoj. </gallery> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|url=https://archive.org/details/empiresofsilkroa0000beck|familia nomo=Beckwith|persona nomo=Christopher I|jaro=2011, 2009|loko=Princeton|eldoninto=University Press|ISBN=978-0-691-15034-5|referenco=Beckwith2011}} {{en}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World|url=https://archive.org/details/splendidexchange0000bern|familia nomo=Bernstein|persona nomo=William|jaro=2008|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Grove Press|ISBN=978-0-8021-4416-4}} {{en}} * {{Citaĵo el libro|url=http://www.ex.ac.uk/~RDavies/arian/origins.html|titolo=Ideas: A History of Money from Ancient Times to the Present Day|familia nomo=Davies|persona nomo=Glyn|jaro=2002, 1995|loko=Cardiff|eldoninto=University of Wales Press|ISBN=978-0-7083-1773-0|referenco=Davies2002}} {{en}} * Mesino Rivero, Ledis (2009) La globalización económica y sus implicaciones socio-culturales en América Latina. Revista de Ciencias Sociales (Ve), vol. XV, núm. 1. en… [https://www.redalyc.org/pdf/280/28011674009.pdf] * {{cite book |last1=Nomani |first1=Farhad |last2=Rahnema |first2=Ali |year=1994 |title=Islamic Economic Systems |location=New Jersey |publisher=Zed Books |isbn=978-1-85649-058-0 |ref=Nomani1994 }} {{en}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Sea and Civilisation: a Maritime History of the World|url=https://archive.org/details/seacivilizationm0000pain_j7z0|familia nomo=Paine|persona nomo=Lincoln|jaro=2013|eldoninto=Atlantic}} (Covers sea-trading over the whole world from ancient times.) {{en}} * Rössner, Philipp, [http://ieg-ego.eu/en/threads/backgrounds/economy-trade/philipp-roessner-economy-trade?set_language=en&-C= ''Economy / Trade''], [http://www.ieg-ego.eu/ EGO - European History Online], Mainz: [http://www.ieg-mainz.de/likecms/index.php Institute of European History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160219021834/http://www.ieg-mainz.de/likecms/index.php |date=2016-02-19 }}, 2017, retrieved: March 8, 2021 ([https://d-nb.info/1149296941/34 pdf]). {{en}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Ideas: A History of Thought and Invention from Fire to Freud|url=https://archive.org/details/ideashistoryofth0000wats|familia nomo=Watson|persona nomo=Peter|jaro=2005|loko=Nov-Jorko|eldoninto=HarperCollins Publishers|ISBN=978-0-06-621064-3|referenco=Watson2005}} {{en}} * William Bernstein: ''A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World from Prehistory to Today''. Atlantic Books, 2008, ISBN 1-84354-668-X. {{en}} * David Christian: ''Maps of Time. An Introduction to Big History. Foreword by William H. McNeill.'' University of California Press, Berkeley 2005, ISBN 0-520-24476-1. {{en}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Bazaro]] * [[Ekonomiko]], [[Ekonomio]] * [[Internacia komerco]] * [[:Kategorio:Monunuoj]] * [[Komercaviadilo]] * [[Komerca fiŝkaptado]] * [[Komerca juro]] * [[Komerca ŝiparo]] * [[Komerca ŝipo]] * [[Komerca utiligo de Esperanto]] * [[Komercisto]] * [[Komerco per Esperanto]] * [[Kompara avantaĝo]] * [[Monda Komerca Organizaĵo]] * [[Monprunto]] (kredito) * [[Multfaka magazeno]] * [[Prezo]] * [[Retkomerco]] * [[Tutmondiĝo]] * [[Vendado]] * [[Vendejo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Komerco|ReVo=komerc}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/ekonomio.html Artikoloj pri komerco] {{eo}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Comercio|revizio=144382101}} {{-}} {{EdE|K}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komerco| ]] [[Kategorio:Ekonomiko]] kjj9l3ert1r4oa54g1ttic2t18oc4kw 0 2331 9491489 9483634 2026-10-11T11:09:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=RU/AM/AZ/BY/KZ/KG/MD/TJ/TK/UZ|situo sur mapo=neniu|mapligilo=ne}} [[Dosiero:Flag of the CIS.svg|eta|240px|Flago de la Komunumo de sendependaj ŝtatoj]] [[Dosiero:Orthographic projection map of the Commonwealth of Independent States (2014–2022).svg|eta|300px|Mapo de la Komunumo de sendependaj ŝtatoj, kiu konsistas el la plejparto de la ekssoveta teritorio.]] [[Dosiero:CIS meeting 2008.jpg|eta|300px|Kunsido de estroj de la KSŜ en [[Biŝkeko]], 2008.]] [[Dosiero:Eurasia_and_eurasianism.png|eta|301x301ra|[[Eurazio]] kaj [[Eŭrazia Unio]]]] '''Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj''' ('''KSŜ''') estas interŝtata organizaĵo kreita laŭ iniciato de [[Belorusio]], [[Ukrainio]] kaj [[Rusio]]. En la interkonsento, subskribita la [[8-an de decembro]] [[1991]] en urbo [[Minsko]] (Belorusio), ĉi tiuj ŝtatoj konstatis, ke pro la profunda krizo kaj disfalo [[Sovetunio]] ĉesas sian ekzistadon. Samtempe, ili deklaris pri sia strebo al establiĝo de diversaspekta kunlaborado en la sferoj politika, ekonomia, kultura, humana ka. == Historio == La [[21-an de decembro]] [[1991]] al la interkonsento aliĝis [[Azerbajĝano]], [[Armenio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Moldava Respubliko|Moldavio]], [[Taĝikio]], [[Turkmenio]], [[Uzbekio]]. Ekster la organizaĵo restis 4 pliaj respublikoj de iama [[Sovetunio]]: [[Estonio]], [[Latvio]], [[Litovio]] kaj [[Kartvelio]]. Pro la politika kaj ekonomia premo (laŭ kelkaj komentoj, ankaŭ pro la konflikto en [[Abĥazio]]), la lasta membro, [[Kartvelio]] ankaŭ devis aliĝi al KSŜ en septembro de [[1992]]. [[Mongolio]] partoprenas kiel observa ŝtato en kelkaj organoj de la KSŜ. En [[1993]] jaro estis akceptita Statuto de la organizaĵo, kiu deklaras sferojn de la komuna agado: defendo de la rajtoj kaj liberecoj de la homoj, kunordigo de eksteraj politikaj rilatoj, kunlaboro por la kreado de komuna ekonomia spaco, batalo kontraŭ organizita krimo, kunlaboro en defenda politiko kaj defendo de ŝtatlimoj. Tiele kelkaj membroj de KSŜ starigis la novan organizaĵon de la [[Eŭrazia Ekonomia Komunumo]] kun la celo krei tute organizitan sistemon de [[komuna merkato]]. Estis kreitaj organoj de KSŜ: Konsilio de Ŝtatestroj, Konsilio de Registarestroj, Interŝtata Ekonomika Konsilio, Interparlamenta Asembleo ka. Pro la malsamaj celoj de la membro-ŝtatoj kaj internaj kontraŭstaroj, plimulto de la decidoj de supremenciitaj organoj, ne plenumiĝas. La rezidejo de la Ekzekuta Sekretario de KSŜ troviĝas en [[Minsko]], de la Interparlamenta Asembleo – en [[Sankt-Peterburgo]], de la ceteraj organoj – en [[Moskvo]]. == Membreco kaj ŝanĝoj en la anaro == Kiel menciite [[Kartvelio]], kiu komence preferis resti ekster KSŜ, membriĝis en 1992 (laŭ iuj la {{daton|3|decembro|1993}}). Ĝia aneco finiĝis la {{daton|18|aŭgusto|2009}}. Fakte ĝi jam en aŭgusto 2008 proklamis sian malmembrecon, sed formale devis resti membro dum plia jaro. [[Turkmenio]] de la {{dato|25|aŭgusto|2005}} estas nur asociita membro. {| class="wikitable sortable" |- ! Lando ! Subskribo ! Ratifo ! Ĉarto ratifita ! Membrostatuso |- | {{ARM}} || 21a Decembro 1991 || 18a Februaro 1992 || 16a Marto 1994 ||Oficiala membro |- | {{AZE}} || 21a Decembro 1991 || 24a Septembro 1993 || 14a Decembro 1993 ||Oficiala membro |- | {{BLR}} || 21a Decembro 1991 || 10a Decembro 1991 || 18a Januaro 1994 ||Oficiala membro |- | {{KAZ}} || 21a Decembro 1991 || 23a Decembro 1991 || 20a Aprilo 1994 ||Oficiala membro |- | {{KGZ}} || 21a Decembro 1991 || 6a Marto 1992 || 12a Aprilo 1994 ||Oficiala membro |- | {{MDA}} || 21a Decembro 1991 || 8a Aprilo 1994 || 27a Junio 1994 ||Oficiala membro |- | {{RUS}} || 8a Decembro 1991 || 12a Decembro 1991 || 20a Julio 1993 ||Oficiala membro |- | {{TJK}} || 21a Decembro 1991 || 26a Junio 1993 || 4a Aŭgusto 1993 ||Oficiala membro |- | {{UZB}} || 21a Decembro 1991 || 1a Aprilo 1992 || 9a Februaro 1994 ||Oficiala membro |} === Partoprenintaj ŝtatoj === {| class="wikitable sortable" |- ! Lando ! Subskribo ! Ratifo ! Ĉarto ratifita ! Membrostatuso |- | {{TKM}} || 21a Decembro 1991 || 26a Decembro 1991 || Ne ratifita || Neoficiala asocia membro |} Kvankam Ukrainio estis unu el la tri fondintaj ŝtatoj kaj ratifis la Kreotraktaton en Decembro 1991, Ukrainio ''ne'' elektis ratifi la Ĉarton de KSŜ.<ref>[http://books.google.com/books?id=O-v2Uhprr7cC&pg=PA44&dq=Ukraine+did+not+choose+to+ratify+the+CIS+Charter&hl=nl&sa=X&ei=PLSgUqm1McGR1AX16IGwAw&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Ukraine%20did%20not%20choose%20to%20ratify%20the%20CIS%20Charter&f=false]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=to6U__f00b8C&pg=PA16&dq=Ukraine+founding+countries+CIS&hl=nl&sa=X&ei=07SgUvqLIIHJ0AWo2oCwBQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Ukraine%20founding%20countries%20CIS&f=false]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> En 1993 Ukrainio iĝis "Asocia Membro" de KSŜ.<ref>[http://books.google.com/books?id=0IMaWuaYRnQC&pg=PA142&dq=CIS+Ukraine+membership&hl=nl&sa=X&ei=urWgUtGoNMLD0QWcwoGgAg&ved=0CHUQ6AEwCTgK#v=onepage&q=CIS%20Ukraine%20membership&f=false]</ref> === Iamaj membroj ŝtatoj === {| class="wikitable" |- !Lando !Subskribo !Ratifo !Ĉarto ratifita !Retiriĝo !Efektive |- | {{GEO}} || — || [[3a de decembro]] [[1993]] || [[19a de aprilo]] [[1994]] || [[18a de aŭgusto]] [[2008]] || [[17a de aŭgusto]] [[2009]] |- |{{UKR}} |8a Decembro 1991 |— |— |— |— |} Ukrainio, sen subskribo de la Ĉarto de la KSŜ de la 22-a de januaro 1993, estis laŭjure ne membroŝtato de la ŝtatkomunumo, sed havis la statuson de fondŝtato kaj membroŝtato de la KSŜ. Ekde aprilo 2014, la kunlaboro de Ukrainio ene de la KSŜ estis minimumigita. Ukrainio retiriĝis de kelkaj plurflankaj interkonsentoj ene de la KSŜ kaj suspendis membrecon en multaj sektoraj kunlaboraj korpoj.<ref>{{Cite web|url=http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|title=Permanent Representation of Ukraine to the CIS Coordinating Institutions. Ukraine's participation in the CIS|accessdate=12 січня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|archivedate=8 квітня 2016|deadurl=yes|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2022-01-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation|arkivdato=2016-04-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |date=2016-04-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408162009/http://cis.mfa.gov.ua/ua/ukraine-cis/cooperation |arkivdato=2016-04-08 }}</ref> La 19-an de majo 2018, la Prezidanto subskribis Dekreton pri la fina ĉesigo de la partopreno de Ukrainio en la laŭleĝaj organoj de la KSŜ.<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2018/05/19/7180769/ Ukraine will withdraw all its representatives from the statutory bodies of the CIS | Ukrainian Pravda (pravda.com.ua)]</ref> La Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Ukrainio anoncis la efektivan finon de la procezo de retiriĝo de Ukrainio el la KSŜ.<ref>[https://www.radiosvoboda.org/a/ukrayina-dosi-v-snd-chy-ni/30969197.html Is Ukraine still in the CIS or not? (radiosvoboda.org)]</ref> == Estroj == {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center;"|'''Nomo''' ! style="text-align:center;"|'''Lando''' ! style="text-align:center;"|'''Tempo''' |- |align="left" |Ivan Koroĉenja | style="text-align:center;"|{{BLR}} | style="text-align:center;"|[[26a de decembro]] [[1991]] – [[29a de aprilo]] [[1998]] |- |align="left" |Boris Berezovski | style="text-align:center;"|{{RUS}} | style="text-align:center;"|29a de aprilo 1998 – [[4a de marto]] [[1999]] |- |align="left" |Ivan Koroĉenja | style="text-align:center;"|{{BLR}} | style="text-align:center;"|4a de marto – [[2a de aprilo]] 1999 |- |align="left" |Juri Jarov | style="text-align:center;"|{{RUS}} | style="text-align:center;"|2a de aprilo 1999 – [[14a de junio]] [[2004]] |- |align="left" |Vladimir Ruŝajlo | style="text-align:center;"|{{RUS}} | style="text-align:center;"|14a de junio 2004 – [[5a de oktobro]] [[2007]] |- |align="left" |Sergei Lebedev | style="text-align:center;"|{{RUS}} | style="text-align:center;"|5a de oktobro 2007 - |} == Homaj rajtoj == Ekde ties eko, unu el ĉefaj celoj de KSŜ estis havigi forumon por diskuti temojn rilatajn al la sociala kaj ekonomia disvolviĝo de la nove sendependaj ŝtatoj. Por plenumi tiun celon la ŝtatoj membroj interkonsentis por helpi kaj protekti la homajn rajtojn. Dekomence la klopodoj por plenumi tiun celon konsistis nur je deklaroj de bonaj intencoj, sed la [[26an de majo]] [[1995]], la KSŜ adoptis Konvencion pri Homaj Rajtoj kaj Fundamentaj Liberoj de la KSŜ.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unhcr.org/refworld/type,MULTILATERALTREATY,CIS,RUS,49997ae32c,0.html|titolo=Commonwealth of Independent States Convention on Human Rights and Fundamental Freedoms|alirdato=24a de Marto 2013|jaro=1995}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eĉ antaŭ la homrajta traktato (1995) la Ĉarto de la KSŜ kiu estis adoptita en 1991 kreis, en artikolo 33, Homrajtan Konvencion sidanta en [[Minsko]], [[Belorusio]]. Tio estis konfirmita per decido de la Konsilio de Ŝtatestroj de la KSŜ en 1993. En 1995, la KSŜ enkondukis homrajtan traktaton kiu inkludas burĝajn kaj politikajn same kiel sociajn kaj ekonomiajn homajn rajtojn. Tiu traktato eniĝis en valido en 1998. La KSŜ-traktato estas formita laŭ la Eŭropa Homrajta Ĉarto, sed malhavas la fortajn efektivigajn mekanismojn de ĉi-lasta. En la KSŜ-traktato, la Homrajta Konvencio tre vage difinis aŭtoritaton. La Statuto de la Homrajta Konvencio, aliflanke, ankaŭ adoptita fare de la KSŜ al membroŝtatoj kiel decido, donas al la Komisiono la rajton ricevi interŝtatajn same kiel individuajn komunikadojn. La KSŜ-traktato havigas kelkajn valorajn novaĵojn, kiuj ne estas trovataj en aliaj organizaĵoj. Aparte regionajn homrajtajn traktatojn kiel ekzemple la Eŭropa Homrajta Ĉarto laŭ la homaj rajtoj ĝi protektas ankaŭ la rimedojn de protekto. Tio inkludas la kombinaĵon de sociaj kaj ekonomiaj rajtoj kaj rajtojn al profesia eduko kaj civitaneco. Ĝi ankaŭ ofertas al ŝtatoj de iama Sovetunio la ŝancon trakti homrajtajn aferojn ene de pli konata kultura scenaro. Tamen, KSŜ-membroj, precipe en [[Centrazio]], daŭre estas inter la plej malbonaj homrajtaj historioj de la mondo. Multaj aktivuloj montras la andijanan masakron de 2005 en [[Uzbekio]], aŭ la kulto al personeco ĉirkaŭ prezidanto [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]] de [[Turkmenio]], por montri ke okazis preskaŭ neniu plibonigo en [[homaj rajtoj]] ekde la kolapso de Sovet-Unio en Mezazio. La firmiĝo de potenco de prezidanto [[Vladimir Putin]] rezultigis stabilan malkreskon en la modesta progreso de antaŭaj jaroj en Rusio. La Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj daŭre renkontas gravajn defiojn en renkontaj eĉ bazaj internaciaj normoj. == Militaj strukturoj == La [[Organizaĵo de la Traktato por Kolektiva Sekureco]] (ruse Организация Negotiа о коллективной беспосности (akronime ОДКБ)) estas armea alianco inter Rusio, parto de Orienta Eŭropo (Belorusio) kaj Kaŭkazio. Ĝi estis fondita per traktato en 1992, kun organizaĵo establita en 2002. Rusio, Belorusio, Armenio, Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio kaj Uzbekio estas membroj de la alianco. == Asociitaj organizaĵoj == == Aliaj agadoj == Oni disvolvigis organismojn, komitatojn kaj agadojn rilate al jeno: * Observado en balotado kaj kontrolo de demokratiaj rajtoj. * Interparlamenta Asembleo. * Statuso de la [[rusa lingvo]]. * Sportaj eventoj. == Ekonomia situacio == == Bildaro de moneroj == <gallery> Dosiero:RR5009-0013 1 рубль 2001 медно-никелевый аверс.gif|1 rublo de 2001 Dosiero:RR5009-0013R 1 рубль 2001 медно-никелевый 10-летие Содружества Независимых Государств реверс.gif|1 rublo Dosiero:RR5111-0097.gif|3 rubloj de 2001 Dosiero:RR5111-0097R 10-летие Содружества Независимых Государств.gif|Reverso de 3 rubloj Dosiero:RR5111-0211 3 рубля серебро 2011 аверс.png|Anverso de 3 rubloj de 2011 Dosiero:RR5111-0222R.png|Reverso de 3 rubloj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[GUUAM]] * [[Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] * [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]] (СНГ-2) * [[Komunumo de Nacioj]] * [[Disfalo de Sovetunio]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Historio de Rusio]] * [[Sovetunio]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20201219161227/http://www.cis.minsk.by/ KSŜ Plenuma Komitato] * [https://web.archive.org/web/20110207125534/http://cisstat.com/ Interŝtata Statistica Komitato de KSŜ] * [http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html Ĉarto de KSŜ] {{Webarchiv|url=http://webarchive.loc.gov/all/20060720174729/http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |date=2006-07-20 }} * [http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=309&language_id=1 PINR - C.I.S. Struggles for Cohesion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060220183358/http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=309&language_id=1 |date=2006-02-20 }} * [http://home.globalcustodian.com/newsshow.do?newsid=26824 RZB Rigarod al KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130319171104/http://home.globalcustodian.com/newsshow.do?newsid=26824 |date=2013-03-19 }} * [http://www.foodsec.org/web/regional/europe/overview/en/ Nutrosekureco en Kaŭkazo kaj Moldavio (FAO)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130810031016/http://www.foodsec.org/web/regional/europe/overview/en/ |date=2013-08-10 }} * Kembayev, Zhenis. [http://www.springer.com/law/international/book/978-3-540-87651-9?changeHeader Legal Aspects of the Regional Integration Processes in the Post-Soviet Area. Berlin-Heidelberg: Springer Verlag, 2009] (resumo kaj hazardaj paĝoj). * [http://belarusdigest.com/story/belarus-leads-cis-2013-12531 Belorusio estras KSŜ en 2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130623113800/http://belarusdigest.com/story/belarus-leads-cis-2013-12531 |date=2013-06-23 }} * [http://cis.minsk.by/ Belorusa retejo] ''(официальный сайт)'' * [http://www.cis.minsk.by/page.php?id=10284 Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев] * [http://www.e-cis.info/ retejo de KSŜ] * [http://www.ksgp-cis.ru/ Совет Генеральных прокуроров de KSŜ] ''(официальный сайт)'' * [http://www.iacis.ru/html/ Межпарламентская ассамблея de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070530154429/http://www.iacis.ru/html/ |date=2007-05-30 }} ''(официальный сайт)'' * [http://sudsng.org/ Экономический Суд de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140701093253/http://www.sudsng.org/ |date=2014-07-01 }} ''(официальный сайт)'' * [http://www.sovetgt.org/ Совет по железнодорожному транспорту de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220320134029/http://www.sovetgt.org/ |date=2022-03-20 }} ''(официальный сайт)'' * [http://www.cismission.mid.ru/ Представительство РФ при de KSŜ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140818055640/http://www.cismission.mid.ru/ |date=2014-08-18 }} ''(официальный сайт)'' * [http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств]. {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj| ]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1991]] tlw1fi627y2xowpeo7tcbyw1rbmb60j 0 2398 9491384 9458034 2026-10-11T00:43:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491384 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coffee Beans Banner.jpg|center|775px]] [[Dosiero:Dülmen,_Privatrösterei_Schröer_--_2018_--_2.jpg|eta|Fotomuntaĵo de la procezo de preparado]] [[Dosiero:Detail of coffee plant showing beans and leaves.jpg|eta|[[Kafarbo]] kun ruĝa [[kafbero]]j]] [[Dosiero:A small cup of coffee.JPG|eta|Nigrega kafo en [[taso]]]] '''Kafo''' estas [[trinkaĵo]] preparata el la [[semo]]j de [[kafarbo]] (ĉefe ''[[Coffea arabica]]'' kaj ''[[Coffea canephora]]'') kaj estas [[Stimulo|stimula]] pro enhavo de la [[kemiaĵo]] [[kafeino]]. La [[frukto]] de la kafarbo estas [[bero]]forma, [[Nukso|nuksa]], kun 2 semoj, nomitaj [[kafofabo]]j pro ĝiaj formoj. La [[kafofabo]]jn oni vendas krude aŭ bruligite ([[Rostado|rostite]]). Kafotrinkaĵo estas preparata laŭ tre diversaj manieroj, inter kiuj la plej konataj estas: * la plej malnova metodo, iam nomita [[greka kafo|greka]] aŭ [[turka kafo]] (boligi la pulvorigitajn semojn en [[akvo]]); * [[filtrado]] (pasigi varman akvon tra [[Filtrilo|filtro]] kun la [[Muelado|muelitaj]] semoj); * [[espreso]]-metodo (ankaŭ pasigi varman akvon tra filtro sed kun helpo de [[Vaporpremo|vapor-premo]]). Oni kutime trinkas la kafon varma, sed ankaŭ oni povas trinki ĝin malvarma, sola, kun varma [[lakto]], aŭ miksita kun aliaj [[spico]]j kiel [[cinamo]] aŭ [[cikorio]], aŭ kun [[ĉokolado]]. El la ŝtatoj en la mondo oni relative pli multe trinkas kafon en [[Finnlando]] kaj [[Svedio]]. Finnlando kaj Svedio estas la du landoj, kiuj konsumas plej multe da kafo pokape. La termino '''kafo''' estas ankaŭ uzata kun la signifo kafofabo, la semo de kafarbo. == Etimologio == La [[araba lingvo|araba]] vorto {{lang | ar | قهوة}} ''qahwah'' aŭ ''qawa'', foje prononcata "kahǔah" aŭ "gaǔa" rilatas en la iama "feliĉa [[Arabio]]" (la nuna [[Jemeno]]) al la kafofabo rostita kaj al la varma trinkaĵo preparita per diversaj metodoj<ref>Esat Ayyıldız. [https://ia801502.us.archive.org/27/items/kahve_202201/Kahve%20S%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCn%C3%BCn%20Etimolojisi%20ve%20Arap%20Literat%C3%BCr%C3%BCndeki%20Yans%C4%B1malar%C4%B1.pdf “Kahve Sözcüğünün Etimolojisi ve Arap Literatüründeki Yansımaları”]. ''International Anatolian Conference on Coffee & Cocoa: Full Text Book''. ed. Sinem Karakundakoglu. Malatya: IKSAD Global Publishing House, 2021. p.61-68.</ref>. Laŭ iuj [[geografo]]j, la vorto devus esti asociita kun la [[Etiopio|etiopa]] provinco de [[Kaffa]]. Laŭ aliaj opinioj, ĝi povis esti ligita al "kahoueh", vorto kiu signifas "doni [[apetito]]n" kaj havus tiele la saman originon kiel la araba vorto pri "[[vino]]"; la vino estis konata en la antikva araba mondo kaj la sama nomo estis donita al la ''kafo'', nova trinkaĵo, eble pro ia simileco ([[koloro]] aŭ [[Amara|amareco]])<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=M.Ménage|titolo=Dictionnaire étymologique de la langue françoise|eldonejo=Briasson|volumo=1|jaro=1750|paĝoj=p. 280|url=https://books.google.fr/books?id=RdY-AAAAcAAJ&pg=PA280&lpg=PA280&dq=%C3%A9tymologie+du+mot+caf%C3%A9+arabe+turc&source=bl&ots=5j3KbmWYhI&sig=wpqnvMirgL6r2vzs-csvmaVt9_g&hl=fr&sa=X&ved=0CFsQ6AEwCWoVChMI-qnsqsrnxwIVB-4aCh0EpwOU#v=onepage&q=%C3%A9tymologie%20du%20mot%20caf%C3%A9%20arabe%20turc&f=false}} ({{fr}})</ref>. == Historio == === Origino en Etiopio kaj Arabio === [[Dosiero:CoffeePalestineStereo.jpg|eta|250px|[[Kafejo]] en [[Palestino]] ĉirkaŭ [[1900]]. [[Stereoskopio|Stereoskopa]] [[karto]] de [[Keystone Studios|Keystone]] View Company.]] La kafarbo havas originon en la tiam nomata [[Abisenujo]] (aktuala [[Etiopio]]), en [[Orienta Afriko]]. En la nuna mondo elstaras pro komerca gravo la kafospecioj kaj arabaj kaj fortikaj. La unua tia speco enhavas preskaŭ tri kvaronojn de la monda produktado kaj kultiviĝas ĉefe en [[Centra Ameriko|Centra]] kaj [[Suda Ameriko]]. La [[kafarbo]] estas probable origina de la [[provinco Kafa]], en [[Etiopio]], sed tio ne estas ankoraŭ solvita komplete. Kvankam certe oni ne konas ĝian originon, laŭ la [[legendo]] estis [[paŝtisto]] en [[Etiopio]] nome Kaldi, kiu malkovris la revivigan efikon de la kafo rigardante siajn [[kapro]]jn post la manĝado de kafofruktoj. Ankaŭ li mem spertis tian efikon manĝante tiujn berojn. Kaldi alportis montrojn de [[folio]]j kaj fruktoj al [[monaĥejo]] — aŭ al [[Islamo|islama]] [[sanktulo]], depende de la versio —, kie la [[monaĥo]]j pruvis la trinkaĵon preparitan surbaze de la fruktoj, por eviti [[endormiĝo]]n dum la noktaj servoj.<ref name="WEIN3-5">(Weinberg y Bealer, 2001, pp. 3–5)</ref><ref name="WAG20">(Wagner, 2003, p. 20)</ref> Laŭ alia legendo, la [[profeto]] [[Mohameto]] estis malsana, kaj [[Ĉefanĝelo Gabrielo|Gabrielo]] la [[anĝelo]] donis al li trinkaĵon, tiel nigran kiel la [[Nigra ŝtono|Nigra Ŝtono]] de [[Mekao]], kaj la profeto resaniĝis. La kafarbo devenas el [[Etiopio]] kaj estis la [[Arabio|araboj]] kiuj unue kulturis kaj trinkis ĝin je alta grado pro la malpermeso de [[Islamo]] al la [[alkoholaĵo]]j. Alia teorio atribuas al la prauloj de la [[oromoj]] (suda Etiopio) esti la unuaj, kiuj rekonis la efikon [[Energiigo|energiigan]] de kafo: ili estus miksintaj kun [[graso]] ties [[Kariopso|grenojn]] muelitajn kaj formintaj bulojn por uzi ĝin kiel nutraĵoj en [[Ekspedicio|militekspedicioj]]. Kvankam la distribuado de la kafarboj en [[Afriko]] sugestas, ke tiu [[planto]] kreskiĝis ĉu nature ĉu kultivite laŭlonge de la [[kontinento]] el [[antikveco]], ne estas certigaj pruvoj kiuj permesas lokigi la unuajn kultivojn aŭ la popolojn kiuj uzis ĝin kiel [[stimulilo]].<ref name="WEIN3-5"/> La arkeologia pruvaro disponebla nuntempe ne permesas certigi la uzadon aŭ eĉ konon de kafo antaŭ la [[15a jarcento]]:<ref name="WEIN3-5"/><ref name="WEIN10-11">(Weinberg y Bealer, 2001, pp. 10–11)</ref> la procezo de [[prilaborado]] de la [[trinkaĵo]], longa kaj komplika, eksplikas eble la malfruon de tia malkovro de la valoro de la [[semo]]j de la [[kafarbo]], tiom malmulte allogaj dekomence. Unuaj referencoj sugestas, ke kafo estis alportita el Etiopio al [[Jemeno]] —kie [[sufioj]] uzis ĝin por resti [[Sendormeco|sendormaj]] dum [[Preĝo|preĝado]]—, kaj poste ĝi etendiĝis al [[Arabio]]. Oni nomis ĝin tiam ''qahwa'' ({{Lang-ar|قهوة}}), kio signifas ''plifortiga''.<ref name="WEIN10-11"/> === En la Islama mondo === [[Dosiero:Turkishcoffee.jpg|eta|Taso da [[turka kafo]], konfirmita de [[UNESCO]] kiel [[Nemateria kultura heredaĵo]],<ref>''[[Hürriyet]]'': http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/25284675.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131206063311/http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/25284675.asp |date=2013-12-06 }}</ref> proponita en kafejo de [[Stambulo]].]] La efiko de kafo estas tia ke ĝi estis malpermesita de la [[ortodoksismo|ortodoksaj]] kaj [[Konservismo|konservismaj]] [[imamo]]j en [[Mekko]] en [[1511]] kaj en [[Kairo]] en [[1532]], sed la populareco de la produkto, partikulare inter [[intelektulo]]j, devigis la [[aŭtoritato]]jn nuligi la malpermesigan [[dekreto]]n. En [[1583]], [[Léonard Rauwolf]], germana [[kuracisto]] veturinte dek jarojn tra [[Meza Oriento]], estis la unua okcidentano kiu priskribis la [[trinkaĵo]]n: {{citaĵo|Trinkaĵo tiom nigra kiom [[inko]], utila kontraŭ nombraj [[malsano]]j, ĉefe de [[stomako]]. Ties konsumantoj trinkas ĝin matene, libere, en taso el [[porcelano]] kiu pasas el unu al alia kaj el kiu ĉiu prenas po unu plenan [[glaso]]n. Estas formita el akvo kaj el frukto de [[arbusto]] nome ''bunnu''.<ref>Rauwolf, Léonard, Reise in die Morgenlander, germana,</ref>|Léonard Rauwolf }} Tiuj komentoj atentigis [[komercisto]]jn, kiuj pro sperto pri komerco de [[speco]]j estis atentemaj al tiaj informoj. En la [[15a jarcento]], la [[islamano]]j enmetis la kafon en [[Persio]]n, [[Egipto]]n, [[Nordafriko]]n kaj [[Turkio]]n. [[Dosiero:Leipzig coffeebaum 815.jpg|eta|200px|maldekstre|Ĉe la enirejo al kafejo de [[Leipzig]] estas bildaro de homo kun turkaj vestoj kiu ricevas tason da kafo de knabo.]] En [[Mekko]], la [[20an de junio]] [[1511]], la [[emiro]] [[Ĥair Bej]] observis grupon de homoj trinkantaj kafon. Observis la karakterojn partikularajn kaj kunigis grupon de [[doktoro]]j kaj [[juristo]]j por decidi ĉu tiu trinkaĵo kongruis kun la [[Korano]], kiu malpermesas ĉian formon de [[endrogigo]]. Kiel asertas [[Antony Wild]], estas facile forgesi, ke kafo estas pova [[drogo]], kies enkonduko bezonas el kultura interkonsento, sed ne el kuracista konsento en [[Okcidento]]. Pro tio, agititaj [[polemiko]]j akompanis la ekojn de la enkonduko de kafo en la [[islama mondo]]. La [[entuziasmo]] estis tia ke [[leĝo]] [[Turkio|turka]] de la epoko pri [[divorco]] precizigis, ke [[virino]] rajtas [[Divorco|divorci]] disde [[edzo]] se tiu ne povis disponigi al ŝi el ĉiutaga [[dozo]] de kafo. En [[1511]], Ĥair Bej fermigis ĉiujn [[kafejo]]jn kaj krome faris [[kampanjo]]n kontraŭ [[Reklamo|reklamadon]] kaj per [[misinformado]] pri malbonaĵoj de kafo, kiam li eksciis, ke la kritikistoj kontraŭ sia povo estis [[konsumanto]]j de kafo. La fermigo de la [[kafejo]]j okazigis [[ribelo]]jn, kio devigis la [[guberniestro]]n de [[Egipto]] nuligi la malpermeson. La [[konsumo]] de kafo pludisvolviĝis. En [[1630]] estis jam milo da kafejoj en [[Kairo]]. La malpermeso okazis ankaŭ en [[Eŭropo]], post la malfermo de kafejoj kaj, kurioze, pro la samaj tialoj, tio estas, ĉar oni kredis, ke la trinkado de kafo vekigas la [[Kritiko|kritikemon]], favore probable al la [[intelekta interŝanĝo]] inter konsumantoj. === En Eŭropo === La kafo kiel trinkaĵo alvenis al [[Italio]] en [[1645]] kaj al [[Anglio]] en [[1650]]. La unua kafovendejo en [[Francio]] estis malfermita je [[1661]] en [[Marsejlo]], kaj la unua kafejo en [[Vieno]] estis fondita de [[Josef Koltschitzky]] la [[12-an de septembro]] de [[1683]]. En la 18-jarcenta Francio kafejoj iĝis gravaj [[Socia loko|sociaj lokoj]] kaj rolis en la disvolviĝo de ideoj (vidu [[Kafejo Procope]] fondita en [[1686]]). Kafo alvenis en [[Eŭropo]]n ĉirkaŭ la jaro [[1600]], danke al [[komercisto]]j el [[Venecio]]. Oni konsilis la [[papo]]n [[Klemento la 8-a]] malpermesi kafon, ĉar reprezentis minacon de [[nekredanto]]j. Ŝajne post pruvi ĝin la papo akceptis la novan trinkaĵon (eĉ [[Bapto|baptis]] ĝin), ĉar estus domaĝo lasi ĝin nur al nekredantoj. La kafo estis bone akceptita de [[monaĥo]]j pro la samaj tialoj kiel ĉe [[imamo]]j: permesas resti sendorme dum multa tempo por preĝi. La [[islamano]]j, [[Ĵaluzo|ĵaluzaj]] je siaj [[planto]]j de ''[[Coffea arabica]]'', malpermesis ties [[eksportado]]n. En [[1650]], [[islama]] [[pilgrimanto]], nome [[Baba Budan]]<ref>http://web.archive.org/web/http://records.viu.ca/~soules/media112/zine2001/ran/ Thank You Baba Budan</ref> akiris sep [[planto]]jn en [[Barato]] kaj plantis ilin en [[Majsur]] kaj ties descendaj plantoj ankoraŭ ekzistas nuntempe. [[Dosiero:Ivana Kobilca - Kofetarica.jpg|eta|200px|''Kofetarica'' (''La kafotrinkantino''), de [[1888]]. [[Oleo-pentrado|Olepentraĵo]] sur [[tolo]] de [[Ivana Kobilca]] (1861–1926), en la Nacia Muzeo de [[Ljubljano]].]] [[Dosiero:Estatua Gonzalo Torrente Ballester Cafe Novelty Salamanca.jpg|eta|250px|Statuo dediĉita al [[Torrente Ballester]], en la Kafejo Novelty, fondita en [[1905]], ĉe la [[Ĉefa Placo de Salamanko]], verko de la skulptisto Fernando Mayoral.]] Oni konsideras ke la germana [[botanikisto]] [[Léonard Rauwolf]] la unuan fojon priskribis la kafon en [[Eŭropo]] per libro publikigita en [[1583]]. La kafo estis speciale malakceptita de [[protestanto]]j, kvankam ne okazigis reagojn tiom asprajn kiom la [[tabako]]. Jam en [[1611]] kelkaj germanaj [[terposedanto]]j malpermesis ties disvastigon. Tio pluis dum almenaŭ unu jarcento en la nordo kaj oriento de [[Germanio]], ĝis [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a de Prusio]] malkontraŭleĝigis ties uzadon, kio estis tialo nur por la [[pago]] de forta [[imposto]]. Malakcepto de kafo pluis en la [[Norda Eŭropo|nordo de Eŭropo]] ĝis la komenco de la [[19a jarcento]]. Kiam en la [[17a jarcento]] la kafo alvenis la unuan fojon al Eŭropo, kelkaj [[katolikismo|katolikaj]] [[pastroj]] nomigis ĝin amaran [[invento]]n de [[Satano]], ĉar ili rigardis ĝin kiel ebla anstataŭo de [[vino]], kiu, laŭ ilia opinio, estis sanktigita de [[Kristo]]. En [[Suda Eŭropo|suda]] kaj [[okcidenta Eŭropo]] estis pli granda [[toleremo]]. En la [[1650-aj jaroj]] ekestis [[Importo|importita]] kaj konsumita en [[Anglio]], kaj aperis kafejoj en [[Oksfordo]] kaj en [[Londono]] ([[1652]]). La kafejoj iĝis lokoj kie naskiĝis la ideoj [[Liberalismo|liberalaj]], pro ofta vizitado al tiuj ejoj (kie ekzemple oni distribuis [[broŝuro]]jn) fare de [[filozofo]]j kaj [[intelektulo]]j. En [[1676]], tia [[agitado]] kondukis la [[akuzisto]]n de la [[reĝo]] [[Karlo la 2-a de Anglio]] peti la fermigon de la kafejoj, citante [[delikto]]jn kontraŭ la propra [[reĝo]] kaj kontraŭ la [[regno]]. La reagoj kontraŭ tiu decido estis tiaj ke la fermordono devis esti nuligita. La idefluoj nutritaj per kaj kafo kaj kafejoj modifis profunde la etoson de la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Estis pli ol du mil [[kafejo]]j, laŭ registro de la jaro [[1700]]. La fama [[sekurentrepreno]] [[Lloyd]] de Londono estis origine kafejo, fondita en [[1688]]. En [[1670]] oni malfermis la unuan kafejon en [[Berlino]]. En [[Parizo]], la kafejo [[Procope]] iĝis la unua malfermita, nome en [[1686]], inventante novan formon kuiri kafon: nome pasigante varman akvon tra [[kafofiltrilo|filtrilo]] kiu enhavis etan kvanton da muelita kafo. La historio de la famaj [[kafejo]]j de [[Vieno]] ekis en tempo de la [[Batalo de Vieno]] de [[1683]] kiam parto de la rabado farita el la [[Turkio|turkoj]], kio estis supozeble tro maturaj verdaj faboj, rezultis esti kafo. Meze de la 18a jarcento ĉiuj eŭropaj [[urbo]]j havis kafejojn, kaj en [[1734]] [[Johann Sebastian Bach]] komponis sian faman ''[[Kantato]] de la kafo'' ([[BWV]] 211), en unu de kies scenoj [[junulino]] petas al sia [[patro]], kaze de [[puno]], ne estu per malpermeso de la kafo, kaj ŝi asertas, ke, kaze de [[geedziĝo]], lia edzo devos permesi al ŝi kafotrinkadon. La kafo estis malpermesita ankaŭ en [[Rusio]], laŭ puno eĉ de [[torturo]] aŭ de [[mutilado]]. Kaj kiam la [[polico]] [[caro|cara]] trovis ian personon kun [[nervokrizo]], ili atribuis ĝin al kafo. === En Ameriko kaj la cetero de la mondo === [[Dosiero:Boston tea party.jpg|eta|maldekstra|225px|Te-insurekcio en Bostono, 1773.]] Kafo trapasis la [[Atlantiko]]n en [[1689]], kaj oni malfermis la unuan kafejon en [[Bostono]]. La trinkaĵo akiris popularecon kaj atingis rangon de [[nacia trinkaĵo]], post la ribeluloj forĵetis al maro la [[teo]]n en financa konflikto kun la [[Britio|brita ŝtato]] dum la [[Bostona teumado]]. Tiu afero prepariĝis en la kafejo ''Verda Drako''. Kafo atingis kompletan [[Socia akcepteblo|socian akcepteblon]] en la [[18a jarcento]]. Tuj grandaj kultivoj organiziĝis en [[Cejlono]] kaj [[Indonezio]], kaj nur poste en [[Sudameriko]]. Kafo ekkultiviĝis en la [[anglaj kolonioj]], ĉefe en [[Cejlono]], sed la [[plantejo]]j estis detruitaj de [[malsano]] kaj fine anstataŭitaj de plantejoj por [[teo]]. En [[1696]], [[nederlandanoj]] faris same por kultivi ĝin en [[Indonezio]], kaj ĉefe en [[Javo]]. En [[1714]], la [[kapitano]] [[Gabriel Mathieu de Clieu]] kaŝis [[Vegetativa reproduktado|reproduktaĵon]] de [[kafarbo]] donacita de [[Nederlando]] al la franca [[reĝo]] [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] kaj konservita en la reĝaj [[forcejo]]j por enkonduki ĝin en la [[Dekliveco|dekliveroj]] de la [[Monto Pelée]] en [[Martiniko]], en [[Santo Domingo]] kaj [[Guadelupo (Francio)|Guadelupo]]. Post kvindek jaroj, estis jam 19 milionoj da [[planto]]j en [[Martiniko]]. [[Dosiero:MODOGlendora.jpg|eta|[[Lado]] da kafo de la unua duono de la 20a jarcento.]] La nederlandanoj portis semojn al la [[Nederlanda Gujano]] kaj de tie al la najbara [[Franca Gujano]]. La unua [[plantejo]] en [[Brazilo]] stariĝis en [[1727]] el plantoj ŝtelitaj el la Franca Gujano spite sekurecpolitikon fare de la aŭtoritatoj koloniaj. La [[industrio de kafo]] en tiuj ĉiuj landoj dependis el la praktiko de la [[sklaveco]], kiu estis nuligita en [[1888]]. En [[1784]] [[Kapucenoj|kapucenaj]] [[misiisto]]j alportis unuajn [[semo]]jn da kafo al [[Venezuelo]] ekde Brazilo dum al [[Kolombio]] alvenis ekde la [[Francaj Antiloj]]. La unuaj [[Agrikulturo|kultivoj]] malgrandskale estis registritaj en la fino de la tempoj [[kolonio|koloniaj]], ĉefe en la [[Magdalena (departemento)|departemento Magdalena]], en [[1785]]. Kiam la kafo atingis la [[Dek tri Kolonioj|nordamerikajn koloniojn]] de [[Britio]], ne havis dekomence tiom sukceson kiom en [[Eŭropo]], ĉar la kolonianoj konsideris ĝin kiel povra [[surogato]] de [[alkoholo]]. Tamen, dum la [[Usona Milito de Sendependeco]], la [[mendado]] de kafo pliiĝis ĝis la punkto ke la distribuantoj devis grupigi la malmultajn [[disponeblo]]jn kaj suprenigi draste la [[prezo]]jn; parte tio okazis pro malmulta disponeblo da [[teo]] fare de la britaj komercistoj. La [[konsumo]] de kafo ĉe la [[usonanoj]] pliiĝis dum la komenco de la [[19a jarcento]], post la [[Milito de 1812]], kiu malhelpis la importadon de teo, kaj la granda mendado dum la Milito de Sendependeco, same kiel la multaj avancoj en [[teknologio]] por la prilaborado de tiu trinkaĵo plifortigis la kafon kiel ĉiutaga produkto en [[Usono]]. [[Dosiero:Cafe Quimbaya 2005-08-27.jpg|eta|250px|maldekstre|Kafoplantejoj en Kimbajo, [[Kindio]], [[Kolombio]].]] En Kolombio la unuaj plantejoj mezgrandeskale estis registritaj en [[1808]] en [[Cúcuta]] kaj en 1813 [[Ignacio Ordóñez de Lara]] estis la unua, kiu havis kultivejon enhavante kelkmiloj da kafarboj. En la regiono [[Kundinamarko]] [[Tyreel Moore]] en [[1867]] metis la unuajn kultivojn kaj [[Mariano Ospina Rodríguez]] en la [[departemento Antjokio]]. En la [[Departemento Caldas]] en la nune nomita ''kafa akso kolombia'' la responsuloj estis [[Eduardo Walker]] en [[jurisdikcio]] [[La Cabaña (Kolombio)|La Cabaña]] kaj [[Antonio Pinzón]] en [[Águila (Kolombio)|Águila]] kaj por [[1890]] kafo jam estis la bazo de la regiona ekonomio. En [[1886]] [[Simón López]] etendigis ĝin al la urbo [[Pereira (Kolombio)|Pereira]] de kie eliris la etendo de la kultivo al zonoj de [[Kindio]] kaj de la [[Valo de Kaŭko]]. En [[Hispanio]], tre en kontakto kun ties iamaj kolonioj el Sudameriko, kaj fine de la [[19a jarcento]] kaj komence de la [[20a jarcento]], la intelektuloj ekkunvenis en kafejoj, kelkaj el kiuj estas ankoraŭ veraj institucioj: kiaj la [[Kafejo Gijón]] ([[Madrido]], [[1888]]), [[Kafejo Novelty]] ([[Salamanko]], [[1905]]) aŭ la [[Kafejo Fornos]] ([[Madrido]], [[1907]]) inter aliaj. {{Ĉefartikolo|Kafa ciklo}} Sed estis en [[Brazilo]] kie inter la 19-a kaj 20-a jarcentoj plie disvastiĝis la kafoproduktado. [[Dosiero:"O_Lavrador_de_Café",_1939,_Cândido_Portinari._(MASP,_São_Paulo,_SP,_Brasil)_(18001978694)_(cropped_2).jpg|eta|dekstre|<center> ''La Kafkultivisto'', de Candido Portinari (1939)</center>]] La [[kafciklo]] estis periodo en la ekonomia [[historio de Brazilo]], komenciĝanta en la mezo de la [[19-a jarcento|deknaŭa jarcento]] kaj finiĝanta en 1930, en kiu kafo estis la ĉefprodukto de la brazila ekonomio. La kafciklo sukcedis la oran ciklon, kiu finiĝis post kiam la minejoj elĉerpiĝis kelkajn jardekojn pli frue, kaj metis finon al la ekonomia krizo generita de tiu malkresko. Kafo estis alportita al Brazilo en 1727, sed ĝi neniam estis produktita grandskale, estante kultivita plejparte por hejma konsumo. Ĝia produktado postrestis bone malantaŭ tiu de aliaj produktoj. Kafo nur altiĝis pro favora interna kaj ekstera scenaro, kiu igis ĝian plantadon avantaĝa. Kafproduktado rapide disvolviĝis dum la 19-a jarcento, tiel ke de la [[1850-aj jaroj]] ĝi jam respondecis pri preskaŭ duono de brazilaj eksportaĵoj. La centra-suda regiono estis elektita por plantado ĉar ĝi ofertas la plej taŭgajn klimatajn kondiĉojn kaj ĉar ĝi havas la plej taŭgan grundon, laŭ la bezonoj de la [[kafarbo]].<ref name=":0">Prado Júnior, 1949</ref> La unua granda kultivita regiono estis la [[Valo de Paraibao|Vale do Paraíba]], kaj la laboro en la kampoj estis farita per sklavlaboro. Kun la dekadenco de ĉi tiu regiono, kafo estis prenita okcidente de San-Paŭlo, kie ĝi trovis sian duan ĉefan kultivejon. Senpaga laboro komencis esti uzata tie, precipe tiu de eŭropaj enmigrintoj (plejparte italoj) kiuj grandnombre alvenis en la landon fine de la 19-a jarcento kaj la komenco de la [[20-a jarcento|20-a]]. La kafciklo lasis profundajn markojn sur la lando, kaj ĝiaj sekvoj estas ankoraŭ percepteblaj hodiaŭ. Estis dum tiu periodo ke la [[San-Paŭlo|ŝtato San-Paŭlo]] atingis la politikan kaj ekonomian superecon kiun ĝi ĝuas hodiaŭ. Kafo ankaŭ donis fortan impulson al industriigo, fervojkonstruado kaj urbigo. == Sociologio == [[Dosiero:Juan Valdez Café NY.JPG|eta|240px|[[Juan Valdez]] estas unu el kafentreprenoj plej gravaj en la mondo.<ref>http://www.larepublica.com.co/juan-valdez-pone-temblar-las-grandes-marcas-de-caf%C3%A9_3045 Juan Valdez pone a temblar las grandes marcas de café, alirita la 6an de aprilo de 2010, La República, Gaitán, Ricardo.</ref>]] En ĵusa studo (sube referenco) oni konsideras diversajn sociologiajn aspektojn de la gravo de kafo en la nunaj modernaj socioj; ekzemploj estas jenaj: * Simbola valoro: por multaj okcidentanoj kafotaso matene ĉu por [[matenmanĝo]] aŭ mezmatene estas persona [[rito]], kiu ripetiĝas foje laŭlonge de la tago. En kelkaj landoj aŭ areoj estas kafotaso post [[tagmanĝo]], kio plenumas tiun funkcion. * Uzado kiel [[drogo]]: Multaj trinkas kafon por ricevi "aldonan [[elano]]n". Pro tio kelkaj kulturoj malpermesas aŭ malpermesis ties uzadon. * Sociaj kaj ekonomiaj rilatoj: al [[kultivo]], [[pakado]], [[distribuado]] kaj [[komercado]] de kafo estas agado de tutmonda karaktero kiu efikas super diversaj kulturoj, sociaj grupoj aŭ organizoj ene de tiuj kulturoj, same kiel al miloj da individuoj. Granda parto de la kafo konsumita en [[Eŭropo]] kaj [[Usono]] estas importita el Sudameriko. * [[Socia disvolvigo|Socia]] kaj [[ekonomia disvolvigo]]: La aktualaj "rilatoj ĉirkaŭ la kafo" ne ĉiam ekzistis. Oni disvolvigis ilin laŭgrade kaj povus malaperi en la estonteco.<ref>[[Anthony Giddens|Giddens, Anthony]], Sociología, 2000, Alianza Editorial, isbn = 84-206-8176-8, paĝo 30</ref> == Ekonomio == === Tutmonda produktado === {| class="wikitable" style="float:center; margin-left:1em; clear:both; text-align:right;" |+ 2011 Pintaj dudek produktantoj de verda kafo ! scope="col" | Rango ! scope="col" | Landoj ! scope="col" | Tunoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|titolo=Food and Agricultural Organization of United Nations: Economic and Social Department: The Statistical Division|alirdato=2012-06-07|dato=2012-02-23|eldoninto=Faostat.fao.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|arkivdato=2012-06-19}}</ref> ! scope="col" style="width:4em;" | Saketoj x1000<ref>{{Cite web |url=http://www.ico.org/prices/po.htm |title=Total production of exporting countries |publisher=International Coffee Organization |date=26an de Aprilo, 2012 |accessdate=24an de Decembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |arkivdato=2010-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |archivedate=2010-07-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ico.org/prices/po.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100706193955/http://www.ico.org/prices/po.htm |arkivdato=2010-07-06 }}</ref> ! scope="col" style="width:4em;" | Merkatparto |- ! scope="row" | 1 | style="text-align:left;" | {{BRA}} || 2,609,040 || 43,484 || 33.1% |- ! scope="row" | 2 | style="text-align:left;" | {{VNM}} || 1,200,000 || 20,000 || 15.2% |- ! scope="row" | 3 | style="text-align:left;" | {{IDN}} || 495,000 || 8,250 || 6.3% |- ! scope="row" | 4 | style="text-align:left;" | {{COL}} || 468,000 || 7,800 || 5.9% |- ! scope="row" | 5 | style="text-align:left;" | {{ETH}} || 390,000 || 6,500 || 5.0% |- ! scope="row" | | style="text-align:left;" | '''Supraj 5 produktantoj''' || 5,162,040 || 86,034 || 65.6% |- ! scope="row" | 6 | style="text-align:left;" | {{PER}} || 326,580 || 5,443 || 4.1% |- ! scope="row" | 7 | style="text-align:left;" | {{IND}} || 319,980 || 5,333 || 4.1% |- ! scope="row" | 8 | style="text-align:left;" | {{HON}} || 270,000 || 4,500 || 3.4% |- ! scope="row" | 9 | style="text-align:left;" | {{MEX}}|| 258,000 || 4,300 || 3.3% |- ! scope="row" | 10 | style="text-align:left;" | {{GUA}} || 225,000 || 3,750 || 2.9% |- ! scope="row" | 11 | style="text-align:left;" | {{UGA}} || 192,720 || 3,212 || 2.4% |- ! scope="row" | 12 | style="text-align:left;" | {{NCA}} || 126,000 || 2,100 || 1.6% |- ! scope="row" | 13 | style="text-align:left;" | {{CRI}} || 107,940 || 1,799 || 1.4% |- ! scope="row" | 14 | style="text-align:left;" | {{CIV}} || 96,000 || 1,600 || 1.2% |- ! scope="row" | 15 | style="text-align:left;" | {{PNG}} || 84,900 || 1,415 || 1.1% |- ! scope="row" | 16 | style="text-align:left;" | {{ESA}} || 70,500 || 1,175 || 0.90% |- ! scope="row" | 17 | style="text-align:left;" | {{CAM}} || 64,980 || 1,083 || 0.83% |- ! scope="row" | 18 | style="text-align:left;" | {{ECU}} || 64,500 || 1,075 || 0.82% |- ! scope="row" | 19 | style="text-align:left;" | {{COD}} || 63,360 || 1,056 || 0,80% |- ! scope="row" | 20 | style="text-align:left;" | {{VEN}} || 60,000 || 1,000 || 0.76% |- ! scope="row" | Totalo | style="text-align:left;" | Mondo || 7,875,180 || 131,253 |} [[Dosiero:Unripe Araku Coffee.jpg|eta|Nematura kafo ĉe Valo Araku, Barato]] En 2011 Brazilo estis la monda gvidanto en produktado de verda kafo, sekvita fare de [[Vjetnamio]], [[Indonezio]], [[Etiopio]] kaj [[Kolombio]].<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |title=Coffee: World Markets and Trade |work=Foreign Agricultural Service Office of Global Analysis |publisher=United States Department of Agriculture |date=Decembro 2009 |format=PDF |accessdate=26an de Marto, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100305172331/http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |arkivdato=2010-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100305172331/http://www.fas.usda.gov/htp/coffee/2009/December_2009/2009_coffee_december.pdf |archivedate=2010-03-05 }}</ref> Arabkafaj semoj estas kultivitaj en [[Latin-Ameriko]], [[orienta Afriko]], [[Arabio]], aŭ [[Azio]]. ''Robusta'' kafsemoj estas kreskigitaj en [[Okcidentafriko|okcidenta]] kaj [[centra Afriko]], ĉie en [[sudorienta Azio]], kaj iagrade en [[Brazilo]]. Semoj de diversaj landoj aŭ regionoj povas kutime esti distingitaj per diferencoj en [[gusto]], [[aromo]], korpo ([[teksturo]]), kaj [[Acida|acideco]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Coffee: A Guide to Buying Brewing and Enjoying|url=https://archive.org/details/coffeeguidetobuy0000davi|familia nomo=Davids|persona nomo=Kenneth|jaro=2001|eldono=5|loko=Nov-Jorko|eldoninto=St. Martin's Griffin|ISBN=0-312-24665-X}}</ref> Tiuj gustaj karakteroj estas dependaj ne nur el la kreskanta regiono de la kafo, sed ankaŭ el genetikaj subspecioj (variaĵoj) kaj pretigo, respektive [[procezado]].<ref name="castle">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=BOvMw4fnVZYC|titolo=The Perfect Cup: A Coffee Lover's Guide to Buying, Brewing, and Tasting|familia nomo=Castle|persona nomo=Timothy James|jaro=1991|loko=Reading, Mass.|eldoninto=Aris Books|ISBN=0-201-57048-3|paĝo=158}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Variaĵoj estas ĝenerale konataj pro la regiono en kiu ili estas kreskigitaj, kiaj ekzemple ''kolombia'', ''java'' kaj ''kona'' (el [[Havajo]]). === Importado === [[Dosiero:Café importé par pays en 2005(USDA).PNG|eta|300px|maldekstra|Kafo importita laŭ landoj en 2005 (dolaroj). Tiu mapo detalas la malnetajn importojn, ĉiu ajn la uzado realigita de la importita kafo. Kelkaj landoj reeksportas grandan parton de la importita kafo.]] La [[Internacia Kafa Organizaĵo]] ({{Lang-en|International Coffee Organization}}, '''ICO''') estas la ĉefa internacia forumo por kafo- rilataj aferoj; ekzemple kafoproduktado, komerco de kafo kaj pli. Ĝi kunvenas en marto kaj septembro por diskuti kafajn aferojn, aprobi strategiajn dokumentojn kaj konsideri la rekomendojn de konsilaj organoj kaj komitatoj. La landoj kafimportantaj kiuj formas parton de la [[Internacia Organizo pri Kafo]] estas la jenaj: [[Germanio]], [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Kipro]], [[Danio]], [[Hispanio]], [[Estonio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Grekio]], [[Hungario]], [[Irlando]], [[Italio]], [[Japanio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malto]], [[Norvegio]], [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Portugalio]], [[Ĉeĥio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Svedio]], [[Svisio]], [[Usono]] kaj la [[Eŭropa Unio]].<ref>https://web.archive.org/web/20120309082107/http://www.ico.org/listmembers.asp Lista de los Miembros de la Organización Internacional del café.</ref> Ses [[entrepreno]]j akiras preskaŭ la duonon de la monda produktado: [[Kraft Foods|Kraft]], [[Nestlé]], [[Procter & Gamble]], [[Sara Lee]], kaj la [[Federación Nacional de Cafeteros de Colombia|Federación Nacional de Cafeteros]] kaj [[Tchibo]], kies jaraj vendoj generas [[enspezo]]jn de ĉirkaŭ mil milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]].<ref>[http://www.fsa.ulaval.ca/rdip/cal/lectures/aff_actualites/une_tasse_de_café_au_goût_.htm Una taza del café, a la salud de la injusticia,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121024232509/http://www.fsa.ulaval.ca/rdip/cal/lectures/aff_actualites/une_tasse_de_caf%C3%A9_au_go%C3%BBt_.htm |date=2012-10-24 }} [[Universitato Laval]].</ref> {{-}} === Konsumo === [[Dosiero:Coffee consumption map-en.svg|eta|350px|Konsumo de kafo laŭ persono kaj jaro.]] La jena [[tabelo]] montras la konsumon da kafo en [[kilogramo]]j laŭ persono kaj jaro<ref>[[Instituto pri Mondaj Rimedoj]]: <!--http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 -->{{Citaĵo el la reto |url=http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221221908/http://earthtrends.wri.org/searchable_db/results.php?years=-1&variable_ID=294&theme=6&cID=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,18,19,20,21,23,24,25,26,210,27,28,29,30,31,32,33,34,211,35,36,37,38,39,40,41,42,213,43,45,46,47,48,44,50,51,52,53,54,55,56,57,59,60,61,62,63,66,67,68,70,72,218,73,74,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100,102,103,104,105,106,107,108,111,112,113,114,116,117,120,121,122,124,125,126,127,128,129,130,131,132,134,135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146,147,148,149,151,152,153,229,154,155,156,157,202,158,159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,170,171,172,173,174,175,178,179,180,181,182,183,184,186,187,189,190,191,193,194,195,199,204,205&ccID=0 |arkivdato=2012-02-21 }} (ligo perdita)</ref> de tiuj landoj kun konsumo supra al 5&nbsp;kg/persono/jaro. ''Konsumo da kafo (kilogramoj/persono/jaro) de la landoj kun pleja konsumo'' <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:650 height:500 PlotArea = left:150 bottom:50 top:10 right:10 DateFormat = x.y Period = from:0 till:13 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:FIN text:Finnlando (2007) bar:NOR text:Norvegio (2007) bar:ISL text:Islando (2006) bar:DEN text:Danio (2007) bar:NLD text:Nederlando (2007) bar:SWE text:Svedio (2007) bar:CHE text:Svisio (2007) bar:DEU text:Germanio (2009) bar:ABW text:Arubo (2006) bar:BEL text:Belgio/Luksemb (2007) bar:CAN text:Kanado (2007) bar:AUT text:Aŭstrio (2007) bar:BIH text:Bosnio-Hercegovino (2006) bar:ITA text:Italio (2007) bar:SVN text:Slovenio (2007) bar:BRA text:Brazilo (2008) bar:GRC text:Grekio (2007) bar:HRV text:Kroatio (2007) PlotData= color:barra width:10 align:left bar:FIN from:0 till: 12 bar:NOR from:0 till: 9.9 bar:ISL from:0 till: 9 bar:DEN from:0 till: 8.7 bar:NLD from:0 till: 8.4 bar:SWE from:0 till: 8.2 bar:CHE from:0 till: 7.9 bar:DEU from:0 till: 6.9 bar:ABW from:0 till: 6.8 bar:BEL from:0 till: 6.8 bar:CAN from:0 till: 6.5 bar:AUT from:0 till: 6.1 bar:BIH from:0 till: 6.1 bar:ITA from:0 till: 5.9 bar:SVN from:0 till: 5.8 bar:BRA from:0 till: 5.6 bar:GRC from:0 till: 5.5 bar:HRV from:0 till: 5.1 PlotData= bar:FIN at: 12 fontsize:S text: 12 shift:(4,-4) bar:NOR at: 9.9 fontsize:S text: 9,9 shift:(4,-4) bar:ISL at: 9 fontsize:S text: 9 shift:(4,-4) bar:DEN at: 8.7 fontsize:S text: 8,7 shift:(4,-4) bar:NLD at: 8.4 fontsize:S text: 8,4 shift:(4,-4) bar:SWE at: 8.2 fontsize:S text: 8,2 shift:(4,-4) bar:CHE at: 7.9 fontsize:S text: 7,9 shift:(4,-4) bar:DEU at: 6.9 fontsize:S text: 6,9 shift:(4,-4) bar:ABW at: 6.8 fontsize:S text: 6,8 shift:(4,-4) bar:BEL at: 6.8 fontsize:S text: 6,8 shift:(4,-4) bar:CAN at: 6.5 fontsize:S text: 6,5 shift:(4,-4) bar:AUT at: 6.1 fontsize:S text: 6,1 shift:(4,-4) bar:BIH at: 6.1 fontsize:S text: 6,1 shift:(4,-4) bar:ITA at: 5.9 fontsize:S text: 5,9 shift:(4,-4) bar:SVN at: 5.8 fontsize:S text: 5,8 shift:(4,-4) bar:BRA at: 5.6 fontsize:S text: 5,6 shift:(4,-4) bar:GRC at: 5.5 fontsize:S text: 5,5 shift:(4,-4) bar:HRV at: 5.1 fontsize:S text: 5,1 shift:(4,-4) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:"Fonto: EarthTrends - International Coffee Organization (ICO). 2008. Historical Coffee Statistics. — Grafika prilaborado por Wikipedia" </timeline> === Justa komerco === Kafo estas unu el precipaj produktoj por la nomita [[Justa komerco]]. La etikedo [[Max Havelaar]] estis dediĉita dekomence al tiu produkto. Ĝi estis elektita kiel simbolo ĉar ĝi estas la plej eksportata produkto post [[petrolo]] kaj ĉar ties [[Fiksa prezo|prezo estas fiksata]] en la [[borso]]j de la [[Internacia merkato|internaciaj merkatoj]], kvankam estas produktita ĉefe de malgrandaj [[kamparano]]j kaj [[Familia entrepreno|familiaj entreprenoj]]. La aĉetantoj kiuj disponas el tiu [[etikedo]] engaĝiĝis al [[aĉetado]] de kafo je minimuma prezo kvankam la monda prezo estas malsupraj al tiu maksimuma limo (la aĉetoprezo sekvas la tipon de ŝanĝo de la merkato kiam tiu superas la maksimuman limon, kiel inter [[1994]] kaj [[1997]]). Tiu minimuma prezo, kun antaŭfinancado de la rikoltoj kaj garantio de aĉeto dum kelkaj jaroj permesis al nombraj malgrandaj produktantoj plinomigi siajn [[vivkondiĉo]]jn kaj ne resti en [[mizero]] dum la ''krizo de kafo'' de 1997 kiam la enorma falo de la borsoj (-65%), kaŭzita de superproduktado, lasis la aĉetprezon sub la produktokosto. La etikedo de justa komerco garantias ankaŭ la pagon de kroma mono por disvolvigo dediĉota al la starigo de nutraj, sanaj aŭ edukaj programoj. Alia tipo de produktado konsiderita pli [[etiko|etika]] estas la [[biologia agrikulturo]]. Kelkaj produktoj kombinas la regularojn kaj justakomercajn kaj biologiajn. Bedaŭrinde la prezo de la justakomerca kafo en disvolvigintaj landoj estas tro alta por la konsumanto. == Kafo kaj sano == [[Dosiero:French press.jpg|220px|eta|Piŝtokruĉo.]] [[Dosiero:Moka2.jpg|220px|desktre|eta|Espreskruĉo.]] Ĉar kafo stimuligas la [[cerbo]]n kaj iom influas la konduton kaj ankaŭ [[kafeino]] malfaciligas la absorbon de [[fero]] al [[organismo]], multaj homoj pensis ĝin malbona al sano. Malgraŭ tio, ĝi estis uzita en [[tradicia medicino]]. Nuntempe studo publikigita en la [[scienca revuo]] ''[[Annals of Internal Medicine]]'' montras ke kafeto matene, post la tagmanĝo kaj en la mezo de la [[posttagmezo]] faras nenian malbonon al la [[sano]]. Male. La trinkaĵo preventas [[Kormalsano|malsanojn]] de la [[koro]], ekzemple [[infarkto]] kaj [[kora misritmo]]. La esplorado estis farita kun 129 miloj da personoj dum du jardekoj fare de la [[Aŭtonoma Universitato de Madrido]], en Hispanujo. Por la virinoj, de kvar ĝis kvin tasoj potage reduktas la ŝancojn je 34%. Por la viroj, kvin tasoj signifas probablecon 44% malpligrandan. Al [[alternativa medicino]], multaj [[bonfaro]]j de kafeino estas kaŭze de sia [[Kontraŭoksidanto|kontraŭoksidiga]] ago, t.e. al sia kapablo batali kontraŭ la liberaj [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]], kiuj kaŭzas [[Maljuniĝado|maljuniĝon]] de la [[Ĉelo (biologio)|ĉelaroj]]. == Kuirarto == === Kafotipoj === [[Tuja kafo]] (aŭ '''Pulvora kafo''') estas kafo, kiu estas kuirita per solvado de [[kafpulvoro]] en bolanta akvo. La pulvoro estas farita en fabrikoj per sekigado de muelitajn [[Kafarbo|kafgrajnoj]] en pulvoron, ĉu per frostigado - sekigado de la kafo ([[Liofilizado|vakua frostigado]] - liofilizado), t.e. frostigado de la kafo ĉe tre malalta temperaturo kaj poste forigante la akvon ([[glacio]]) uzante vakuan [[sublimado]]n, aŭ per ŝprucsekigado de la kafo, tio estas, disvastigi la likvan kafon en ĉambron tra [[ajuto]]j sub alta [[premo]] kaj sekigi ĉiujn etajn gutetojn en pulvoron helpe de varma aero <ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.jclepro.2009.04.011|issn=0959-6526|volume=17|issue=15|pages=1351–1358|last1=Humbert|first1=Sebastien|last2=Loerincik|first2=Yves|last3=Rossi|first3=Vincent|last4=Margni|first4=Manuele|last5=Jolliet|first5=Olivier|title=Life cycle assessment of spray dried soluble coffee and comparison with alternatives (drip filter and capsule espresso)|journal=Journal of Cleaner Production|date=2009}}</ref>. == Aliaĵoj == [[Taso]] da kafo estis la postulata [[rekvizito]] por aperi en ĉiuj partoprenintaj filmoj de la 1-a [[Usona Bona Film-Festivalo|Usona Bona Filmfestivalo]] de [[2021]]. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Teo]] * [[Kafoceremonio]] * [[Civetkafo]] * [[Kafo laŭ maniero de Aosta Valo]] * [[Internacia Kafa Organizaĵo]] * [[Jabano]] * [[Justa komerco]] * [[Kafrekremento]] * [[Moretta (kafo)]] * [[Piŝtokruĉo]] * [[Espreskruĉo]] * [[Kafaparato]] * [[Kafmuelilo]] * [[Kafeino]] * [[Kafejo]] * [[Camera Café]] * [[Kafarbo]] * [[Theobroma cacao|Kakao]] * [[Ĉokolado]] * [[Teo]] * [[Mateo (teo)]] * [[Paragvaja ilekso]] * [[Vinacafé]] * [[Kapuĉino]] * [[Kafo makulata]] * [[Espreso]] * [[Mokao]] * [[Lakta arto]] * [[Baristo |Baristo, (kafisto, espresisto)]] * [[Caffèllatte]] * [[Massimo Zanetti]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * (eo) ''Kafdomoj (aŭ kafejoj): Miksaĵoj de kulturoj'', [[Unesko-Kuriero|Kuriero de Unesko]], aprilo-junio 2023 * Duicela, Luis Alberto; Farfán, Diana; García, José; Corral, Rubén; Chilán, William (2004). Boletín técnico: post-cosecha y calidad del café arábigo. INIAP Archivo histórico. * Milanowski, G.F.A (trad.) 1951 : De [[Abisenujo]] en la tutan mondon: la kafograjno kiel stimulilo de unua grado, ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 548-9 (7-8), 197-199. * Ukers, William H. (1922). All about coffee (en inglés). The tea and coffee trade journal company. ISBN 978-1-4655-2397-6. * Sotomayor, Ignacio, ed. (1993). Manual del cultivo del café. Quevedo, Ecuador: Estación experimental tropical Pichilingue. * Wagner, Regina (2003). Historia del café en Guatemala. Villegas Asociados. ISBN 978-958-96982-8-0. * Waller, Jim M.; Bigger, M.; Hillocks, Rory J. (2007). Coffee Pests, Diseases and Their Management (en inglés). CABI. ISBN 978-1-84593-129-2. * Weinberg, Bennett Alan; Bealer, Bonnie K. (2001). The world of caffeine: : The Science and Culture of the World's Most Popular Drug (angle). Novjorko: Routledge. ISBN 0-415-92723-4. _ ===Plia legado=== * DELGADO, Carlos. El libro del café. Colección «Grandes obras de la gastronomía», 14. Barcelona: Ediciones Altaya, 04/1998. ISBN 84-487-1013-4 e ISBN 978-84-487-1013-2. *Esat Ayyıldız. [https://ia801502.us.archive.org/27/items/kahve_202201/Kahve%20S%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCn%C3%BCn%20Etimolojisi%20ve%20Arap%20Literat%C3%BCr%C3%BCndeki%20Yans%C4%B1malar%C4%B1.pdf “Kahve Sözcüğünün Etimolojisi ve Arap Literatüründeki Yansımaları”]. ''International Anatolian Conference on Coffee & Cocoa: Full Text Book''. ed. Sinem Karakundakoglu. Malatya: IKSAD Global Publishing House, 2021. p.&nbsp;61-68. * Academia Española de Gastronomía. El café en la cocina moderna. Barcelona: Ediciones B, 07/1996. ISBN 84-406-6584-9 e ISBN 978-84-406-6584-3. * OLIVO, Emilio Armando. Historia de la Producción Agropecuaria y Forestal en la República Dominicana. Santo Domingo, República Dominicana: Editora Universal, 2007. ISBN 978-99934-884-9-1. * COSTE, René. El Café. Colección «Agricultura tropical». Barcelona: Editorial Blume, 06/1978. ISBN 84-7031-386-X e ISBN 978-84-7031-386-8. (kultivado). * LE PELLEY, R. H. Las plagas del café. Sardañola del Vallés: Editorial Labor, 03/1973. ISBN 84-335-5806-4 e ISBN 978-84-335-5806-0. (kultivado). * POSE, Alejandro. "La Ruta del café". Revuo Neo, Editorial Perfil 06/2006. * BAXTER, Jackie. El libro del café. Madrid: Susaeta Ediciones, 07/1997. ISBN 84-305-8311-4 e ISBN 978-84-305-8311-9. * ESCOHOTADO, Antonio (1998). Historia general de las drogas. Espasa Calpe. ISBN 84-239-9739-1. * Koppelstaeter, Florian kaj aliaj, ''Influencia del exceso de cafeína en la activación de patrones en la memoria de trabajo verbal'' (Influo de tro da kafeino pri la aktivigo de la memoro), prelego prezentita ĉe la Radiologia Societo de Nordameriko, la [[30an de novembro]] de 2005. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kaf}} * [http://www.coffee.byethost12.com/ Itala kafo senpere el la produktanto] ({{eo}}, {{en}}, {{de}}, {{fr}}, {{ru}}, {{es}}, {{hu}}) * [https://kern.punkto.info/2015/12/04/kp055-kafo/ pli ol 60-minuta detala sonprezento de kafo en la retejo kern.punkto.info] ({{eo}}) {{Havenda artikolo|Kafo}} [[Kategorio:Kafo| ]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Trinkaĵoj]] [[Kategorio:Matenmanĝo]] d07owe3wjmo04kud1sy2vleyurtdsbh 0 4593 9491430 9457405 2026-10-11T07:16:45Z Sj1mor 12103 9491430 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''Yap'''|YAP}}{{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ŝtato |lando = Federacio de Mikronezio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FM-YAP |mapo1 lokumilo = iso |kodo = FM-YAP |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 11 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Yap''' (ankaŭ konata kiel ''Wa'ab'' loke) estas subŝtato de la [[Federacio de Mikronezio]]. La ŝtato konsistas el kvar proksimaj [[insulo]]j (Yap, [[Ĉuuk]], [[Pohnpei]] kaj [[Kosrae]]), entute 145 insuletoj kaj [[atolo]]j, kiel [[Ulithi]]. Ĝi situas ĉ. 450 mejlojn sudokcidente de [[Guam]] kaj 360 mejlojn nordoriente de [[Palau]]. La nocio '''Yap''' estas plursenca: '''Insulo Yap''' estas [[koralo|korala]] insulo, ĉirkaŭita de la tri insuloj Gagil-Tomil, Maap kaj Rumung. La kvar insuloj entute nomiĝas '''Yap proper'''. La mikroneza federacia ŝtato '''Yap''' entenas la menciitajn aliajn insuletojn kaj atolojn. La ĉefurbo de Yap estas Colonia. == Loĝantaro == La ŝtato '''Yap''' havas pli ol 11.000 loĝantojn, el kiuj 2/3 vivas sur la insulo '''Yap ''' mem. == Historio == La unuaj loĝantoj alvenis verŝajne en la [[3-a jarmilo a.K.]] ĉefe el [[Malajzio]], kiun pruvas la simileco de la [[japa lingvo]] al la malaja. Ekde la [[16-a jarcento]], Yap estis oficiale posedaĵo de [[Hispanio]], en [[1898]] tiu de la [[Germana Imperio]]. Dum la [[unua mondmilito]], la insulojn okupis la [[Japana Imperio]]. Post la [[dua mondmilito]], Yap iĝis parto de administra aro de pacifikaj insuloj de [[Usono]]. Ĝi iĝis - kiel sendependa ŝtato - parto de [[Mikronezio]] en [[1986]]. ==Aldonaj informoj== {{projektoj|commonscat=Yap}} La insulo de Yap estas konata pro rara monsistemo de [[ŝtonmono rai|ŝtonmono]], konata kiel ''Rai''. Ili estas grandaj torusoj da ŝtono, ofte [[kalcito]]. Iuj estas tiel granda kiel 4 metroj, tamen multaj estas malpli grandaj. Ĝi nuntempe ne estas uzata kiel pagmono. Ekzistas t.n. virdomoj por plaŭdi, rakonti tradiciaĵojn, lerni. Ne ekzistas privata posedo de agro, grundo. {{Ŝtatoj de Mikronezio}} {{Unua}} [[Kategorio:Yap| ]] [[Kategorio:Insuloj en Oceanio]] [[Kategorio:Federacio de Mikronezio]] nwvxmg02109oykkugokydt5kusaymq7 0 5413 9491163 9337191 2026-10-10T14:09:06Z Sj1mor 12103 9491163 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''20-a de marto''' estas la 79-a tago de la jaro (la 80-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 286 tagoj restas. Je la 20-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[235]]: [[Maximinus Thrax]] iĝis imperiestro de Romio (la unua [[barbaroj|"barbaro"]]) *[[1224]]: [[Sofio de Brabanto]], dukino hesia * [[1241]]: Unua [[mongoloj|mongola]] invado al [[Pollando]]: duko Mjeŝko la Dika frakasis [[tataroj|tataran]] atakon apud [[Racibórz]] * [[1342]]: [[Reĝlando Francio]]: liberigo de [[gabelo]], [[imposto]] pri [[salo]], kaŭzis multe da malordo * [[1345]]: [[Konjunkcio (astronomio)|Konjunkcio]] de [[Marso (planedo)|Marso]], [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] kaj [[Saturno (planedo)|Saturno]] indikita de [[astrologo]]j kun baldaŭ aperonta [[nigra morto]] en [[Eŭropo]] * [[1393]]: Reĝo de Ĉeĥio [[Venceslao la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Venceslao la 1-a]] ordonis dronigi en [[Vultavo]] [[Johano Nepomuka|Johanon Nepomukan]] * [[1413]]: [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]] iĝis reĝo de Anglio * [[1440]]: [[Listo de regantoj de Litovio|Grandduko de Litovio]] [[Žygimantas Kęstutaitis]] estis murdita en [[Trakai]] * [[1525]]: [[Germana Kamparana Milito]]: reprezentantoj de tri kamparanoj el [[Supra Ŝvabio]] akceptis ''Dekdu artikolojn'' en libera imperiestra urbo [[Memmingen]], konsiderataj unuaj [[homrajto]]j en [[Eŭropo]] * [[1600]]: En [[Svedio]] oni ekzekutis 5 adeptojn de la pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] - [[justica murdo]] farita en [[Linköping]] * [[1602]]: [[Ĝeneralaj Statoj de la Reĝlando Nederlando]] fondis [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio|Nederlandan Orient-hindan Kompanion]], kiu proponis paperojn por parta posedado de la kompanio - unuaj [[akcio]]j en la historio de [[ekonomio]] * [[1616]]: Angla navigisto [[Walter Raleigh]] estis liberigita de la [[Turo de Londono]], kie li estas malliberigata dum 13 jaroj * [[1731]]: [[Tertremo]] en itala [[Foggia]] mortigis ĉ. 2 mil personojn * [[1739]]: [[Nader Ŝaho]] eniris triumfe al [[Delhio]] post la [[batalo de Karnal]] * [[1760]]: [[Incendio]] en [[Bostono]] detruis 349 konstruaĵojn * [[1786]]: [[Sveda Akademio]] fondiĝis - kreita de la reĝo [[Gustavo la 3-a]] * [[1792]]: [[Unua Respubliko de Francio]]: [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] [[gilotino|gilotinadon]] igis unusola maniero plenumi [[mortpuno]]n * [[1815]]: [[Cent-Tagoj]]: [[Napoléon Bonaparte]] revenis al [[Parizo]] post fuĝo de [[Elbo (insulo)|Elbo]] - fronte de regula armeo de 140 000 homoj kaj forto de ĉ. 200 000 volontuloj * [[1833]]: Plena versa eldono de la [[romano]] ''[[Eŭgeno Onegin]]'' de [[Aleksandr Puŝkin]] aperis * [[1834]]: Komandanto de la [[greka milito de sendependiĝo]] [[Teodoros Kolokotronis]] kaj Dimitrios Plapoutas estis juĝitaj pro akuzoj pri [[komploto]] kaj [[ŝtatperfido]] * [[1848]]: [[Franca revolucio de 1848|Printempo de la Popoloj]]: reĝo de Bavario [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] abdikis favore al sia filo [[Maksimiliano la 2-a (Bavario)|Maksimiliano la 2-a]]; homamaso liberigis politikajn malliberulojn; en [[Poznano]], [[Reĝlando Prusio]], fondiĝis Nacia Komitato de Pollando * [[1852]]: [[Usona literaturo]]: romano ''[[La Kabano de Onklo Tom]]'' de [[Harriet Beecher Stowe]] pri la vivo de [[sklavo]]j aperis * [[1854]]: En [[Usono]] [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]] estis fondita en [[Viskonsino]] de politikistoj kontraŭstarantaj al ekspansio de [[sklaveco]] * [[1859]]: [[Pollando]]: en la Granda Teatro de [[Varsovio]] oni unuafoje prezentis [[opereto]]n * [[1883]]: [[Parizo]]: oni subskribis [[patento|Internacian konvencion pri protekto de industria propraĵo]] * [[1890]]: [[Leo von Caprivi]] iĝis [[Regna Kanceliero (Germanio)|regna kanceliero de Germanio]] - [[Otto von Bismarck]] estis maldungita de la [[Germana Imperiestro|germana imperiestro]] [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] * [[1908]]: [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]: germanaj regopovoj voĉdonis pri deviga [[posedo|elposedigo]] de [[poloj]] laŭ decido de [[Koloniigo|Koloniiga]] Komisiono * [[1914]]: [[Usono]]: Internacia Ĉampioneco pri [[arta sketado]] okazis la unuan fojon en [[Konektikuto]]; usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris [[asteroido]]n [[784 Pickeringia|Pickeringia]] * [[1915]]: Kataluna astronomo kaj [[scienca popularigo|scienca popularigisto]] [[Josep Comas i Solá]] malkovris asteroidon [[804 Hispanio|Hispanio]] * [[1916]]: [[Albert Einstein]] publikigis [[Ĝenerala teorio de relativeco|Ĝeneralan teorion de relativeco]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Alexandre Ribot la kvaran fojon iĝis [[listo de registarestroj de Francio|ĉefministro de Francio]]; ukraina historiisto [[Miĥajlo Hruŝevskij]] estis elektita gvidanto de la [[Ukraina Centra Konsilio]] * [[1919]]: [[Katalunio]]: ĝenerala [[striko de La Kanada]], efektivigita de [[Confederación Nacional del Trabajo|Nacia Konfederacio de Laboro]], finiĝas post kiam la hispana registaro interalie plenumis postulon de la enkonduko de [[okhora labortago]] * [[1921]]: [[Plebiscito en Supra Silezio]] okazis - sekve de ĝi eksplodis poste la [[Tria Silezia Ribelo]] * [[1923]]: [[Polesio]]: ĉefurbo de pola [[vojevodio]] [[Bresto (Belorusio)|Litova Bresto]] alinomiĝis al Bresto * [[1933]]: [[Heinrich Himmler]] fondis unuan [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazian]] [[Koncentrejo Dachau|koncentrejon Dachau]]; [[Rashid Ali al-Kaylani]] iĝis ĉefministro de Irako * [[1937]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni komencis konstrui ferfabrikon kaj urbon [[Stalowa Wola]] * [[1939]]: [[Germanio]] transdonis [[ultimato]]n al [[Litovio]], postulante redonon de [[Memel-regiono]] sub minaco de [[invado]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] arestis en [[Varsovio]] 100 [[ostaĝo]]jn, venĝe pro pripafo de nekonataj kaŭzintoj du germanajn soldatojn; de laborkoncentrejo en Sobiemirowo ([[distrikto Drawski]]) fuĝis 32 poloj; en Grenzdorf, sub[[koncentrejo]] de [[Stutthof]], [[germanoj]] pafmortigis skoltestron Alf Liczmański, kunkreinton de [[skoltismo]] en [[Libera Urbo Dancigo]]; franca registaro de [[Édouard Daladier]] demisiis * [[1941]]: En la germana distrikto [[Beuthen]] (ekde 1946 Bytom) fondiĝis punlaborejo; en [[Londono]] aperis [[pola|pollingva]] revuo "Myśl Polska" (Pola Penso), eldonata de Nacia Partio; apud Falmouth sinkis transporta [[ŝipo]] "[[Cieszyn]]" - la skipon oni savis; Skoltada Estraro ĉe la Ĝenerala [[Stabo]] de la [[Ruĝa Armeo]] prezentis al [[Stalin]] materialojn pri la plano [[Barbarossa]] — konkludante ke la printempa milito kontraŭ [[Sovetunio]] estas misinformo * [[1942]]: 31-a bataliono de germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Zgierz]] dum publika [[ekzekuto]] 100 [[poloj]]n, kaj 300 forveturigis al [[koncentrejo]]j (la plej granda militkrimo en [[Vartlando]]); usona generalo [[Douglas MacArthur]] forlasis la [[Filipina Komunumo|Komunumon de Filipinoj]] antaŭ la japana antaŭeniro * [[1943]]: Germanaj ĝendarmoj pafmortigis en [[Ĉenstoĥovo]] ĉ. 180 judojn; [[Volinia masakro]]: armitaj grupoj de [[ukraino]]j murdis en du polaj vilaĝoj de la nuna [[Ternopila provinco]] respektive 25 kaj pli ol 20 personojn; taĉmento de "Ryś" en vilaĝo Modryń ([[distrikto Hrubieszowski]]) batalis kontraŭ la [[Ukraina Ribela Armeo]] kaj ukraina polico murdanta polojn - polaj familioj estis evakuitaj; [[Mao Zedong]] iĝis prezidanto de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] * [[1944]]: regopovoj de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] evakuis civilan germanan loĝantaron de [[Kolomeo]], Strijo kaj [[Ivano-Frankivsk|Stanisławów]] (ekde 1962 Ivano-Frankivsk); oficejo de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] en [[Varsovio]] eldonis instrukcion pri preparo de germanoj al evakuo * [[1945]]: Dua Pola Armeo atingis [[Trebnitz]] (ekde 1946 Trzebnica) kaj la [[Ruĝa Armeo]] eniris Altdamm (ekde 1946 Dąbie) apud [[Stettin]] (ekde 1946 Szczecin) kaj [[Greifenhagen]] (nun Gryfino), aliloke okupis [[Cosel]] (nun Koźle); [[SS (organizaĵo)|SS]] murdis en [[koncentrejo]] polan profesoron pri [[mezepokismo]] Marceli Handelsmann; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[orienta Prusio]] trupoj de la 3-a Belorusa Fronto okupis [[Braunsberg]] (nun Braniewo); pola [[partizano|Partizana]] Bataliono en meza [[Bosnio]] konkeris Stanare; brita armeo liberigis provincon [[Mandalajo]] en [[Birmo]] * [[1948]]: [[Stalinismo]]: Centra Komitato de la [[Komunisma partio de Litovio]] kaj la Konsilio de Ministroj de [[Litova SSR]] aprobis rezolucion "Pri organizo de [[kolektivigo|kolektivaj bienoj]] en Litova SSR" * [[1950]]: [[Stalinismo]]: [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de Pollando aprobis leĝon, kiu likvidis lokan memadministradon en Pollando, anstataŭigante ĝin per sistemo de naciaj konsilioj. Krome, ĝi senigis [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] de plimulto da [[bieno]]j — ŝtatigitaj estis ĉirkaŭ 150 mil [[hektaro]]j el 180 mil * [[1952]]: [[Usona Senato]] ratifis [[pactraktato]]n kun [[Japanio]]; en [[Nederlando]] komenciĝis interparoladoj inter [[Israelo]] kaj [[Federacia Respubliko Germanio|FRG]] pri kompenso pro [[holokaŭsto]] * [[1956]]: [[Tunizio]] sendependiĝis (de [[Francio]]) * [[1964]]: Eŭropa Organizaĵo de Kosmaj Esploroj fondiĝis - ĝia sekvanto estas [[Eŭropa Kosma Agentejo]] * [[1965]]: La 10-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1965|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Napolo]] (Italio) * [[1969]]: [[John Lennon]] edziĝis al [[Yoko Ono]] * [[1970]]: [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] por [[franca|franclingvaj]] landoj kaj registaroj kun la [[sidejo]] en [[Parizo]] fondiĝis * [[1977]]: [[Jacques Chirac]] iĝis [[Listo de urbestroj de Parizo|urbestro de Parizo]] * [[1978]]: [[Krystyna Chojnowska-Liskiewicz]] kiel unua [[virino]] en la mondo solece per [[jaĥto]] [[navigado|ĉirkaŭnavigis]] la [[Tero]]n * [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: prezidanto de [[Varsovio]] generalo Mieczysław Dębicki malfondis [[Asocio de Polaj Ĵurnalistoj|Asocion de Polaj Ĵurnalistoj]] * [[1986]]: [[Jacques Chirac]] refoje iĝis [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro de Francio]] * [[1987]]: Usona [[Manĝaĵa kaj Droga Administracio]] permesis uzi antivirusan medikamenton [[zidovudino]] ([[organika kombinaĵo]] derivita de [[timidino]]) por kuraci [[infekto]]n de [[HIV]] * [[1990]]: Serio de [[tornado (ŝtormo)|tornadoj]] trapasis antaŭurbojn de [[Welkom]] en [[Sud-Afriko]]; 4 mil domoj detruiĝis * [[1991]]: [[Nacia Parko Šumava]] establiĝis - la plej granda [[nacia parko]] de [[Ĉeĥio]] * [[1992]]: [[Armitaj Fortoj de Respubliko Belorusio]] estis fonditaj; [[Makedona Olimpika Komitato]] establiĝis en [[Skopjo]] * [[1995]]: Japana [[sekto]] [[Aum Shinrikyo]] faris [[gaso|gasan]] atakon per [[sarino (gaso)|sarino]] en la [[metroo]] de [[Tokio]] mortigante 12 homojn kaj vundante pli ol 6000 * [[1997]]: [[Robert Koĉarjan]] iĝis ĉefministro de Armenio * [[1998]]: Malfermo de la unua [[aŭtovojo]] liganta [[Afriko|afrikajn]] bordojn de [[Atlantika Oceano]] kaj [[Hinda Oceano]] (inter [[Walvis Bay]] en [[Namibio]] kaj [[Maputo]] en [[Mozambiko]]) * [[1999]]: Kun la surteriĝo en [[Egiptio]], svisa [[aerostato|aerostatisto]] [[Bertrand Piccard]] faris la unuan ĉirkaŭmondan [[flugo]]n kun [[balono]], ĉe la tria provo * [[2000]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] komencis vizitadi la [[Sankta Lando|Sanktan Landon]] (de la templo sur [[Monto Nebo]]) * [[2003]]: [[Iraka Milito]]: [[Invado de Irako 2003|invado de Irako]] komenciĝis frumatene per la usona bombado de [[Bagdado]] * [[2004]]: 70 jarojn post la morto de ŝia avino, [[Emma de Waldeck-Pyrmont]], mortis la eksreĝino de Nederlando [[Juliana (Nederlando)|Juliana]] * [[2006]]: [[Brazilo]]: [[Muzeo]] de la [[portugala lingvo]] malfermiĝis en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] * [[2008]]: [[Serbio]]: [[Beogrado]] revokis siajn ambasadorojn el [[Budapeŝto]], [[Zagrebo]] kaj [[Sofio]], post kiam registaroj de la najbaraj landoj agnoskis sendependecon de [[Kosovo]]; [[Yves Leterme]] iĝis ĉefministro de Belgio * [[2009]]: [[Afrika Unio]] suspendis [[Madagaskaro]]n kiel membron post okazigita [[puĉo]] * [[2011]]: Muzikisto [[Michel Martelly]] gajnis prezidentan baloton en [[Haitio]] * [[2011]]: [[Libia enlanda milito]]: venko de ribelantoj en la dua batalo de [[Bengazi]] * [[2013]]: [[Alenka Bratušek]] iĝis unua ĉefministrino de Slovenio * [[2015]]: Plena [[suneklipso]] videbla super norda parto de [[Atlantiko]], [[Arkta Oceano]] kaj la [[Norvega maro]]; en kvar atencoj de [[memmortigo|sinmortigantoj]] kontraŭ [[moskeo]]j en la ĉefurbo de [[Jemeno]] - [[Sanao]] 142 personoj pereis kaj 351 vundiĝis; en [[Usono]] lasta epizodo de [[televida serio]] ''[[Glee]]'' estis prezentita * [[2016]]: [[Barack Obama]] kiel la unua de 88 jaroj oficanta [[listo de prezidantoj de Usono|prezidento de Usono]] alvenis vizite al [[Kubo]] * [[2020]]: [[Kronviruso]] en [[Pollando]]: ĉefministro [[Mateusz Morawiecki]] anoncis staton de [[epidemio]] - el eksterlando pere de [[flugkompanio]] [[Polskie Linie Lotnicze LOT|LOT]] revenis jam dekkelkaj miloj de [[poloj]] == Naskiĝoj == * [[-43]]: [[Ovidio]], romia poeto, aŭtoro de [[epopea]] poemo ''[[Metamorfozoj]]'' (m. 17/18) * [[1439]]: [[Johanino de Portugalio]], portugala [[infantino]], regantino de la [[Reĝlando de Kastilio]] (m. [[1475]]) * [[1497]]: [[Ataŭalpo]], lasta 13-a reganto de la [[inkaoj|Inkaa]] Imperio, ekzekutita (m. [[1533]]) * [[1531]]: [[Antonio la 1-a (Portugalio)|Antono de Portugalio]], [[prioro]] de [[Crato|Krato]], pretendanto al la portugala regno (m. [[1595]]) * [[1639]]: [[Ivan Mazepa]], gvidanto de ukrainaj [[kozakoj]], nobelo, diplomato (m. [[1709]]) * [[1731]]: [[Sámuel Pataki (filo)|Sámuel Pataki]], hungara natursciencisto kaj kuracisto (m. [[1804]]) * [[1735]]: [[Torbern Bergman]], sveda kemiisto kaj mineralogo, honorigita per [[torbernito]] (m. [[1784]]) * [[1763]]: [[Christian Karl André]], germana ĵurnalisto, komponisto, popolklerigisto kaj kamparano influinta esplorojn de [[Gregor Mendel]] (m. [[1831]]) * [[1770]]: [[Friedrich Hölderlin]], germana poeto de [[romantikismo]], konata de esperanto-tradukoj (m. [[1843]]) * [[1771]]: [[Heinrich Clauren]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1854]]) * [[1794]]: [[René-Primevère Lesson]], franca kirurgo, [[naturalisto]], ornitologo kaj [[herpetologio|herpetologo]] (m. [[1849]]) * [[1799]]: [[Honoré de Balzac]], franca verkisto, aŭtoro de la ciklo de romanoj ''[[La Homa Komedio]]'' (m. [[1850]]) * [[1801]]: [[Bogumil Goltz]], germana verkisto satira-pedagogia (m. [[1870]]) * [[1804]]: [[Wilhelm Bendz]], dana pentristo, reprezentanto de la [[ora epoko (Danio)|ora epoko]] (m. [[1832]]) * [[1811]]: [[Napoleono la 2-a]], filo de [[Napoleono Bonaparte]] (m. [[1832]]) * [[1814]]: [[Wilhelm Arthur Passow]], germana filologo kaj lernejestro * [[1823]]: [[Julius Hartwig]], germana pejzaĝarĥitekto (m. [[1913]]) * [[1828]]: [[Henrik Ibsen]], norvega [[dramisto]], aŭtoro de la versa teatraĵo ''[[Peer Gynt]]'', esperantigata de [[Odd Tangerud]] kaj aliaj (m. [[1906]]) * [[1831]]: [[Theodor Aman]], rumana pentristo kaj grafikisto (m. [[1891]]) * [[1872]]: [[Władysław Kotwicz]], pola lingvisto kaj [[orientalisto]] specialiĝanta pri [[mongola lingvaro]] kaj [[kalmukoj]], unua prezidanto de Pola Orientalistika Societo (m. [[1944]]) * [[1872]]: [[Béla Bicsérdy]], hungara pioniro de [[vegetarismo]], populariganto de [[fasto]] kaj [[alternativa medicino]], murdita (m. [[1951]]) * [[1874]]: [[Börries von Münchhausen]], germana verkisto kaj juristo [[kontraŭjudismo|kontraŭjudisma]] (m. [[1945]]) * [[1877]]: [[Karl Vanselow]], germana entreprenisto, kunfondinto de [[Esperanto-Ligo Berlin]], germanlingva kaj esperantlingva poeto publikiganta en "[[Heroldo de Esperanto]]" (m. [[1959]]) * [[1890]]: [[Erzsébet Róna]], hungara-usona fizikistino, kemiistino kaj [[geofizikisto]] (m. [[1981]]) * [[1891]]: [[Gyula Tóth]], rumania hungara pentristo, kunfondinto de pentristlernejo (m. [[1971]]) * [[1893]]: [[Benedek Baja]], hungara pentristo, grafikisto (m. nekonata) * [[1893]]: [[István Nyireő]], hungara bibliotekisto, direktoro de universitata biblioteko en [[Debreceno]] (m. [[1977]]) * [[1895]]: [[August Emil Fieldorf]], pola [[brigada generalo]], organizanto kaj komandanto de flankatakoj de la [[Pola Enlanda Armeo]] (m. [[1953]]) * [[1904]]: [[Burrhus Frederic Skinner]], usona [[psikologo]], kreinto de fundamentoj por [[kondutismo|konduta psikologio]] (m. [[1990]]) * [[1906]]: [[Mihály Gündisch]], rumania hungara kuracisto kaj lekciisto (m. [[1984]]) * [[1915]]: [[József Cserhát]], hungara poeto kaj redaktoro (m. [[1969]]) * [[1917]]: [[Jigael Jadin]], israela arkeologo, politikisto kaj militisto, doktoriĝinta pri la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] (m. [[1984]]) * [[1920]]: [[Éric Rohmer]], franca filma kaj teatra reĝisoro, verkisto, kritikisto (m. [[2010]]) * [[1921]]: [[Alfréd Rényi]], hungara matematikisto, profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]], kontribuinta al [[probablokalkulo]] kaj [[konjekto de Goldbach]] (m. [[1970]]) * [[1923]]: [[Ralph Giordano]], germana verkisto kaj reĝisoro (m. [[2014]]) * [[1925]]: [[David Warren]], aŭstralia [[inĝeniero]], inventinto de [[nigra skatolo (aviadilo)|nigra skatolo]] (m. [[2010]]) * [[1928]]: [[Fred Rogers]], usona komponisto, aktoro, [[vegetarismo|vegetarano]] (m. [[2003]]) * [[1929]]: [[Ilse Tielsch]], aŭstra verkistino (m. [[2023]]) * [[1930]]: [[Ada Csiszár]], hungara ĵurnalistino kaj esperantistino, prizorganto de la spirita postlasaĵo de [[Kolomano Kalocsay]], multaj verkaĵoj (m. [[2007]]) * [[1933]]: [[Otar Ĉiladze]], kartvela poeto kaj verkisto (m. [[2009]]) * [[1939]]: [[Gyula Áts]], hungara aktoro (m. [[2018]]) * [[1939]]: [[Attila Kercsó]], hungara kuracisto, poeto, verkisto (m. [[2008]]) * [[1939]]: [[Brian Mulroney]], [[ĉefministro de Kanado]] * [[1945]]: [[Ildikó Bartis]], rumania hungara aktorino * [[1948]]: [[Pamela Sargent]], usona scienc-fikcia verkistino * [[1950]]: [[William Hurt]], usona aktoro (m. [[2022]]) * [[1954]]: [[Christoph Ransmayr]], aŭstra verkisto * [[1956]]: [[Catherine Ashton]], angla politikistino, [[alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] de EU * [[1958]]: [[Holly Hunter]], usona [[aktoro|aktorino]] kaj [[kinproduktoro]] * [[1970]]: [[sj Miller]], usona universitata profesoro, publika parolanto, [[socia justeco|socijusteca]] aktivisto, kaj vicdirektoro ĉe la [[Universitato de Novjorko]], [[transgenrulo]] * [[1974]]: [[Barna Gaál]], hungara [[kamerao|kameraisto]], filo de [[András Gaál]] * [[1974]]: [[Andrzej Pilipiuk]], pola sciencfikcia verkisto, publicisto kaj historiisto, laŭreato de [[Premio Zajdel]] * [[1983]]: [[Jenni Vartiainen]], finna kantisto * [[1984]]: [[Melinda Varga (poetino)|Melinda Varga]], hungara poetino, ĵurnalistino * [[1989]]: [[Xavier Dolan]], kanada aktoro, reĝisoro kaj scenaristo == Mortoj == * [[687]]: [[Sankta Cuthbert]], anglosaksa episkopo de [[Northumbria]], sanktulo * [[842]]: [[Alfonso la 2-a (Asturio)|Alfonso la 2-a]], reĝo de [[Asturio]] dum kies regado oni malkovris supozatan tombon de la apostolo [[Jakobo la pli aĝa]] (n. [[760]]) * [[1191]]: [[Klemento la 3-a]], papo, kiu nomumis 24 [[kardinalo]]jn, el kiuj 17 estis de [[Romo]] * [[1351]]: [[Muhammad bin Tughluk]], [[Delhia Sultanlando|sultano de Delhio]], poligloto (n. [[1290]]) * [[1393]]: [[Johano Nepomuka]], ĉeĥa katolika sanktulo kaj martiro (n. [[1350]]) * [[1413]]: [[Henriko la 4-a (Anglio)|Henriko la 4-a]], reĝo de Anglio el dinastio [[Plantaĝenetoj]] (n. [[1366]]) * [[1440]]: [[Žygimantas Kęstutatis]], grandduko de Litovio, murdita (n. ĉirkaŭ [[1365]]) * [[1516]]: [[Battista Spagnoli]], itala poeto, [[karmelanoj|karmelano]], beatigita (n. [[1447]]) * [[1549]]: [[Thomas Seymour]], angla nobelo, politikisto kaj admiralo, ekzekutita pro [[ŝtatperfido]] (n. [[1507]]) * [[1568]]: [[Albreĥto (Prusio)|Albreĥto]], la lasta [[Altaj majstroj de Ordeno de germanaj kavaliroj|alta majstro de Ordeno de germanaj kavaliroj]] antaŭ [[sekularigo]] (n. [[1490]]) * [[1571]]: [[Giovanni Animuccia]], itala komponisto de [[religia muziko]] (naskiĝis ĉirkaŭ [[1520]]) * [[1619]]: [[Matiaso la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Matiaso la 1-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio, reĝo de Hungario kaj Ĉeĥio (n. [[1557]]) * [[1680]]: [[Johann Heinrich Schmelzer]], aŭstra komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ [[1623]]) * [[1702]]: [[Miklós Tótfalusi Kis]], hungara presisto, [[tipografio|tipografo]] uzinta unuafoje [[kartvela alfabeto|kartvelan alfabeton]] (n. [[1650]]) * [[1727]]: [[Isaac Newton]], angla fizikisto, matematikisto, astronomo, filozofo, historiisto, esploranto de [[Biblio]] kaj alkemiisto (n. [[1642]]) * [[1730]]: [[Adrienne Lecouvreur]], franca aktorino, konata de deklamado (n. [[1692]]) * [[1746]]: [[Nicolas de Largillierre]], franca pentristo de [[rokoko]] (n. [[1656]]) * [[1764]]: [[Erik Pontoppidan]], dana [[luteranismo|luterana]] teologo kaj ornitologo (n. [[1698]]) * [[1812]]: [[Jan Ladislav Dusík]], ĉeĥa komponisto kaj pianisto (n. [[1760]]) * [[1816]]: [[Maria la 1-a de Portugalio|Maria la 1-a]], reĝino de Portugalio, filino de [[Jozefo la 1-a (Portugalio)|Jozefo la 1-a]] (n. [[1734]]) * [[1818]]: [[Johann Nikolaus Forkel]], germana komponisto kaj orgenisto, kunfondinto de [[muzikscienco]] (n. [[1749]]) * [[1821]]: [[Placidus Muth]], germana teologo kaj rektoro de la [[Universitato de Erfurto]] kaj lasta [[abato]] de la benediktana [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurto)|Preĝejo Sankta Petro]] (n. [[1753]]) * [[1835]]: [[Louis Léopold Robert]], svisa [[gravuristo]] kaj pentristo (n. [[1794]]) * [[1874]]: [[Ferenc Gyergyai]], hungara juristo, politikisto (n. [[1799]]) * [[1879]]: [[Johann Huber]], germana teologo, filozofo kaj publicisto (n. [[1830]]) * [[1889]]: [[Albrecht Ritschl]], germana teologo, akademiano (n. [[1822]]) * [[1890]]: [[Aleksandr Moĵajskij]], rusa pioniro de [[aviado]] (n. [[1825]]) * [[1890]]: [[Franz Ludwig Zahn]], germana teologo, pedagogo, lernejestro kaj eldonisto (n. [[1798]]) * [[1894]]: [[Lajos Kossuth]], hungara politikisto, ŝtatulo, [[nacia heroo]] (n. [[1802]]) * [[1897]]: [[Admiralo Tamandaré]], brazila [[admiralo]] (n. [[1807]]) * [[1898]]: [[Ivan Ŝiŝkin]], rusa pentristo de pejzaĝoj, kunfondinto de asocio [[Peredviĵniki]] (n. [[1832]]) * [[1924]]: [[Fernand Cormon]], franca pentristo kaj pedagogo (n. [[1845]]) * [[1925]]: [[George Curzon]], brita politikisto, oficisto de [[Brita imperio]], proponinto de [[Curzon-linio|pola-soveta landlimo]] (n. [[1859]]) * [[1929]]: [[Ferdinand Foch]], [[marŝalo]] de Francio kaj de Pollando, dum la [[unua mondmilito]] ĉefkomandanto de [[entento|ententaj]] armeoj (n. [[1851]]) * [[1931]]: [[Hermann Müller]], germana politikisto de [[Socialdemokratia Partio de Germanio]], subskribinto de la [[Traktato de Versajlo]] (m. [[1876]]) * [[1934]]: [[Emma de Waldeck-Pyrmont]], reĝino de Nederlando (n. [[1858]]) * [[1942]]: [[Hans Marr]], germana skisaltisto (n. [[1914]]) * [[1955]]: [[Mihály Károlyi]], hungara politikisto, diplomato, ĉefministro kaj prezidento de Hungario (n. [[1875]]) * [[1956]]: [[Wilhelm Miklas]], prezidento de Aŭstrio kaj prezidanto de [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]] (n. [[1872]]) * [[1958]]: [[Afonso d'Escragnolle Taunay]], brazila romanisto, [[biografio|biografo]], eseisto, historiisto, [[leksikografio|leksikografo]] kaj profesoro, membro de [[Brazila Beletristika Akademio]] (m. [[1958]]) * [[1959]]: [[János Orbán (lokhistoriisto)|János Orbán]]: rumania hungara pastro, lokhistoriisto (n. [[1879]]) * [[1964]]: [[Brendan Behan]], irlanda poeto (n. [[1923]]) * [[1971]]: [[Wanda Dynowska]], pola verkistino, [[teozofio|teozofino]], [[vegetarismo|vegetarano]], kunlaboranto de [[Ramana Maharŝi|R. Maharŝi]], [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj [[Tenzin Gyatso|T. Gyatso]], fondinto de serio [[Pola-Barata Biblioteko]] (n. [[1888]]) * [[1976]]: [[Uladzimir Duboŭka]], belorusa verkisto, poeto, tradukisto kaj kritikisto (n. [[1900]]) * [[1982]]: [[Zoltán Jékely]], hungara poeto kaj [[tradukisto]], laŭreato de [[Kossuth-premio]] (n. [[1913]]) * [[1986]]: [[László Félegyházi]], hungara pentristo kaj grafikisto (n. [[1907]]) * [[1988]]: [[Gil Evans]], kanada ĵazmuzikisto, [[aranĝo (muziko)|aranĝisto]] kaj pianisto, kunlaboranto de [[Miles Davis]] (n. [[1912]]) * [[1990]]: [[Lev Jaŝin]], soveta [[golulo]], laŭreato de la [[Ora Pilko]] (n. [[1929]]) * [[1993]]: [[Polykarp Kusch]], germana-usona Nobelpremiita fizikisto kontribuinta al [[kvantuma elektrodinamiko]] (n. [[1911]]) * [[1998]]: [[Catherine Sauvage]], franca kantistino specialiĝinta pri [[kanzono]]j de poetoj (n. [[1929]]) * [[2004]]: [[Juliana (Nederlando)|Juliana]], [[Listo de reĝoj de Nederlando|reĝino de Nederlando]] (n. [[1909]]) * [[2006]]: [[József Újvári]], rumana-hungara geografo, ano korespondanta de Hungara [[hidrologio|Hidrologia]] Asocio, vicprezidanto de Internacia Geografia Ligo (n. [[1928]]) * [[2013]]: [[Zillur Rahman]], prezidento de Bangladeŝo, kontribuinta igi [[bengala lingvo|bengalan lingvon]] [[oficiala lingvo]] (n. [[1929]]) * [[2014]]: [[Judit Cseh]], romania hungara distra kantistino kaj kanzonistino (n. [[1940]]) * [[2015]]: [[Malcolm Fraser]], gvidanto de [[Liberala Partio de Aŭstralio]] kaj ĉefministro de Aŭstralio (n. [[1930]]) * [[2020]]: [[Ali Habib Mahmud]], siria militisto, [[Ministerio pri defendo|ministro pri defendo]], reprezentanto de politika partio [[Baazo]] (n. [[1939]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Eklezio]]: [[Sankta Cuthbert]], anglosaksa episkopo * [[Nacia tago]] en [[Tunizio]], tago de la sendependiĝo ([[1956]]) * [[Internacia Tago de Astrologio]] * Internacia Tago de [[Feliĉo]] - festo fiksita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] junie 2012 * Monda Tago de [[Pasero]] * Tago de la [[franca lingvo]] en [[Unuiĝintaj Nacioj]] kadre de la Lingvaj tagoj en UN ([[d:Q7865423|en vikidatumoj]]) == Tagoj de [[semajno]] == La '''20-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:20-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|20]] [[Kategorio:20-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0320]] ptic9ci3s8mxat4nusoiztqvphi5iaq 0 13830 9491397 9277074 2026-10-11T04:23:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491397 wikitext text/x-wiki '''Karaokeo''' ([[Japana lingvo|japane]] &#12459;&#12521;&#12458;&#12465;, el ''kara'' [空] kaj ''ōkesutora'' [オーケストラ], laŭlitere ''malplena orkestro'') ĝenerale estas kanto, en kiu la kantanto vidas antaŭ si sur la ekrano de televidilo aŭ komputila monitoro la kantotan tekston, kaj samtempe sonas senvoĉa muziko. Estas tre oportune uzi tion por instrui kaj/aŭ interŝanĝi kantojn, aŭ almenaŭ por amuziĝi. Por krei komputilan karaokean dosieron, oni bezonas, unue, la kantotekston, kaj due, muzikan dosieron. Ekzistas karaokejoj, specifaj lokoj troviĝantaj precipe en Japanio, kie oni renkontiĝas kun aliaj amikoj por karaokeumi. == Karaokeo en Esperanto == {{Ĉefartikolo|Karaokeo en Esperanto}} En Esperanto oni komencis fari en 2001 dosierojn kun la sufiksoj ".kar" kaj ".st3", en kiuj la kantotekstoj estas sinkronigitaj helpe de speciala programo kun [[MIDI]]-muziko. Krome, en oktobro 2003 aperis la unuaj karaokeaj dosieroj, kiuj estas bazitaj ne sur MIDI-dosieroj, sed sur [[MP3]]-dosieroj. En 2008 per kelkaj karaokeiloj jam eblis uzi kiel bazojn dosierojn en [[Ogg]]/[[Vorbis]], [[FLAC]] kaj multaj aliaj aranĝoj (krom tro malliberigaj). La kantaĵoj de la esperantista [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]] ekzemple bone taŭgas al kunkantado<ref>(eo) Anna kaj Mati Pentus, Kajto kajtas, [[Monato (gazeto)|Monato]], p.22-23, n-ro 4, 2024</ref>. == Teĥniko == Avantaĝoj de la unua, MIDI-a tipo de la karaokeaj dosieroj estas tio, ke ili estas malgrandaj (kutime ne pli ol kelkdek-kilobajtaj), facile ŝuteblaj interrete kaj sendeblaj retpoŝte. Dum sonas la dosiero, la voĉa partio povas esti laŭdezire ŝaltita aŭ malŝaltita. La MIDI-dosieroj estas facile redakteblaj per specialaj programoj. Krome, la sinkronigo en MIDI-karaokeaj dosieroj povas esti farita perfekte precize, ĉar la programo kontraŭstarigas silabojn de teksto, farita en speciala formato, al la koncernaj muziknotoj. (En la karaokeaj dosieroj en MP3 kaj Ogg oni faras la sinkronigon permane, aŭskultante la muzikon kaj klakante musbutonon aŭ iun klavon konforme al la melodio. Tamen per iuj programoj oni povas poste pliĝustigi la interligojn). Tamen la muziko en MIDI-dosieroj ne estas registrita. Ĝin sintezas la sonkarto de la komputilo laŭ komandoj, kiuj priskribas: kiun melodion sonigi; kiel akompani ĝin; per kiuj muzikiloj fari tion; kun kioma laŭteco kaj rapideco tio sonu; kie devas troviĝi la sonoj en la stereofona panoramo; ĉu tiuj parametroj estu konstantaj aŭ ŝanĝiĝu en iuj lokoj de la muzikaĵo. Profesiuloj asertas, ke MIDI-dosieroj povas soni pli bone ol k-diskoj. Sed por atingi tion oni devas havi laŭeble plej bonan sonkarton, kiu povas esti tre multekosta. Kaj muzikiloj, kiujn midie imitas malmultekostaj sonkartoj, povas soni tute nerekoneble. La karaokeaj dosieroj de la dua tipo estas preskaŭ samgrandaj, kiel la uzitaj por ili [[MPEG Audio Layer III|MP3]]- aŭ [[Ogg Vorbis]]-dosieroj (kutime kelkmegabitokaj) kaj sufiĉe pezaj por uzi interrete. Tamen ilia gravega avantaĝo estas, ke ili sonas same bone sendepende de la sonkarto. Samkiel en la tuta mondo, tiuj dosieroj en la esperanta mondo ŝajnas esti tre perspektivaj. Grava obstaklo por disvastiĝo de MP3 kaj Vorbis-karaokeaj dosieroj estas tio, ke por krei ilin oni prefere bezonas sondosierojn sen la voĉpartio. Krei tian dosieron eblas en sonstudio, kie estis registrita la kanto, mutigante la voĉan kanalon, eventuale aldonante anstataŭ ĝi la melodion, kiun plenumas iu muzikilo, kaj registrante la rezultan muzikaĵon denove. Tiaj registraĵoj elŝuteblas el la reto MP3 aŭ Vorbis-formate, tamen ili dume ne multas aŭ relative multe pli ofte ol MIDI-dosieroj estas pagendaj. Alia ebleco akiri senvoĉan dosieron uzeblan por karaokeo estas forigi la voĉan partion per speciala programo. Tia programo povas esti parto aŭ kromprogramo de sonludilo, sonredaktilo, aŭ soneliga sistemo. Por forigi la voĉon la programo supozas, ke ĝi troviĝas, kiel tio ofte okazas, precize en la mezo de la stereopanoramo (monofoniajn dosierojn ĝi ne efikas). Ĝi forigas el ambaŭ kanaloj ĉion, kio en ili samas. Sekve, ĝi povas, unuaokaze, ne forigi la voĉon aŭ forigi ĝin ne plene, se ĝi ne estas precize en la mezo. Duaokaze, forigi iujn muzikilojn krom la voĉo, se ankaŭ ili troviĝas en la mezo. La kvalito de la rezulta sondosiero ofte taŭgas por amatora kunkantado, kaj foj-foje eĉ por pli serioza celo. Tria ebleco akiri senvoĉan MP3/Vorbis-dosieron estas fari ĝin el MIDI-dosiero: sonigi ĝin, samtempe registri aliformate (ekzemple WAV) kaj poste konverti al la dezirata formo. Okaze de ne tre altnivela sonkarto eblas uzi programon, imitantan multekostan sintezilon: la sonoj de ĉiuj muzikiloj en MIDI-dosieroj danke al tio povas esti multe pli bonaj. ;Karaokeo-ludiloj [[UltraStar]] estas preskaŭ libera karaokeludo; ekzistas pluraj liberaj derivaĵoj kaj aliaj programoj subtenantaj ĝian datenaranĝon, kaj kelke da redaktiloj. Inter la samaranĝaj ludoj estas: * [http://performous.org/ Performous] * [http://ultrastardx.sourceforge.net/ Ultrastar Deluxe] [https://kantaro.ikso.net/eobo_karaokeumo#karaokeo-versioj La situacio de senkostaj karaokeredaktiloj] - informo de eobo-karaokeoprojekto. == Bildaro == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Karaoke-irish-pub.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|karaokeo (mezuro, drinkejo, bari) en [[Hamburgo]] --> Dosiero:Taipei KTV-Eingangshalle.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Enenireja Koridoro de K-TV en [[Tajpeo]] --> Dosiero:Karaoke-kan Shinjuku.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Granda karaokeo-skatola konstruaĵo en [[Tokio]] --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Karaokeaj projektoj]] *[[Closed captioning]] == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Karaoke|ReVo=karaoke}} === Programoj por krei karaokeajn dosierojn === * [http://www.karafun.com/ Recisio Karafun] - [http://www.youtube.com/watch?v=lqZ4J9u3UWM Karafun lernilo] * [https://www.smule.com/ Smule] aplikaĵo por kunkantado * {{citaĵo el la reto | url = http://wiki.audacityteam.org/wiki/Vocal_Removal | titolo = Vocal Removal | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | date = | jaro = | monato = | formato = | verko = Audacity Wiki | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — instrukcio pri la uzadoj de [[Audacity]] por forigi voĉon el sondosieroj. * [https://web.archive.org/web/20040712234406/http://www.xs4all.nl/~mp2004/bp/ BestPractice] - voĉo forigilo * [http://www.analogx.com/contents/download/audio/vremover.htm AnalogX Vocal Remover] * [http://mids.ru/soft/S-YXG50V3_200301.zip Instalado por SoftSynthesizer(TM) S-YXG50] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Voĉa muziko]] [[Kategorio:Muzika teknologio]] rtlajg4rl39k0rdndgjakgtqqhoag4f 0 16045 9491500 9484990 2026-10-11T11:50:47Z Sj1mor 12103 9491500 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Muta cigno |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = CygneVaires.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Naĝanta muta cigno |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = [[Cigno]] ''Cygnus'' |statuso = LC |dunomo = Cygnus olor |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = CygnusOlorIUCN2019 2.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#FFFF00|Enkondukis}} </div> }} La '''Muta cigno''' (''Cygnus olor'') estas granda, [[blanko|blanka]] [[birdoj|birdo]] el la [[familio]] de [[anasedoj]], kiu enhavas la [[anasoj]]n, [[anseroj]]n kaj [[cigno]]jn. Ĝi estas indiĝena de multe de [[Eŭropo]] kaj de [[Azio]], kaj (kiel rara vintra vizitanto) ĉe plej norda [[Afriko]]. Ĝi estas ankaŭ [[Enmetitaj specioj|enmetita specio]] en [[Nordameriko]], [[Aŭstralazio]] kaj suda Afriko. La nomo 'muta' devenas el fakto ke ĝi estas malpli voĉema ol la aliaj [[cigno]]specioj.<ref name=Hoyo>{{cite book | editors = del Hoyo, J., et al.| title = Handbook of the Birds of the World|volume=1| publisher = Lynx Edicions| year = 1992 | location = Barcelona| pages = 577–78| isbn = 84-87334-10-5}}</ref><ref name=Snow>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic|url=https://archive.org/details/birdsofwesternpa0001snow|familia nomo=Snow|persona nomo=D. W.|kunaŭtoroj=Perrins, C. M.|jaro=1998|eldono=Concise|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X}}</ref><ref name=Madge>{{Citaĵo el libro|titolo=Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World|url=https://archive.org/details/wildfowl0000stev|aŭtoro=Madge, S.; Burn, H.|jaro=1987|eldoninto=A & C Black|ISBN=0-7470-2201-1}}</ref> Ĝi estas 125 al 170&nbsp;cm longa, kaj tiu granda cigno estas tute blanka kun oranĝeca beko borde de nigra. Ĝi estas facile rekonebla pro ties markata nodo super la beko. La Muta [[cigno]] facile kutimiĝis al homa najbaro. La specio suferas pro la [[viruso]] de [[birda gripo]] nome [[H5N1]]. __TOC__ == Taksonomio == [[Dosiero:Cygnus olor Portrait (Tschaensky).jpg|eta|250ra|Detalaj karakterizoj de Muta cigno]] La Muta cigno estis unuafoje priskribata de la germana naturalisto [[Johann Friedrich Gmelin]] kiel ''Anas olor'' en 1789, kaj estis translokita de [[Johann Matthäus Bechstein]] al la nova genro ''Cygnus'' en 1803. Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro ''Cygnus''.<ref name=Cheng>{{Citaĵo el libro|titolo=A Synopsis of the Avifauna of China|familia nomo=Cheng|persona nomo=Tso-hsin|jaro=1987|loko=Beijing|eldoninto=Science Press|ISBN=3-490-12518-5|paĝoj=48–49}}</ref> Kaj ''cygnus'' kaj ''olor'' signifas "cigno" en [[latina]]; ''cygnus'' estas rilata al la [[Antikva greka|greka]] ''kyknos''.<!--<ref name=Liddell1980>{{Cite book|last=Liddell|first=Henry George|last2= Scott|first2=Robert| year = 1980 | title = A Greek-English Lexicon |edition=Abridged| publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn =0-19-910207-4}}</ref>--><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell|ISBN=0-304-52257-0}}</ref> La sinonimo ''Sthenelides olor'' estis foje uzata pasinte. Spite ties Eŭrazian originon, ties plej proksimaj parencoj estas la [[Nigra cigno]] de Aŭstralio kaj la [[Nigrakola cigno]] de Sudameriko, kaj ne la aliaj nordhemisferaj cignoj.<ref name=Hoyo/> Tiu specio estas [[monotipa]] sen [[vivanta taksono|vivantaj]] [[subspecio]]j.<ref name=Hoyo/><ref name=Madge/> La kondutaj karakteroj sugestas ligojn de proksima parenceco kun la [[Nigra cigno]] (''Cygnus atratus'') de [[Aŭstralio]] pli ol kun la aliaj specioj de cignoj de la [[norda hemisfero]]<ref name=birdsna/>. Tamen analizo de morfologio subtenas la regrupigon de cignoj ĉe la [[tribo (biologio)|tribo]] ''Cygnini''<ref name=birdsna/>. Tiu cigno estus lokata en la [[subgenro]] ''Cygnus'' proksime de la subgenro ''Olor'' kiu regrupus la aliajn speciojn de cignoj de la norda hemisfero<ref name=birdsna/>. Pri la Nigra cigno kaj la [[Nigrakola cigno]] (''Cygnus melancoryphus'') estus lokitaj en la subgenro ''Chenopis'' laŭ tiu klasigo<ref name=birdsna>M.A. Ciaranca, C.C. Allin, et G.S. Jones, «Mute Swan (Cygnus Olor)», ĉe The Birds of North America Online, Cornell Lab of Ornithology, A. Poole, vol. 273, 1997.</ref>. La Muta cigno povas [[hibrido|hibridiĝi]] kun la [[Nigra cigno]], la [[Kantocigno]], la [[Trumpetocigno]] kaj la [[Malgranda cigno]]<ref name=birdsna/>, kio sugestas gravajn sistematikajn afinecojn inter tiuj kvin specioj. === Evoluo === [[Dosiero:Mute Swan Cygnets detail.jpg|maldekstre|eta|Cignidoj de Muta cigno (griza morfo)]] Oni trovis fosiliojn de Muta cigno, {{unuo|6000}}-jaraĝajn, en post-glaciaj torfejoj de [[East Anglia]], Britio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Size difference between limb bones of recent and subfossil Mute Swans (''Cygnus olor'')|familia nomo=Northcote|persona nomo=E.M.|jaro=1981|gazeto=J. Archeol. Sci.|volumo=8|numero=1|COI=10.1016/0305-4403(81)90014-5|paĝoj=89–98}}</ref> Ili estis trovitaj ankaŭ el Irlando al Portugalio kaj al Italio,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of North American Birds|familia nomo=Palmer|persona nomo=R.S.|jaro=1976|volumo=2|loko=New Haven|eldoninto=Yale University Press}}</ref> kaj el Francio, de antaŭ {{unuo|13000}} jaroj (Desbrosse kaj Mourer-Chauvire 1972–1973). La [[paleosubspecio]] ''Cygnus olor bergmanni'', kiu diferencis nur laŭ grando el la vivanta birdo, estas konata el fosilioj trovitaj en [[Azerbajĝano]]. Oni trovis fosiliojn de pracignoj pli malproksime rilataj al Muta cigno en kvar usonaj ŝtatoj: nome Kalifornio, Arizono, Idaho kaj Oregono.<ref name=Jeff05>{{Citaĵo el libro|titolo=Fossil Treasures of the Anza-Borrego Desert|familia nomo=Jefferson|persona nomo=G.T.|jaro=2005|paĝo=153}}</ref> La tempolimo estas el [[Mioceno]] al la fina [[Pleistoceno]], aŭ antaŭ {{unuo|10000}} jaroj. La plej ĵusa trovo estis en la Dezerto Anza Borrego, nome nacia parko en Kalifornio.<ref name=Jeff05/> Fosilioj el [[Pleistoceno]] inklude ''Cygnus paloregonus'' el Lago Fosilio, Oregono, Froman's Ferry, Idaho, kaj Arizono, menciataj de Howard en ''The Waterfowl of the World'' kiel "probable la tipa muta cigno".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Waterfowl of the World|paĝoj=262–265}}</ref> La plej grandaj Mutaj cignoj troviĝis en la areo de la Kaspia Maro, dum migrado.<ref name=Latham1824>{{Citaĵo el libro|url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/35199270|titolo=General History of Birds|familia nomo=Latham|persona nomo=John|jaro=1824|volumo=10|loko=Winchester|paĝoj=220–23}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Cygnus olor ML0002.jpg|eta|250ra|"Pola cigno" dekstre]] Longeco de plenkreskulo de muta cigno estas 140–160&nbsp;cm, kvankam ili povas gami en ekstremaj kazoj el 127 al 170&nbsp;cm, kun [[enverguro]] 200–240&nbsp;cm.<ref>Mullarney, K., Svensson, L, Zetterstrom, D., & Grant, P.J. (1999) Collins Bird Guide. HarperCollins Publishers Ltd, London p. 14</ref> Surtere ili povas alti 1,20 m. Maskloj estas pli grandaj ol inoj kaj havas pli grandan nodon super siaj bekoj. Averaĝe, tiu estas la dua plej granda specio de akvobirdo post la [[Trumpetocigno]], kvankam masklo de Muta cigno povas facile egali aŭ eĉ superi la pezon de masklo de Trumpetocigno.<ref>Madge, Steve, ''Waterfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese, and Swans of the World''. Houghton Mifflin Harcourt (1992), ISBN 978-0-395-46726-8</ref><ref>del Hoyo, et al, ''Handbook of the Birds of the World. Volumo 1: Ostrich to Ducks (Handbooks of the Birds of the World)''. Lynx Edicions (1992), ISBN 978-84-87334-10-8</ref> La Muta cigno estas unu el plej pezaj flugantaj birdoj, kies maskloj averaĝe pezas 12&nbsp;kg, dum la iom pli malgrandaj inoj pezas ĉirkaŭ 9&nbsp;kg.<ref name="CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Eldonisto). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref> Dum la plej rekorda normala pezo por granda masklo estas 15&nbsp;kg, nekutima granda Pola masklo pezis preskaŭ 23&nbsp;kg kaj tio estus la plej granda konstatita pezo de fluganta birdo, kvankam estas duboj ĉe tiu pezega cigno povus ankoraŭ ekflugi.<ref name = "Wood">{{Citaĵo el libro|titolo=The Guinness Book of Animal Facts and Feats|url=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood|aŭtoro=Wood, Gerald|jaro=1983|ISBN=978-0-85112-235-9}}</ref> Ties grando, oranĝecruĝeca beko kaj tute blanka plumaro faras tiun cignon preskaŭ nekonfuzebla de proksime. Kompare kun la aliaj nordaj cignoj, la Muta cigno povas facile esti distingata per sia kurba kolo kaj oranĝeca, nigra nodo super beko. Tiu tubero de [[masklo]] forte kreskas printempe por la [[reprodukta sezono]]. Malkiel plej aliaj nordaj cignospecioj (kiuj kutime loĝas nur en puraj humidejoj sen regula homa interveno), la Muta cigno alkutimiĝis, en kelkaj partoj de la mondo, sentime ĉe homoj. Tiaj cignoj estas ofte vidataj deproksime en urbaj areoj kun akvejoj. La [[plumaro]] de la nejuna birdo estas pure blanka. Ĝi tenas la [[kolo]]n dum [[naĝado]] en S-formo, la beko direktiĝas suben. La okuloj estas avelkoloraj. La [[brido]]j de plenkreskulo estas nudaj, kojnformaj kaj nigraj. La beko estas oranĝa sed kun la rimarkinda nigra karunklo. [[Dosiero:Knolsvanar.jpg|eta|maldekstre|250ra|Serĉante manĝon subakve: en tiu sinteno tiu specio diferencas el aliaj cignoj pro pli pinteca vosto.]] La plumaro de la junbirdoj estas grizecbruna, kaj ne brilblanka kiel ĉe maturuloj, kaj ties beko estas grizec-nigra, ne oranĝa, dum la unua jaro kaj ne havas tuberon super la beko. Ties kruroj kaj beko estas grizaj kaj la [[lanugo]] povas gami el pure blanka al griza kaj sablokolora, sed griza/sablokolora plej oftas. La blankaj cignidoj havas [[leŭcismo|leŭcisman]] genon, kiu plej oftas en centraj nordamerikaj ŝtatoj kaj en [[Pollando]]; ili havas flavan bekon kaj rozkolorajn krurojn. Dum la unua vintro la junuloj havas pli rozkoloran bekon, malgrandan karunklon kaj ĝis tiam ili havas plumojn en siaj bridoj. Ĉiuj Mutaj cignoj estas blankaj maturaĝe, kvankam la plumoj (ĉefe de kapo kaj kolo) estas ofte nuancaj al oranĝec-bruna pro [[fero]] kaj taninoj en akvo. La [[Polimorfismo (zoologio)|morfo]] ''immutabilis'' ("Pola cigno") havas rozkolorajn (ne grizajn) krurojn kaj blankecajn cignidojn; kiel ĉe la blankaj [[Bredansero]]j, kaj ili troviĝas laŭ kelkaj nur ĉe populacioj kun historio de hejmigo.<ref name=Cramp>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic|familia nomo=Cramp|persona nomo=S., chief editor|jaro=1977|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-857358-8}}</ref> Ili estis iam konsiderataj subspecio kaj eĉ propra specio. La nomo devenas el Londono, kien komercistoj alportis tiajn birdojn el la polaj marbordoj de la [[Balta Maro]]. Ne temas pri [[albinismo]], sed pri hereda geno. Tio aperis fine de la [[19a jarcento]]. === Diferencoj inter eŭropaj cignoj === [[Dosiero:Mute Swan Irondequoit.jpg|eta|250ra|[[Birdoringado|Ringita]] muta cigno en [[Novjorko]]; notu la kutiman koltenon kiel S, pli rekta en aliaj cignospecioj]] Temas pri tre similaj specioj, jam separataj pro la geografia distribuado: nome, la Muta cigno estas la plej suda, kun reproduktejoj el suda [[Skandinavio]] tra [[Baltio]]. [[Pollando]] kaj [[Ukrainio]] al suda Rusio kaj [[Centra Azio]] (vintrejoj tra [[Germanio]], [[Francio]] kaj [[Brita Insularo]]), dum la Kantocigno reproduktiĝas en [[Islando]], [[Svedio]], [[Finnlando]] kaj norda Rusio (vintrejoj en [[Britio]], [[Danio]] kaj laŭ la [[Danubo]] al [[Nigra Maro]]) kaj la Malgranda cigno reproduktiĝas eĉ pli norde nur en pleja norda Rusio ĉe la [[Arkto]] (kun disaj vintrejoj foje koincidaj kun tiuj de la Kantocigno). Laŭ aspekto, la unua diferenco separas la Malgrandan cignon el la aliaj du, pli grandaj, nome maksimuma longo de 127&nbsp;cm kontraŭ 160&nbsp;cm respektive. Tamen la Kantocigno kaj la Malgranda cigno havas flavan bekobazon anstataŭ oranĝeca (kiel la Muta cigno) kaj nigran bekobordon, dum ili diferenciĝas inter si pro pli granda flava areo de la Kantocigno. Krome la Kantocigno kaj la Malgranda cigno koincidas ankaŭ en pli rekta kolsinteno, dum la Muta cigno plej ofte tenas ĝin kurbece kiel formo de litero so. Eĉ plej rimarkinde la Muta cigno montras kontrastan nigran karunklon super la bekobazo, tute foresta el la aliaj du specioj; klare ankaŭ studoj pri [[evoluo]] kaj speciparenceco separas la Mutan cignon el la aliaj du. Ankaŭ junuloj montras ke la du flavbekaj specioj parencas dise el la Muta cigno, kies junulo montras unuavintre pli markatan kontraston inter grizaj kaj blankecaj areoj, dum la flavbekaj specioj montras pli svagan aŭ mildan bildon. == Konduto == [[Dosiero:Mute swan flies arp.jpg|maldekstre|eta|250ra|Dumfluge]] Krom dum la [[kovado]] ĝi vivas en grupoj. Malkiel ĉe la [[Nigra cigno]], la Mutaj cignoj estas kutime tre teritoriemaj kun nur sola paro en pli malgrandaj lagoj, kvankam en kelkaj lokoj kie troviĝas granda areo de taŭga manĝohabitato ili povas esti koloniaj. La plej grandaj kolonioj havas ĉirkaŭ 100 parojn, kiaj la kolonio ĉe [[Abbotsbury Swannery]] en suda Anglio, kaj ĉe la suda pinto de la insulo [[Öland]], nome ĉe la rezervejo Ottenby, en la marbordaj akvoj de la [[Balta Maro]], kaj povas havi nestojn dise tiom malmulte kiom ĝis 2 m aparte.<ref name=Cramp/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Environmental Database for Oland, Sweden|aŭtoro=Hogan, C. M.|jaro=2006|eldoninto=Lumina Press}}</ref> Ne pariĝintaj junuloj ĝis 3– aŭ 4-jaraĝaj ankaŭ komune formas grandajn arojn, kiuj povas enhavi totale kelkajn centojn da birdoj, ofte je regulaj tradiciaj lokoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Behavioral patterns of juvenile Mute Swans|familia nomo=Scott|persona nomo=P.|kunaŭtoroj=Wildfowl Trust|jaro=1972}}</ref> Rimarkinda aro de nereproduktuloj troviĝas ĉe la estuaro de la [[Rivero Tweed]] apud [[Berwick-upon-Tweed]] en nordorienta Anglio, kun maksimuma kalkulo de 787 birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|title=The Berwick Swan and Wildlife Trust|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-06-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|arkivdato=2009-08-31|accessdate=2012-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|archivedate=2009-08-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm |arkivdato=2009-08-31 }}</ref> Kiam plenkreskuloj pariĝas, ili serĉas siajn proprajn teritoriojn kaj ofte vivas proksime al anasoj kaj mevoj, kiuj povas eltiri profiton el la cigna kapablo atingi plantojn el profunda akvo, kiuj poste disiĝas tra la akva surfaco. La junuloj povas vivi are, sed la paroj estas monogamaj. La muta cigno estas facile ekscitebla, baldaŭ pretas por atako. Tiam ĝi kurbigas la kolon, duonetendas la [[flugilo]]jn. Tiu konata sinteno estas minaca memmontro, ĉefe fare de maskloj sed ankaŭ de inoj je pli malgranda etendo. La [[Nigra cigno]] kaj la [[Kantocigno]] estas malpli agresemaj kaj ne tiom defendaj kontraŭ predantoj. La [[Trumpetocigno]] foje lasas siajn nestojn kaze de minaco. Mutaj cignoj atakas terbestojn defende de siaj familioj, dum la periodo antaŭ ekflugo de la idaro (kiu, kun ses monatoj, estas pli longdaŭra ol tiuj de plej aliaj birdoj). [[Dosiero:Mute.swan.cygnets.750pix.jpg|eta|250ra|Kun idoj]] Kvankam tiu birdo povas esti alhomigita, ĉefe ĉe tiuj kiuj manĝigas ilin ĉiutage, ili estas agresemaj defende de sia nesto, kaj ties grando kaj impresa siblo faras ilin timigan malamikon por animaloj tiom grandaj kiom [[kojoto]]. Diversaj predantoj estas eventualaj predantoj de cignidoj kaj tiele plenkreskuloj devas esti regule viglaj. En [[Novjorko]], plej komuna predanto de cignidoj estas la [[serpentotestudo]].<ref name= NY>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dec.ny.gov/animals/7076.html|titolo=Mute Swan - NYS Dept. of Environmental Conservation|alirdato=2012-05-03|eldoninto=Dec.ny.gov}}</ref> Ankaŭ grandaj akvobirdoj, kiaj la [[Kanada ansero]], povas esti agreseme forpelitaj, kaj la Mutaj cignoj regule atakas homojn kiuj eniras en sian teritorion.<ref name= NY/> La vircigno estas ankaŭ responsa pri defendo de la cignidoj surakve, kaj foje atakas malgrandajn boatojn, kiaj [[kanuo]]j, ĉar ili sentas ilin kiel minaco por la junuloj. La masklo povas forplei la predanton for de lia familia teritorio, kaj kontrolos for animalojn kiaj vulpoj aŭ rabobirdoj. Sanaj plenkreskuloj rare estos predataj, kvankam [[kanisedoj]] kiaj kojotoj, [[felisedoj]] kiaj [[linko]]j kaj [[urso]]j povas esti minacoj al malsanuletoj (ĉar sanuloj povas kutime fornaĝi el danĝero se ne defendas nestojn) kaj estis kelkaj kazoj de sanaj plenkreskuloj kiuj falis prede al [[Reĝa aglo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Cygnus_olor.html|titolo=ADW: Cygnus olor: INFORMATION|alirdato=2012-05-03|eldoninto=Animaldiversity.ummz.umich.edu}}</ref><ref name= Watson>{{Citaĵo el libro|titolo=The Golden Eagle: Second Edition|url=https://archive.org/details/goldeneagle0000wats_k2s1_2nded|aŭtoro=Watson, Jeff|jaro=2011|ISBN=978-0=30017-019-1}}</ref> Tiu cigno montras sian agresemon per flugilagitado kaj frapante akvon per siaj retaj piedoj, kio produktas bruon aŭdeblan el kelkaj centoj de metroj. Dum bataloj, la plenkreskulo persekutas sian rivalon havante kapon kaj kolon sur la korpo, la flugilojn levitaj kaj la bekon pointe antaŭe kaj proksime de la kolo. Tiu sinteno estas karaktera de ties agresemo. La du kontraŭuloj same uzas siajn flugilojn por frapi unu la alian, ili miksas siajn kolojn kaj mordas sin unu la alian ĉe la dorso kaj la kolo. La hegemonia masklo povas supreniri sian rivalon, uzi siajn krurojn kaj kolon por peli la alian cignon subakve ĝis tiu abandonas la lukton aŭ eĉ dronas. [[Dosiero:Schwan.gründeln2.jpg|eta|250ra|Manĝante subakve kun kapo kaj kolo ene.]] Oni povas observi grupojn de pli da cent individuoj. Tiuj grandaj cignaroj estas ĝenerale konstituataj de junuloj nepariĝintaj. Okazas ankaŭ ke la familiaj grupoj restas kune dum la vintro. Tiu cigno flugas per etendita kolo, per forta rektalinia [[flugo]]. La flugilbatoj estas susuraj, belsonaj. Tiu sono estas unika de tiu specio, kaj povas esti aŭdata el 1 al 2&nbsp;km, indiko de ties valoro kiel kontakta sono inter birdoj dumfluge.<ref name=Cramp/> Ĝi eligas siblan [[voĉo]]n, tiel ĝi ne estas muta, sed pli mallaŭta ol la du aliaj eŭropaj cignoj. Ili faras ankaŭ gruntojn, raŭkajn fajfojn, snufojn ktp. Tiu cigno estas malpli voĉema ol la [[Kantocigno]] kaj ol la [[Malgranda cigno]]; kaj la plej karaktera sono estas la menciita flugilfrapo. Tiu sono estis precize notita de [[John James Audubon]] en sia verko ''[[The Birds of America]]''. Tamen la plenkreskulo uzas el 8 al 10 diversajn kriojn por precizaj situacioj. Ekzemple, ekzistas specifikaj krioj por marki la saluton inter partneroj, la reagoj kontraŭ ĝenado, la defendo de la teritorio, la interagado inter la membroj de sama grupo, la [[Stampaĵo (psikologio)|stampaĵo]] de la voĉo kaj la manĝopeto, inter aliaj. Ambaŭ seksoj voĉas dame. Estas ankaŭ krioj uzataj unike de la cignidoj: kontaktkrio, lertokrio, salutkrio, lacokrio kaj defendokrio. Tiu specio havas mallongajn krurojn tuj antaŭ la vosto, kaj tiele ili piediras mallerte. Tamen plenkreskuloj povas kuri rapide kaze de supozata minaco. Ili ekflugas el grundo aŭ akvo. Ili bezonas kuri sur distanco de 8 al 10 m antaŭ povi ekflugi. Ili povas flugi je rapideco de 80.5&nbsp;km/h kaj ĝis [[altitudo]] de 150 m<!--<ref name=birdsna/>-->. La grandaj grupoj uzas la formadon en V. Ili ĝenerale venas surakve, sed foje ankaŭ sur tero aŭ [[glacio]]. Tiu specio moviĝas surakve lerte. La flugiloj estas ofte iom levataj kio permesas esti helpata de la vento.<ref>En tri diversaj okazoj kaj lokoj el Svedio oni povis observi mutajn cignoj uzantaj ventojn el vosto por moviĝi rapide sur la akvo. Ĉiuokaze la [[ventorapido]] atingis ĉirkaŭ 25 km/h kaj lo lokoj estis malgrandaj akvejoj en malferma kamparo. La birdoj arkigis la flugilojn por uzi ĝin kiel veloj kaj tiele ili kapablis moviĝi je rapideco multe pli altaj ol tiuj kiujn ili atingas naĝante normale. En unu okazo du birdoj kuniris dum cento da metroj kaj aliokaze unu moviĝis tiele ĉirkaŭ 350 m. Moviĝi helpate de vento povus utili por malpliigi la energian koston en tiu specio, tre peza (Terenius, O. (2016). Windsurfing in Mute Swans (Cygnus olor). The Wilson Journal of Ornithology, 128(3): 628–631. Citita en "Aves de España", Aves y naturaleza, nº 23, Madrido, 2017, paĝo 20.).</ref> La plenkreskuloj povas plonĝi ĝis profundo de 10 m<!--<ref name=birdsna/>-->. Dum la [[plumoŝanĝado]], la individuoj pelas la akvon per siaj flugiloj por atingi plian rapidon. La junuloj foje iras surdorse de unu el la gepatroj<ref name=ehrlich>P.R. Ehrlich, D.S. Dobkin kaj D. Wheye, The Birder's Handbook: a Field Guide to the Natural History of North American Birds, 1988, Simon & Schuster Inc., Novjorko.</ref>. === Manĝado === [[Dosiero:Höckerschwan Cygnus olor Richard Bartz.jpg|eta|maldekstre|250ra|Manĝante ĉe surfaco.]] Ili manĝas ampleksan gamon de vegetaĵaro, kaj submerĝitajn akvoplantojn kiujn ili atingas per siaj longaj koloj, kaj per paŝtado surtera. La manĝo estas konstituata ĉefe de akvoplantoj kiaj la [[kanada elodeo]], la [[junko]]j, ĥaracoj de la genro ''Chara'', [[Verda algo|verdaj algoj]] kaj eĉ folioj de junaj [[saliko]]j. Ties manĝo komune inkludas agrikulturajn plantojn kiaj [[kolzo]] kaj [[tritiko]], kaj manĝantaroj vintre povas okazigi gravajn rikoltajn damaĝojn, ofte tiom multe per piedpremado per siaj grandaj retaj piedoj, kiom per rekta konsumado.<ref>{{Cite journal|last=Parrott|first=D.|last2= McKay|first2=H. V. |year=2001|title= Mute swan grazing on winter crops: Estimation of yield loss in oilseed rape and wheat. |journal=J. Crop Protection|volume= 20|pages= 913–919}}</ref> La muta cigno manĝas priserĉante en [[ŝlimo]] ĉefe {{JN|akva kreskaĵo}}, sed ankaŭ [[Molusko|molusketojn]], kaj eĉ [[fiŝo|fiŝetojn]], insektojn, amfibiojn ([[rano]]j) kaj eĉ pli malgrandajn birdojn. Dum [[vintro]] naturaj cignoj venas ĝis [[urbo]]j por profiti el la homaj donacoj. En [[Miĉigano]] oni konstatis, ke la cignoj manĝas animalan materion ĉefe dum la periodo de la [[mudo]] au komence de la printempo kiam la vegetaĵaro estas pli rara. Tiu specio preferas la akvejoj kies profundo permesas ilin atingi la fondon (ĝis unu metro) per sia longa kolo. Ili manĝas surtere terajn plantojn, kiaj [[poacoj]], kaj kelkajn [[senvertebrulo]]jn (malgrandaj [[heliko]]j, [[limako]]j aŭ insektoj manĝataj kun la englutitaj folioj). Ili uzas tri metodojn por manĝi: surface, plonĝado de kapo kaj kolo kaj plonĝado de la tuta korpk. Dum manĝado en surfaco, la beko estas tenita horizontale kaj filtras la akvon. Tiu metodo estas uzata de 51 al pli de 60 % de la tempo. La plonĝado de kapo kaj kolo povas daŭri 10 sekundojn; la korpo estas tiam tenita horizontale surface. Por la plonĝado de la tuta korpo, tiu estas submerĝata escepte la vosto kaj la kruroj. Ankaŭ la cignidoj povas plonĝi sub la surfaco de la akvo. Kiam la profundeco permesas ĝin, tiu birdo agitas la krurojn subakve. Tiu movo kirlas kaj la plej pezaj organismoj akumuliĝas, kaj tiele ili estas pli facile manĝeblaj. Tamen tiele ili povas ankaŭ engluti ĉasplumbaĵojn, kaj morti pro [[saturnismo]] (kio estas ofta kaŭzo de morto de cignoj de zono kie multe oni ĉasas). La ĉiutaga manĝo de cigno estis ĉirkaŭkalkulata inter 3,6 kaj 4&nbsp;kg ĉe plenkreskuloj dum [[mudo]]. Okazas mudo unu fojon jare, dum 4 al 6 semajnoj, kiam ili ne povas flugi. === Reproduktado === [[Dosiero:Aabach (Wetzikon) IMG 5012.JPG|eta|Nestumado komence de printempo, [[Ustermer Aa]] ĉe [[Wetzikon]], Svisio]] [[Dosiero:Cygne nid 2.jpg|eta|Cigno nestozorga.]] [[Dosiero:Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg|eta|''Cygnus olor'' - [[MHNT]]]] Post ties formo, kio okazas aŭtune aŭ vintre, la paro atendos unu jaron antaŭ reproduktiĝi sed restos ĝenerale unuiĝinta porvive<ref name=oiseauQC/>. Tiuj cignoj montras kelkajn konduterojn por [[pariĝado]], el starigo de kolplumoj al [[plumaranĝado]] kaj starigo de la korpo for de la akvo<ref name=oiseauQC/>. Kiam la plenkreskuloj [[Kopulacio|pariĝis]], ĉiu paro serĉas [[teritorio]]n. Ili instaliĝas ofte ĉe anasoj aŭ mevoj kiuj profitas la kapablon de cignoj atingi la akvoplantojn. Ili defendas agreseme la teritorion de grando varia, el 1,2 al 4,7 [[hektaro|ha]]<ref name=oiseauQC/>. La teritorioj estas ĝenerale sufiĉe apartaj. En [[Anglio]], studo de 1967 kalkulis averaĝan distancon inter nestoj de 2,4 al 3,2 [[kilometro|km]]<ref name=oiseauQC/>. Ambaŭ gepatroj konstruas la neston<ref name=oiseauQC/>. Mutaj cignoj nestumas sur grandaj amasoj kiujn ili konstruas el akvoplantoj (kun interno remburita el pli milda materialo kaj [[lanugo]]) en neprofunda akvo en insuloj meze aŭ ĉe la bordo de lago. Ili estas monogamaj (se unu partnero mortas, la alia serĉas novan partneron) kaj ofte reuzas la saman neston ĉiujare, restaŭrinte aŭ rekonstruinte ĝin se necese. La nesto tiele povas atingi diametron de 2 m kaj alton de 0,6 al 0,8 m<ref name=oiseauQC/>. Ili nestumas po unu fojon jare, sed en kaptiveco ĝis dufoje. Dum [[printempo]] (la [[reprodukta sezono]] estas de marto al aprilo) la cignino demetas de tri ĝis ok verdecbluajn [[ovo]]jn (po unu ĉiun duan tagon) kiujn ĉefe ŝi [[Kovado|kovas]] dum kvin semajnoj (ĝis 41 tagoj), sed ankaŭ la patro nestozorgas. La ovoj estas nesamgrandaj, la unua kaj la lasta estas plej malgrandaj. Ili defendas agreseme ne nur la tiujarajn cignidojn sed ankaŭ tiujn de pasinta jaro, kaj atakas, piedpremas kaj eĉ dronigas supozatajn minacintajn bestojn. La cignidoj estas [[nidifuga]]j kaj restas ĉeneste malpli de 48 horoj<ref name=oiseauQC/>. La grizaj cignidoj tuj iros [[akvo]]n, sekvantaj patrinon, patro sekvanta ilin. Masklo kaj ino kunhavas zorgon de la nesto, kaj eĉ post la idozorgado oftas vidi la tutan familion manĝoserĉantan. Seksa maturiĝo venas nur post tri jaroj; ĉe inoj eble nur post la dua jaro. Plej parto reproduktiĝas je la kvara aŭ kvina jaro. Ili vivas averaĝe 14 jarojn en naturo, kaj oni registris ĝis 23 vivojarojn. Naturaj mutaj cignoj nestas en [[Mezeŭropo]], sed oni povas trovi ilin en multaj aliaj landoj kie homoj enkondukis ilin. La longviva daŭro registrita ĉe tiu specio estas de 26 jaroj kaj 9 monatoj<ref name=oiseauQC>Les Oiseaux nicheurs du Québec : Atlas des oiseaux nicheurs du Québec méridional, Association québécoise des groupes d'ornithologues, Société québécoise de protection des oiseaux, Service canadien de la faune, Environnement Canada, région du Québec, 1995, Montréal.</ref>. == Disvastiĝo kaj habitato == === Habitato === Tiu cigno prefaras trankvilajn akvejojn kun malmulte profundaj bordoj kaj nombraj akvoplantoj. Ili bone toleras la habitatojn [[Plantoziĝo|eŭtrofiajn]]<ref name=birdsna/>. === Distribuado === La etendo de la populacioj de Muta cigno kovras la nordon kaj centron de [[Eŭrazio]] kio inkludas la [[Brita Insularo|Britan Insularon]], la sudon de [[Skandinavio]], la sudorienton de [[Rusio]], la centron de [[Eŭropo]], [[Turkio]]n, [[Balkanio]]n, la KAspian Maron, [[Kazaĥio]]n,, sudan Siberion ĝis la lago Baikalo, la sudorienton de [[Siberio]], nordan [[Mongolio]]n kaj la nordon de [[Ĉinio]]. Ili same reproduktiĝas en [[Nordameriko]], ĉefe laŭlonge de la marbordo de [[Atlantiko]], ĉe la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj sude de [[Brita Kolumbio]]. Ili estas vagantoj en [[Hispanio]], [[Hungario]], [[Irano]], [[Irako]], [[Jordanio]], [[Egipto]], [[Kipro]], [[Malto]], [[Acoroj]], el [[Afganio]] al [[Barato]], [[Koreio]] kaj [[Japanio]]. Ankaŭ individuoj duonkaptivaj estas same en kelkaj lokoj de Nordameriko. [[Dosiero:Cygnus olor -Grand Canal, Dublin, Ireland -landing-8 (3).jpg|maldekstre|eta|Elfluge sur kanalo en Irlando]] La Muta cigno troviĝas nature ĉefe en moderklimataj areoj de Eŭropo tra okcidenta Azio, tiom oriente kiom ĝis [[Ĉemara Regiono]], ĉe Sidemi, en plej sudorienta azia Ruzio.<ref name="Dementev67">{{cite book |title=Birds of the Soviet Union|volume= IV |last=Dement'ev |first=G.P. |first2 = N.A. |last2=Gladkov |year=1967 |publisher= U.S. Fish & Wildlife Translation |location= |isbn= |pages= }}</ref> Gmelin (1789) kaj John Latham (1824)<ref name=Latham1824 /> informis pri Mutaj cignoj en Kamĉatko en la [[18a jarcento]]. En Eŭrazio, tiu specio estas ĉu [[Birdomigrado|migranta birdo]] ĉu [[loĝantaj birdoj|loĝanta]]. La movoj sezonaj estas influataj de la klimataj kondiĉoj. Ĝi estas nur en nordo kaj oriento [[Birdomigrado|migranta birdo]], nome tra nordaj latitudoj en Eŭropo kaj Azio, tiom sude kiom ĝis norda Afriko, la Mediteraneo kaj ĝis [[Barato]] kaj sudorienta [[Ĉinio]]. Oni konis kaj registris nestumadon en Islando kaj estas vaganto en tiu areo, same kiel ĝis Bermudo, laŭ la usona media programo de internacia statuso por birdospecioj, kiu lokigas ĝin en 70 landoj, reproduktante en 49, kaj vaganto en 16. Dum plej el la nuna populacio en Japanio estas enmetita, Mutaj cignoj estis pentritaj sur pergamenoj antaŭ pli da milo da jaroj, kaj naturaj birdoj el la kontinenta azia populacio ankoraŭ venas rare vintre. Naturaj migrantoj en Japanio kutime venas kun la Kantocigno kaj foje kun la Malgranda cigno. La Muta cigno estas protektata en plej el sia teritorio, sed tio ne evitis kontraŭleĝan ĉasadon kaj [[ŝtelĉasado]]. Ĝi estas ofte tenita en kaptiveco for de ties natura teritorio, kiel ormano de parkoj kaj lagetoj, kaj okazas fuĝoj. La posteuloj de tiuj birdoj iĝis naturigitaj en orienta [[Usono]] kaj la [[Grandaj Lagoj]], multe kiel la [[Kanada ansero]] faris en Eŭropo. Oni povas trovi ilin en multaj aliaj [[lando]]j kie [[homo]]j enkondukis ilin. Ĝi travintras apud [[maro]], ĉe senfrostaj [[akvo]]j. === Monda populacio === ==== Indiĝenaj populacioj ==== [[Dosiero:Cygne.jpg|250ra|eta|Trinkanta muta cigno]] La totala indiĝena populacio de Mutaj cignoj estas ĉirkaŭ {{unuo|500000}} birdoj<ref>Aliaj fontoj, kiaj [[BirdLife]], indikas {{unuo|600000}} al {{unuo|620000}} individuoj.</ref> fine de la reprodukta sezono (nome plenkreskuloj plus junuloj), el kiuj {{unuo|350000}} estis en la teritorioj de la [[iama Sovetunio]].<ref name=Hoyo/> La plej granda sola reprodukta koncentro estas {{unuo|11000}} paroj en la [[Volga Delto]].<ref name=Snow/> La ĝenerala teritorio estas ĉirkaŭkalkulata je {{unuo|100000}} al {{unuo|1000000}} da km². La populacioj de Muta cigno estas malproksime el atingo de la sojlo por esti lokitaj en la listo de [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|vundeblaj specioj]] (tio estas malpliiĝo de pli da 30 % en 10 jaroj aŭ tri generacioj)<ref name="BirdLife">Species factsheet: Cygnus olor, BirdLife International http://www.iucnredlist.org/search/details.php/141435/all{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 2008-10-21.</ref>. En 1993, la totala nombro de Mutaj cignoj en [[Usono]] ŝajne estis ĉirkaŭ {{unuo|10000}} <ref name=birdsna/>. De 1986 al 1993, la populacioj grave pliiĝis ĉe la atlantika marbordo<ref name=birdsna/>. La populacio en Britio, post malpermeso de plumbo en ĉasado, estas ĉirkaŭ {{unuo|22000}} birdoj, ekzemple vintre de 2006-2007,<ref name=WeBS>{{Citaĵo el libro|titolo=Waterbirds in the UK 2006/07|familia nomo=Austin|persona nomo=G.|kunaŭtoroj=Collier, M.; Calbrade, N.; Hall, C.; & Musgrove, A.|jaro=2008|loko=Thetford|eldoninto=Wetland Bird Survey|ISBN=978-1-906204-33-4}}</ref> nome iometa malpliiĝo el la pinto de ĉirkaŭ {{unuo|26000}}-{{unuo|27000}} birdoj en 1990.<ref name=Snow/> Tio supozas ĉirkaŭ 5,300 reproduktaj paroj, dum la resto estus nematuruloj.<ref>{{cite journal |last=Baker |first=H.|year=2006|title= Population estimates of birds in Great Britain |journal= British Birds |volume=99|pages=25–44 |id= |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.> }}</ref> Aliaj gravaj populacioj en Eŭropo estas la 6,800-8,300 reproduktaj paroj en Germanio, {{unuo|4500}} paroj en Danio, {{unuo|4000}}-{{unuo|4200}} paroj en Pollando, {{unuo|3000}}-{{unuo|4000}} paroj en Nederlando, ĉirkaŭ {{unuo|2500}} paroj en Irlando, kaj {{unuo|1200}}-{{unuo|1700}} paroj en [[Ukrainio]].<ref name=Snow/> Populacioj de okcidenta Eŭropo estis ege reduktitaj pro ĉaspremo en la 13a-19a jarcentoj, kun la escepto de duonhejmigitaj birdoj tenitaj kiel [[kortobirdo]]j fare de grandaj [[terposedanto]]j. Plej bona protektado fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcento permesis tiujn birdojn reveni al plej el ties iama teritorio.<ref name=Ticehurst>{{Citaĵo el libro|titolo=The Mute Swan in England|url=https://archive.org/details/muteswaninenglan0000unse|familia nomo=Ticehurst|persona nomo=N. E.|jaro=1957|loko=Londono|eldoninto=Cleaver-Hume Press}}</ref><ref name=Holloway>{{Citaĵo el libro|titolo=The Historical Atlas of Breeding Birds in Britain and Ireland 1875–1900|familia nomo=Holloway|persona nomo=S.|jaro=1996|loko=Londono|eldoninto=Poyser|ISBN=0-85661-094-1}}</ref> Pli ĵuse en la periodo ĉirkaŭ about 1960 ĝis komence de la [[1980-aj jaroj]], la nombroj denove malpliiĝis grave en multaj areoj, ĉefe pro [[plumbovenenado]] de birdoj englutintaj perdintaj [[kanpezilo]]j faritaj el [[plumbo]]. Post kiam la plumbaj kanpeziloj estis anstataŭataj de aliaj malpli venenaj alternativoj, la nombroj de Mutaj cignoj denove repliiĝis rapide.<ref name=Snow/> ==== Enmetitaj populacioj ==== Dum la 16a kaj [[17a jarcento]]j, tiu specio estis enmetita en kelkaj landoj de okcidenta kaj centra Eŭropo. Krome, ties areo de eŭropa disvastiĝo etendiĝis dum la dua duono de la 20a jarcento<ref name=birdsna/>. La Muta cigno estis same enmetita en kelkaj aliaj landoj kiaj [[Sudafriko]], [[Novzelando]] (kelkaj enmetoj de 1866 al 1871), [[Aŭstralio]] (kelkaj enmetoj de 1853 al 1920) kaj [[Japanio]]<ref name=birdsna/>. Mutaj cignoj estis enmetitaj en Nordamerikon kaj la pliiĝo de ties nombro rezultis en la fakto, ke ili iĝis [[invada specio]]. Aliaj enmetitaj populacioj estas malgrandaj, kun ĉirkaŭ 200 en Japanio, malpli da 200 en Novzelando kaj Aŭstralio, kaj ĉirkaŭ 120 en Sudafriko.<ref name=Hoyo/> ===== Nordameriko ===== En [[Nordameriko]], la Muta cigno estis enmetita nombrafoje kiel ornama birdo en publikaj ĝarcenoj, privataj bienoj kaj en naturo. Okazis enmetoj ankaŭ en [[Havajo]] en [[1920]] sed tie la specio malaperis post setliĝo<ref name=birdsna/>. Kelkaj sugestas ke la Muta cigno jam estis malmultnombre en Nordameriko antaŭ la [[Eŭropa koloniado de Ameriko|koloniado de Ameriko]]. Oni estis mortpafunta specimenon ĉe la [[Golfo James]], [[Kanado]] meze aŭ fine de la 1600-aj jaroj<ref name=SadSav03>Birds from the ground; the record of archaeology in Ontario, D. Sadler kaj H. Savage, 2003, Trent University Press.</ref>. Krome la karaktera bruo de flugilflugado estus estinta rimarkita kaj notita de [[John James Audubon]]. Ĉe ''[[The Birds of America]]'', Audubon deklaris, ke li akceptus la eblon de alia specio de cigno ĉe Ameriko («would accept the possibility of another swan species on the American continent») krome la Trumpetocigno kaj la Malgranda cigno<ref name="Birds of America">[[Birds of America]], [[John James Audubon]], http://www.abirdshome.com/Audubon/VolV/00506.html Konsultita la 2006-10-18.</ref>. Krome [[akvarelo]] de John White estis pentrita en [[1585]] dum esplorado scienca en Ameriko je la konto de [[Walter Raleigh]]. Tiu akvarelo ŝajne montras estadon de Muta cigno ĉe la atlantika marbordo en tiu epoko. Kvankam simple titolita ''La cigno'' («''The Swann''») fare de la artisto, ĝi estus identigita en la 1960-aj jaroj kiel reprezentanta Trumpetocignon, probable pro la nigra koloro de la beko. Ĵusa rekonsidero fare de la [[sciencisto]]j de la [[British Museum]], posedanto de la akvarelo, montris ke la [[plumbo]] en la uzitaj koloroj fare de White estus estinta malklariginte la kolorojn dum la venontaj 400 jaroj. La formo en S de la kolo, la Karunklo, la levitaj plumoj de la vosto kaj la ĝenerala aspekto de la birdo sugestas ke ne temus pri Trumpetocigno<ref name=Sloan07>Kim Sloan, A New World: England's First View of America, UNC Press, 2007, Chapel Hill, isbn = 978-0-8078-5825-7.</ref>. [[Dosiero:Photojenni - Aboard the swan ferry (by).jpg|eta|maldekstre|Cignido sur la dorso de patro.]] La Muta cigno estis enmetita en Nordameriko fine de la 19a jarcento. Ĵuse ili estis amplekse vidataj kiel [[invada specio]] pro sia rapida pliiĝo kaj efiko super aliaj [[akvobirdo]]j kaj indiĝenaj [[ekosistemo]]j. Ekzemple studo de populacigrandoj en malsupra areo de la [[Grandaj Lagoj]] el 1971 al 2000 trovis, ke la nombroj de Mutaj cignoj pliiĝas je averaĝa indico de almenaŭ 10% jare, duoblante la populacion ĉiu sepa aŭ oka jaro.<ref>{{cite journal |journal=Wildlife Society Bulletin |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14981898 |title=Rapid increase in the lower Great Lakes population of feral mute swans: a review and a recommendation |volume=31 |issue=2 |page=407 |year=2010 |last=Petrie |first= Scott A. |last2=Francis|first2=Charles M.}}</ref> Kelkaj studioj konkludis, ke la Mutaj cignoj draste malpliigas la densecon de submerĝita vegetaĵaro kie ili estas.<ref>{{Cite journal |author=Allin, Charles C.; and Husband, Thomas P.|year=2003 |month=September |title=Mute Swan (''Cygnus olor'') impact on submerged aquatic vegetation and macroinvertebrates in a Rhode Island coastal pond |journal=Northeastern Naturalist |volume=10 |issue=3 |pages=305–318 |doi=10.1656<!--/1092-6194(2003)010[0305:MSCOIO]2.0.CO;2--> |issn=1092-6194 }}</ref> En 2003, la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]] proponis, ke "malgrandigi la mediajn damaĝojn atribuitajn al mutaj cignoj" malpliigante ties nombrojn en la [[Atlantika Birdovojo]] al niveloj de antaŭ 1986, nome malpliigo de 67%. Laŭ informo publikita en ''Federal Register'' de 2003<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://edocket.access.gpo.gov/2003/pdf/03-20281.pdf|titolo=Finding of No Significant Impact and Final Environmental Assessment for the Management of Mute Swans in the Atlantic Flyway|familia nomo=Williams|persona nomo=Steve|gazeto=Federal Register|volumo=68|numero=152|aranĝo=PDF|paĝo=47085}}</ref> tiu propono estis subtenite de la dektri ŝtataj naturagentejoj kiuj sendis komentojn same kiel de 43 birdokonservaj, naturkonservaj kaj naturadministraj organizoj. Dek organizoj por [[bestaj rajtoj]] kaj la ampleksa majoritato de komentoj el individuoj estis kontraŭ. Tiam la Mutaj cignoj estis protektataj laŭ la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]] pro juĝa ordono, sed en 2005 la [[Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj]] oficiale deklaris ilin neindiĝena, neprotektata specio.<ref name=USDI>{{Cite web|url=http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|format=PDF|title=Final List of Bird Species to Which the Migratory Bird Treaty Act Does Not Apply|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|arkivdato=2011-07-26|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|archivedate=2011-07-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf |arkivdato=2011-07-26 }}</ref> La Mutaj cignoj estas plue protektataj en kelkaj areoj de Usono fare de lokaj leĝoj, kiel ekzemple en [[Konektikuto]].<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/connecticut/articles/2007/12/24/bird_lovers_conn_are_at_odds_on_swans/|title=Bird lovers, Conn. are at odds on swans|newspaper=[[Boston Globe]]|accessdate=[[7-a de aprilo]] [[2009]]|date=24a Decembro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303194036/http://www.boston.com/news/local/connecticut/articles/2007/12/24/bird_lovers_conn_are_at_odds_on_swans/ |date=2016-03-03 }}</ref> La statuso de la Muta cigno kiel enmetita specio en Nordameriko estas disputata fare de [[premgrupo]] "Save The Mute Swans" (Savu la Mutajn cignojn) fondita de Kathryn Burton.<ref>{{Cite web |url=http://muteswanadvocacy.com/ |title=Mute Swan Advocacy |publisher=Mute Swan Advocacy |date= |accessdate=2012-05-03 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |arkivdato=2011-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |archivedate=2011-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://muteswanadvocacy.com/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> Ili asertas, ke la Mutaj cignoj estas indiĝenaj en la regiono kaj pro tio meritas protekton. Ili plendas, ke la Mutaj cignoj havis originojn el Rusio kaj citas historiajn vidaĵojn kaj fosiliajn registrojn. Tiuj plendoj estas specife malakceptataj de la [[Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj]] kiel trompa.<ref name=USDI/> ===== Novzelando ===== La Muta cigno havis absolutan protekton en Novzelando laŭ la Naturleĝo de 1953 sed tio ŝanĝis en junio 2010 al pli malalta nivelo de protektado. Ĝi ĝuas ankoraŭ protekton sed oni povas mortigi aŭ kaptivi ilin sub permeso de la Ministrejo pri Konservado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://feeds.beehive.govt.nz/release/protection+status+changes+wildlife+act|titolo=Protection status changes to Wildlife Act|dato=10a de Junio 2010|eldoninto=New Zealand Government}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == La Muta cigno kaj homoj == [[Dosiero:Cignemut.jpg|eta|250ra|Muta cigno ĉe la rivero Segre en [[Katalunio]], [[Hispanio]]]] === Etimologio === La nomo de la genro ''Cygnus'' kaj la nomo de la specio ''olor'' signifas ambaŭ «cigno» devene de la [[antikva greka]] (''kuknos'') kaj en [[latino]], respektive<ref name=Liddell1980>Henry George Liddell kaj Robert Scott, 1980, A Greek-English Lexicon (Abridged Edition), [[Oxford University Press]], Britio, isbn =0-19-910207-4.</ref><ref>D.P. Simpson, Cassell's Latin Dictionary, Cassell Ltd., 1979, 5a eldono, Londono, paĝo 883, ISBN 0-304-52257-0.</ref>. Tamen en [[Nordameriko]], ĝi estis konata laŭ la nomo ''Sthenelides olor'' ĝis la [[1930-aj jaroj]]; la [[American Ornithologists' Union]] ŝanĝis tiam ĝian nomon. La kromnomo de ''muta'' devenas de la fakto ke ili estas malmulte voĉemaj, kompare kun la aliaj cignospecioj. === Minacoj === <!--[[Dosiero:PylonHorizon.png|eta|altdekstre|Elektraj turoj]]--> La junuloj estas viktimoj de kelkaj specioj de [[predado|predantoj]] kiaj la [[serpentotestudo]], la [[ezoko]]j, la [[vulpo]]j kaj la [[Nigra korniko|kornikoj]]<ref name=oiseauQC/>. Ankaŭ la [[homo]]l elprenas kaj ovojn kaj plenkreskulojn<ref name=oiseauQC/>. Aliaj homaj aktivaĵoj povas konstitui minacojn por tiu specio. Ĉefe en [[Svedio]], restoj de [[DDT]] kaj de [[pezaj metaloj]] ([[hidrargo]], [[kupro]], [[kadmio]]...) estis trovitaj en histoj de mutaj cignoj<ref name=birdsna/>. La [[plumbovenenado]] same estis observata en kelkaj registroj<ref name=birdsna/>. Krome la Mutaj cignoj povas kolizii kontraŭ homaj strukturoj, kiaj la [[Elektra tensio|linioj de alta tensio]] kaj la elektraj fostoj. Spite tion, la mutaj cignoj ŝajne bone eltenas la homan apudon kaj estas malmulte tuŝataj pro la [[habitata degradado|degradado de ties habitato]]<ref name=birdsna/>. === Laŭleĝa statuso === [[Dosiero:Höckerschwan Cygnus olor 2 Richard Bartz.jpg|eta|250ra|maldekstre|Detaloj de Muta cigno]] La Muta cigno estas unu de la specioj por kiuj oni aplikas la protektadon interkonsentita ĉe la [[Interkonsento pri la konservado de migrantaj akvobirdoj de Afriko-Eŭrazio]] kaj ĉe la [[Ramsar-Interkonsento]]. En Francio, kvankam tiu specio estas klasita en la listo de specioj sub protektado, la formo ''immutabilis'' aŭ blanka pola cigno estas klasita en la listo de hejmaj animaloj fare de la ministerio peri Ekologio kaj apudaj aferoj<ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000789087 Arrêté du 11 août 2006 fixant la liste des espèces, races ou variétés d'animaux domestiques ''Journal officiel de la République française'' (JORF), [http://www.legifrance.gouv.fr Legifrance] Konsultita la 8a junio 2008</ref>. Tiu specio ne estas ĉasata en [[Usono]] kaj estas protektata [[de facto]] ĉar la regularo ne konsideras ĝin kiel ĉasspecio<ref name=birdsna/>. La leĝaro de [[Nov-Ĵerzejo]] konsideras ĝin kiel protektata specio. Male ĝi estas konsiderata damaĝa aŭ invada spexio ĉe [[Nov-Hampŝiro]], [[Delavaro]], [[Minesoto]], [[Norda Karolino]], [[Virginio]], [[Oregono]] kaj en [[Vaŝingtonio]] kaj ne estas protektata tie<ref name=birdsna/>. En [[Kanado]], [[Ontario]] konsideras tiun specion kiel [[Birdomigrado|migranta]] kio lokas ĝin sub la protekto de la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref name=birdsna/>. === Administrado de la populacioj === En [[Usono]], kelkaj [[Usona ŝtato|subŝtatoj]] (nome [[Rod-Insulo]], [[Delavaro]], [[Marilando]], [[Virginio]], [[Miĉigano]], [[Oregono]] kaj [[Vaŝingtonio]]) klopodas kontroli la populacioj de Mutaj cignoj. Por tio oni uzas diversajn metodojn kiaj la detruado de ovoj, la ĉasado kaj forpelo de plenkreskuloj<ref name=birdsna/>. La administrado de la populacioj de Mutaj cignoj necesas pro ties troa disvastiĝo, pro ties detruado de nestoj de la [[Nana ŝterno]] kaj utilas por favori la resetligon de populacioji de [[Trumpetocigno]]<ref name=birdsna/>. == Kulturaj referencoj == [[Dosiero:Duckling 03.jpg|eta|260ra|Ilustraĵo de ''Malbela anasido'' fare de Vilhelm Pedersen.]] [[Dosiero:Knölsvan - (Cygnus olor) - Ystad-2020.jpg|eta|260ra|Paro lavas sin.]] [[Dosiero:Knölsvan (Cygnus olor) Ystad-2016.jpg|eta|260ra|Timigitaj flugas for.]] * La termino [[Cignokanto]] devenas el kredo ke la muta cigno vivus sian tutan vivon sen kanti por kanti nur unu belegan kanton ĝuste antaŭmorte. Laŭ la dialogo ''Fedono'' de [[Platono]], la mortonta [[Sokrato]] menciis la Cignokanton. * Muta cigno aperas en la moneroj rememoraj de [[Irlando|irlandaj]] [[eŭro]]j por marki la pligrandigon de 2004 de la [[Eŭropa Unio]] kio okazis dum la irlanda [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|Prezidanteco de la Eŭropa Unio]]. Tiu cigno kovas 10 ovojn reprezente de la novaj eŭropuniaj 10 landoj. * La Muta cigno estis [[nacia birdo]] de [[Danio]] ekde 1984. Antaŭ tio, la [[Kampalaŭdo|alaŭdo]] estis konsiderata la nacia birdo de Danio (el 1960). * La Muta cigno estas [[nacia birdo]] de [[Finnlando]] kaj tiele aperas en [[monero]]j kaj [[poŝtmarko]]j. * La fabelo [[Malbela anasido]] de [[Hans Christian Andersen]] rakontas la historion de cignido malakceptita de najbaraj kortobirdoj pro sia simpleco. Feliĉe (kaj surprize por aliaj), ĝi maturiĝas al gracia cigno, la plej bela birdo el ĉiuj. * La [[Brita monarko]] pluhavas nuntempe la rajton posedi ĉiujn nemarkitajn Mutajn cignojn en malferma akvo, sed la nuna reĝino plenumas sian rajton nun en ia etendo de la rivero Tamizo kaj ties alfluantoj. Tiu posedrajto estas kunhavata kun la [[gildo]]j de vinvendistoj kaj tinkturistoj, al kiuj oni garantiis posedrajtojn fare de la Krono en la 15a jarcento.<ref>[http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/SwanUpping/SwanUpping.aspx British Monarchy website] regarding swan upping and the Crown's ownership of Mute Swans.</ref> La ceremonio marki nomiĝas angle ''Swan upping''. * La Mutaj cignoj de la [[fosaĵo]] de la Episkopa Palaco ĉe la [[Katedralo]] de [[Wells]], [[Anglio]] estis dum jarcentoj trejnitaj por sonori [[sonorilo]]jn el kordoj ligitaj al tiuj por peti manĝon. Du cignoj ankoraŭ kapablas sonori por manĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bishopspalacewells.co.uk/wildlife.php|titolo=Bell Ringing Swans Of Wells|alirdato=2012-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718130327/http://www.bishopspalacewells.co.uk/wildlife.php|arkivdato=2011-07-18}}</ref> * La paro de cignoj de la Publika Ĝardeno de [[Bostono]] nomiĝas '''Romeo''' kaj '''Julieta''' laŭ la [[Romeo kaj Julieto|Ŝekspira paro]]; tamen oni trovis, ke ambaŭ estas inoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2005/08/12/thou_art_no_romeo/|titolo=Thou art no Romeo|alirdato=26a de Decembro 2009|familia nomo=Slack|persona nomo=Donovan|dato=12a de Aŭgusto 2005|verkaĵo=[[The Boston Globe]]}}</ref> * [[Camille Saint-Saëns]] komponis pecon nome ''Le Cygne'' en ''[[La Bestokarnavalo]]''. Ĝi estas ludata per soloa [[violonĉelo]] kaj du pianoj kaj reprezentas cignon glitante super akvo (violonĉelo) kaj la ondojn kiujn ĝi kreas (pianoj). === Filatelio === [[Dosiero:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|eta|250ra|Paro de Mutaj cignoj]] [[Dosiero:Cygnus olor flirt quadrat.jpg|eta|250ra|[[Pariĝado]] de Mutaj cignoj]] [[Dosiero:Swan.spreads.wings.arp.jpg|eta|250ra|Etendo de flugiloj]] [[Dosiero:Łabędź niemy 01.jpg|eta|250ra|Muta cigno sur akvo]] [[Dosiero:Mute Swan-Mindaugas Urbonas.jpg|eta|250ra|Parada muta cigno]] [[Dosiero:Muta cigno.jpg|eta|250ra|Muta cigno en urba ĝardeno de [[Vila Viçosa]] ([[Portugalio]])]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:40%;" |+ Landoj kiuj eldonis [[poŝtmarko]]jn kun bildoj de Muta cigno<ref>[http://www.birdtheme.org/scripts/family.php?famnum=27&page=3 Kompleta listo de tiuj poŝtmarkoj ĉe BirdTheme, nome ''Mute Swan, Cygnus olor'']</ref> |- ! scope=col | Lando ! scope=col | Jaro |- |[[Afganio]] |1989 |- |[[Aŭstralio]] |2005 |- |[[Aŭstrio]] |1967, 1984, 1986 |- |[[Barejno]] |2003 |- |[[Belorusio]] |1994, 1999, 2001 |- |[[Belgio]] |1983, 2005 |- |[[Bosnio-Hercegovino]] |2001 |- |[[Bulgario]] |1976 |- |[[Ŝarĵo]] |1972 |- |[[Ĉinio]] |1983 |- |[[Nord-Koreio]] |1996 |- |[[Kubo]] |1988 |- |[[Danio]] |1935, 1986, 2005 |- |[[Dominiko]] |2005 |- |[[Usono]] |1997 |- |[[Finnlando]] |1956 |- |[[Gambio]] |1987, 2000 |- |[[Ĝibraltaro]] |1996 |- |[[Britio]] |1977, 1993, 2005 |- |[[Guernsey]] |1984, 2006 |- |[[Gvineo Bisaŭa]] |2007 |- |[[Hongkongo]] |2001 |- |[[Hungario]] |1987 |- |[[Barato]] |1971 |- |[[Irlando]] |1997 |- |[[Manksinsulo]] |1983, 1991 |- |[[Japanio]] |1971 |- |[[Jersey]] |2004, 2005 |- |[[Kosovo]] |2006 |- |[[Latvio]] |2003 |- |[[Makedonio]] |1994 |- |[[Madagaskaro]] |1999 |- |[[Maldivoj]] |2001 |- |[[Malio]] |1978 |- |[[Malto]] |2005 |- |[[Moldavio]] |2003 |- |[[Mongolio]] |1973, 1987 |- |[[Nauro]] |2005 |- |[[Nikaragvo]] |1967 |- |[[Norvegio]] |1990, 1999 |- |[[Palaŭo]] |2005 |- |[[Paragvajo]] |1972 |- |[[Pollando]] |1983 |- |[[Rumanio]] |1965, 1968, 1977 |- |[[Rusio]] ([[Sovetunio]]) |1959, 1972, 1984 |- |[[San-Marino]] |1995 |- |[[Svedio]] |1942, 1953 |- |[[Svisio]] |2005 |- |[[Ukrainio]] |2004, 2008 |- |} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Cygnus olor flirt edit 20070609.jpg|[[Pariĝado]] Dosiero:Cygnus-olor-nest.jpg|Cigno en nesto Dosiero:Mute.swan.cygnets.750pix.jpg|Cignidoj kun plenkreskulo Dosiero:CygnusOlorJuvenile.jpg|Junulo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Baltaj miksaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo|Biologio|Zoologio|Birdoj}} * [http://gis.wwfus.org/wildfinder/ Arealo de muta cigno : tajpu ''Cygnus olor''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |date=2011-10-14 }} {{en}} {{Anseroformaj birdoj}} {{Leginda|2022|10|25}} {{ADLS|2012|31}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 0ces8e4es02s6gkgcm3medsa1yfvn73 9491506 9491500 2026-10-11T11:56:32Z Sj1mor 12103 9491506 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Muta cigno |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = CygneVaires.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Naĝanta muta cigno |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = [[Cigno]] ''Cygnus'' |statuso = LC |dunomo = Cygnus olor |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = CygnusOlorIUCN2019 2.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#FFFF00|Enkondukis}} </div> }} La '''Muta cigno''' (''Cygnus olor'') estas granda, [[blanko|blanka]] [[birdoj|birdo]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de [[anasedoj]], kiu enhavas la [[anasoj]]n, [[anseroj]]n kaj [[cigno]]jn. Ĝi estas indiĝena de multe de [[Eŭropo]] kaj de [[Azio]], kaj (kiel rara vintra vizitanto) ĉe plej norda [[Afriko]]. Ĝi estas ankaŭ [[Enmetitaj specioj|enmetita specio]] en [[Nordameriko]], [[Aŭstralazio]] kaj suda Afriko. La nomo 'muta' devenas el fakto ke ĝi estas malpli voĉema ol la aliaj [[cigno]]specioj.<ref name=Hoyo>{{cite book | editors = del Hoyo, J., et al.| title = Handbook of the Birds of the World|volume=1| publisher = Lynx Edicions| year = 1992 | location = Barcelona| pages = 577–78| isbn = 84-87334-10-5}}</ref><ref name=Snow>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic|url=https://archive.org/details/birdsofwesternpa0001snow|familia nomo=Snow|persona nomo=D. W.|kunaŭtoroj=Perrins, C. M.|jaro=1998|eldono=Concise|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X}}</ref><ref name=Madge>{{Citaĵo el libro|titolo=Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World|url=https://archive.org/details/wildfowl0000stev|aŭtoro=Madge, S.; Burn, H.|jaro=1987|eldoninto=A & C Black|ISBN=0-7470-2201-1}}</ref> Ĝi estas 125 al 170&nbsp;cm longa, kaj tiu granda cigno estas tute blanka kun oranĝeca beko borde de nigra. Ĝi estas facile rekonebla pro ties markata nodo super la beko. La Muta [[cigno]] facile kutimiĝis al homa najbaro. La specio suferas pro la [[viruso]] de [[birda gripo]] nome [[H5N1]]. __TOC__ == Taksonomio == [[Dosiero:Cygnus olor Portrait (Tschaensky).jpg|eta|250ra|Detalaj karakterizoj de Muta cigno]] La Muta cigno estis unuafoje priskribata de la germana naturalisto [[Johann Friedrich Gmelin]] kiel ''Anas olor'' en 1789, kaj estis translokita de [[Johann Matthäus Bechstein]] al la nova genro ''Cygnus'' en 1803. Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro ''Cygnus''.<ref name=Cheng>{{Citaĵo el libro|titolo=A Synopsis of the Avifauna of China|familia nomo=Cheng|persona nomo=Tso-hsin|jaro=1987|loko=Beijing|eldoninto=Science Press|ISBN=3-490-12518-5|paĝoj=48–49}}</ref> Kaj ''cygnus'' kaj ''olor'' signifas "cigno" en [[latina]]; ''cygnus'' estas rilata al la [[Antikva greka|greka]] ''kyknos''.<!--<ref name=Liddell1980>{{Cite book|last=Liddell|first=Henry George|last2= Scott|first2=Robert| year = 1980 | title = A Greek-English Lexicon |edition=Abridged| publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn =0-19-910207-4}}</ref>--><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell|ISBN=0-304-52257-0}}</ref> La sinonimo ''Sthenelides olor'' estis foje uzata pasinte. Spite ties Eŭrazian originon, ties plej proksimaj parencoj estas la [[Nigra cigno]] de Aŭstralio kaj la [[Nigrakola cigno]] de Sudameriko, kaj ne la aliaj nordhemisferaj cignoj.<ref name=Hoyo/> Tiu specio estas [[monotipa]] sen [[vivanta taksono|vivantaj]] [[subspecio]]j.<ref name=Hoyo/><ref name=Madge/> La kondutaj karakteroj sugestas ligojn de proksima parenceco kun la [[Nigra cigno]] (''Cygnus atratus'') de [[Aŭstralio]] pli ol kun la aliaj specioj de cignoj de la [[norda hemisfero]]<ref name=birdsna/>. Tamen analizo de morfologio subtenas la regrupigon de cignoj ĉe la [[tribo (biologio)|tribo]] ''Cygnini''<ref name=birdsna/>. Tiu cigno estus lokata en la [[subgenro]] ''Cygnus'' proksime de la subgenro ''Olor'' kiu regrupus la aliajn speciojn de cignoj de la norda hemisfero<ref name=birdsna/>. Pri la Nigra cigno kaj la [[Nigrakola cigno]] (''Cygnus melancoryphus'') estus lokitaj en la subgenro ''Chenopis'' laŭ tiu klasigo<ref name=birdsna>M.A. Ciaranca, C.C. Allin, et G.S. Jones, «Mute Swan (Cygnus Olor)», ĉe The Birds of North America Online, Cornell Lab of Ornithology, A. Poole, vol. 273, 1997.</ref>. La Muta cigno povas [[hibrido|hibridiĝi]] kun la [[Nigra cigno]], la [[Kantocigno]], la [[Trumpetocigno]] kaj la [[Malgranda cigno]]<ref name=birdsna/>, kio sugestas gravajn sistematikajn afinecojn inter tiuj kvin specioj. === Evoluo === [[Dosiero:Mute Swan Cygnets detail.jpg|maldekstre|eta|Cignidoj de Muta cigno (griza morfo)]] Oni trovis fosiliojn de Muta cigno, {{unuo|6000}}-jaraĝajn, en post-glaciaj torfejoj de [[East Anglia]], Britio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Size difference between limb bones of recent and subfossil Mute Swans (''Cygnus olor'')|familia nomo=Northcote|persona nomo=E.M.|jaro=1981|gazeto=J. Archeol. Sci.|volumo=8|numero=1|COI=10.1016/0305-4403(81)90014-5|paĝoj=89–98}}</ref> Ili estis trovitaj ankaŭ el Irlando al Portugalio kaj al Italio,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of North American Birds|familia nomo=Palmer|persona nomo=R.S.|jaro=1976|volumo=2|loko=New Haven|eldoninto=Yale University Press}}</ref> kaj el Francio, de antaŭ {{unuo|13000}} jaroj (Desbrosse kaj Mourer-Chauvire 1972–1973). La [[paleosubspecio]] ''Cygnus olor bergmanni'', kiu diferencis nur laŭ grando el la vivanta birdo, estas konata el fosilioj trovitaj en [[Azerbajĝano]]. Oni trovis fosiliojn de pracignoj pli malproksime rilataj al Muta cigno en kvar usonaj ŝtatoj: nome Kalifornio, Arizono, Idaho kaj Oregono.<ref name=Jeff05>{{Citaĵo el libro|titolo=Fossil Treasures of the Anza-Borrego Desert|familia nomo=Jefferson|persona nomo=G.T.|jaro=2005|paĝo=153}}</ref> La tempolimo estas el [[Mioceno]] al la fina [[Pleistoceno]], aŭ antaŭ {{unuo|10000}} jaroj. La plej ĵusa trovo estis en la Dezerto Anza Borrego, nome nacia parko en Kalifornio.<ref name=Jeff05/> Fosilioj el [[Pleistoceno]] inklude ''Cygnus paloregonus'' el Lago Fosilio, Oregono, Froman's Ferry, Idaho, kaj Arizono, menciataj de Howard en ''The Waterfowl of the World'' kiel "probable la tipa muta cigno".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Waterfowl of the World|paĝoj=262–265}}</ref> La plej grandaj Mutaj cignoj troviĝis en la areo de la Kaspia Maro, dum migrado.<ref name=Latham1824>{{Citaĵo el libro|url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/35199270|titolo=General History of Birds|familia nomo=Latham|persona nomo=John|jaro=1824|volumo=10|loko=Winchester|paĝoj=220–23}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Cygnus olor ML0002.jpg|eta|250ra|"Pola cigno" dekstre]] Longeco de plenkreskulo de muta cigno estas 140–160&nbsp;cm, kvankam ili povas gami en ekstremaj kazoj el 127 al 170&nbsp;cm, kun [[enverguro]] 200–240&nbsp;cm.<ref>Mullarney, K., Svensson, L, Zetterstrom, D., & Grant, P.J. (1999) Collins Bird Guide. HarperCollins Publishers Ltd, London p. 14</ref> Surtere ili povas alti 1,20 m. Maskloj estas pli grandaj ol inoj kaj havas pli grandan nodon super siaj bekoj. Averaĝe, tiu estas la dua plej granda specio de akvobirdo post la [[Trumpetocigno]], kvankam masklo de Muta cigno povas facile egali aŭ eĉ superi la pezon de masklo de Trumpetocigno.<ref>Madge, Steve, ''Waterfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese, and Swans of the World''. Houghton Mifflin Harcourt (1992), ISBN 978-0-395-46726-8</ref><ref>del Hoyo, et al, ''Handbook of the Birds of the World. Volumo 1: Ostrich to Ducks (Handbooks of the Birds of the World)''. Lynx Edicions (1992), ISBN 978-84-87334-10-8</ref> La Muta cigno estas unu el plej pezaj flugantaj birdoj, kies maskloj averaĝe pezas 12&nbsp;kg, dum la iom pli malgrandaj inoj pezas ĉirkaŭ 9&nbsp;kg.<ref name="CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Eldonisto). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref> Dum la plej rekorda normala pezo por granda masklo estas 15&nbsp;kg, nekutima granda Pola masklo pezis preskaŭ 23&nbsp;kg kaj tio estus la plej granda konstatita pezo de fluganta birdo, kvankam estas duboj ĉe tiu pezega cigno povus ankoraŭ ekflugi.<ref name = "Wood">{{Citaĵo el libro|titolo=The Guinness Book of Animal Facts and Feats|url=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood|aŭtoro=Wood, Gerald|jaro=1983|ISBN=978-0-85112-235-9}}</ref> Ties grando, oranĝecruĝeca beko kaj tute blanka plumaro faras tiun cignon preskaŭ nekonfuzebla de proksime. Kompare kun la aliaj nordaj cignoj, la Muta cigno povas facile esti distingata per sia kurba kolo kaj oranĝeca, nigra nodo super beko. Tiu tubero de [[masklo]] forte kreskas printempe por la [[reprodukta sezono]]. Malkiel plej aliaj nordaj cignospecioj (kiuj kutime loĝas nur en puraj humidejoj sen regula homa interveno), la Muta cigno alkutimiĝis, en kelkaj partoj de la mondo, sentime ĉe homoj. Tiaj cignoj estas ofte vidataj deproksime en urbaj areoj kun akvejoj. La [[plumaro]] de la nejuna birdo estas pure blanka. Ĝi tenas la [[kolo]]n dum [[naĝado]] en S-formo, la beko direktiĝas suben. La okuloj estas avelkoloraj. La [[brido]]j de plenkreskulo estas nudaj, kojnformaj kaj nigraj. La beko estas oranĝa sed kun la rimarkinda nigra karunklo. [[Dosiero:Knolsvanar.jpg|eta|maldekstre|250ra|Serĉante manĝon subakve: en tiu sinteno tiu specio diferencas el aliaj cignoj pro pli pinteca vosto.]] La plumaro de la junbirdoj estas grizecbruna, kaj ne brilblanka kiel ĉe maturuloj, kaj ties beko estas grizec-nigra, ne oranĝa, dum la unua jaro kaj ne havas tuberon super la beko. Ties kruroj kaj beko estas grizaj kaj la [[lanugo]] povas gami el pure blanka al griza kaj sablokolora, sed griza/sablokolora plej oftas. La blankaj cignidoj havas [[leŭcismo|leŭcisman]] genon, kiu plej oftas en centraj nordamerikaj ŝtatoj kaj en [[Pollando]]; ili havas flavan bekon kaj rozkolorajn krurojn. Dum la unua vintro la junuloj havas pli rozkoloran bekon, malgrandan karunklon kaj ĝis tiam ili havas plumojn en siaj bridoj. Ĉiuj Mutaj cignoj estas blankaj maturaĝe, kvankam la plumoj (ĉefe de kapo kaj kolo) estas ofte nuancaj al oranĝec-bruna pro [[fero]] kaj taninoj en akvo. La [[Polimorfismo (zoologio)|morfo]] ''immutabilis'' ("Pola cigno") havas rozkolorajn (ne grizajn) krurojn kaj blankecajn cignidojn; kiel ĉe la blankaj [[Bredansero]]j, kaj ili troviĝas laŭ kelkaj nur ĉe populacioj kun historio de hejmigo.<ref name=Cramp>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic|familia nomo=Cramp|persona nomo=S., chief editor|jaro=1977|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-857358-8}}</ref> Ili estis iam konsiderataj subspecio kaj eĉ propra specio. La nomo devenas el Londono, kien komercistoj alportis tiajn birdojn el la polaj marbordoj de la [[Balta Maro]]. Ne temas pri [[albinismo]], sed pri hereda geno. Tio aperis fine de la [[19a jarcento]]. === Diferencoj inter eŭropaj cignoj === [[Dosiero:Mute Swan Irondequoit.jpg|eta|250ra|[[Birdoringado|Ringita]] muta cigno en [[Novjorko]]; notu la kutiman koltenon kiel S, pli rekta en aliaj cignospecioj]] Temas pri tre similaj specioj, jam separataj pro la geografia distribuado: nome, la Muta cigno estas la plej suda, kun reproduktejoj el suda [[Skandinavio]] tra [[Baltio]]. [[Pollando]] kaj [[Ukrainio]] al suda Rusio kaj [[Centra Azio]] (vintrejoj tra [[Germanio]], [[Francio]] kaj [[Brita Insularo]]), dum la Kantocigno reproduktiĝas en [[Islando]], [[Svedio]], [[Finnlando]] kaj norda Rusio (vintrejoj en [[Britio]], [[Danio]] kaj laŭ la [[Danubo]] al [[Nigra Maro]]) kaj la Malgranda cigno reproduktiĝas eĉ pli norde nur en pleja norda Rusio ĉe la [[Arkto]] (kun disaj vintrejoj foje koincidaj kun tiuj de la Kantocigno). Laŭ aspekto, la unua diferenco separas la Malgrandan cignon el la aliaj du, pli grandaj, nome maksimuma longo de 127&nbsp;cm kontraŭ 160&nbsp;cm respektive. Tamen la Kantocigno kaj la Malgranda cigno havas flavan bekobazon anstataŭ oranĝeca (kiel la Muta cigno) kaj nigran bekobordon, dum ili diferenciĝas inter si pro pli granda flava areo de la Kantocigno. Krome la Kantocigno kaj la Malgranda cigno koincidas ankaŭ en pli rekta kolsinteno, dum la Muta cigno plej ofte tenas ĝin kurbece kiel formo de litero so. Eĉ plej rimarkinde la Muta cigno montras kontrastan nigran karunklon super la bekobazo, tute foresta el la aliaj du specioj; klare ankaŭ studoj pri [[evoluo]] kaj speciparenceco separas la Mutan cignon el la aliaj du. Ankaŭ junuloj montras ke la du flavbekaj specioj parencas dise el la Muta cigno, kies junulo montras unuavintre pli markatan kontraston inter grizaj kaj blankecaj areoj, dum la flavbekaj specioj montras pli svagan aŭ mildan bildon. == Konduto == [[Dosiero:Mute swan flies arp.jpg|maldekstre|eta|250ra|Dumfluge]] Krom dum la [[kovado]] ĝi vivas en grupoj. Malkiel ĉe la [[Nigra cigno]], la Mutaj cignoj estas kutime tre teritoriemaj kun nur sola paro en pli malgrandaj lagoj, kvankam en kelkaj lokoj kie troviĝas granda areo de taŭga manĝohabitato ili povas esti koloniaj. La plej grandaj kolonioj havas ĉirkaŭ 100 parojn, kiaj la kolonio ĉe [[Abbotsbury Swannery]] en suda Anglio, kaj ĉe la suda pinto de la insulo [[Öland]], nome ĉe la rezervejo Ottenby, en la marbordaj akvoj de la [[Balta Maro]], kaj povas havi nestojn dise tiom malmulte kiom ĝis 2 m aparte.<ref name=Cramp/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Environmental Database for Oland, Sweden|aŭtoro=Hogan, C. M.|jaro=2006|eldoninto=Lumina Press}}</ref> Ne pariĝintaj junuloj ĝis 3– aŭ 4-jaraĝaj ankaŭ komune formas grandajn arojn, kiuj povas enhavi totale kelkajn centojn da birdoj, ofte je regulaj tradiciaj lokoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Behavioral patterns of juvenile Mute Swans|familia nomo=Scott|persona nomo=P.|kunaŭtoroj=Wildfowl Trust|jaro=1972}}</ref> Rimarkinda aro de nereproduktuloj troviĝas ĉe la estuaro de la [[Rivero Tweed]] apud [[Berwick-upon-Tweed]] en nordorienta Anglio, kun maksimuma kalkulo de 787 birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|title=The Berwick Swan and Wildlife Trust|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-06-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|arkivdato=2009-08-31|accessdate=2012-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm|archivedate=2009-08-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090831212344/http://www.swan-trust.org/berwick_swans.htm |arkivdato=2009-08-31 }}</ref> Kiam plenkreskuloj pariĝas, ili serĉas siajn proprajn teritoriojn kaj ofte vivas proksime al anasoj kaj mevoj, kiuj povas eltiri profiton el la cigna kapablo atingi plantojn el profunda akvo, kiuj poste disiĝas tra la akva surfaco. La junuloj povas vivi are, sed la paroj estas monogamaj. La muta cigno estas facile ekscitebla, baldaŭ pretas por atako. Tiam ĝi kurbigas la kolon, duonetendas la [[flugilo]]jn. Tiu konata sinteno estas minaca memmontro, ĉefe fare de maskloj sed ankaŭ de inoj je pli malgranda etendo. La [[Nigra cigno]] kaj la [[Kantocigno]] estas malpli agresemaj kaj ne tiom defendaj kontraŭ predantoj. La [[Trumpetocigno]] foje lasas siajn nestojn kaze de minaco. Mutaj cignoj atakas terbestojn defende de siaj familioj, dum la periodo antaŭ ekflugo de la idaro (kiu, kun ses monatoj, estas pli longdaŭra ol tiuj de plej aliaj birdoj). [[Dosiero:Mute.swan.cygnets.750pix.jpg|eta|250ra|Kun idoj]] Kvankam tiu birdo povas esti alhomigita, ĉefe ĉe tiuj kiuj manĝigas ilin ĉiutage, ili estas agresemaj defende de sia nesto, kaj ties grando kaj impresa siblo faras ilin timigan malamikon por animaloj tiom grandaj kiom [[kojoto]]. Diversaj predantoj estas eventualaj predantoj de cignidoj kaj tiele plenkreskuloj devas esti regule viglaj. En [[Novjorko]], plej komuna predanto de cignidoj estas la [[serpentotestudo]].<ref name= NY>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dec.ny.gov/animals/7076.html|titolo=Mute Swan - NYS Dept. of Environmental Conservation|alirdato=2012-05-03|eldoninto=Dec.ny.gov}}</ref> Ankaŭ grandaj akvobirdoj, kiaj la [[Kanada ansero]], povas esti agreseme forpelitaj, kaj la Mutaj cignoj regule atakas homojn kiuj eniras en sian teritorion.<ref name= NY/> La vircigno estas ankaŭ responsa pri defendo de la cignidoj surakve, kaj foje atakas malgrandajn boatojn, kiaj [[kanuo]]j, ĉar ili sentas ilin kiel minaco por la junuloj. La masklo povas forplei la predanton for de lia familia teritorio, kaj kontrolos for animalojn kiaj vulpoj aŭ rabobirdoj. Sanaj plenkreskuloj rare estos predataj, kvankam [[kanisedoj]] kiaj kojotoj, [[felisedoj]] kiaj [[linko]]j kaj [[urso]]j povas esti minacoj al malsanuletoj (ĉar sanuloj povas kutime fornaĝi el danĝero se ne defendas nestojn) kaj estis kelkaj kazoj de sanaj plenkreskuloj kiuj falis prede al [[Reĝa aglo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Cygnus_olor.html|titolo=ADW: Cygnus olor: INFORMATION|alirdato=2012-05-03|eldoninto=Animaldiversity.ummz.umich.edu}}</ref><ref name= Watson>{{Citaĵo el libro|titolo=The Golden Eagle: Second Edition|url=https://archive.org/details/goldeneagle0000wats_k2s1_2nded|aŭtoro=Watson, Jeff|jaro=2011|ISBN=978-0=30017-019-1}}</ref> Tiu cigno montras sian agresemon per flugilagitado kaj frapante akvon per siaj retaj piedoj, kio produktas bruon aŭdeblan el kelkaj centoj de metroj. Dum bataloj, la plenkreskulo persekutas sian rivalon havante kapon kaj kolon sur la korpo, la flugilojn levitaj kaj la bekon pointe antaŭe kaj proksime de la kolo. Tiu sinteno estas karaktera de ties agresemo. La du kontraŭuloj same uzas siajn flugilojn por frapi unu la alian, ili miksas siajn kolojn kaj mordas sin unu la alian ĉe la dorso kaj la kolo. La hegemonia masklo povas supreniri sian rivalon, uzi siajn krurojn kaj kolon por peli la alian cignon subakve ĝis tiu abandonas la lukton aŭ eĉ dronas. [[Dosiero:Schwan.gründeln2.jpg|eta|250ra|Manĝante subakve kun kapo kaj kolo ene.]] Oni povas observi grupojn de pli da cent individuoj. Tiuj grandaj cignaroj estas ĝenerale konstituataj de junuloj nepariĝintaj. Okazas ankaŭ ke la familiaj grupoj restas kune dum la vintro. Tiu cigno flugas per etendita kolo, per forta rektalinia [[flugo]]. La flugilbatoj estas susuraj, belsonaj. Tiu sono estas unika de tiu specio, kaj povas esti aŭdata el 1 al 2&nbsp;km, indiko de ties valoro kiel kontakta sono inter birdoj dumfluge.<ref name=Cramp/> Ĝi eligas siblan [[voĉo]]n, tiel ĝi ne estas muta, sed pli mallaŭta ol la du aliaj eŭropaj cignoj. Ili faras ankaŭ gruntojn, raŭkajn fajfojn, snufojn ktp. Tiu cigno estas malpli voĉema ol la [[Kantocigno]] kaj ol la [[Malgranda cigno]]; kaj la plej karaktera sono estas la menciita flugilfrapo. Tiu sono estis precize notita de [[John James Audubon]] en sia verko ''[[The Birds of America]]''. Tamen la plenkreskulo uzas el 8 al 10 diversajn kriojn por precizaj situacioj. Ekzemple, ekzistas specifikaj krioj por marki la saluton inter partneroj, la reagoj kontraŭ ĝenado, la defendo de la teritorio, la interagado inter la membroj de sama grupo, la [[Stampaĵo (psikologio)|stampaĵo]] de la voĉo kaj la manĝopeto, inter aliaj. Ambaŭ seksoj voĉas dame. Estas ankaŭ krioj uzataj unike de la cignidoj: kontaktkrio, lertokrio, salutkrio, lacokrio kaj defendokrio. Tiu specio havas mallongajn krurojn tuj antaŭ la vosto, kaj tiele ili piediras mallerte. Tamen plenkreskuloj povas kuri rapide kaze de supozata minaco. Ili ekflugas el grundo aŭ akvo. Ili bezonas kuri sur distanco de 8 al 10 m antaŭ povi ekflugi. Ili povas flugi je rapideco de 80.5&nbsp;km/h kaj ĝis [[altitudo]] de 150 m<!--<ref name=birdsna/>-->. La grandaj grupoj uzas la formadon en V. Ili ĝenerale venas surakve, sed foje ankaŭ sur tero aŭ [[glacio]]. Tiu specio moviĝas surakve lerte. La flugiloj estas ofte iom levataj kio permesas esti helpata de la vento.<ref>En tri diversaj okazoj kaj lokoj el Svedio oni povis observi mutajn cignoj uzantaj ventojn el vosto por moviĝi rapide sur la akvo. Ĉiuokaze la [[ventorapido]] atingis ĉirkaŭ 25 km/h kaj lo lokoj estis malgrandaj akvejoj en malferma kamparo. La birdoj arkigis la flugilojn por uzi ĝin kiel veloj kaj tiele ili kapablis moviĝi je rapideco multe pli altaj ol tiuj kiujn ili atingas naĝante normale. En unu okazo du birdoj kuniris dum cento da metroj kaj aliokaze unu moviĝis tiele ĉirkaŭ 350 m. Moviĝi helpate de vento povus utili por malpliigi la energian koston en tiu specio, tre peza (Terenius, O. (2016). Windsurfing in Mute Swans (Cygnus olor). The Wilson Journal of Ornithology, 128(3): 628–631. Citita en "Aves de España", Aves y naturaleza, nº 23, Madrido, 2017, paĝo 20.).</ref> La plenkreskuloj povas plonĝi ĝis profundo de 10 m<!--<ref name=birdsna/>-->. Dum la [[plumoŝanĝado]], la individuoj pelas la akvon per siaj flugiloj por atingi plian rapidon. La junuloj foje iras surdorse de unu el la gepatroj<ref name=ehrlich>P.R. Ehrlich, D.S. Dobkin kaj D. Wheye, The Birder's Handbook: a Field Guide to the Natural History of North American Birds, 1988, Simon & Schuster Inc., Novjorko.</ref>. === Manĝado === [[Dosiero:Höckerschwan Cygnus olor Richard Bartz.jpg|eta|maldekstre|250ra|Manĝante ĉe surfaco.]] Ili manĝas ampleksan gamon de vegetaĵaro, kaj submerĝitajn akvoplantojn kiujn ili atingas per siaj longaj koloj, kaj per paŝtado surtera. La manĝo estas konstituata ĉefe de akvoplantoj kiaj la [[kanada elodeo]], la [[junko]]j, ĥaracoj de la genro ''Chara'', [[Verda algo|verdaj algoj]] kaj eĉ folioj de junaj [[saliko]]j. Ties manĝo komune inkludas agrikulturajn plantojn kiaj [[kolzo]] kaj [[tritiko]], kaj manĝantaroj vintre povas okazigi gravajn rikoltajn damaĝojn, ofte tiom multe per piedpremado per siaj grandaj retaj piedoj, kiom per rekta konsumado.<ref>{{Cite journal|last=Parrott|first=D.|last2= McKay|first2=H. V. |year=2001|title= Mute swan grazing on winter crops: Estimation of yield loss in oilseed rape and wheat. |journal=J. Crop Protection|volume= 20|pages= 913–919}}</ref> La muta cigno manĝas priserĉante en [[ŝlimo]] ĉefe {{JN|akva kreskaĵo}}, sed ankaŭ [[Molusko|molusketojn]], kaj eĉ [[fiŝo|fiŝetojn]], insektojn, amfibiojn ([[rano]]j) kaj eĉ pli malgrandajn birdojn. Dum [[vintro]] naturaj cignoj venas ĝis [[urbo]]j por profiti el la homaj donacoj. En [[Miĉigano]] oni konstatis, ke la cignoj manĝas animalan materion ĉefe dum la periodo de la [[mudo]] au komence de la printempo kiam la vegetaĵaro estas pli rara. Tiu specio preferas la akvejoj kies profundo permesas ilin atingi la fondon (ĝis unu metro) per sia longa kolo. Ili manĝas surtere terajn plantojn, kiaj [[poacoj]], kaj kelkajn [[senvertebrulo]]jn (malgrandaj [[heliko]]j, [[limako]]j aŭ insektoj manĝataj kun la englutitaj folioj). Ili uzas tri metodojn por manĝi: surface, plonĝado de kapo kaj kolo kaj plonĝado de la tuta korpk. Dum manĝado en surfaco, la beko estas tenita horizontale kaj filtras la akvon. Tiu metodo estas uzata de 51 al pli de 60 % de la tempo. La plonĝado de kapo kaj kolo povas daŭri 10 sekundojn; la korpo estas tiam tenita horizontale surface. Por la plonĝado de la tuta korpo, tiu estas submerĝata escepte la vosto kaj la kruroj. Ankaŭ la cignidoj povas plonĝi sub la surfaco de la akvo. Kiam la profundeco permesas ĝin, tiu birdo agitas la krurojn subakve. Tiu movo kirlas kaj la plej pezaj organismoj akumuliĝas, kaj tiele ili estas pli facile manĝeblaj. Tamen tiele ili povas ankaŭ engluti ĉasplumbaĵojn, kaj morti pro [[saturnismo]] (kio estas ofta kaŭzo de morto de cignoj de zono kie multe oni ĉasas). La ĉiutaga manĝo de cigno estis ĉirkaŭkalkulata inter 3,6 kaj 4&nbsp;kg ĉe plenkreskuloj dum [[mudo]]. Okazas mudo unu fojon jare, dum 4 al 6 semajnoj, kiam ili ne povas flugi. === Reproduktado === [[Dosiero:Aabach (Wetzikon) IMG 5012.JPG|eta|Nestumado komence de printempo, [[Ustermer Aa]] ĉe [[Wetzikon]], Svisio]] [[Dosiero:Cygne nid 2.jpg|eta|Cigno nestozorga.]] [[Dosiero:Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg|eta|''Cygnus olor'' - [[MHNT]]]] Post ties formo, kio okazas aŭtune aŭ vintre, la paro atendos unu jaron antaŭ reproduktiĝi sed restos ĝenerale unuiĝinta porvive<ref name=oiseauQC/>. Tiuj cignoj montras kelkajn konduterojn por [[pariĝado]], el starigo de kolplumoj al [[plumaranĝado]] kaj starigo de la korpo for de la akvo<ref name=oiseauQC/>. Kiam la plenkreskuloj [[Kopulacio|pariĝis]], ĉiu paro serĉas [[teritorio]]n. Ili instaliĝas ofte ĉe anasoj aŭ mevoj kiuj profitas la kapablon de cignoj atingi la akvoplantojn. Ili defendas agreseme la teritorion de grando varia, el 1,2 al 4,7 [[hektaro|ha]]<ref name=oiseauQC/>. La teritorioj estas ĝenerale sufiĉe apartaj. En [[Anglio]], studo de 1967 kalkulis averaĝan distancon inter nestoj de 2,4 al 3,2 [[kilometro|km]]<ref name=oiseauQC/>. Ambaŭ gepatroj konstruas la neston<ref name=oiseauQC/>. Mutaj cignoj nestumas sur grandaj amasoj kiujn ili konstruas el akvoplantoj (kun interno remburita el pli milda materialo kaj [[lanugo]]) en neprofunda akvo en insuloj meze aŭ ĉe la bordo de lago. Ili estas monogamaj (se unu partnero mortas, la alia serĉas novan partneron) kaj ofte reuzas la saman neston ĉiujare, restaŭrinte aŭ rekonstruinte ĝin se necese. La nesto tiele povas atingi diametron de 2 m kaj alton de 0,6 al 0,8 m<ref name=oiseauQC/>. Ili nestumas po unu fojon jare, sed en kaptiveco ĝis dufoje. Dum [[printempo]] (la [[reprodukta sezono]] estas de marto al aprilo) la cignino demetas de tri ĝis ok verdecbluajn [[ovo]]jn (po unu ĉiun duan tagon) kiujn ĉefe ŝi [[Kovado|kovas]] dum kvin semajnoj (ĝis 41 tagoj), sed ankaŭ la patro nestozorgas. La ovoj estas nesamgrandaj, la unua kaj la lasta estas plej malgrandaj. Ili defendas agreseme ne nur la tiujarajn cignidojn sed ankaŭ tiujn de pasinta jaro, kaj atakas, piedpremas kaj eĉ dronigas supozatajn minacintajn bestojn. La cignidoj estas [[nidifuga]]j kaj restas ĉeneste malpli de 48 horoj<ref name=oiseauQC/>. La grizaj cignidoj tuj iros [[akvo]]n, sekvantaj patrinon, patro sekvanta ilin. Masklo kaj ino kunhavas zorgon de la nesto, kaj eĉ post la idozorgado oftas vidi la tutan familion manĝoserĉantan. Seksa maturiĝo venas nur post tri jaroj; ĉe inoj eble nur post la dua jaro. Plej parto reproduktiĝas je la kvara aŭ kvina jaro. Ili vivas averaĝe 14 jarojn en naturo, kaj oni registris ĝis 23 vivojarojn. Naturaj mutaj cignoj nestas en [[Mezeŭropo]], sed oni povas trovi ilin en multaj aliaj landoj kie homoj enkondukis ilin. La longviva daŭro registrita ĉe tiu specio estas de 26 jaroj kaj 9 monatoj<ref name=oiseauQC>Les Oiseaux nicheurs du Québec : Atlas des oiseaux nicheurs du Québec méridional, Association québécoise des groupes d'ornithologues, Société québécoise de protection des oiseaux, Service canadien de la faune, Environnement Canada, région du Québec, 1995, Montréal.</ref>. == Disvastiĝo kaj habitato == === Habitato === Tiu cigno prefaras trankvilajn akvejojn kun malmulte profundaj bordoj kaj nombraj akvoplantoj. Ili bone toleras la habitatojn [[Plantoziĝo|eŭtrofiajn]]<ref name=birdsna/>. === Distribuado === La etendo de la populacioj de Muta cigno kovras la nordon kaj centron de [[Eŭrazio]] kio inkludas la [[Brita Insularo|Britan Insularon]], la sudon de [[Skandinavio]], la sudorienton de [[Rusio]], la centron de [[Eŭropo]], [[Turkio]]n, [[Balkanio]]n, la KAspian Maron, [[Kazaĥio]]n,, sudan Siberion ĝis la lago Baikalo, la sudorienton de [[Siberio]], nordan [[Mongolio]]n kaj la nordon de [[Ĉinio]]. Ili same reproduktiĝas en [[Nordameriko]], ĉefe laŭlonge de la marbordo de [[Atlantiko]], ĉe la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] kaj sude de [[Brita Kolumbio]]. Ili estas vagantoj en [[Hispanio]], [[Hungario]], [[Irano]], [[Irako]], [[Jordanio]], [[Egipto]], [[Kipro]], [[Malto]], [[Acoroj]], el [[Afganio]] al [[Barato]], [[Koreio]] kaj [[Japanio]]. Ankaŭ individuoj duonkaptivaj estas same en kelkaj lokoj de Nordameriko. [[Dosiero:Cygnus olor -Grand Canal, Dublin, Ireland -landing-8 (3).jpg|maldekstre|eta|Elfluge sur kanalo en Irlando]] La Muta cigno troviĝas nature ĉefe en moderklimataj areoj de Eŭropo tra okcidenta Azio, tiom oriente kiom ĝis [[Ĉemara Regiono]], ĉe Sidemi, en plej sudorienta azia Ruzio.<ref name="Dementev67">{{cite book |title=Birds of the Soviet Union|volume= IV |last=Dement'ev |first=G.P. |first2 = N.A. |last2=Gladkov |year=1967 |publisher= U.S. Fish & Wildlife Translation |location= |isbn= |pages= }}</ref> Gmelin (1789) kaj John Latham (1824)<ref name=Latham1824 /> informis pri Mutaj cignoj en Kamĉatko en la [[18a jarcento]]. En Eŭrazio, tiu specio estas ĉu [[Birdomigrado|migranta birdo]] ĉu [[loĝantaj birdoj|loĝanta]]. La movoj sezonaj estas influataj de la klimataj kondiĉoj. Ĝi estas nur en nordo kaj oriento [[Birdomigrado|migranta birdo]], nome tra nordaj latitudoj en Eŭropo kaj Azio, tiom sude kiom ĝis norda Afriko, la Mediteraneo kaj ĝis [[Barato]] kaj sudorienta [[Ĉinio]]. Oni konis kaj registris nestumadon en Islando kaj estas vaganto en tiu areo, same kiel ĝis Bermudo, laŭ la usona media programo de internacia statuso por birdospecioj, kiu lokigas ĝin en 70 landoj, reproduktante en 49, kaj vaganto en 16. Dum plej el la nuna populacio en Japanio estas enmetita, Mutaj cignoj estis pentritaj sur pergamenoj antaŭ pli da milo da jaroj, kaj naturaj birdoj el la kontinenta azia populacio ankoraŭ venas rare vintre. Naturaj migrantoj en Japanio kutime venas kun la Kantocigno kaj foje kun la Malgranda cigno. La Muta cigno estas protektata en plej el sia teritorio, sed tio ne evitis kontraŭleĝan ĉasadon kaj [[ŝtelĉasado]]. Ĝi estas ofte tenita en kaptiveco for de ties natura teritorio, kiel ormano de parkoj kaj lagetoj, kaj okazas fuĝoj. La posteuloj de tiuj birdoj iĝis naturigitaj en orienta [[Usono]] kaj la [[Grandaj Lagoj]], multe kiel la [[Kanada ansero]] faris en Eŭropo. Oni povas trovi ilin en multaj aliaj [[lando]]j kie [[homo]]j enkondukis ilin. Ĝi travintras apud [[maro]], ĉe senfrostaj [[akvo]]j. === Monda populacio === ==== Indiĝenaj populacioj ==== [[Dosiero:Cygne.jpg|250ra|eta|Trinkanta muta cigno]] La totala indiĝena populacio de Mutaj cignoj estas ĉirkaŭ {{unuo|500000}} birdoj<ref>Aliaj fontoj, kiaj [[BirdLife]], indikas {{unuo|600000}} al {{unuo|620000}} individuoj.</ref> fine de la reprodukta sezono (nome plenkreskuloj plus junuloj), el kiuj {{unuo|350000}} estis en la teritorioj de la [[iama Sovetunio]].<ref name=Hoyo/> La plej granda sola reprodukta koncentro estas {{unuo|11000}} paroj en la [[Volga Delto]].<ref name=Snow/> La ĝenerala teritorio estas ĉirkaŭkalkulata je {{unuo|100000}} al {{unuo|1000000}} da km². La populacioj de Muta cigno estas malproksime el atingo de la sojlo por esti lokitaj en la listo de [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|vundeblaj specioj]] (tio estas malpliiĝo de pli da 30 % en 10 jaroj aŭ tri generacioj)<ref name="BirdLife">Species factsheet: Cygnus olor, BirdLife International http://www.iucnredlist.org/search/details.php/141435/all{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 2008-10-21.</ref>. En 1993, la totala nombro de Mutaj cignoj en [[Usono]] ŝajne estis ĉirkaŭ {{unuo|10000}} <ref name=birdsna/>. De 1986 al 1993, la populacioj grave pliiĝis ĉe la atlantika marbordo<ref name=birdsna/>. La populacio en Britio, post malpermeso de plumbo en ĉasado, estas ĉirkaŭ {{unuo|22000}} birdoj, ekzemple vintre de 2006-2007,<ref name=WeBS>{{Citaĵo el libro|titolo=Waterbirds in the UK 2006/07|familia nomo=Austin|persona nomo=G.|kunaŭtoroj=Collier, M.; Calbrade, N.; Hall, C.; & Musgrove, A.|jaro=2008|loko=Thetford|eldoninto=Wetland Bird Survey|ISBN=978-1-906204-33-4}}</ref> nome iometa malpliiĝo el la pinto de ĉirkaŭ {{unuo|26000}}-{{unuo|27000}} birdoj en 1990.<ref name=Snow/> Tio supozas ĉirkaŭ 5,300 reproduktaj paroj, dum la resto estus nematuruloj.<ref>{{cite journal |last=Baker |first=H.|year=2006|title= Population estimates of birds in Great Britain |journal= British Birds |volume=99|pages=25–44 |id= |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.> }}</ref> Aliaj gravaj populacioj en Eŭropo estas la 6,800-8,300 reproduktaj paroj en Germanio, {{unuo|4500}} paroj en Danio, {{unuo|4000}}-{{unuo|4200}} paroj en Pollando, {{unuo|3000}}-{{unuo|4000}} paroj en Nederlando, ĉirkaŭ {{unuo|2500}} paroj en Irlando, kaj {{unuo|1200}}-{{unuo|1700}} paroj en [[Ukrainio]].<ref name=Snow/> Populacioj de okcidenta Eŭropo estis ege reduktitaj pro ĉaspremo en la 13a-19a jarcentoj, kun la escepto de duonhejmigitaj birdoj tenitaj kiel [[kortobirdo]]j fare de grandaj [[terposedanto]]j. Plej bona protektado fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcento permesis tiujn birdojn reveni al plej el ties iama teritorio.<ref name=Ticehurst>{{Citaĵo el libro|titolo=The Mute Swan in England|url=https://archive.org/details/muteswaninenglan0000unse|familia nomo=Ticehurst|persona nomo=N. E.|jaro=1957|loko=Londono|eldoninto=Cleaver-Hume Press}}</ref><ref name=Holloway>{{Citaĵo el libro|titolo=The Historical Atlas of Breeding Birds in Britain and Ireland 1875–1900|familia nomo=Holloway|persona nomo=S.|jaro=1996|loko=Londono|eldoninto=Poyser|ISBN=0-85661-094-1}}</ref> Pli ĵuse en la periodo ĉirkaŭ about 1960 ĝis komence de la [[1980-aj jaroj]], la nombroj denove malpliiĝis grave en multaj areoj, ĉefe pro [[plumbovenenado]] de birdoj englutintaj perdintaj [[kanpezilo]]j faritaj el [[plumbo]]. Post kiam la plumbaj kanpeziloj estis anstataŭataj de aliaj malpli venenaj alternativoj, la nombroj de Mutaj cignoj denove repliiĝis rapide.<ref name=Snow/> ==== Enmetitaj populacioj ==== Dum la 16a kaj [[17a jarcento]]j, tiu specio estis enmetita en kelkaj landoj de okcidenta kaj centra Eŭropo. Krome, ties areo de eŭropa disvastiĝo etendiĝis dum la dua duono de la 20a jarcento<ref name=birdsna/>. La Muta cigno estis same enmetita en kelkaj aliaj landoj kiaj [[Sudafriko]], [[Novzelando]] (kelkaj enmetoj de 1866 al 1871), [[Aŭstralio]] (kelkaj enmetoj de 1853 al 1920) kaj [[Japanio]]<ref name=birdsna/>. Mutaj cignoj estis enmetitaj en Nordamerikon kaj la pliiĝo de ties nombro rezultis en la fakto, ke ili iĝis [[invada specio]]. Aliaj enmetitaj populacioj estas malgrandaj, kun ĉirkaŭ 200 en Japanio, malpli da 200 en Novzelando kaj Aŭstralio, kaj ĉirkaŭ 120 en Sudafriko.<ref name=Hoyo/> ===== Nordameriko ===== En [[Nordameriko]], la Muta cigno estis enmetita nombrafoje kiel ornama birdo en publikaj ĝarcenoj, privataj bienoj kaj en naturo. Okazis enmetoj ankaŭ en [[Havajo]] en [[1920]] sed tie la specio malaperis post setliĝo<ref name=birdsna/>. Kelkaj sugestas ke la Muta cigno jam estis malmultnombre en Nordameriko antaŭ la [[Eŭropa koloniado de Ameriko|koloniado de Ameriko]]. Oni estis mortpafunta specimenon ĉe la [[Golfo James]], [[Kanado]] meze aŭ fine de la 1600-aj jaroj<ref name=SadSav03>Birds from the ground; the record of archaeology in Ontario, D. Sadler kaj H. Savage, 2003, Trent University Press.</ref>. Krome la karaktera bruo de flugilflugado estus estinta rimarkita kaj notita de [[John James Audubon]]. Ĉe ''[[The Birds of America]]'', Audubon deklaris, ke li akceptus la eblon de alia specio de cigno ĉe Ameriko («would accept the possibility of another swan species on the American continent») krome la Trumpetocigno kaj la Malgranda cigno<ref name="Birds of America">[[Birds of America]], [[John James Audubon]], http://www.abirdshome.com/Audubon/VolV/00506.html Konsultita la 2006-10-18.</ref>. Krome [[akvarelo]] de John White estis pentrita en [[1585]] dum esplorado scienca en Ameriko je la konto de [[Walter Raleigh]]. Tiu akvarelo ŝajne montras estadon de Muta cigno ĉe la atlantika marbordo en tiu epoko. Kvankam simple titolita ''La cigno'' («''The Swann''») fare de la artisto, ĝi estus identigita en la 1960-aj jaroj kiel reprezentanta Trumpetocignon, probable pro la nigra koloro de la beko. Ĵusa rekonsidero fare de la [[sciencisto]]j de la [[British Museum]], posedanto de la akvarelo, montris ke la [[plumbo]] en la uzitaj koloroj fare de White estus estinta malklariginte la kolorojn dum la venontaj 400 jaroj. La formo en S de la kolo, la Karunklo, la levitaj plumoj de la vosto kaj la ĝenerala aspekto de la birdo sugestas ke ne temus pri Trumpetocigno<ref name=Sloan07>Kim Sloan, A New World: England's First View of America, UNC Press, 2007, Chapel Hill, isbn = 978-0-8078-5825-7.</ref>. [[Dosiero:Photojenni - Aboard the swan ferry (by).jpg|eta|maldekstre|Cignido sur la dorso de patro.]] La Muta cigno estis enmetita en Nordameriko fine de la 19a jarcento. Ĵuse ili estis amplekse vidataj kiel [[invada specio]] pro sia rapida pliiĝo kaj efiko super aliaj [[akvobirdo]]j kaj indiĝenaj [[ekosistemo]]j. Ekzemple studo de populacigrandoj en malsupra areo de la [[Grandaj Lagoj]] el 1971 al 2000 trovis, ke la nombroj de Mutaj cignoj pliiĝas je averaĝa indico de almenaŭ 10% jare, duoblante la populacion ĉiu sepa aŭ oka jaro.<ref>{{cite journal |journal=Wildlife Society Bulletin |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14981898 |title=Rapid increase in the lower Great Lakes population of feral mute swans: a review and a recommendation |volume=31 |issue=2 |page=407 |year=2010 |last=Petrie |first= Scott A. |last2=Francis|first2=Charles M.}}</ref> Kelkaj studioj konkludis, ke la Mutaj cignoj draste malpliigas la densecon de submerĝita vegetaĵaro kie ili estas.<ref>{{Cite journal |author=Allin, Charles C.; and Husband, Thomas P.|year=2003 |month=September |title=Mute Swan (''Cygnus olor'') impact on submerged aquatic vegetation and macroinvertebrates in a Rhode Island coastal pond |journal=Northeastern Naturalist |volume=10 |issue=3 |pages=305–318 |doi=10.1656<!--/1092-6194(2003)010[0305:MSCOIO]2.0.CO;2--> |issn=1092-6194 }}</ref> En 2003, la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]] proponis, ke "malgrandigi la mediajn damaĝojn atribuitajn al mutaj cignoj" malpliigante ties nombrojn en la [[Atlantika Birdovojo]] al niveloj de antaŭ 1986, nome malpliigo de 67%. Laŭ informo publikita en ''Federal Register'' de 2003<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://edocket.access.gpo.gov/2003/pdf/03-20281.pdf|titolo=Finding of No Significant Impact and Final Environmental Assessment for the Management of Mute Swans in the Atlantic Flyway|familia nomo=Williams|persona nomo=Steve|gazeto=Federal Register|volumo=68|numero=152|aranĝo=PDF|paĝo=47085}}</ref> tiu propono estis subtenite de la dektri ŝtataj naturagentejoj kiuj sendis komentojn same kiel de 43 birdokonservaj, naturkonservaj kaj naturadministraj organizoj. Dek organizoj por [[bestaj rajtoj]] kaj la ampleksa majoritato de komentoj el individuoj estis kontraŭ. Tiam la Mutaj cignoj estis protektataj laŭ la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]] pro juĝa ordono, sed en 2005 la [[Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj]] oficiale deklaris ilin neindiĝena, neprotektata specio.<ref name=USDI>{{Cite web|url=http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|format=PDF|title=Final List of Bird Species to Which the Migratory Bird Treaty Act Does Not Apply|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|arkivdato=2011-07-26|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf|archivedate=2011-07-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726002022/http://www.dodpif.org/downloads/MBTRA_70FR372final.pdf |arkivdato=2011-07-26 }}</ref> La Mutaj cignoj estas plue protektataj en kelkaj areoj de Usono fare de lokaj leĝoj, kiel ekzemple en [[Konektikuto]].<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/connecticut/articles/2007/12/24/bird_lovers_conn_are_at_odds_on_swans/|title=Bird lovers, Conn. are at odds on swans|newspaper=[[Boston Globe]]|accessdate=[[7-a de aprilo]] [[2009]]|date=24a Decembro 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303194036/http://www.boston.com/news/local/connecticut/articles/2007/12/24/bird_lovers_conn_are_at_odds_on_swans/ |date=2016-03-03 }}</ref> La statuso de la Muta cigno kiel enmetita specio en Nordameriko estas disputata fare de [[premgrupo]] "Save The Mute Swans" (Savu la Mutajn cignojn) fondita de Kathryn Burton.<ref>{{Cite web |url=http://muteswanadvocacy.com/ |title=Mute Swan Advocacy |publisher=Mute Swan Advocacy |date= |accessdate=2012-05-03 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |arkivdato=2011-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |archivedate=2011-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://muteswanadvocacy.com/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824210757/http://muteswanadvocacy.com/ |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> Ili asertas, ke la Mutaj cignoj estas indiĝenaj en la regiono kaj pro tio meritas protekton. Ili plendas, ke la Mutaj cignoj havis originojn el Rusio kaj citas historiajn vidaĵojn kaj fosiliajn registrojn. Tiuj plendoj estas specife malakceptataj de la [[Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj]] kiel trompa.<ref name=USDI/> ===== Novzelando ===== La Muta cigno havis absolutan protekton en Novzelando laŭ la Naturleĝo de 1953 sed tio ŝanĝis en junio 2010 al pli malalta nivelo de protektado. Ĝi ĝuas ankoraŭ protekton sed oni povas mortigi aŭ kaptivi ilin sub permeso de la Ministrejo pri Konservado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://feeds.beehive.govt.nz/release/protection+status+changes+wildlife+act|titolo=Protection status changes to Wildlife Act|dato=10a de Junio 2010|eldoninto=New Zealand Government}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == La Muta cigno kaj homoj == [[Dosiero:Cignemut.jpg|eta|250ra|Muta cigno ĉe la rivero Segre en [[Katalunio]], [[Hispanio]]]] === Etimologio === La nomo de la genro ''Cygnus'' kaj la nomo de la specio ''olor'' signifas ambaŭ «cigno» devene de la [[antikva greka]] (''kuknos'') kaj en [[latino]], respektive<ref name=Liddell1980>Henry George Liddell kaj Robert Scott, 1980, A Greek-English Lexicon (Abridged Edition), [[Oxford University Press]], Britio, isbn =0-19-910207-4.</ref><ref>D.P. Simpson, Cassell's Latin Dictionary, Cassell Ltd., 1979, 5a eldono, Londono, paĝo 883, ISBN 0-304-52257-0.</ref>. Tamen en [[Nordameriko]], ĝi estis konata laŭ la nomo ''Sthenelides olor'' ĝis la [[1930-aj jaroj]]; la [[American Ornithologists' Union]] ŝanĝis tiam ĝian nomon. La kromnomo de ''muta'' devenas de la fakto ke ili estas malmulte voĉemaj, kompare kun la aliaj cignospecioj. === Minacoj === <!--[[Dosiero:PylonHorizon.png|eta|altdekstre|Elektraj turoj]]--> La junuloj estas viktimoj de kelkaj specioj de [[predado|predantoj]] kiaj la [[serpentotestudo]], la [[ezoko]]j, la [[vulpo]]j kaj la [[Nigra korniko|kornikoj]]<ref name=oiseauQC/>. Ankaŭ la [[homo]]l elprenas kaj ovojn kaj plenkreskulojn<ref name=oiseauQC/>. Aliaj homaj aktivaĵoj povas konstitui minacojn por tiu specio. Ĉefe en [[Svedio]], restoj de [[DDT]] kaj de [[pezaj metaloj]] ([[hidrargo]], [[kupro]], [[kadmio]]...) estis trovitaj en histoj de mutaj cignoj<ref name=birdsna/>. La [[plumbovenenado]] same estis observata en kelkaj registroj<ref name=birdsna/>. Krome la Mutaj cignoj povas kolizii kontraŭ homaj strukturoj, kiaj la [[Elektra tensio|linioj de alta tensio]] kaj la elektraj fostoj. Spite tion, la mutaj cignoj ŝajne bone eltenas la homan apudon kaj estas malmulte tuŝataj pro la [[habitata degradado|degradado de ties habitato]]<ref name=birdsna/>. === Laŭleĝa statuso === [[Dosiero:Höckerschwan Cygnus olor 2 Richard Bartz.jpg|eta|250ra|maldekstre|Detaloj de Muta cigno]] La Muta cigno estas unu de la specioj por kiuj oni aplikas la protektadon interkonsentita ĉe la [[Interkonsento pri la konservado de migrantaj akvobirdoj de Afriko-Eŭrazio]] kaj ĉe la [[Ramsar-Interkonsento]]. En Francio, kvankam tiu specio estas klasita en la listo de specioj sub protektado, la formo ''immutabilis'' aŭ blanka pola cigno estas klasita en la listo de hejmaj animaloj fare de la ministerio peri Ekologio kaj apudaj aferoj<ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000789087 Arrêté du 11 août 2006 fixant la liste des espèces, races ou variétés d'animaux domestiques ''Journal officiel de la République française'' (JORF), [http://www.legifrance.gouv.fr Legifrance] Konsultita la 8a junio 2008</ref>. Tiu specio ne estas ĉasata en [[Usono]] kaj estas protektata [[de facto]] ĉar la regularo ne konsideras ĝin kiel ĉasspecio<ref name=birdsna/>. La leĝaro de [[Nov-Ĵerzejo]] konsideras ĝin kiel protektata specio. Male ĝi estas konsiderata damaĝa aŭ invada spexio ĉe [[Nov-Hampŝiro]], [[Delavaro]], [[Minesoto]], [[Norda Karolino]], [[Virginio]], [[Oregono]] kaj en [[Vaŝingtonio]] kaj ne estas protektata tie<ref name=birdsna/>. En [[Kanado]], [[Ontario]] konsideras tiun specion kiel [[Birdomigrado|migranta]] kio lokas ĝin sub la protekto de la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref name=birdsna/>. === Administrado de la populacioj === En [[Usono]], kelkaj [[Usona ŝtato|subŝtatoj]] (nome [[Rod-Insulo]], [[Delavaro]], [[Marilando]], [[Virginio]], [[Miĉigano]], [[Oregono]] kaj [[Vaŝingtonio]]) klopodas kontroli la populacioj de Mutaj cignoj. Por tio oni uzas diversajn metodojn kiaj la detruado de ovoj, la ĉasado kaj forpelo de plenkreskuloj<ref name=birdsna/>. La administrado de la populacioj de Mutaj cignoj necesas pro ties troa disvastiĝo, pro ties detruado de nestoj de la [[Nana ŝterno]] kaj utilas por favori la resetligon de populacioji de [[Trumpetocigno]]<ref name=birdsna/>. == Kulturaj referencoj == [[Dosiero:Duckling 03.jpg|eta|260ra|Ilustraĵo de ''Malbela anasido'' fare de Vilhelm Pedersen.]] [[Dosiero:Knölsvan - (Cygnus olor) - Ystad-2020.jpg|eta|260ra|Paro lavas sin.]] [[Dosiero:Knölsvan (Cygnus olor) Ystad-2016.jpg|eta|260ra|Timigitaj flugas for.]] * La termino [[Cignokanto]] devenas el kredo ke la muta cigno vivus sian tutan vivon sen kanti por kanti nur unu belegan kanton ĝuste antaŭmorte. Laŭ la dialogo ''Fedono'' de [[Platono]], la mortonta [[Sokrato]] menciis la Cignokanton. * Muta cigno aperas en la moneroj rememoraj de [[Irlando|irlandaj]] [[eŭro]]j por marki la pligrandigon de 2004 de la [[Eŭropa Unio]] kio okazis dum la irlanda [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|Prezidanteco de la Eŭropa Unio]]. Tiu cigno kovas 10 ovojn reprezente de la novaj eŭropuniaj 10 landoj. * La Muta cigno estis [[nacia birdo]] de [[Danio]] ekde 1984. Antaŭ tio, la [[Kampalaŭdo|alaŭdo]] estis konsiderata la nacia birdo de Danio (el 1960). * La Muta cigno estas [[nacia birdo]] de [[Finnlando]] kaj tiele aperas en [[monero]]j kaj [[poŝtmarko]]j. * La fabelo [[Malbela anasido]] de [[Hans Christian Andersen]] rakontas la historion de cignido malakceptita de najbaraj kortobirdoj pro sia simpleco. Feliĉe (kaj surprize por aliaj), ĝi maturiĝas al gracia cigno, la plej bela birdo el ĉiuj. * La [[Brita monarko]] pluhavas nuntempe la rajton posedi ĉiujn nemarkitajn Mutajn cignojn en malferma akvo, sed la nuna reĝino plenumas sian rajton nun en ia etendo de la rivero Tamizo kaj ties alfluantoj. Tiu posedrajto estas kunhavata kun la [[gildo]]j de vinvendistoj kaj tinkturistoj, al kiuj oni garantiis posedrajtojn fare de la Krono en la 15a jarcento.<ref>[http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/SwanUpping/SwanUpping.aspx British Monarchy website] regarding swan upping and the Crown's ownership of Mute Swans.</ref> La ceremonio marki nomiĝas angle ''Swan upping''. * La Mutaj cignoj de la [[fosaĵo]] de la Episkopa Palaco ĉe la [[Katedralo]] de [[Wells]], [[Anglio]] estis dum jarcentoj trejnitaj por sonori [[sonorilo]]jn el kordoj ligitaj al tiuj por peti manĝon. Du cignoj ankoraŭ kapablas sonori por manĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bishopspalacewells.co.uk/wildlife.php|titolo=Bell Ringing Swans Of Wells|alirdato=2012-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718130327/http://www.bishopspalacewells.co.uk/wildlife.php|arkivdato=2011-07-18}}</ref> * La paro de cignoj de la Publika Ĝardeno de [[Bostono]] nomiĝas '''Romeo''' kaj '''Julieta''' laŭ la [[Romeo kaj Julieto|Ŝekspira paro]]; tamen oni trovis, ke ambaŭ estas inoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2005/08/12/thou_art_no_romeo/|titolo=Thou art no Romeo|alirdato=26a de Decembro 2009|familia nomo=Slack|persona nomo=Donovan|dato=12a de Aŭgusto 2005|verkaĵo=[[The Boston Globe]]}}</ref> * [[Camille Saint-Saëns]] komponis pecon nome ''Le Cygne'' en ''[[La Bestokarnavalo]]''. Ĝi estas ludata per soloa [[violonĉelo]] kaj du pianoj kaj reprezentas cignon glitante super akvo (violonĉelo) kaj la ondojn kiujn ĝi kreas (pianoj). === Filatelio === [[Dosiero:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|eta|250ra|Paro de Mutaj cignoj]] [[Dosiero:Cygnus olor flirt quadrat.jpg|eta|250ra|[[Pariĝado]] de Mutaj cignoj]] [[Dosiero:Swan.spreads.wings.arp.jpg|eta|250ra|Etendo de flugiloj]] [[Dosiero:Łabędź niemy 01.jpg|eta|250ra|Muta cigno sur akvo]] [[Dosiero:Mute Swan-Mindaugas Urbonas.jpg|eta|250ra|Parada muta cigno]] [[Dosiero:Muta cigno.jpg|eta|250ra|Muta cigno en urba ĝardeno de [[Vila Viçosa]] ([[Portugalio]])]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:40%;" |+ Landoj kiuj eldonis [[poŝtmarko]]jn kun bildoj de Muta cigno<ref>[http://www.birdtheme.org/scripts/family.php?famnum=27&page=3 Kompleta listo de tiuj poŝtmarkoj ĉe BirdTheme, nome ''Mute Swan, Cygnus olor'']</ref> |- ! scope=col | Lando ! scope=col | Jaro |- |[[Afganio]] |1989 |- |[[Aŭstralio]] |2005 |- |[[Aŭstrio]] |1967, 1984, 1986 |- |[[Barejno]] |2003 |- |[[Belorusio]] |1994, 1999, 2001 |- |[[Belgio]] |1983, 2005 |- |[[Bosnio-Hercegovino]] |2001 |- |[[Bulgario]] |1976 |- |[[Ŝarĵo]] |1972 |- |[[Ĉinio]] |1983 |- |[[Nord-Koreio]] |1996 |- |[[Kubo]] |1988 |- |[[Danio]] |1935, 1986, 2005 |- |[[Dominiko]] |2005 |- |[[Usono]] |1997 |- |[[Finnlando]] |1956 |- |[[Gambio]] |1987, 2000 |- |[[Ĝibraltaro]] |1996 |- |[[Britio]] |1977, 1993, 2005 |- |[[Guernsey]] |1984, 2006 |- |[[Gvineo Bisaŭa]] |2007 |- |[[Hongkongo]] |2001 |- |[[Hungario]] |1987 |- |[[Barato]] |1971 |- |[[Irlando]] |1997 |- |[[Manksinsulo]] |1983, 1991 |- |[[Japanio]] |1971 |- |[[Jersey]] |2004, 2005 |- |[[Kosovo]] |2006 |- |[[Latvio]] |2003 |- |[[Makedonio]] |1994 |- |[[Madagaskaro]] |1999 |- |[[Maldivoj]] |2001 |- |[[Malio]] |1978 |- |[[Malto]] |2005 |- |[[Moldavio]] |2003 |- |[[Mongolio]] |1973, 1987 |- |[[Nauro]] |2005 |- |[[Nikaragvo]] |1967 |- |[[Norvegio]] |1990, 1999 |- |[[Palaŭo]] |2005 |- |[[Paragvajo]] |1972 |- |[[Pollando]] |1983 |- |[[Rumanio]] |1965, 1968, 1977 |- |[[Rusio]] ([[Sovetunio]]) |1959, 1972, 1984 |- |[[San-Marino]] |1995 |- |[[Svedio]] |1942, 1953 |- |[[Svisio]] |2005 |- |[[Ukrainio]] |2004, 2008 |- |} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Cygnus olor flirt edit 20070609.jpg|[[Pariĝado]] Dosiero:Cygnus-olor-nest.jpg|Cigno en nesto Dosiero:Mute.swan.cygnets.750pix.jpg|Cignidoj kun plenkreskulo Dosiero:CygnusOlorJuvenile.jpg|Junulo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Baltaj miksaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo|Biologio|Zoologio|Birdoj}} * [http://gis.wwfus.org/wildfinder/ Arealo de muta cigno : tajpu ''Cygnus olor''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |date=2011-10-14 }} {{en}} {{Anseroformaj birdoj}} {{Leginda|2022|10|25}} {{ADLS|2012|31}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 76y6z5o3weo4c4g859tu86ysicdexqp 0 17459 9491422 9465046 2026-10-11T07:06:09Z Sj1mor 12103 9491422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO=HU-HB |situo de=Situo de Debrecen en Hungario |situo sur mapo2=Debrecen |situo de2 =Urba mapo de Debrecen |tipo1=reliefo }} '''Debrecen''' ({{lang-sk|Debrecín}}) estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Hajdú-Bihar]], kies departementejo estas kun departementorajto, en [[Distrikto Debrecen]], kies centro ĝi estas. Debrecen estas ankaŭ sidloko de romkatolika [[diocezo]]. La nomo ne havas sencon en la hungara. [[Dosiero:Debrecen légifotó.jpg|eta|maldekstre|220px|Universitato de Debrecen]] [[Dosiero:Piac Street, DebrecenDowntown.jpg|eta|Ĉefstrato de Debrecen (nun promenejo kun [[Tramtransporto en Debrecen|tramotrafiko]])]] [[Dosiero:Debrecen látképe.jpg|eta|Panoramo en Debrecen]] == Geografio == Debrecen situas sur [[ebenaĵo]], laŭ ĉefvojo kaj [[fervojo]] [[Budapeŝto]]-[[Szolnok]]-[[Nyíregyháza]], aŭtoŝoseo M3 estas proksime. La urbo (nomata [[Romo]] kalvinana) estas kultura, eduka centro de la regiono. La unuiĝintaj universitatoj de Debrecen (la universitatoj kiel scienca, agrara, medicina ktp.) fondis la Debrecenan Universitaton. La plej fama (jam internacia) evento de Debrecen estas la [[florkarnevalo]] ĉe la tago de Sankta-Stefano (20-a de aŭgusto). En Debrecen ĉiam viglis la esperanta movado, tiel la nomo de la urbo iom esperantiĝis al ''Debreceno''. La esperantigita nomo estis uzata en la nomo de la dumonata eldonaĵo ''Debrecena Bulteno'', redaktite de [[Tibor Papp]]. Pasinte ĝi estis la ĉefa urbo de la [[Protestantismo|protestantaj]] (kristanoj) en Hungario. Plu vidiĝas vasta kaj belega protestanta (kalvinana) templo, la tiel nomata Granda Preĝejo. Aliaj vidindaĵoj de la urbo estas Granda Parkarbaro, Kalvinana Kolegio, zooparko, boatlago, amuza parko, botanika ĝardeno, Muzeo Déri (kie oni povas rigardi la pentraĵojn de hungara pentristo Mihály Munkácsi), Kalvinana Pedagogia Altlernejo Ferenc Kölcsey, Debrecena Universitato, Hotelo Ora Virbovo, Kultur- kaj Konferenco-centro Ferenc Kölcsey, nova kaj malnova urbodomoj, Teatro Csokonai, sporthaloj, kuracbanejoj, naĝejo, moderna urbocentro, memortabulo al Zamenhof, diversaj monumentoj kaj publikaj skulptaĵoj ktp. == Historio de Debrecen == [[Dosiero:Megyeszékhely - Hajdú-Bihar megye - Debrecen.jpg|eta|Panoramo de Debrecen, centre estas kalvinana preĝejo]] La areo jam estis loĝata ekde la bronza epoko, pli poste aperis la nomadaj popoloj kiaj [[skitoj]], [[sarmatoj]], [[hunoj]], [[avaroj]]. Malantaŭ Budapeŝto ĝi estas la dua plej multloĝata kaj plej granddimensia urbo de Hungario, la ŝtat-administrada rezidejo, ekonomia, instrua, kultura centro de la departemento. Loĝata loko jam en la Árpád-epoko, skriba fonto (Regeatrum /juĝo-diplomaro/ de Várad) la unuan fojon mencias ĝin en [[1235]]. Fine de la [[13-a jarcento]] kiel bien-centro de la familio DEBRECENI (DEBreceni) ĝi ekevoluis kaj ĝi estis levata je rango de [[foira urbo]] en [[1361]]. Ĝian ekonomian bazon formis brutobredado, terkulturado kaj la longdistanca komerco havanta grandan trafikon, al kiu aliĝis vasta metia industrio. En ĝia historio grave rolis la reformacio disvastiĝinta en la [[16-a jarcento]]. Ĝia loĝantaro konvertiĝis unue al la luterana, poste al la kalvinana religioj ([[1540]]). [[Péter Méliusz Juhász]] tie organizis la kalvinanan [[eklezio]]n (1561-1562), kies centro ĝi estas eĉ nun, tial oni konas: "Kalvinana [[Romo]]". Sub la turka okupado ĝi akiris [[aŭtonomio]]n, ja la urbo situas inter reĝa Hungarlando, [[Transilvanio]] kaj la [[Turka Imperio]], tial la urbo pagis [[imposto]]jn al la menciitaj partoj. Post la forpelo de la otomanoj ĝi fariĝis [[libera reĝa urbo]] en [[1693]], sed centrigaj, germanigaj, katolikigaj streboj de regantoj e1 la dinastio [[Habsburgoj]] malpliiĝis la aŭtonomion. Ĝis mezo de la [[19-a jarcento]] la urbo gardis tutlandan signifon dank' al la Kalvinana [[Kolegio]] (fondata en [[1538]]). Inter [[januaro]] kaj [[junio]] de [[1849]] Debrecen estis 1-a provizora rezidejo de la hungaraj registaro kaj parlamento. La 14-an de aprilo 1849 en [[Kalvinana grandpreĝejo (Debrecen)]] la hungara parlamento parlamento voĉdonis por proklami la sendependecon de Hungarlando. Sekve de la politika kompromiso ĝi fariĝis la rezidejo de [[departemento]] [[Hajdú-Bihar]] en [[1876]] kaj la strukturo de la loĝloko kun agrara karaktero transformiĝis konforme al ĝia nova ago-sfero. Elformiĝis ĝia institucia retaro, daŭre kreskiĝis la loĝantar-nombro (inter 1870 kaj 1910 kun 200 %!), kreskiĝis ankaŭ proporcio de la metiistoj kaj komercistoj, elkonstruiĝis ĝia urbo-karaktera loĝej-centro, kaj oni konstruis ankaŭ kelkajn [[fabriko]]jn (Vagon-riparejo de Hungaraj ŝtataj Fervojoj, Tabakfabriko, Bierofabriko, Muelejo "Stefano", Urba Presejo, Teksaĵ-fabriko, Salamo-fabriko "Vidoni", Medikament-fabriko "Rex", Fabriko de Feraj kaj Latunaj Mebloj). En la [[2-a mondmilito]] ĝi suferis pro gravaj damaĝoj. Fine de la milito tie ĉi kunsidis la Provizora Parlamento, ke tie ĉi funkciis la [[Provizora Nacia Kabineto]] (la 22-an de decembro 1944). La [[Batalo de Debrecen]], nomita de la [[Ruĝa Armeo]] Debrecena Ofensiva Operaco, estis batalo okazinta de la 6a ĝis la 29a de oktobro 1944 en la Orienta Fronto dum la [[Dua Mondmilito]]. La germanoj suferis ĉirkaŭ 15 000 perdojn enkalkulinte mortintojn kaj vunditojn, dum hungaroj perdis ĉirkaŭ 20 000 same enkalkulinte mortintojn kaj vunditojn. De la alia flanko oni perdis preskaŭ duoble: 19 713 sovetaj mortintoj aŭ malaperintoj kaj 64 297 vunditoj kaj rumanoj ĉirkaŭ 33 500 mortintojn kaj vunditojn. Post la milito, en reorganizita ŝtat-administrada sistemo ĝi fariĝis la rezidejo de la departemento Hajdú-Bihar en [[1950]]. La urbo-evoluiga programo komencita inter 1950 kaj 1954 rezultigis karakter-formajn ŝanĝojn. La novaj industriaj instalaĵoj (Medikament-fabriko BIOGAL, Lagro-fabriko, Fabriko de Medicinaj Instrumentoj, Dom-fabriko, Konservaĵ-fabriko, Ŝu-fabriko), krome la modernigitaj, kompletigitaj fabrikoj faris la urbon signifa industria centro (Debrecen koncentras ĉirkaŭ 60 %-ojn de la induatriaj dungitoj en la departemento). Restis grava ankaŭ la instruado. Krom la fama Kalvinana Kolegio (nun ĝi donas hejmon al la kalvinana kolegio, al la [[Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen]] kun la plej granda eklezia [[libraro]] de Hungario), [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] fondata en [[1912]], Medicina Universitato (memstara ekde 1950), [[Ekonomia Akademio (Debrecen)]] (fondata en [[1868]], Pedagogia Altlernejo (ekde 1856; sur altlerneja nivelo ekde 1976), Konstru-industria Teknika Altlernejo (1972), Artmuzika Altlernejo (1974. En Debrecen funkcias Tabak-esplora Institucio (pere de la disvolvo de Tabakprodukta Stacio, fondata en 1897; 1966). Nukleo-esplora Institucio de Hungara Scienca Akademio (1954), Sun-fizika [[Observatorio]] de HA (1958). Ĝiaj signifaj kulturaj institucioj: [[Teatro Csokonai (Debrecen)]] (1865), Muzeo "DÉRI" (1930), Muzeo "MEDGYESSY" (MEDdjesi; 1982), Kulturcentro [[Ferenc Kölcsey]] (1983). La historia pasinteco, vidindaĵoj, artmonumentoj de la urbo altiras signifan turismon. Parto de ĝia limo apartenas al la tre ofte vizitata Regionprotekta Distrikto [[Hortobágy]], ankaŭ ĝia kuracbanejo kun [[termofonto]] 68-celsiusgrada en la Granda Arbaro akceptas multajn gastojn. Inter ĝiaj artmonumentoj la plej malnovaj estas la [[Kalvinana etpreĝejo (Debrecen)]] (1726) kaj la romkatolika [[Katedralo de Sankta Anna (Debrecen)]] (1746, baroka), la plej famaj estas Kalvinana Kolegio (1803 - 1816) kaj la jam menciita Kalvinana Grandpreĝejo (1805 - 1821), klasikismaj konstruaĵoj projektitaj de Mihály PÉCHY. === Kronologie === [[Dosiero:DebrecenAranybika.jpg|eta|Hotelo en Debrecen]] * 1241. La loĝlokojn elformiĝintajn en la teritorio de Debrecen la tataroj certe pereigis. * 1271. La unua mencio de membroj de la bienula familio: "Debreceni Rophoin és Péter nemes urak" (Nobelaj sinjoroj Rophoin kaj Péter de Debrecen). * 1282. Sub iu bienulo de Debrecen, banuso Rophoin, komenciĝas elformiĝi la posta tiel nomata debrecena latifundio (bienaro). * Inter 1291 kaj 1294. Laŭ registro pri gren-dekona imposto al la episkoplando de Várad la tri kunbienuloj de la loĝloko: banusoj Rophoin, Dózsa kaj Péter (rofojn, doĵa).Dózsa estis kuzo de Rophoin,malproksima parenco de Péter. * Inter 1280-1300. Finkonstruiĝas la fortikigita nobeldomo, la posta "malnova fortikaĵo", en la teritorio de la nunaj stratoj Csapó (ĈApo'),Vár kaj Piac. Inter 1297-1317. Imre (Emeriko), episkopo el Várad, konsekris la preĝejon "Sankta Anna" de Debrecen. * 1299. Servutulojn de la debrecena komercisto, banuso Rophoin, hejmenvenantajn oni atakis ĉe Kakat (nun:Kunhegyes; KUNhedjeŝ) kaj forrrabis iliajn altvalorajn varojn. * 1311. Banuso Rophoin donacis siajn bienojn en la departemento Bihar al sia proksima parenco, Dózsa Debreceni (Dózsa de Debrecen), la banuso ne ordonis pri la bienparto en Debrecen. * 1316, fino de junio. Dózsa Debreceni, kiel ĉefa estro de la reĝa armeo, venkas la armeon de palatino Kopasz (kopas) en batalo apud la urbo, kiun partoprenis ankaŭ servutuloj el Debrecen. * 1318 Morto de banuso Rophoin; ankaŭ liaj bien-partoj en Debrecen estis ricevitaj de Dózsa. * La 4/5-a de majo 1320. Reĝo [[Karolo la 1-a (Hungario)]] restadis en Debrecen, tie ĉi li eldonis diplomojn. * 1322. Morto de palatino Dózsa; liajn bienojn en Debrecen heredis la filoj Jakab kaj Pál, la bienulo de eta parto en la loĝloko estas Péter kaj lia filo Jakab el alia linio familia. Jakab Debreceni (Jakab de Debrecen) fondas monaĥejon por franciskanoj kontraŭ la bienula kastelo (sur la parcelo nro 13 en la strato Csapó). * Ĉirkaŭ 1323-1324. Dominikanoj perforte okupas la Preĝejon "Sankta Andreo". En *1326 je ordono de la papo oni redonis ĝin al la pastoro. Pri la dominikanoj alia indiko ne estas en la urbo. * La 11-15-a de oktobro 1325. Reĝo Karolo denove vizitas Debrecen-on, kie li eldonas diplomojn. * 1332. La diplomo de reĝo Karolo pri varo-haltiga [[privilegio]] al [[Nyírbátor]], menciis ankaŭ "juĝistojn, asizanojn,'hospes'-ojn (enmigrintajn gastojn) kaj komercistojn" de Debrecen. Tio pruvas la fondiĝon de la konsilantaro. * La 5-a de majo 1429. La serba despoto Đurađ Branković konfirmas la rajtojn kaj privilegiojn. * La 19-a de julio 1433. La serba despoto Đurađ Branković permesas al la urbo Debrecen - baze de la privilegio ricevita de reĝo Sigismondo - pagi la jaran imposton kaj aliajn krompagojn, kutime pagatajn al la bienulo, per oraj forintoj kun aktuala valoro. Li permesas krome, ke en ia okazontaj proces-sferoj inter civitanoj, la urbo mem juĝadu, li signis kiel apelaciajn forumojn ia konsilantaron de la urbo [[Buda]], la fisko-revizoron, kaj laste sin mem. * La 16-a de oktobro 1435. Reĝo [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] ordonas al la regnoklasoj, ke ili ne kuraĝu akuzi civitanojn de Debrecen antaŭ la urba tribunalo; ili ne rajtas juĝi ilin; ili ne kuraĝu preni kiel garantiaĵojn iliajn posedaĵojn, havaĵojn kaj varojn, per kiu ajn motivo. * Ekde 1446 aŭ 1450: La debrecena bienaro kaj la urbo estas ekposedata de [[János Hunyadi]]. * La 28-a de aŭgusto 1449: la peltistaj majstroj de Debrecen, ricevas privilegian diplomon de la debrecena ĉefjuĝisto Gergely MESZÁROS (gergej MEsa'roŝ). * La 31-a de januaro 1451. Gubernatoro János Hunyadi liberigas la urbon de la pago de "lucrum eamerae" (fiska profito). * La 9-a de marto 1458: Por la evoluigo kaj plialtigo de la urbo, reĝo [[Matiaso la 1-a (Hungario)]] liberigas la civitanojn de Debrecen de la devo pagi fiskan imposton, pro multspecaj meritoj, kiujn ĝi montris al la reĝoj de la lando, krome al lia familio. * La 26-a de septembro 1459. Matiaso konfirmas la liberecon de la servutuloj ekloĝi en Debrecen. * La 8-a de oktobro 1466. Elizabeta, la patrino de reĝo Matiaso, je peto de civitanoj en Debrecen, donas al la urbo aranĝorajton por [[foiro]] daŭranta dek kvin tagojn ekde la tago de Paŭlo la Ermito (la 10-a de januaro). * La 12-a de aprilo 1470.Reĝo Matiaso permesas, ke la servutuloj serŝuldigintaj sin povu veni en Debrecen-on kaj tie ekloĝi. * La 27-a de majo 1472. Elizabeta, la patrino ĉe rego Matiaso, donacas testamento-rajton al la civitanoj de Debrecen. * La 25-a de maja 1475. Elizabeta, la patrino de reĝo Matiaso, permesas al la civitanoj de Debrecen, ke ili instalu trinktrogon por 13 brutoj okaze de foiroj, kaj ke 1-a urbo funkciigu kontrol-markitan pesilon. * La 3-a de julio 1477, Reĝo Matiaso prenis la varo-haltigan rajton de [[Nagyvárad]] (nun Oradea en Rumanio) kaj ĝin donacis al Debrecen. * La 27-an de septembro 1479. Elizabeta, la patrino de Matiaso konfirmas tiun privilegion de la civitanoj en Debrecen, ke ili rajtas libere transloĝiĝi kien ajn en la lando. * La 4-an de junio 1484. Reĝo Matiaso liberigas la loĝantaron de la civito Debrecen el sub la ŝarĝo de ĉiaspeca persona kaj poseda imposto kaj li permeeas, ke la debrecenanoj vendu la salon aĉetitan de la fisko. * La 11-a de novembro. Reĝo Matiaso donacas la debrecenan bienaron al sia filo, János CORVIN (Johano Korvin). * La 25-a de marto 1485. La unua konata [[incendio]] okazis en la urbo. La suda kaj orienta urbopartoj pereas. * La 3-a de novembro 1492, [[Johano Korvin]] konfirmas ĉiujn rajtojn kaj privilegiojn de Debrecen, kiujn ĝi ricevis de reĝo Matiaso. 1492-1493. Johano Korvin donas Debrecenon kiel garantiaĵon al Imre DERENCSÉNI (DErenĉe'ni) kaj Márk HORVÁTH (HORvat'). * La 21-a de julio 1494. Reĝo Ladislao la Dua donacas sendoganecon validan por 18 tuta teritorio de la lando al la civitanoj kaj loĝantoj de Debrecen. * La 9-a de oktobro 1494. Je plendo de la urbo Debrecen Johano Korvin ordonas a1 la civitanoj kaj servutuloj en la loĝloko Sziget (siget), ke ili ne aŭdacu priplugi la poŝtokampojn en la bienoj de Sziget kaj Elep. * La 16-a de majo 1500. Volante kreskigi la loĝantaron de Debrecen, Johano Korvin ordonas, ke ĉiuj loĝantoj enloĝiĝantaj el provincoj, kiuj ekloĝas en forlasitaj domoj, estas liberaj pri pago de ĉiaspecaj ordinaraj kaj eksterordinaraj kotizoj dum ses jaroj kaj se ili ekloĝas en ĵus konstruitaj domoj - dum 12 jaroj. * La 23-an de septembro 1500. Reĝo [[Ladislao la 2-a (Hungario)]] konfirmas 1-a sendoganecon kaj juĝorajton super ĝiaj civitanoj de la urbo Debrecen. * La 27-a de septembro 1500. Johano Korvin ordonas al siaj bienaj oficistoj loĝantaj en Debrecen, ke ili ne aŭdacu juĝi, monpuni la loĝantojn de la urbo kaj akcepti [[apelacio]]jn senditajn al ili. * La 23-a de novembro 1500., Reĝo Ladislao la 2-a (Hungario), je plendo de Johano Korvin, ordonas al ĉiuj ĉiarangaj aristokratoj de la lando, ke ili ne aŭdacu malhelpi la transloĝiĝon en Debrecenon al la servutuloj kvitigintaj sin de ĉiaspecaj ŝuldoj al siaj bienuloj. * La 23-a de novembro. Ladislao la 2-a konfirmas la privilegian diplomon datitan la 2-an de aprilo 1405 de reĝo Sigismondo, kiu rilatis al la ĉirkaŭbaro de la urbo kaj pri ĝiaj propra juĝo-rajto kaj feŭda censo. * 1542. Parto de la urbanoj de [[Szeged]] fuĝantaj de la otoman-turkoj ekloĝas en Debrecen, * la 29-a de junio 1543. Je iniciato de Reĝo [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] okazas kunveno de landparto en Debrecen. La reĝon reprezentas András BÁTHORI (ANDraŝ' BAtori), ĉefkapitano. * Septembro 1544. [[Georgo Fráter]] okazigas kunvenon de landparto en Debrecen. * La 7-a de junio 1545. Georgo Fráter okazigas guberniestran kunvenon por Transtisio en Debrecen. * La 20-a de septembro 1545. En la [[sinodo]] aranĝita en Erdőd la nova debrecena komunumo kiel [[religia komunumo]] apartigis sin de la roma katolika eklezio, akceptinte la hungaran kiel preĝolingvon. * La 12-an de septembro 1548.Reĝo Ferdinando donas sian bienparton en Debrecen al Gáspár SERÉDY (GASpar' ~Ĝre'di), kiel garantiaĵon. * La 9-a de septembro 1549. [[Izabela Jogajlido]] ordonas, ke ŝtataj kaj departementaj oficistoj observu la privilegiojn de Debrecen, donacitajn de reĝo Johano. * 1549. Komenciĝas en Debrecen la protestant-spirita agado de András DÉZSI (AnDraŝ' deĵi) kaj kalvinana pastro Balázs RADÁN/RÁDAI (BAlaĵ' RAdan'/RAdai. * 1550. Pli kaj pl multe da nobeloj transloĝiĝas en Debrecenon. * 1551, [[Márton Kálmáncsehi Sánta]] (KALmanĉehi ŝAnta) debrecena pastoro ekbatalas kontraŭ la restaĵoj de la katolikismo. * 1552. La katolikaj preĝejoj en Debrecen transdoniĝas en la posedon de la reformita eklezio. ** Ĉesas la funkciado de la romkatolika eklezio en Debrecen. En Debrecen oni registris 1216 domojn - loĝantarnombro de la urbo estas proksimume 7-8 mil. ** Bienulo János TÖRÖK; (janoŝ terek) konfirmas la administran kaj aŭtonomian regularon de la urbo Debrecen faritan la 24-an de aprilo 1552. * La 11-20-a de junio 1555. La. urbo estas ekregistrata en la "sanĝako" (distrikto) [[Szolnok]], sed regado-imposton pagas ankoraŭ al la [[paŝao]] de [[Buda]]. * 1556. La unua mencio pri vitkulturo en Debrecen. ** Reĝedzino Izabela Jogajlido kaj reĝo Johano Sigmundo komune konfirmas plurajn privilegiojn de la urbo Debrecen. * 1557. La unua mencio pri la arĝentista gildo. * 1558. Oni elektis Péter MÉLIUSZ JUHÁSZ-on. (MElius Juhas'), kiu luis 1-a protektadon de la bienulo János TÖRÖK (jaro tcrclt), kiel pastoro de Debrecen. ** Incendio kaŭzenta grandnajn damaĝojn okazis en la suda urboparto. * Januaro 1561. La fondinto de presejo en [[Mosonmagyaróvár|Magyaróvár]] kaj [[Kassa]] (nun Koŝice en Slovakio), [[Gál Huszár]] fondis [[presejo]]n. * 1561, somere: oni ordonis [[Péter Méliusz Juhász]] episkopo * 9-a de junio 1561: Reĝo Johano Sigmundo ordonis, ke la nobeloj transloĝiĝintaj Debrecen-on pagu [[imposto]]n. * 30-a de novembro 1561: oni anoncas kontraŭ ARANY Tamás antitriniaran instruon, Péter MÉLIUS JUHÁSZ publike diskutas. * armitoj de György BUBEK pribruligis kaj prirabis Debrecen-on. * 1562: okaze de paskaj foiroj, turkoj ŝtelakiradis en Debrecen. * La morto de TÖRÖK János. En tiu ĉi jaro ĉesis la senpera interveno far bienuloj en la vivo de Debrecen. * Péter MÉLIUS JUHÁSZ kun helpe de György CZEGLÉDI kaj Gergely SZEGEDI pretigas la unuan hungaran konfesion sub la titolo „Confessio catholica”. Tiu ĉi verko aperis en Debrecen. * 18-a de julio 1563: Reĝo Johano Sigmundo konfirmas la rajton pri libera ekloĝo de la servutuloj en Debrecen. * 26-a de aprilo 1564: Balázs LITERÁTI. la ĉefjuĝisto de Debrecen, ordonas „pro konfuzaj kaj minacplenaj tempoj”, ke oni aranĝu la foirojn – ĝis tiam aranĝitajn sur stratoj – sur la placo antaŭ la urbodomo. Septembro 1564: Tri incendioj pereigis en Debrecen. Dum la dua fajrego – la 6-an de septembro – forbruliĝis la domoj de la stratoj Csapó, Péterfia, Mester kaj Csemete. Forbruliĝis ankaŭ la Preĝejo „Sankta Andreo”- la nuna Granda Preĝejo kun la kolegio, malantaŭ ĝi. La rekonstruado de la preĝejo okazis nur en 1626. * 1564: trupoj de Menyhért BALASSA ruinigis kaj prirabis Debrecen-on. * 1565: Armitaj homoj de Antal SZÉKELY ruinigis, bruligis kaj prirabis Debrecen-on. Ruiniĝis ankaŭ la t.n. Malnova Kastelo. * 1566: Debrecen akiris defendodiplomon de Sulejman. * 1566-1570:La kalvinana eklezio konstruas preĝoĉambron el la ruinoj de la norda kapelo de la Preĝejo „Sankta Andreo”. Oni finkonstruas la novan paroĥejon kaj la urbodomon. * 24-26-an de februaro 1567: La debrecena [[sinagogo]] de la kalvinana kurso kunsidas. * 13-a de oktobro 1567: Per sia defendo-diplomo Johano Sigmundo sekurigas la impostan kaj doganan liberecon de la urbo. * 1567: tataroj (mongoloj) denove atakas Debrecen-on. * 28-a de majo 1568: Johano Sigmundo sekurigas la juĝorajton de la urbo super la nobeloj vivantaj en Debrecen, krom la apelacio al la pripersona tribunalo de la reĝo. * La 21-a de majo 1569. Reĝo Johano Sigmundo ordonas en la diplomo skribita al siaj oficiroj en Debrecen, ke la Granda Arbaro kaj la Arbaro de Apafa estas sub la protektado de la debrecenaj juĝistoj. * 1569-1570. Ribelo de György KARÁCSONY (djerdj KAra'ĉonj). La "nigrulon" oni ekzekutis en Debrecen. * 1570. La konsilantaro de la urbo limigas la tarifojn de 1-a ĉevojaj priservoj farotaj por afero de la urbo: al Transilvanio, Buda po 3 forintoj, al Szolnok (solnok), Kassa (kasŝa;nun Koŝice en Slovakio) po 1,50 forintoj, al Eger, Diósgyőr (DIoŝ'djer') po 1 forinto, al Tokaj kaj Ecsed (eĉed) po 50 denaroj. * 1576. Foiran reglamenton eldonas la urbo. * La 12-a de decembro 1577. Kristóf BÁTHORI (KRIŝtof' BAtori), kapitano de Várad, skribas leteron al la juĝisto de Debrecen, per kiu li ordonas teni la arbarojn en malpermesiteco, tiel sekurigante la lignon por konstruado je okazo de eventuala incendio. * 1577. Aperas la unua hungarlingva lernolibro de aritmetiko, titolita "Arithmetica". * 1580. Incendio pereigis. Forbrulis la urboparto sude de la stratoj Szent Anna (Sankta Anna) kaj Miklós (MIKloŝ'=Niko1ao) * La 22-a de oktobro 1582. [[Stefano Báthory]], [[duko]] de [[Transilvanio]], reĝo de Pollando, konfirmas la privilegiajn diplomojn donitajn antaŭe al Debrecen. * La 25-a de oktobro 1582. István BÁTHORY donas juran protekton al la loĝantaro de Debrecen kontraŭ [[hajdukoj]] kaj aliaj personoj. Li garantias la posedaĵojn de la civitanoj, la liberecon de la semajnaj kaj tutlandaj (naciaj) foiroj. * La 8-a de januaro 1583. István BÁTHORY ordonas, ke la nobeloj loĝantaj en la urbo partoprenu pagi komunajn impostojn. * La 30-a de marto 1583. [[Sigmundo Báthori]], duko de Transilvanio, konvene al la praa jurpraktiko, donacas per diplomo al la civitanoj la arbarteritorion de Granda Arbaro kaj Apafa, krome 1-a teritorion de Máta. * La 25-a de majo 1583. Vin-venda rajto donita de István BÁTHORY. * La 15-a de decembro 1583. István BÁTHORY ordonas, ke la nobeloj vivantaj en Debrecen interdivide partoprenu pagi impostojn de la urbo. * 1585. Malsatego kaj pesto dekumas la loĝantojn. * La 25-a de oktobro 1588. István BÁTHORY rajtigas la urban magistraton persekuti kaj puni ĉiaspecajn kulpulojn en ĉia agosfero, inter ili ankaŭ la bovopelistojn, nomatajn hajdukoj. * 1588. Tiujare oni komencis skribi en la matrikulojn de Kalvinana Altlernejo. La unua enskribita studento: Johannes NOGHERI. * 1588. 0ni inaŭguras la akademian fakon de Kalvinana Kolegio. * 1590. La gildo de radfaristoj ricevas privilegio-diplomon. * La 22-a de merte 1593. Reĝo Rudolfo sekurigas sendoganecon por la produktoj manufakturitaj de metiistoj. * La 18-a de julio 1594. La popolo fuĝe serĉas rifuĝejon antaŭ tataraj (mongolaj) hordoj. * 1594. Tiom da akridoj invadas la kampojn de Debrecen, ke oni kanone pafadas ilin. * 1595. Tataroj (mongoloj) murdas senatanon Ferenc KABAY (KAbai). * 1595. [[Tamás Nádasdy]] apud Debrecen dispelas la armeon de bejo de [[Szolnok]]. * La 12-a de januaro 1598. Zsigmond (sigmundo) BÁTHORY (ĵigmond BAtori), princo de Transilvanio, malpermesas al la hajdukoj molestadi la loĝantaron. * La 5-a de februaro 1598. Reĝo [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] konfirmas la antaŭajn privilegiojn de la urbo. * 1598-1602_ Debrecen kune kun Transilvanio estis prenita sub superregadon de [[Habsburgoj]]. * La 5-a de februaro 1599. Reĝo Rudolfo la Dua donas privilegi-diplomon al la gildo de sapfaristoj. * La 4-a de septembro 1599. Reĝo Rudolfo la Dua malpermesas ŝarĝi la loĝantaron per diversaj impostoj. * La 4-a de septembro 1599. Reĝo Rudolfo la Dua disponas al la ĉefa juĝisto ne restrikti la rajton de semajnaj foiroj aranĝataj sur grandaj stratoj, ĉar tio ofendas la interesojn de la urba publiko. * La komenco de la 18-a jarcento. Senatanoj Benedek GASPÁR (BEnedek GAŜpar') kaj Péter SZABÓ (SAbo') venkas la tataran armeon. [[Dosiero:Kölcsey-főiskola.jpg|eta|550px|Lerneja konstruaĵo en Debrecen]] Vicjuĝiston András IGNÁT-on (ANDraŝ' IGnat') murdigas la grandveziro. Senatanon Tamás SZAPPANOS TŐKÉSon (TAma&' SAPpanoŝ TEkeŝ') la tartaroj murdas, senatanon István OLÁH-on (ISTvan' ola') ili kuntrenis en kaptitecon. * La 10-a de marto 1603. Giorgio Basta, la imperiestra ĉefkapitano de Transilvanio, donas protekto-diplomon al Debrecen. * La 16-an de oktobro 1604. Stefano BOCSKAI avane de siaj hajduk-trupoj enmarŝas Debrecen-on. * 1604. La gildo de botistoj kaj ŝuistoj disduiĝas. * La 5-a de majo 1605. István BOCSKAI konfirmas 1-a ĝistiamajn privilegiajn de Debrecen. * La 6-a de majo 1605. István BOCSKAI permesas al la nobeloj vivantaj en Debrecen, ke anstataŭ persona insurekcio (militservo) ili donu certan nombron de soldatoj, aŭ ili elaĉetu la militservon per monsumo. * La 19-a de junio 1607. [[Zsigmond Rákóczi]], duko de Transilvanio, konfirmas la situacion de la servutuloj. * 1609: La gildo de tanistoj ricevas privilegi-diplomon. * 1609.12.08.: Reĝo [[Matiaso la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] en privilegia diplomo liberigas la urbon de la impostpagado * 1609.09.13.: duko [[Gabrielo Báthori]] donacas la dismon (dekonaĵon) de [[Szepes]] al la Kolegio. * 1613.06.24.: Gabrielo Báthori, duko de Transsilvanio, konfirmas la privilegiojn de Debrecen ĝis nun kaj li donas juran defendon al la komercistoj. * 1616.04.12.: Gabrielo Báthori, duko de Transsilvanio, konfirmas la posedan kaj personan liberecojn de la civitanoj de Debrecen. * 1617: Rabsoldatoj de la paŝao en Buda murdas konsilantanojn János TÚRI SZABÓ-on (Janoŝ Turi Sabo) kaj Lőrinc TÓTH-on (lerinc tot’) * 1619.09. :Aperas en Debrecen „Quarela Hungariae” (Plendo de Hungario) de [[Gabrielo Betlen]], duko de Transsilvanio, latin- kaj hungarlingva problemaĵo konceptita de Péter ALVINCZI, pastro de la urbo [[Kassa]]. Debrecen estas privata bieno de la princo de Transsilvanio. * 1621.09-1622.01.: Grava [[pesto]]kontaĝo pereigas en Debrecen. Pli ol dumil homoj mortas. * 1623: Incendio pereigas en Debrecen. LA urboparto ĉirkaŭ la strato Várad preskaŭ tute pereas, la fajrego ne indulgis eĉ ĉe la strato Csapó (ĈApo’) * 1624.03.14.: Gabrielo Betlen, duko de Transsilvanio invitas deputitojn de Debrecen al la parlamento en [[Gyulafehérvár]]. La urbon reprezentas la civitanoj György GARÁZDA (djerdj Garaz’da) kaj Ferenc ORMÁNKÖZI (Orman’kezi). * 1624: Refoje pereigas pestokontaĝo en la urbo. * 1625.09.22: Gabrielo Betlen, duko de Transsilvanio, konfirmas en sia letero datita en Várad la privilegidiplomojn donitajn al Debrecen en diversaj tempoj. * 1626.08.06.: Gabrielo Betlen, duko de Transsilvanio donacas 5.000 forintojn por la konstruado de la preĝejo Sankta Andreo. * 1628.11.26.: Rekonstruiĝis la preĝejo Sankta Andreo. Por la konsekro alvenas Debrecen-on Péter ALVINCZI, predikisto de Kass (nun Koŝice en Slovakio) * 1629.06.: Gabrielo Betlen kaj MURTÉZA, la paŝao de Buda restadas en Debrecen. * 1629.04.08.: En la parlamento en Gyulafehérvár (nun Alba Julia en Rumanio) la urbon Debrecen-on reprezentas la civitanoj István FEKETE kaj János MÉSZÁROS (janoŝ Mesa’roŝ) * 1631.03.: Laŭ enskribo de la urba notario „tiel moviĝis la tero, ke la sonorilegoj en turoj per si mem eksonoris, je tiemgo de la urba loĝantaro. ... Debrecen akiris la rangon [[libera reĝa urbo]] en 1693, sed ties parlamenta aprobo okazis nur en 1715. Ekde 1849 Debrecen donis rifuĝejon al la Tutlanda Patrujdefenda Komisiono kaj al parlamentaj reprezentantoj. Karakteriza estas pri Kossuth-kulto (kosut), ke la nomon de [[Lajos Kossuth]] jene enskribis iu gardisto de urbopordo „Lajos Kossuth, Moseo de la madjaroj”. La 14-an de aprilo 1849- en la parlamenta kunsido, pligrandiĝinta je amasmitingo – en la Granda Preĝejo oni proklamis la detronigon de la dinastio Habsburg. La Proklamo pi Sendependeco pliakrigis la pluan batalon. Unu el la akordoj antaŭ la armil-demeto ĉe Világos: la armeo de generalo József Nagy-Sándor suferas malvenkon kontraŭ la rusacara superforto. La urbo iĝis departementa centro en 1876. La [[Batalo de Debrecen]], nomita de la [[Ruĝa Armeo]] Debrecena Ofensiva Operaco, estis batalo okazinta de la 6a ĝis la 29a de oktobro [[1944]] en la Orienta Fronto dum la [[Dua Mondmilito]]. Debreceno estis kaptita de la [[rumanoj]] la 20an de oktobro, dum la sovetoj faris aliajn ofensivojn por prepari la vojon al la ĉefurbo [[Budapeŝto]]. Fine de la [[Dua Mondmilito]], la urbo estas denove okazejo por tutlanda evento: la 21-an de decembro 1944 en la oratoriejo de la Reformacia Kolegio kunsidas la Provizora Nacikunveno (Parlamento) kaj sekvatage oni elektas la Provizoran Nacian Registaron. La urbon oni nomas ankaŭ Kalvinana Romo. == Blazono de Debrecen == Debreceno, aperinta komence de la 13-a jarcento en skribaj fontoj, fandinta en si poste plurajn vilaĝojn, estis jam en 1361 komerc-urbo kaj samtempe signifa latifundia centro. Oni kalkulis ĝin al la departemento Bihar-o, sed ĉefe ekde la 16-a jarcento ĝi ricevadis tiajn faktajn, poste jurajn privilegiojn, kiuj donis al ĝi altgradan sendependecon. En 1693 ĝi fariĝis sidejo de la tiara organizita departemento Hajdú (hajdu:). Ĝia blazonbildo estas rekondukebla al eklezia motivo, kiu estis ofta en la mezepoko, kaj precipe ŝatata estis la figuro de Ŝafido de Dio en urbaj blazonoj, kiu aperis interalie en la blazonbildo de Bánffyhunyad ('banfihunjad; nun Huedin en Rumanio) kaj Szentendre ('sentendre). La unua versio konata de la blazono de Debreceno datiĝis en la aro 1560. La ŝtone ĉizita blazonbildo en ŝildo figuras ŝafidon, per sia levita piedo, antaŭa dekstra, ĝi tenas Paskostandardon- sian rigardon ĝi turnas malantaŭen. Pro la ofta figurado de Ágnus Dei (en la latina: Ŝafido de Dio) estis motivite kompletigi per specialaj markoj la Debreceno-blazonon, por kio dum la regado de Leopoldo la Unua - okaze de ĝia levo je rango libera reĝa civito - sin prezentis speciala eblo. En la fiam ricevita donac-diplomo oni registris la blazonon de Debreceno, uzatan eĉ nuntempe. En la malsupra triono de ŝildo havanta pinton malsupran, la ĉi-antaŭe priskribita ŝafido staras sur siaj piedoj maldekstra antaúa kaj la du malantaŭaj sur po unu malfermitaj libroj, en kampo kun tri terdorsoj, ĉirkaŭ ĝia kapo estas sankteco-gloro ore figurita. La du libroj estas aludoj al la du partoj de la Biblio, al la Malnova kaj Nova testamentoj, krome tio rimiĝas kun tiu rolo, kiun ludis Debreceno en la vivo de la hungarlanda protestantismo kaj ĝenerale en la kultura vivo. Malantaŭ la ŝafido troviĝas verda palmo en blua kampo, kiel aludo al la estiĝ-loko de la Biblio. Super la ŝildo situas ne fermita kasko kavalira, super ĝi troviĝas rangosigna krono el kies fajrolangoj leviĝas fenikso turnanta sian kapon heraldike maldekstren al homvizaĝa suno. Tiu ĉi kompletigo jam bone diferencigis la blazonon de la urbo disde aliaj figuraĵoj kun ŝafido. La fenikso en la mezepoko estis tia vivulo mita, kiu kapablis reviviĝi el sia cindro, tiel ĝia meto en la blazonbildon estis dediĉita simboli la kreoforton, la vivovolon de la multfoje pereigita, sed ĉiufoje reviviginta urbo. La prablazonon, revalidigitan antaú nelonge, zonas kasko-kovrilo regula konforme al reguloj heraldikaj, kiu havas heraldike dekstre arĝentan-ruĝan kolorojn, kaj maldekstre - bluan-oran. == Vidindaĵoj == === Religiaj vidindaĵoj === * impona klasikisma [[Kalvinana grandpreĝejo (Debrecen)]] de [[1822]] havanta 2 [[turo]]jn * [[Kalvinana etpreĝejo (Debrecen)]] * [[Kalvinana preĝejo (Debrecen, strato Kossuth)]] * [[Kalvinana preĝejo (Debrecen, placo Árpád)]] * [[Kalvinana universitata kirko (Debrecen)]] * [[Kalvinana preĝejo (Debrecen, strato Mester)]] * [[Kalvinana preĝejo (Debrecen-Tócoskert)]] * romkatolika baroka [[Katedralo de Sankta Anna (Debrecen)]] de [[1746]], en [[1811]] pro [[incendio]] ĝi difektiĝis, la [[turo]] estas 45 m-ojn alta * [[Luterana preĝejo (Debrecen)]] * [[Preĝejo Egido de Dionaskanto (Debrecen)]] * [[Sinagogo en Debrecen]] === Profanaj vidindaĵoj === [[Dosiero:Déri Múzeum (5226. számú műemlék) 2.jpg|eta|600px|center|Ĉefa muzeo de Debrecen]] * [[Departementa domo (Debrecen)]] * [[Malnova urbodomo de Debrecen]] * [[muzeo]] * [[Teatro Csokonai (Debrecen)]] == Edukado == * [[Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen]] * [[Universitato de Debrecen]] * iama [[Ekonomia Akademio (Debrecen)]] == Mineralakvoj == Oni profitas [[mineralakvo]]jn nomatan Ave (kiu havis medalon en [[Parizo]] okaze de Aqua Expo [[2005]]), nomatan Csokonai, nomatan Lilla kaj nomatan Civis == [[Ĝemelurbo]]j == {{Div col|cols = 2}} * {{Flago|Italio}} [[Cattolica]], [[Italio]] * {{Flago|Finnlando}} [[Jyväskylä]], [[Finnlando]] * {{Flago|Litovio}} [[Klaipėda]], [[Litovio]]<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * {{Flago|Pollando}} [[Lublin]], [[Pollando]] * {{Flago|Usono}} [[New Brunswick]], [[Usono]] * {{Flago|Rumanio}} [[Oradea]], [[Rumanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Paderborn]], [[Germanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Israelo]] * {{Flago|Portugalio}} [[Setúbal]], [[Portugalio]] * {{Flago|Rusio}} [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]] * {{Flago|Bulgario}} [[Ŝumen]], [[Bulgario]] * {{Flago|Rusio}} [[Siktivkar]], Rusio * {{Flago|Tajvano}} [[Tajĉung]], [[Tajvano]] {{Div col end}} == Renomaj personoj == {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Debrecen}} {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj mortintaj en Debrecen}} * en Debrecen naskiĝis kaj mortis: {{Div col|cols = 2}} ** [[arkivisto]] [[Endre Csobán]] ** [[biologo]] [[Tibor Koppányi]] ** [[botanikisto]] [[Sámuel Diószegi]] ** [[filozofo]] [[József Vecsei]] ** [[Dénes Berényi (fizikisto)]] ** [[geografo]] [[Zoltán Borsy]] ** [[István Balogh (historiisto)]] ** [[Pál Beregszászi Nagy (inĝeniero)]] ** [[József Barcza (instruisto)]] ** kalvinana [[episkopo]] [[Bálint Révész]] ** [[János Bálint (kemiisto)]] ** [[kuracisto]]j [[Bálint Bacsó]] kaj [[József Mórik]] ** [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] ** [[matematikisto]] [[György Maróthi]] ** muzeestro [[István Ecsedi]] * [[muzeologo]] [[György Módy]] ** [[poeto]] '''[[Mihály Fazekas]]''' ** [[predikisto]] [[Miklós Apáti]] ** [[profesoro]] [[Jenő Bacsó]] ** pulmonologo [[Eszter Faragó]] ** [[József Szabó (teatrestro)]] ** [[violonisto]] [[Károly Boka]] ** [[virologo]] [[Judit Czeglédy]] {{Div col end}} * en Debrecen naskiĝis: ** [[agronomo]]j [[Zoltán Bedő]] kaj [[György Várallyay]] ** [[aktoro]] [[Ferenc Ladányi]] ** aktoro [[Ede Újházi]], pri kiu ankaŭ fama [[supo]] estas nomita ** [[aktorino]]j [[Teri Tordai]], [[Itala Békés]] kaj [[Sári Feleki]] ** [[László Gábor (arkitekto)]] ** [[Béla Nagy (bestkuracisto)]] ** [[biokemiisto]] [[Pál Gergely (biokemiisto)|Pál Gergely]] ** [[biologo]]j [[Pál Juhász-Nagy]], [[János Salánki]], [[Szilárd Vágó]] kaj ** kalvinana episkopo [[Miklos Udvardy]] ** botanikisto [[Imre Máthé]] ** [[edukisto]] [[Pál Szőnyi]] ** kalvinana [[episkopo]] [[Sámuel Szilágyi]] ** [[farmaciisto]] [[Gyula Magyary-Kossa]] ** [[fizikisto]]j [[Zalán Horváth]], [[Rezső György Lovas]], [[Péter Závodszky]] kaj [[Dezső Kiss]] ** [[geologo]] [[Ferenc Schafarzik]] ** [[historiisto]]j [[Ferenc Kállay]], [[István Szabó (historiisto)|István Szabó]] kaj [[Mária Ormos]] ** [[juristo]]j [[Bálint Ökröss]] kaj [[Lajos Lőrincz (juristo)|Lajos Lőrincz]] ** [[komponisto]] [[Miklós Kocsár]] ** [[kritikisto]] [[Pál Pándi]] ** [[kemiisto]]-[[fizikisto]] [[Zoltán Gábor Szabó]] ** kemiistoj [[Ferenc Nagy (akademiano)]] kaj [[László Markó]] ** kuracistoj [[Imre Törő]], [[Edömér Tassonyi]] kaj [[György Kárpáti]] ** [[lingvisto]]j [[Mózes Rubinyi]], [[Katalin É. Kiss]], [[Lajos Kiss (lingvisto)]] kaj [[András Kertész]] ** literaturhistoriistoj [[László Kardos]], [[Lajos Dézsi]], [[Ernő Kulcsár Szabó]] kaj [[Géza Voinovich]] ** [[matematikisto]]j [[Jenő Egerváry]], [[Péter Pál Pálfy]] kaj [[Tibor Szele]] ** [[mikrobiologo]] [[András Havas]] ** muzikesteto [[József Ujfalussy]] ** [[muzikisto]] [[Tamás Kobzos Kiss]] ** [[pentristo]], bibliotekisto de [[Biblioteko Teleki]] [[Károly Gulyás]] ** [[skulptisto]] '''[[Ferenc Medgyessy]]''' ** [[reĝisoro]]j [[Géza Böszörményi]] kaj [[András Békés]] ** [[pianisto]] kaj [[dirigento]] '''[[Tamás Vásáry]]''' ** [[poeto]] [[Ferenc Buda]] ** [[politikisto]] [[Ádám Reviczky]] ** [[verkisto]]j [[György Konrád]], [[Imre Sarkadi]] kaj [[Zoltán Ambrus (verkisto)|Zoltán Ambrus]] ** verkisto kaj [[politikisto]] [[Gyula Pekár]] ** [[Sándor Tóth (zoologo)]] * en apudaĵo de Debrecen (Debrecen-Pallagpuszta) naskiĝis: ** [[inĝeniero]] pri bestobredado [[János Dohy]] * en Debrecen mortis: ** botanikisto [[Pál Jakucs]] ** kalvinanaj [[episkopo]]j [[Ézsaiás Budai]], [[Péter Balogh (episkopo)|Péter Balogh]], [[Dezső Baltazár]], [[Mihály Benedek]], [[Lajos Erőss (episkopo)|Lajos Erőss]], [[István Keresszegi Herman]], [[Áron Kiss]], [[János Kocsi Csergő]], [[Bertalan Kun]], [[Miklós Sinai]], [[István Szathmári Paksi]] ** [[etnografo]] [[Béla Gunda]] ** [[filozofo]]j [[Dániel Ercsei]] kaj [[Pál Sárváry]] ** fizikistoj [[Sándor Szalay]] kaj [[Rezső Gáspár]] ** geologo [[Gábor Pantó]] ** historiistoj [[József Péczely]] kaj [[Dezső Szabó (historiisto)|Dezső Szabó]] ** [[inĝeniero]] [[Dániel Csányi]] ** juristoj [[Lajos Kallós]] kaj [[István Szűcs]] ** kemiisto [[András Lipták]] ** kuracistoj [[Imre Csécsy Nagy]], [[István Krompecher]], [[Gábor Szabó (kuracisto)|Gábor Szabó]], [[József Török (kuracisto)|József Török]] kaj [[Lóránd Kesztyűs]] ** [[József Pápay (lingvisto)]] ** literaturhistoriisto [[János Barta]] ** matematikistoj [[Dániel Csányi]] kaj [[András Rapcsák (matematikisto)|András Rapcsák]] ** [[Imre Révész (pastro)]] ** [[pentristo]] [[László Holló]] ** [[Jenő Nagy (verkisto)]] == Famaj nomportantoj == * [[Lajos Debreceni Kiss]] * [[Attila Debreczeni]] * [[Dezső Debreczeni]] * [[Ferenc Debreczeni]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[István Debreczeni]] * [[Márton Debreczeni]] * [[Csaba Debreczeny]] == Esperanto == [[Dosiero:Memortabulo al Zamenhof en Debrecen (69).jpg|eta|Memortabulo hungarlingva al [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] en Debrecen, [[1961]].]] Estas [[delegito de UEA]] kaj gastiganto de [[Pasporta Servo]] en la urbo. En [[1983]] en Debrecen okazis la [[IJK 1983|39-a Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]]. === Esperantistoj de la urbo === * [[István Joó|István Jóo]]; * [[Sándor Tóthfalusi]]; * [[Kálmán Papp]]; * [[Tibor Papp]]; * [[József Papp]]; * [[József Ekli]] ; * [[Ferenc Teremi]] ; * [[Ferenc Pálfi]] ; * [[Péter Török]]; * d-ro [[Attila Salga]]; == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Debrecen]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{hu}}) {{Hungaraj urboj kun departementrajto}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Debrecen| ]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] g0y0hne4ecvcyoz9f9gvv8evu2kd72m 0 18715 9491135 9486796 2026-10-10T12:46:44Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ Ĉi tiu artikolo citas fontojn. 9491135 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|dekstra|Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.]] '''Esperantistoj''' estas unu el la nomoj por personoj, kiuj parolas [[Esperanto]]n. Laŭ la [[Bulonja Deklaracio|Bulonja "Deklaracio pri la esenco de Esperantismo"]], ''esperantisto'' estas nomata "ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon [[Esperanto]], tute egale por kiaj celoj li ĝin uzas. Apartenado al ia aktiva societo esperantista por ĉiu esperantisto estas rekomendata, sed ne deviga" (1905; § 5). Kontraste aliaj homoj, interalie tiuj, kiuj ne estas anoj de la "[[esperantismo]]", preferas la pli neŭtralan esprimon "[[Esperanto-parolanto]]j".<ref>Guilherme Fians, ''Esperanto Revolutionaries and Geeks: Language Politics, Digital Media and the Making of an International Community'' (Cham: Springer), 14.</ref> Unu el la plej bonaj avantaĝoj esti esperantisto estas, ke per tio oni aliras al lingvoj kaj kulturoj de mondopartoj, kiuj ne partoprenas en la regantaj „inter”naciaj kulturoj kaj tial restas kondamnitaj al flankenlaso<ref>Fernando Pita, Interesa enkonduko al mistera lando, Monato, septembro 2018 (?).</ref>. == "Esperanto-parolanto" == {{Mankas fonto|Kelkaj parolantoj de Esperanto ne ŝatas la terminon ''Esperantisto''. Ili argumentas, ke laŭ la vortaroj '-isto' estas persono, kiu aŭ profesie faras ion aŭ ideologie ligiĝas al iu afero; en la kazo de homo, kiu parolas Esperanton, kutime ne temas pri unu el tiuj signifoj - la tempoj, en kiuj oni parolis pri [[Esperantismo]], jam pasis. Krome ili atentigas, ke sciante la anglan aŭ hispanan oni ne jam fariĝas 'anglisto' aŭ 'hispanisto' - do estas eĉ konfuze nomi iun 'Esperantisto', se tiu nur scias kaj uzas Esperanton, sed ne studis ĝin.}} La samaj problemoj ekzistas ankaŭ en la naciaj lingvoj, kie ekzistas vortoj similaj al 'anglisto' unuflanke kaj 'naciisto' aliflanke; tial kelkaj homoj en la informado preferas la nocion 'E-parolanto' aŭ 'Esperanto-parolanto', kiu same kiel 'ital-parolanto' informas nur pri la kapablo paroli la lingvon. Krome kelkfoje oni uzas la vorton ''esperantano'', ''esperantulo'' kaj ''esperanto'' (minuskle). La malavantaĝo de tiu ĉi dua vorto estas, ke ĝi hodiaŭ en multaj lingvoj signifas ankaŭ (aŭ precipe) subtenanto de Esperanto aŭ membro de la [[Esperanto-movado]].<ref>Vidu ekz. [https://www.duden.de/rechtschreibung/Esperantist ''Duden''] ({{de}}), [http://dictionnaire.sensagent.leparisien.fr/esp%C3%A9rantiste/fr-fr/#anchorWiki ''sens<big>a</big>gent''] ({{fr}}) aŭ [http://dizionari.repubblica.it/Italiano/E/esperantista.php?refresh_ce ''repubblica.it''] ({{it}})</ref> === Komparo kun "latinisto" === Eblas alternative kompari la terminon 'esperantisto' kun 'latinisto'. Tiel ĝi signifas personon, kies aparta intereso estas studi kaj uzi tiun lingvon, negepatran al si. === Ne nur lingvoscio === Al kelkaj parolantoj de Esperanto, la difino de Bulonjo estis kontraste nesufiĉa; [[Julio Baghy]] deklaris: ''esti esperantisto signifas ne nur lingvoscion. Ĝi estas destino. Misio. Sopiro al pli bona mondo. Vera esperantisto ne fariĝas, sed naskiĝas, kaj li estas esperantisto jam antaŭ ol li lernis la lingvon''. == Esperantistoj ĉirkaŭ la mondo == '''Esperantistoj laŭ la nacieco''' [[listo de afganaj esperantistoj|afganaj]] - [[listo de albanaj esperantistoj|albanaj]] - [[listo de anglaj esperantistoj|anglaj]] - [[listo de argentinaj esperantistoj|argentinaj]] - [[listo de aŭstraj esperantistoj|aŭstraj]] - [[listo de aŭstraliaj esperantistoj|aŭstraliaj]] - [[listo de bangladeŝaj esperantistoj|bangladeŝaj]] - [[listo de barataj esperantistoj|barataj]] - [[listo de belgaj esperantistoj|belgaj]] -[[listo de belorusaj esperantistoj|belorusaj]]- [[listo de bosnaj esperantistoj|bosnaj]] - [[listo de brazilaj esperantistoj|brazilaj]] - [[listo de britaj esperantistoj|britaj]] - [[listo de bulgaraj esperantistoj|bulgaraj]] - [[listo de butanaj esperantistoj|butanaj]] - [[listo de ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥaj]] - [[listo de ĉinaj esperantistoj|ĉinaj]] - [[listo de danaj esperantistoj|danaj]] - [[listo de estonaj esperantistoj|estonaj]] - [[listo de finnaj esperantistoj|finnaj]] - [[listo de frisaj esperantistoj|frisaj]] - [[listo de francaj esperantistoj|francaj]] - [[listo de germanaj esperantistoj|germanaj]] - [[listo de hebreaj esperantistoj|hebreaj]] - [[listo de hispanaj esperantistoj|hispanaj]] - [[listo de hungaraj esperantistoj|hungaraj]] - [[listo de irakaj esperantistoj|irakaj]] - [[listo de iranaj esperantistoj|iranaj]] - [[listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj]] - [[listo de islandaj esperantistoj|islandaj]] - [[listo de israelaj esperantistoj|israelaj]] - [[listo de italaj esperantistoj|italaj]] - [[listo de japanaj esperantistoj|japanaj]] - [[listo de jugoslavaj esperantistoj|jugoslavaj]] - [[listo de kamerunaj esperantistoj|kamerunaj]] - [[listo de kanadaj esperantistoj|kanadaj]] - [[listo de katalunaj esperantistoj|katalunaj]] - [[listo de kartvelaj esperantistoj|kartvelaj]] - [[listo de kimraj esperantistoj|kimraj]] - [[Esperanta movado en Kirgizio|kirgizaj]] - [[listo de kolombiaj esperantistoj|kolombiaj]] - [[listo de koreaj esperantistoj|koreaj]] - [[listo de kostarikaj esperantistoj|kostarikaj]] - [[listo de kroataj esperantistoj|kroataj]] - [[listo de Kubaj esperantistoj|kubaj]] - [[listo de litovaj esperantistoj|litovaj]] - [[listo de makedonaj esperantistoj|makedonaj]] - [[listo de maldivaj esperantistoj|maldivaj]] - [[listo de meksikaj esperantistoj|meksikaj]]- [[listo de mongolaj esperantistoj|mongolaj]] - [[listo de nederlandaj esperantistoj|nederlandaj]] - [[listo de nepalaj esperantistoj|nepalaj]] - [[listo de norvegaj esperantistoj|norvegaj]] - [[listo de okcitanaj esperantistoj|okcitanaj]] - [[listo de pakistanaj esperantistoj|pakistanaj]] - [[listo de persaj esperantistoj|persaj]] - [[listo de polaj esperantistoj|polaj]] - [[listo de portugalaj esperantistoj|portugalaj]] - [[listo de rumanaj esperantistoj|rumanaj]] - [[listo de rusaj esperantistoj|rusaj]] - [[listo de slovakaj esperantistoj|slovakaj]] - [[listo de slovenaj esperantistoj|slovenaj]] - [[listo de serbaj esperantistoj|serbaj]] - [[listo de serbokroataj esperantistoj|serbokroataj]] - [[listo de srilankaj esperantistoj|srilankaj]] - [[listo de skotaj esperantistoj|skotaj]] - [[listo de sudafrikaj esperantistoj|sudafrikaj]] - [[listo de svedaj esperantistoj|svedaj]] - [[listo de svisaj esperantistoj|svisaj]] - [[listo de tanzaniaj esperantistoj|tanzaniaj]] - [[listo de turkaj esperantistoj|turkaj]] - [[listo de ukrainaj esperantistoj|ukrainaj]] - [[listo de usonaj esperantistoj|usonaj]] - [[listo de uzbekaj esperantistoj|uzbekaj]] - [[listo de vjetnamaj esperantistoj|vjetnamaj]] == Vidu ankaŭ == * [[La plej eminentaj esperantistoj]] * [[Nombro de Esperanto-parolantoj]] * ''[[La Esperantisto]]'' - la unua esperantolingva gazeto == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=espera.0isto}} [[Kategorio:Esperantistoj| ]] [[Kategorio:Esperanto-movado]] ih1sddrpy09jpeyq3s3xq8mlf8sjc53 0 19236 9491126 9491118 2026-10-10T12:06:41Z Kani 670 /* Nuklea reakcio */ 9491126 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> However, the binary process happens merely because it is the most probable. In anywhere from two to four fissions per 1000 in a nuclear reactor, ternary fission can produce three positively charged fragments (plus neutrons) and the smallest of these may range from so small a charge and mass as a proton ([[Atomic number|''Z'']]&nbsp;=&nbsp;1), to as large a fragment as [[argon]] (''Z''&nbsp;=&nbsp;18). The most common small fragments, however, are composed of 90% helium-4 nuclei with more energy than alpha particles from alpha decay (so-called "long range alphas" at ~16 [[megaelectronvolt]]s (MeV)), plus helium-6 nuclei, and tritons (the nuclei of [[tritium]]). Though less common than binary fission, it still produces significant helium-4 and tritium gas buildup in the fuel rods of modern nuclear reactors.<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] in ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eds.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr and Wheeler used their [[liquid drop model]], the packing fraction curve of [[Arthur Jeffrey Dempster]], and Eugene Feenberg's estimates of nucleus radius and surface tension, to estimate the mass differences of parent and daughters in fission. They then equated this mass difference to energy using Einstein's [[mass-energy equivalence]] formula. The stimulation of the nucleus after neutron bombardment was analogous to the vibrations of a liquid drop, with [[surface tension]] and the [[Coulomb force]] in opposition. Plotting the sum of these two energies as a function of elongated shape, they determined the resultant energy surface had a saddle shape. The saddle provided an energy barrier called the critical energy barrier. Energy of about 6 MeV provided by the incident neutron was necessary to overcome this barrier and cause the nucleus to fission.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> According to John Lilley, "The energy required to overcome the barrier to fission is called the ''activation energy'' or ''fission barrier'' and is about 6 MeV for [[Mass number|''A'']]&nbsp;≈&nbsp;240. It is found that the activation energy decreases as A increases. Eventually, a point is reached where activation energy disappears altogether...it would undergo very rapid spontaneous fission."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] later proposed the [[nuclear shell model]] for the nucleus. The nuclides that can sustain a fission chain reaction are suitable for use as [[nuclear fuel]]s. The most common nuclear fuels are ²³⁵U (the isotope of uranium with [[mass number]] 235 and of use in nuclear reactors) and [[Plutonium-239|²³⁹Pu]] (the isotope of plutonium with mass number 239). These fuels break apart into a bimodal range of chemical elements with atomic masses centering near 95 and 135 daltons ([[fission products]]). Most nuclear fuels undergo spontaneous fission only very slowly, decaying instead mainly via an [[alpha particle|alpha]]-[[beta particle|beta]] [[decay chain]] over periods of [[millennium|millennia]] to [[eon (geology)|eons]]. In a nuclear reactor or nuclear weapon, the overwhelming majority of fission events are induced by bombardment with another particle, a neutron, which is itself produced by prior fission events. [[Fissionable]] isotopes such as uranium-238 require additional energy provided by [[fast neutron]]s (such as those produced by nuclear fusion in [[thermonuclear weapons]]). While ''some'' of the neutrons released from the fission of {{chem|238|U}} are fast enough to induce another fission in {{chem|238|U}}, ''most'' are not, meaning it can never achieve criticality. While there is a very small (albeit nonzero) chance of a thermal neutron inducing fission in {{chem|238|U}}, [[neutron absorption]] is orders of magnitude more likely. ===Energetics=== ====Input==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|The stages of binary fission in a liquid drop model. Energy input deforms the nucleus into a fat "cigar" shape, then a "peanut" shape, followed by binary fission as the two lobes exceed the short-range [[nuclear force]] attraction distance, and are then pushed apart and away by their electrical charge. In the liquid drop model, the two fission fragments are predicted to be the same size. The nuclear shell model allows for them to differ in size, as usually experimentally observed.]] Fission [[Nuclear cross section|cross sections]] are a measurable property related to the probability that fission will occur in a nuclear reaction. Cross sections are a function of incident neutron energy, and those for {{chem|235|U}} and {{chem|239|Pu}} are a million times higher than {{chem|238|U}} at lower neutron energy levels. Absorption of any neutron makes available to the nucleus binding energy of about 5.3&nbsp;MeV. {{chem|238|U}} needs a fast neutron to supply the additional 1&nbsp;MeV needed to cross the critical energy barrier for fission. In the case of {{chem|235|U}} however, that extra energy is provided when {{chem|235|U}} adjusts from an odd to an even mass. In the words of Younes and Lovelace, "...the neutron absorption on a {{chem|235|U}} target forms a {{chem|236|U}} nucleus with excitation energy greater than the critical fission energy, whereas in the case of ''n'' + {{chem|238|U}}, the resulting {{chem|239|U}} nucleus has an excitation energy below the critical fission energy."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9 October 2023}}</ref> About 6&nbsp;MeV of the fission-input energy is supplied by the simple binding of an extra neutron to the heavy nucleus via the strong force; however, in many fissionable isotopes, this amount of energy is not enough for fission. Uranium-238, for example, has a near-zero fission cross section for neutrons of less than 1&nbsp;MeV energy. If no additional energy is supplied by any other mechanism, the nucleus will not fission, but will merely absorb the neutron, as happens when {{chem|238|U}} absorbs slow and even some fraction of fast neutrons, to become {{chem|239|U}}. The remaining energy to initiate fission can be supplied by two other mechanisms: one of these is more kinetic energy of the incoming neutron, which is increasingly able to fission a [[fissionable]] heavy nucleus as it exceeds a kinetic energy of 1&nbsp;MeV or more (so-called fast neutrons). Such high energy neutrons are able to fission {{chem|238|U}} directly (see [[thermonuclear weapon]] for application, where the fast neutrons are supplied by nuclear fusion). However, this process cannot happen to a great extent in a nuclear reactor, as too small a fraction of the fission neutrons produced by any type of fission have enough energy to efficiently fission {{chem|238|U}}. (For example, neutrons from thermal fission of {{chem|235|U}} have a [[mean]] energy of 2&nbsp;MeV, a [[median]] energy of 1.6&nbsp;MeV, and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV,<ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=October 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref> and the energy spectrum for fast fission is similar.{{citation needed|date=November 2024}}) Among the heavy [[actinide]] elements, however, those isotopes that have an odd number of neutrons (such as ²³⁵U with 143 neutrons) bind an extra neutron with an additional 1 to 2&nbsp;MeV of energy over an isotope of the same element with an even number of neutrons (such as ²³⁸U with 146 neutrons). This extra binding energy is made available as a result of the mechanism of [[Semi-empirical mass formula#Pairing term|neutron pairing effects]], which itself is caused by the [[Pauli exclusion principle]], allowing an extra neutron to occupy the same nuclear orbital as the last neutron in the nucleus. In such isotopes, therefore, no neutron kinetic energy is needed, for all the necessary energy is supplied by absorption of any neutron, either of the slow or fast variety (the former are used in moderated nuclear reactors, and the latter are used in [[fast-neutron reactor]]s, and in weapons). According to Younes and Loveland, "Actinides like {{chem|235|U}} that fission easily following the absorption of a thermal (25 meV) neutron are called ''fissile'', whereas those like {{chem|238|U}} that do not easily fission when they absorb a thermal neutron are called ''fissionable''."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== After an incident particle has fused with a parent nucleus, if the excitation energy is sufficient, the nucleus breaks into fragments. This is called scission, and occurs at about 10⁻²⁰ seconds. The fragments can emit prompt neutrons at between 10⁻¹⁸ and 10⁻¹⁵ seconds. At about 10⁻¹¹ seconds, the fragments can emit gamma rays. At 10⁻³ seconds β decay, β-[[delayed neutron]]s, and gamma rays are emitted from the [[decay product]]s.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Typical fission events release about two hundred million [[electronvolt|eV]] (200&nbsp;MeV) of energy for each fission event. The exact isotope which is fissioned, and whether or not it is fissionable or fissile, has only a small impact on the amount of energy released. This can be easily seen by examining the curve of [[binding energy]] (image below), and noting that the average binding energy of the actinide nuclides beginning with uranium is around 7.6&nbsp;MeV per nucleon. Looking further left on the curve of binding energy, where the fission products cluster, it is easily observed that the binding energy of the fission products tends to center around 8.5&nbsp;MeV per nucleon. Thus, in any fission event of an isotope in the actinide mass range, roughly 0.9&nbsp;MeV are released per nucleon of the starting element. The fission of ²³⁵U by a slow neutron yields nearly identical energy to the fission of ²³⁸U by a fast neutron. This energy release profile holds for thorium and the various minor actinides as well.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animation of a [[Coulomb explosion]] in the case of a cluster of positively charged nuclei, akin to a cluster of fission fragments. [[Hue]] level of color is proportional to (larger) nuclei charge. Electrons (smaller) on this time-scale are seen only stroboscopically and the hue level is their kinetic energy.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] axbp7b9ing68ykje8xf5t4g4d3ga5kb 9491131 9491126 2026-10-10T12:20:28Z Kani 670 /* Nuklea reakcio */ 9491131 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] later proposed the [[nuclear shell model]] for the nucleus. The nuclides that can sustain a fission chain reaction are suitable for use as [[nuclear fuel]]s. The most common nuclear fuels are ²³⁵U (the isotope of uranium with [[mass number]] 235 and of use in nuclear reactors) and [[Plutonium-239|²³⁹Pu]] (the isotope of plutonium with mass number 239). These fuels break apart into a bimodal range of chemical elements with atomic masses centering near 95 and 135 daltons ([[fission products]]). Most nuclear fuels undergo spontaneous fission only very slowly, decaying instead mainly via an [[alpha particle|alpha]]-[[beta particle|beta]] [[decay chain]] over periods of [[millennium|millennia]] to [[eon (geology)|eons]]. In a nuclear reactor or nuclear weapon, the overwhelming majority of fission events are induced by bombardment with another particle, a neutron, which is itself produced by prior fission events. [[Fissionable]] isotopes such as uranium-238 require additional energy provided by [[fast neutron]]s (such as those produced by nuclear fusion in [[thermonuclear weapons]]). While ''some'' of the neutrons released from the fission of {{chem|238|U}} are fast enough to induce another fission in {{chem|238|U}}, ''most'' are not, meaning it can never achieve criticality. While there is a very small (albeit nonzero) chance of a thermal neutron inducing fission in {{chem|238|U}}, [[neutron absorption]] is orders of magnitude more likely. ===Energetics=== ====Input==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|The stages of binary fission in a liquid drop model. Energy input deforms the nucleus into a fat "cigar" shape, then a "peanut" shape, followed by binary fission as the two lobes exceed the short-range [[nuclear force]] attraction distance, and are then pushed apart and away by their electrical charge. In the liquid drop model, the two fission fragments are predicted to be the same size. The nuclear shell model allows for them to differ in size, as usually experimentally observed.]] Fission [[Nuclear cross section|cross sections]] are a measurable property related to the probability that fission will occur in a nuclear reaction. Cross sections are a function of incident neutron energy, and those for {{chem|235|U}} and {{chem|239|Pu}} are a million times higher than {{chem|238|U}} at lower neutron energy levels. Absorption of any neutron makes available to the nucleus binding energy of about 5.3&nbsp;MeV. {{chem|238|U}} needs a fast neutron to supply the additional 1&nbsp;MeV needed to cross the critical energy barrier for fission. In the case of {{chem|235|U}} however, that extra energy is provided when {{chem|235|U}} adjusts from an odd to an even mass. In the words of Younes and Lovelace, "...the neutron absorption on a {{chem|235|U}} target forms a {{chem|236|U}} nucleus with excitation energy greater than the critical fission energy, whereas in the case of ''n'' + {{chem|238|U}}, the resulting {{chem|239|U}} nucleus has an excitation energy below the critical fission energy."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9 October 2023}}</ref> About 6&nbsp;MeV of the fission-input energy is supplied by the simple binding of an extra neutron to the heavy nucleus via the strong force; however, in many fissionable isotopes, this amount of energy is not enough for fission. Uranium-238, for example, has a near-zero fission cross section for neutrons of less than 1&nbsp;MeV energy. If no additional energy is supplied by any other mechanism, the nucleus will not fission, but will merely absorb the neutron, as happens when {{chem|238|U}} absorbs slow and even some fraction of fast neutrons, to become {{chem|239|U}}. The remaining energy to initiate fission can be supplied by two other mechanisms: one of these is more kinetic energy of the incoming neutron, which is increasingly able to fission a [[fissionable]] heavy nucleus as it exceeds a kinetic energy of 1&nbsp;MeV or more (so-called fast neutrons). Such high energy neutrons are able to fission {{chem|238|U}} directly (see [[thermonuclear weapon]] for application, where the fast neutrons are supplied by nuclear fusion). However, this process cannot happen to a great extent in a nuclear reactor, as too small a fraction of the fission neutrons produced by any type of fission have enough energy to efficiently fission {{chem|238|U}}. (For example, neutrons from thermal fission of {{chem|235|U}} have a [[mean]] energy of 2&nbsp;MeV, a [[median]] energy of 1.6&nbsp;MeV, and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV,<ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=October 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref> and the energy spectrum for fast fission is similar.{{citation needed|date=November 2024}}) Among the heavy [[actinide]] elements, however, those isotopes that have an odd number of neutrons (such as ²³⁵U with 143 neutrons) bind an extra neutron with an additional 1 to 2&nbsp;MeV of energy over an isotope of the same element with an even number of neutrons (such as ²³⁸U with 146 neutrons). This extra binding energy is made available as a result of the mechanism of [[Semi-empirical mass formula#Pairing term|neutron pairing effects]], which itself is caused by the [[Pauli exclusion principle]], allowing an extra neutron to occupy the same nuclear orbital as the last neutron in the nucleus. In such isotopes, therefore, no neutron kinetic energy is needed, for all the necessary energy is supplied by absorption of any neutron, either of the slow or fast variety (the former are used in moderated nuclear reactors, and the latter are used in [[fast-neutron reactor]]s, and in weapons). According to Younes and Loveland, "Actinides like {{chem|235|U}} that fission easily following the absorption of a thermal (25 meV) neutron are called ''fissile'', whereas those like {{chem|238|U}} that do not easily fission when they absorb a thermal neutron are called ''fissionable''."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== After an incident particle has fused with a parent nucleus, if the excitation energy is sufficient, the nucleus breaks into fragments. This is called scission, and occurs at about 10⁻²⁰ seconds. The fragments can emit prompt neutrons at between 10⁻¹⁸ and 10⁻¹⁵ seconds. At about 10⁻¹¹ seconds, the fragments can emit gamma rays. At 10⁻³ seconds β decay, β-[[delayed neutron]]s, and gamma rays are emitted from the [[decay product]]s.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Typical fission events release about two hundred million [[electronvolt|eV]] (200&nbsp;MeV) of energy for each fission event. The exact isotope which is fissioned, and whether or not it is fissionable or fissile, has only a small impact on the amount of energy released. This can be easily seen by examining the curve of [[binding energy]] (image below), and noting that the average binding energy of the actinide nuclides beginning with uranium is around 7.6&nbsp;MeV per nucleon. Looking further left on the curve of binding energy, where the fission products cluster, it is easily observed that the binding energy of the fission products tends to center around 8.5&nbsp;MeV per nucleon. Thus, in any fission event of an isotope in the actinide mass range, roughly 0.9&nbsp;MeV are released per nucleon of the starting element. The fission of ²³⁵U by a slow neutron yields nearly identical energy to the fission of ²³⁸U by a fast neutron. This energy release profile holds for thorium and the various minor actinides as well.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animation of a [[Coulomb explosion]] in the case of a cluster of positively charged nuclei, akin to a cluster of fission fragments. [[Hue]] level of color is proportional to (larger) nuclei charge. Electrons (smaller) on this time-scale are seen only stroboscopically and the hue level is their kinetic energy.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] jw23u1ygs1gf5s3vbvjzrosdq9d80x6 9491137 9491131 2026-10-10T13:09:44Z Kani 670 /* Nuklea reakcio */ 9491137 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetics=== ====Input==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|The stages of binary fission in a liquid drop model. Energy input deforms the nucleus into a fat "cigar" shape, then a "peanut" shape, followed by binary fission as the two lobes exceed the short-range [[nuclear force]] attraction distance, and are then pushed apart and away by their electrical charge. In the liquid drop model, the two fission fragments are predicted to be the same size. The nuclear shell model allows for them to differ in size, as usually experimentally observed.]] Fission [[Nuclear cross section|cross sections]] are a measurable property related to the probability that fission will occur in a nuclear reaction. Cross sections are a function of incident neutron energy, and those for {{chem|235|U}} and {{chem|239|Pu}} are a million times higher than {{chem|238|U}} at lower neutron energy levels. Absorption of any neutron makes available to the nucleus binding energy of about 5.3&nbsp;MeV. {{chem|238|U}} needs a fast neutron to supply the additional 1&nbsp;MeV needed to cross the critical energy barrier for fission. In the case of {{chem|235|U}} however, that extra energy is provided when {{chem|235|U}} adjusts from an odd to an even mass. In the words of Younes and Lovelace, "...the neutron absorption on a {{chem|235|U}} target forms a {{chem|236|U}} nucleus with excitation energy greater than the critical fission energy, whereas in the case of ''n'' + {{chem|238|U}}, the resulting {{chem|239|U}} nucleus has an excitation energy below the critical fission energy."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9 October 2023}}</ref> About 6&nbsp;MeV of the fission-input energy is supplied by the simple binding of an extra neutron to the heavy nucleus via the strong force; however, in many fissionable isotopes, this amount of energy is not enough for fission. Uranium-238, for example, has a near-zero fission cross section for neutrons of less than 1&nbsp;MeV energy. If no additional energy is supplied by any other mechanism, the nucleus will not fission, but will merely absorb the neutron, as happens when {{chem|238|U}} absorbs slow and even some fraction of fast neutrons, to become {{chem|239|U}}. The remaining energy to initiate fission can be supplied by two other mechanisms: one of these is more kinetic energy of the incoming neutron, which is increasingly able to fission a [[fissionable]] heavy nucleus as it exceeds a kinetic energy of 1&nbsp;MeV or more (so-called fast neutrons). Such high energy neutrons are able to fission {{chem|238|U}} directly (see [[thermonuclear weapon]] for application, where the fast neutrons are supplied by nuclear fusion). However, this process cannot happen to a great extent in a nuclear reactor, as too small a fraction of the fission neutrons produced by any type of fission have enough energy to efficiently fission {{chem|238|U}}. (For example, neutrons from thermal fission of {{chem|235|U}} have a [[mean]] energy of 2&nbsp;MeV, a [[median]] energy of 1.6&nbsp;MeV, and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV,<ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=October 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref> and the energy spectrum for fast fission is similar.{{citation needed|date=November 2024}}) Among the heavy [[actinide]] elements, however, those isotopes that have an odd number of neutrons (such as ²³⁵U with 143 neutrons) bind an extra neutron with an additional 1 to 2&nbsp;MeV of energy over an isotope of the same element with an even number of neutrons (such as ²³⁸U with 146 neutrons). This extra binding energy is made available as a result of the mechanism of [[Semi-empirical mass formula#Pairing term|neutron pairing effects]], which itself is caused by the [[Pauli exclusion principle]], allowing an extra neutron to occupy the same nuclear orbital as the last neutron in the nucleus. In such isotopes, therefore, no neutron kinetic energy is needed, for all the necessary energy is supplied by absorption of any neutron, either of the slow or fast variety (the former are used in moderated nuclear reactors, and the latter are used in [[fast-neutron reactor]]s, and in weapons). According to Younes and Loveland, "Actinides like {{chem|235|U}} that fission easily following the absorption of a thermal (25 meV) neutron are called ''fissile'', whereas those like {{chem|238|U}} that do not easily fission when they absorb a thermal neutron are called ''fissionable''."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== After an incident particle has fused with a parent nucleus, if the excitation energy is sufficient, the nucleus breaks into fragments. This is called scission, and occurs at about 10⁻²⁰ seconds. The fragments can emit prompt neutrons at between 10⁻¹⁸ and 10⁻¹⁵ seconds. At about 10⁻¹¹ seconds, the fragments can emit gamma rays. At 10⁻³ seconds β decay, β-[[delayed neutron]]s, and gamma rays are emitted from the [[decay product]]s.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Typical fission events release about two hundred million [[electronvolt|eV]] (200&nbsp;MeV) of energy for each fission event. The exact isotope which is fissioned, and whether or not it is fissionable or fissile, has only a small impact on the amount of energy released. This can be easily seen by examining the curve of [[binding energy]] (image below), and noting that the average binding energy of the actinide nuclides beginning with uranium is around 7.6&nbsp;MeV per nucleon. Looking further left on the curve of binding energy, where the fission products cluster, it is easily observed that the binding energy of the fission products tends to center around 8.5&nbsp;MeV per nucleon. Thus, in any fission event of an isotope in the actinide mass range, roughly 0.9&nbsp;MeV are released per nucleon of the starting element. The fission of ²³⁵U by a slow neutron yields nearly identical energy to the fission of ²³⁸U by a fast neutron. This energy release profile holds for thorium and the various minor actinides as well.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animation of a [[Coulomb explosion]] in the case of a cluster of positively charged nuclei, akin to a cluster of fission fragments. [[Hue]] level of color is proportional to (larger) nuclei charge. Electrons (smaller) on this time-scale are seen only stroboscopically and the hue level is their kinetic energy.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] isvkrpmi6dg5f569cmpz7nur210qygf 9491138 9491137 2026-10-10T13:11:33Z Kani 670 /* Energetics */ 9491138 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fission [[Nuclear cross section|cross sections]] are a measurable property related to the probability that fission will occur in a nuclear reaction. Cross sections are a function of incident neutron energy, and those for {{chem|235|U}} and {{chem|239|Pu}} are a million times higher than {{chem|238|U}} at lower neutron energy levels. Absorption of any neutron makes available to the nucleus binding energy of about 5.3&nbsp;MeV. {{chem|238|U}} needs a fast neutron to supply the additional 1&nbsp;MeV needed to cross the critical energy barrier for fission. In the case of {{chem|235|U}} however, that extra energy is provided when {{chem|235|U}} adjusts from an odd to an even mass. In the words of Younes and Lovelace, "...the neutron absorption on a {{chem|235|U}} target forms a {{chem|236|U}} nucleus with excitation energy greater than the critical fission energy, whereas in the case of ''n'' + {{chem|238|U}}, the resulting {{chem|239|U}} nucleus has an excitation energy below the critical fission energy."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9 October 2023}}</ref> About 6&nbsp;MeV of the fission-input energy is supplied by the simple binding of an extra neutron to the heavy nucleus via the strong force; however, in many fissionable isotopes, this amount of energy is not enough for fission. Uranium-238, for example, has a near-zero fission cross section for neutrons of less than 1&nbsp;MeV energy. If no additional energy is supplied by any other mechanism, the nucleus will not fission, but will merely absorb the neutron, as happens when {{chem|238|U}} absorbs slow and even some fraction of fast neutrons, to become {{chem|239|U}}. The remaining energy to initiate fission can be supplied by two other mechanisms: one of these is more kinetic energy of the incoming neutron, which is increasingly able to fission a [[fissionable]] heavy nucleus as it exceeds a kinetic energy of 1&nbsp;MeV or more (so-called fast neutrons). Such high energy neutrons are able to fission {{chem|238|U}} directly (see [[thermonuclear weapon]] for application, where the fast neutrons are supplied by nuclear fusion). However, this process cannot happen to a great extent in a nuclear reactor, as too small a fraction of the fission neutrons produced by any type of fission have enough energy to efficiently fission {{chem|238|U}}. (For example, neutrons from thermal fission of {{chem|235|U}} have a [[mean]] energy of 2&nbsp;MeV, a [[median]] energy of 1.6&nbsp;MeV, and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV,<ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=October 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref> and the energy spectrum for fast fission is similar.{{citation needed|date=November 2024}}) Among the heavy [[actinide]] elements, however, those isotopes that have an odd number of neutrons (such as ²³⁵U with 143 neutrons) bind an extra neutron with an additional 1 to 2&nbsp;MeV of energy over an isotope of the same element with an even number of neutrons (such as ²³⁸U with 146 neutrons). This extra binding energy is made available as a result of the mechanism of [[Semi-empirical mass formula#Pairing term|neutron pairing effects]], which itself is caused by the [[Pauli exclusion principle]], allowing an extra neutron to occupy the same nuclear orbital as the last neutron in the nucleus. In such isotopes, therefore, no neutron kinetic energy is needed, for all the necessary energy is supplied by absorption of any neutron, either of the slow or fast variety (the former are used in moderated nuclear reactors, and the latter are used in [[fast-neutron reactor]]s, and in weapons). According to Younes and Loveland, "Actinides like {{chem|235|U}} that fission easily following the absorption of a thermal (25 meV) neutron are called ''fissile'', whereas those like {{chem|238|U}} that do not easily fission when they absorb a thermal neutron are called ''fissionable''."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== After an incident particle has fused with a parent nucleus, if the excitation energy is sufficient, the nucleus breaks into fragments. This is called scission, and occurs at about 10⁻²⁰ seconds. The fragments can emit prompt neutrons at between 10⁻¹⁸ and 10⁻¹⁵ seconds. At about 10⁻¹¹ seconds, the fragments can emit gamma rays. At 10⁻³ seconds β decay, β-[[delayed neutron]]s, and gamma rays are emitted from the [[decay product]]s.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Typical fission events release about two hundred million [[electronvolt|eV]] (200&nbsp;MeV) of energy for each fission event. The exact isotope which is fissioned, and whether or not it is fissionable or fissile, has only a small impact on the amount of energy released. This can be easily seen by examining the curve of [[binding energy]] (image below), and noting that the average binding energy of the actinide nuclides beginning with uranium is around 7.6&nbsp;MeV per nucleon. Looking further left on the curve of binding energy, where the fission products cluster, it is easily observed that the binding energy of the fission products tends to center around 8.5&nbsp;MeV per nucleon. Thus, in any fission event of an isotope in the actinide mass range, roughly 0.9&nbsp;MeV are released per nucleon of the starting element. The fission of ²³⁵U by a slow neutron yields nearly identical energy to the fission of ²³⁸U by a fast neutron. This energy release profile holds for thorium and the various minor actinides as well.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animation of a [[Coulomb explosion]] in the case of a cluster of positively charged nuclei, akin to a cluster of fission fragments. [[Hue]] level of color is proportional to (larger) nuclei charge. Electrons (smaller) on this time-scale are seen only stroboscopically and the hue level is their kinetic energy.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] tttb28di5jwc4kpjwqjr83689s2uua6 9491243 9491138 2026-10-10T16:49:30Z Kani 670 /* Enigo */ 9491243 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁵U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁸U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== After an incident particle has fused with a parent nucleus, if the excitation energy is sufficient, the nucleus breaks into fragments. This is called scission, and occurs at about 10⁻²⁰ seconds. The fragments can emit prompt neutrons at between 10⁻¹⁸ and 10⁻¹⁵ seconds. At about 10⁻¹¹ seconds, the fragments can emit gamma rays. At 10⁻³ seconds β decay, β-[[delayed neutron]]s, and gamma rays are emitted from the [[decay product]]s.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Typical fission events release about two hundred million [[electronvolt|eV]] (200&nbsp;MeV) of energy for each fission event. The exact isotope which is fissioned, and whether or not it is fissionable or fissile, has only a small impact on the amount of energy released. This can be easily seen by examining the curve of [[binding energy]] (image below), and noting that the average binding energy of the actinide nuclides beginning with uranium is around 7.6&nbsp;MeV per nucleon. Looking further left on the curve of binding energy, where the fission products cluster, it is easily observed that the binding energy of the fission products tends to center around 8.5&nbsp;MeV per nucleon. Thus, in any fission event of an isotope in the actinide mass range, roughly 0.9&nbsp;MeV are released per nucleon of the starting element. The fission of ²³⁵U by a slow neutron yields nearly identical energy to the fission of ²³⁸U by a fast neutron. This energy release profile holds for thorium and the various minor actinides as well.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animation of a [[Coulomb explosion]] in the case of a cluster of positively charged nuclei, akin to a cluster of fission fragments. [[Hue]] level of color is proportional to (larger) nuclei charge. Electrons (smaller) on this time-scale are seen only stroboscopically and the hue level is their kinetic energy.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] 7wo1omf8f560rkpdgkt7f9gpib15pmz 9491248 9491243 2026-10-10T16:57:23Z Kani 670 /* Fisiproduktoj */ 9491248 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁵U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁸U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== Post kiam incidenta partiklo kunfandiĝis kun patra nukleo, se la ekscit-energio estas sufiĉa, la nukleo disiĝas en fragmentojn. Tio nomiĝas ''disiĝo'' kaj okazas post proksimume 10⁻²⁰ sekundoj. La fragmentoj povas elsendi tujajn neŭtronojn inter 10⁻¹⁸ kaj 10⁻¹⁵ sekundoj. Post proksimume 10⁻¹¹ sekundoj, la fragmentoj povas elsendi gama-radiojn. Post 10⁻³ sekundoj de beta-disfalo, beta-malfruigitaj neŭtronoj kaj gama-radioj estas elsendataj de la disfalo-produktoj.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Tipaj fisiaj eventoj liberigas ĉirkaŭ ducent milionojn da [[elektronvolto]]j (200 MeV) da energio por ĉiu fisio. La preciza izotopo, kiu spertas fision, kaj tio, ĉu ĝi estas fisiebla aŭ fisiema (fisiigebla per termikaj neŭtronoj), havas nur malgrandan efikon sur la kvanton de liberigita energio. Tio estas facile videbla per ekzameno de la kurbo de ligenergio (bildo sube) kaj rimarkado, ke la averaĝa ligenergio de la aktiniidaj nuklidoj, komencante per [[uranio]], estas ĉirkaŭ 7,6 MeV por nukleono. Rigardante pli maldekstren sur la kurbo de ligenergio, kie grupiĝas la fisiaj produktoj, oni facile vidas, ke la ligenergio de la fisiaj produktoj tendencas centriĝi ĉirkaŭ 8,5 MeV por nukleono. Tial, en iu ajn fisia evento de izotopo en la mas-intervalo de aktiniidoj, proksimume 0,9 MeV estas liberigitaj por ĉiu nukleono de la komenca elemento. La fisio de ²³⁵U per malrapida neŭtrono produktas preskaŭ identan energion kiel la fisio de ²³⁸U per rapida neŭtrono. Ĉi tiu profilo de energi-liberigo validas ankaŭ por [[torio]] kaj la diversaj kromaj aktiniidoj.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animacio de Kulomba eksplodo ĉe aro da pozitive ŝargitaj nukleoj, similaj al aro da fisiaj fragmentoj. La [[kolornuanco]] estas proporcia al la ŝargo de la (pli grandaj) nukleoj. La (pli malgrandaj) elektronoj estas videblaj nur stroboskope ĉe ĉi tiu temposkalo, kaj ilia kolornuanco reprezentas ilian kinetan energion.]] When a [[uranium]] nucleus fissions into two daughter nuclei fragments, about 0.1 percent of the mass of the uranium nucleus<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> appears as the fission energy of ~200&nbsp;MeV. For uranium-235 (total mean fission energy 202.79&nbsp;MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), typically ~169&nbsp;MeV appears as the kinetic energy of the daughter nuclei, which fly apart at about 3% of the speed of light, due to [[Coulomb's law|Coulomb repulsion]]. Also, an average of 2.5&nbsp;neutrons are emitted, with a [[mean]] kinetic energy per neutron of ~2&nbsp;MeV (total of 4.8&nbsp;MeV).<ref>These fission neutrons have a wide energy spectrum, ranging from 0 to 14&nbsp;MeV, with a mean of 2&nbsp;MeV and a [[mode (statistics)|mode]] of 0.75&nbsp;MeV. See Byrne, op. cite.</ref> The fission reaction also releases ~7&nbsp;MeV in prompt gamma ray [[photon]]s. The latter figure means that a nuclear fission explosion or criticality accident emits about 3.5% of its energy as gamma rays, less than 2.5% of its energy as fast neutrons (total of both types of radiation ~6%), and the rest as kinetic energy of fission fragments (this appears almost immediately when the fragments impact surrounding matter, as simple heat).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=May 15, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Some processes involving neutrons are notable for absorbing or finally yielding energy — for example neutron kinetic energy does not yield heat immediately if the neutron is captured by a uranium-238 atom to breed plutonium-239, but this energy is emitted if the plutonium-239 is later fissioned. On the other hand, so-called [[delayed neutrons]] emitted as radioactive decay products with half-lives up to several minutes, from fission-daughters, are very important to [[nuclear reactor physics|reactor control]], because they give a characteristic "reaction" time for the total nuclear reaction to double in size, if the reaction is run in a "[[delayed criticality|delayed-critical]]" zone which deliberately relies on these neutrons for a supercritical chain-reaction (one in which each fission cycle yields more neutrons than it absorbs). Without their existence, the nuclear chain-reaction would be [[prompt critical]] and increase in size faster than it could be controlled by human intervention. In this case, the first experimental atomic reactors would have run away to a dangerous and messy "prompt critical reaction" before their operators could have manually shut them down (for this reason, designer [[Enrico Fermi]] included radiation-counter-triggered control rods, suspended by electromagnets, which could automatically drop into the center of [[Chicago Pile-1]]). If these delayed neutrons are captured without producing fissions, they produce heat as well.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] aubu17alc302998c7rjd0c9wo3dptaz 9491251 9491248 2026-10-10T17:13:27Z Kani 670 /* Fisiproduktoj */ 9491251 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁵U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁸U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== Post kiam incidenta partiklo kunfandiĝis kun patra nukleo, se la ekscit-energio estas sufiĉa, la nukleo disiĝas en fragmentojn. Tio nomiĝas ''disiĝo'' kaj okazas post proksimume 10⁻²⁰ sekundoj. La fragmentoj povas elsendi tujajn neŭtronojn inter 10⁻¹⁸ kaj 10⁻¹⁵ sekundoj. Post proksimume 10⁻¹¹ sekundoj, la fragmentoj povas elsendi gama-radiojn. Post 10⁻³ sekundoj de beta-disfalo, beta-malfruigitaj neŭtronoj kaj gama-radioj estas elsendataj de la disfalo-produktoj.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Tipaj fisiaj eventoj liberigas ĉirkaŭ ducent milionojn da [[elektronvolto]]j (200 MeV) da energio por ĉiu fisio. La preciza izotopo, kiu spertas fision, kaj tio, ĉu ĝi estas fisiebla aŭ fisiema (fisiigebla per termikaj neŭtronoj), havas nur malgrandan efikon sur la kvanton de liberigita energio. Tio estas facile videbla per ekzameno de la kurbo de ligenergio (bildo sube) kaj rimarkado, ke la averaĝa ligenergio de la aktiniidaj nuklidoj, komencante per [[uranio]], estas ĉirkaŭ 7,6 MeV por nukleono. Rigardante pli maldekstren sur la kurbo de ligenergio, kie grupiĝas la fisiaj produktoj, oni facile vidas, ke la ligenergio de la fisiaj produktoj tendencas centriĝi ĉirkaŭ 8,5 MeV por nukleono. Tial, en iu ajn fisia evento de izotopo en la mas-intervalo de aktiniidoj, proksimume 0,9 MeV estas liberigitaj por ĉiu nukleono de la komenca elemento. La fisio de ²³⁵U per malrapida neŭtrono produktas preskaŭ identan energion kiel la fisio de ²³⁸U per rapida neŭtrono. Ĉi tiu profilo de energi-liberigo validas ankaŭ por [[torio]] kaj la diversaj kromaj aktiniidoj.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animacio de Kulomba eksplodo ĉe aro da pozitive ŝargitaj nukleoj, similaj al aro da fisiaj fragmentoj. La [[kolornuanco]] estas proporcia al la ŝargo de la (pli grandaj) nukleoj. La (pli malgrandaj) elektronoj estas videblaj nur stroboskope ĉe ĉi tiu temposkalo, kaj ilia kolornuanco reprezentas ilian kinetan energion.]] Kiam [[uranio|urania]] nukleo fisiiĝas en du filajn nukleajn fragmentojn, proksimume 0,1 procentoj de la maso de la urania nukleo<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> aperas kiel fisia energio de ~200 MeV. Ĉe uranio-235 (totala [[Centra dispozicio|averaĝa]] fisia energio 202,79 MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), tipe ~169 MeV aperas kiel kineta energio de la filaj nukleoj, kiuj disflugas kun rapido de ĉirkaŭ 3% de la [[lumrapido]] pro [[Kulomba leĝo|kulomba repuŝo]]. Krome, averaĝe 2,5 neŭtronoj estas elsendataj, kun averaĝa kineta energio por neŭtrono de po ~2 MeV (entute 4,8 MeV).<ref>Ĉi tiuj fisiaj neŭtronoj havas vastan energispektron, etendiĝantan de 0 ĝis 14 MeV, kun averaĝo de 2 MeV kaj modo de 0,75 MeV. Vidu Byrne, op. cit.</ref> La fisia reakcio ankaŭ liberigas ~7 MeV en formo de tujaj gama-radiaj [[fotono]]j. Ĉi tiu lasta cifero signifas, ke nuklea fisia eksplodo aŭ drasta akcidento elsendas ĉirkaŭ 3,5% de sia energio kiel gama-radio, malpli ol 2,5% kiel rapidajn neŭtronojn (entute ~6% por ambaŭ raditipoj), kaj la ceteron kiel kinetan energion de fisiaj fragmentoj (tio aperas preskaŭ tuj kiel simpla [[varmo]], kiam la fragmentoj trafas la ĉirkaŭan materion).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25a de Januaro 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=15a de Majo, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Iuj procezoj implikantaj neŭtronojn elstaras pro tio, ke ili sorbas aŭ finfine liberigas energion — ekzemple, la kineta energio de neŭtrono ne tuj produktas varmon, se la neŭtrono estas kaptita de atomo de uranio-238 por produkti plutonion-239, sed tiu energio liberiĝas, se la plutonio-239 poste spertas fision. Aliflanke, tiel nomataj malfruaj neŭtronoj — elsendataj kiel produktoj de radiaktiva disfalo de fisiaj id-nukleoj, kun duonvivoj atingantaj plurajn minutojn — estas tre gravaj por la regado de reaktoroj, ĉar ili difinas karakterizan tempon por ke la tuta [[nuklea reakcio]] duobliĝu laŭ intenseco, se la reakcio okazas en zono de "malfrua kritikeco", kiu intence dependas de tiuj neŭtronoj por superdrasta ĉenreakcio (tia, en kiu ĉiu fisia ciklo produktas pli da neŭtronoj ol ĝi sorbas). Sen ilia ekzisto, la nuklea ĉenreakcio estus "tuje drasta" kaj kreskus pli rapide ol eblus regi ĝin per homa interveno. En tia kazo, la unuaj eksperimentaj atomreaktoroj estus fuĝintaj el kontrolo al danĝera kaj katastrofa "tuje drasta reakcio" antaŭ ol la funkciigistoj povus mane haltigi ilin (tial la dezajnisto [[Enrico Fermi]] inkluzivis reg-stangojn aktivigatajn de radiad-mezuriloj kaj tenatajn de [[elektromagneto]]j, kiuj povus aŭtomate fali en la centron de la reaktoro ''Chicago Pile-1''). Se tiuj malfruaj neŭtronoj estas kaptataj sen kaŭzi fisiojn, ili same produktas varmon.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reago|nukleaj reagoj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] fsm1twihpudq965ld3inwem20prkwca 9491252 9491251 2026-10-10T17:13:53Z Kani 670 /* Funkciado */ 9491252 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁵U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁸U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== Post kiam incidenta partiklo kunfandiĝis kun patra nukleo, se la ekscit-energio estas sufiĉa, la nukleo disiĝas en fragmentojn. Tio nomiĝas ''disiĝo'' kaj okazas post proksimume 10⁻²⁰ sekundoj. La fragmentoj povas elsendi tujajn neŭtronojn inter 10⁻¹⁸ kaj 10⁻¹⁵ sekundoj. Post proksimume 10⁻¹¹ sekundoj, la fragmentoj povas elsendi gama-radiojn. Post 10⁻³ sekundoj de beta-disfalo, beta-malfruigitaj neŭtronoj kaj gama-radioj estas elsendataj de la disfalo-produktoj.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Tipaj fisiaj eventoj liberigas ĉirkaŭ ducent milionojn da [[elektronvolto]]j (200 MeV) da energio por ĉiu fisio. La preciza izotopo, kiu spertas fision, kaj tio, ĉu ĝi estas fisiebla aŭ fisiema (fisiigebla per termikaj neŭtronoj), havas nur malgrandan efikon sur la kvanton de liberigita energio. Tio estas facile videbla per ekzameno de la kurbo de ligenergio (bildo sube) kaj rimarkado, ke la averaĝa ligenergio de la aktiniidaj nuklidoj, komencante per [[uranio]], estas ĉirkaŭ 7,6 MeV por nukleono. Rigardante pli maldekstren sur la kurbo de ligenergio, kie grupiĝas la fisiaj produktoj, oni facile vidas, ke la ligenergio de la fisiaj produktoj tendencas centriĝi ĉirkaŭ 8,5 MeV por nukleono. Tial, en iu ajn fisia evento de izotopo en la mas-intervalo de aktiniidoj, proksimume 0,9 MeV estas liberigitaj por ĉiu nukleono de la komenca elemento. La fisio de ²³⁵U per malrapida neŭtrono produktas preskaŭ identan energion kiel la fisio de ²³⁸U per rapida neŭtrono. Ĉi tiu profilo de energi-liberigo validas ankaŭ por [[torio]] kaj la diversaj kromaj aktiniidoj.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animacio de Kulomba eksplodo ĉe aro da pozitive ŝargitaj nukleoj, similaj al aro da fisiaj fragmentoj. La [[kolornuanco]] estas proporcia al la ŝargo de la (pli grandaj) nukleoj. La (pli malgrandaj) elektronoj estas videblaj nur stroboskope ĉe ĉi tiu temposkalo, kaj ilia kolornuanco reprezentas ilian kinetan energion.]] Kiam [[uranio|urania]] nukleo fisiiĝas en du filajn nukleajn fragmentojn, proksimume 0,1 procentoj de la maso de la urania nukleo<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> aperas kiel fisia energio de ~200 MeV. Ĉe uranio-235 (totala [[Centra dispozicio|averaĝa]] fisia energio 202,79 MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), tipe ~169 MeV aperas kiel kineta energio de la filaj nukleoj, kiuj disflugas kun rapido de ĉirkaŭ 3% de la [[lumrapido]] pro [[Kulomba leĝo|kulomba repuŝo]]. Krome, averaĝe 2,5 neŭtronoj estas elsendataj, kun averaĝa kineta energio por neŭtrono de po ~2 MeV (entute 4,8 MeV).<ref>Ĉi tiuj fisiaj neŭtronoj havas vastan energispektron, etendiĝantan de 0 ĝis 14 MeV, kun averaĝo de 2 MeV kaj modo de 0,75 MeV. Vidu Byrne, op. cit.</ref> La fisia reakcio ankaŭ liberigas ~7 MeV en formo de tujaj gama-radiaj [[fotono]]j. Ĉi tiu lasta cifero signifas, ke nuklea fisia eksplodo aŭ drasta akcidento elsendas ĉirkaŭ 3,5% de sia energio kiel gama-radio, malpli ol 2,5% kiel rapidajn neŭtronojn (entute ~6% por ambaŭ raditipoj), kaj la ceteron kiel kinetan energion de fisiaj fragmentoj (tio aperas preskaŭ tuj kiel simpla [[varmo]], kiam la fragmentoj trafas la ĉirkaŭan materion).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25a de Januaro 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=15a de Majo, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Iuj procezoj implikantaj neŭtronojn elstaras pro tio, ke ili sorbas aŭ finfine liberigas energion — ekzemple, la kineta energio de neŭtrono ne tuj produktas varmon, se la neŭtrono estas kaptita de atomo de uranio-238 por produkti plutonion-239, sed tiu energio liberiĝas, se la plutonio-239 poste spertas fision. Aliflanke, tiel nomataj malfruaj neŭtronoj — elsendataj kiel produktoj de radiaktiva disfalo de fisiaj id-nukleoj, kun duonvivoj atingantaj plurajn minutojn — estas tre gravaj por la regado de reaktoroj, ĉar ili difinas karakterizan tempon por ke la tuta [[nuklea reakcio]] duobliĝu laŭ intenseco, se la reakcio okazas en zono de "malfrua kritikeco", kiu intence dependas de tiuj neŭtronoj por superdrasta ĉenreakcio (tia, en kiu ĉiu fisia ciklo produktas pli da neŭtronoj ol ĝi sorbas). Sen ilia ekzisto, la nuklea ĉenreakcio estus "tuje drasta" kaj kreskus pli rapide ol eblus regi ĝin per homa interveno. En tia kazo, la unuaj eksperimentaj atomreaktoroj estus fuĝintaj el kontrolo al danĝera kaj katastrofa "tuje drasta reakcio" antaŭ ol la funkciigistoj povus mane haltigi ilin (tial la dezajnisto [[Enrico Fermi]] inkluzivis reg-stangojn aktivigatajn de radiad-mezuriloj kaj tenatajn de [[elektromagneto]]j, kiuj povus aŭtomate fali en la centron de la reaktoro ''Chicago Pile-1''). Se tiuj malfruaj neŭtronoj estas kaptataj sen kaŭzi fisiojn, ili same produktas varmon.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reakcio|nukleaj reakcioj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] ckjrogeuwik54vlqzg7gj840ewwddta 9491253 9491252 2026-10-10T17:15:35Z Kani 670 9491253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nuclear fission.svg|eta|210px|Ekzemplo de nuklea fisio de uranio-235: [[neŭtrono]] aliĝas al nukleo de uranio-235 kaj igas ĝin malstabila uranio-236 kiu putriĝas en du novajn kaj pli stabilajn elementojn - [[bario]] kaj [[kriptono]].]] [[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|210px|Nuklea fisio]] [[Dosiero:Uranium-235 fission product-en.svg|eta|250px|Relativa ofteco de diversaj [[masnumero]]j en produktoj de fisio de ²³⁵U]] En la [[partikla fiziko]], la '''fisio''' (ankaŭ nomata ''kernofendado'' aŭ ''nuklea fendiĝo'') estas fizika reago en kiu [[atomkerno]] fendiĝas en pli malgrandajn nukleojn dum elsendado de neŭtronoj. Ĉi tiu fenomeno okazas en la kernoj de pezaj elementoj kaj estas akompanata de liberigo de multe da energio, kiu estas elsendita en formo de [[kineta energio]] de la fisiaj produktoj kaj [[Gama-radiado|gamaradioj]]. La procezo povas estas [[spontanea fisio|spontanea]] ĉe kelkaj [[izotopo]]j, sed tio estas escepto. Ĝenerale, la fisio estas okazigita per [[nuklea reakcio]], en kiu unu [[fisiebla]] nukleo estas bombardata per [[neŭtrono]]j. Se la energio estas adekvata, la nukleo absorbas la neŭtronon, kaj post malstabila stato, ĝi fendiĝas, kaj la rezulto estas la kreado de du aŭ tri pli malgrandaj kernoj, plus la elsendo de aliaj [[Joniga radiado|radiadoj]], ĉefe pliaj neŭtronoj kaj [[gama-radiado]]. Ankaŭ produktiĝas granda kvanto da [[energio]], kio klarigas ĝian uzon en [[atomcentralo]]j aŭ en [[atombombo|armiloj]] (vidu artikolon [[atomeksplodo]]). En la tipa procezo de fisio, la nombro da elirintaj neŭtronoj estas egala aŭ pli granda ol tiuj produktintaj la unuan reakcion, kio permesas la daŭrigo de la procezo. Oni tiam parolas pri [[ĉenreakcio]]. La rezultantaj kernoj, aŭ [[fisiprodukto]]j, havas eksceson de neŭtronoj, kaj do estas [[radioaktiveco|radioaktivaj]]. Ili konsistigas parton de la [[reziduo]] de la atomcentraloj. Tipa ekzemplo de tiu reakcio estas jena: Neŭtrono + ²³⁵U → fisiproduktoj + pliaj neŭtronoj + energio Aliaj [[nuklido]]j kiuj suferas fision estas ²³⁸U kaj izotopoj de [[plutonio]] kaj [[torio]]. ==Fiziko== === Mekanismo === Younes kaj Loveland difinas fision kiel "...kolektivan moviĝon de la protonoj kaj neŭtronoj konsistigantaj la nukleon; tial ĝi distingiĝas de aliaj fenomenoj, kiuj disrompas la nukleon. Nuklea fisio estas ekstrema ekzemplo de kolektiva moviĝo kun granda [[amplitudo]], kiu rezultigas la disiĝon de gepatra nukleo en du aŭ plurajn fragmentajn nukleojn. La fisia procezo povas okazi spontanee aŭ esti induktita de alvenanta partiklo." La energio el fisia reakcio devenas de ĝiaj fisiaj produktoj; tamen la granda plimulto de ĝi – ĉirkaŭ 85 procentoj – troviĝas en la [[kineta energio]] de la fragmentoj, dum po ĉirkaŭ 6 procentoj devenas de la komencaj neŭtronoj kaj gama-radioj (kaj tiuj elsenditaj post [[Beta-radiado|beta-disfalo]]), kaj plie ĉirkaŭ 3 procentoj devenas de neŭtrinoj kiel produkto de tia disfalo.<ref name=ww/>{{rp|21–22,30}} [[File:UFission.gif|250px|right|thumb|Vida prezento de evento de induktita nuklea fisio, en kiu malrapidmovanta [[neŭtrono]] estas absorbata de la nukleo de [[atomo]] de [[uranio]]-235- kiu fisionas en du rapidmovantajn pli malpezajn elementojn (fisioproduktojn) kaj kromajn neŭtronojn. La plejparto de la liberigita energio aperas kiel la kineta energio de la fisioproduktoj kaj la neŭtronoj.]] [[File:ThermalFissionYield.svg|thumb|240px|Masaj rendimentoj de fisiaj produktoj por la fisio per termaj neŭtronoj de [[uranio]]-235, [[plutonio]]-239, kombinaĵo de ambaŭ (tipa por nunaj nukleaj energireaktoroj) kaj uranio-233 (uzata en la [[torio|toria ciklo]]).]] ====Radioaktiva disfalo==== Nuklea fisio povas okazi sen neŭtrona bombardado kiel speco de radioaktiva disfalo. Ĉi tiu speco de fisio nomiĝas [[spontanea fisio]], kaj estis unuafoje observita en 1940.<ref name=ww> Younes, Walid; Loveland, Walter (2021). ''An Introduction to Nuclear Fission''. Springer. pp. 28–30. ISBN 9783030845940.</ref>{{rp|22}} ====Nuklea reakcio==== {{Ĉefartikolo|nuklea reakcio}} Dum induktita fisio formiĝas kunmetita sistemo post kiam incidenta partiklo kunfandiĝas kun celo. La rezulta ekscit-energio povas sufiĉi por la eligo de neŭtronoj aŭ gama-radioj, kaj por nuklea fisio. Fisio en du fragmentojn nomiĝas ''duuma fisio'' kaj estas la plej ofta [[nuklea reakcio]]. La plej malofte okazanta estas ''triuma fisio'', ĉe kiu tria partiklo estas elĵetata. Tiu tria partiklo estas kutime [[alfa-partiklo]].[1]:21–24 Ĉar dum nuklea fisio la nukleo elĵetas pli da neŭtronoj ol ĝi absorbas, [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] eblas.<ref name=rr><ref> Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster Paperbacks. pp. 135–138. ISBN 9781451677614.</ref>{{rp|291,296}} Duuma fisio povas produkti iun ajn el la fisi-produktoj, ĉe 95±15 kaj 135±15 [[Atommasa unuo|daltonoj]]. Unu ekzemplo de duuma fisi-okazaĵo ĉe la plej ofte uzata fisiebla nuklido, ²³⁵U jenas: <math>\ {}^{235}\mathrm{U} + \mathrm{n} \longrightarrow {}^{236}\mathrm{U}^{*} \longrightarrow {}^{95}\mathrm{Sr} + {}^{139}\mathrm{Xe} + 2\ \mathrm{n} + 180\ \mathrm{MeV}</math> Tamen, la duuma procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En inter du kaj kvar el ĉiu milo da fisioj en nuklea reaktoro, triuma fisio povas produkti tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj neŭtronojn); la plej malgranda el tiuj povas varii de fragmento kun ŝargo kaj maso tiom malgrandaj kiel tiuj de [[protono]] ([[atomnombro|''Z'']] = 1) ĝis fragmento tiom granda kiel [[argono]] (Z = 18). Tamen, la plej oftaj malgrandaj fragmentoj konsistas el 90% da [[heliumo|helium-4]]-kernoj kun pli da energio ol alfa-partikloj el alfa-disfalo (tiel nomataj "longdistancaj alfa-partikloj" kun energio de ĉirkaŭ 16 [[Elektronvolto|megaelektronvoltoj]] (MeV)), kune kun helium-6-kernoj kaj tricionoj (la kernoj de [[tricio]]). Kvankam malpli ofta ol duuma fisio, ĝi tamen kaŭzas signifan amasiĝon de helium-4- kaj tricio-gaso en la fuelstangoj de modernaj [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]].<ref>S. Vermote, et al. (2008) [https://books.google.com/books?id=6IkykKNob6gC&pg=PA259 "Comparative study of the ternary particle emission in 243-Cm (nth,f) and 244-Cm(SF)"] en ''Dynamical aspects of nuclear fission: proceedings of the 6th International Conference.'' J. Kliman, M. G. Itkis, S. Gmuca (eld.). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Singapore. {{ISBN|9812837523}}.</ref> Bohr kaj Wheeler uzis sian modelon de likva guto, la kurbon pri pak-frakcio de Arthur Jeffrey Dempster, kaj la taksojn de Eugene Feenberg pri nuklea radiuso kaj surfaca tensio, por taksi la mas-diferencojn inter la gepatra nukleo kaj la filaj nukleoj dum fisio. Poste, ili egaligis tiun mas-diferencon al energio per la formulo de Einstein pri la [[Masenergia ekvivalento|ekvivalenteco de maso kaj energio]]. La ekscito de la nukleo post bombardado per neŭtronoj estis analoga al la vibroj de likva guto, kie la [[surfaca tensio]] kaj la [[Kulomba leĝo|forto de Coulomb]] kontraŭstaras unu la alian. Grafikante la sumon de tiuj du energioj kiel funkcion de la plilongigita formo, ili konstatis, ke la rezulta energio-surfaco havas selo-formon. La [[selo]] kreis energian barieron, nomatan la ''kritika energia bariero''. Energio de proksimume 6 MeV, provizita de la alvenanta neŭtrono, estis necesa por superi tiun barieron kaj kaŭzi la fision de la nukleo.<ref name=ww/>{{rp|10–11}}<ref>{{cite journal |last1=Dempster |first1=A.J. |title=The Atomic Masses of the Heavy Elements |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.53.64 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1938|volume=53 |issue=1 |pages=64–75 |doi=10.1103/PhysRev.53.64 |bibcode=1938PhRv...53...64D |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Feenberg |first1=eugene |title=On the Shape and Stability of Heavy Nuclei |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.504.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9a de Oktobro 2023 |date=1939|volume=55 |issue=5 |pages=504–505 |doi=10.1103/PhysRev.55.504.2 |bibcode=1939PhRv...55..504F |url-access=subscription }}</ref> Laŭ John Lilley: "La energio necesa por superi la fisian barieron estas nomata ''aktiviga energio'' aŭ ''fisia bariero'', kaj ĝi estas proksimume 6 MeV por [[Masnombro|''A'']] ≈ 240. Oni konstatas, ke la aktiviga energio malpliiĝas dum ''A'' pliiĝas. Fine oni atingas punkton, kie la aktiviga energio tute malaperas... ĝi spertus tre rapidan spontanean fision."<ref name="jl">{{cite book |last1=Lilley |first1=John |title=Nuclear Physics: Principles and Application |date=2001 |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |isbn=9780471979364 |pages=7–9,13–14,38–43,265–267}}</ref> [[Maria Goeppert Mayer]] poste proponis la nuklean ŝelmodelon por la atomkerno. Nuklidoj kapablaj subteni ĉenreakcion de fisio taŭgas kiel [[Nuklea fuelo|nukleaj brulaĵoj]]. La plej oftaj nukleaj brulaĵoj estas ²³⁵U (la [[izotopo]] de [[uranio]] kun [[masnumero|masnombro]] 235, uzata en nukleaj reaktoroj) kaj [[Plutonio|²³⁹Pu]] (la izotopo de [[plutonio]] kun masnombro 239). Tiuj brulaĵoj disiĝas en du-manieran gamon da kemiaj elementoj kun atomaj masoj centritaj ĉirkaŭ 95 kaj 135 daltonoj (fisi-produktoj). La plej multaj nukleaj brulaĵoj spertas spontanean fision nur tre malrapide; anstataŭe, ili plejparte disfalas per [[Alfa-radiado|alfa]]-beta [[Disfala vico|disfala ĉeno]] dum periodoj variantaj de [[jarmilo]]j ĝis [[Geologia temposkalo#Eono, Erao, Periodo, Epoko, Aĝo|eonoj]]. En nuklea reaktoro aŭ nuklea armilo, la vasta plimulto de fisi-okazoj estas induktita per bombardo per alia partiklo — neŭtrono —, kiu siavice estas produktita de antaŭaj fisi-okazoj. Fisiĝeblaj izotopoj, kiaj [[uranio]]-238, postulas kroman energion provizatan de rapidaj neŭtronoj (kiaj tiuj produktataj per [[nuklea fuzio]] en termonukleaj armiloj). Kvankam iuj el la neŭtronoj liberigitaj dum la fisio de ²³⁸U estas sufiĉe rapidaj por estigi plian fision en ²³⁸U, la plej multaj ne estas tiaj; tio signifas, ke ĝi neniam povas atingi kritikan staton. Kvankam ekzistas tre malgranda (kvankam ne nula) probablo, ke termika neŭtrono estigu fision en ²³⁸U, neŭtrona sorbo estas multe pli verŝajna – je pluraj grandecordoj. ===Energetiko=== ====Enigo==== [[File:Stdef2.png|150px|right|thumb|La stadioj de duopa fisio en la modelo de likva guto: Enigo de energio misformas la nukleon al dika "cigara" formo, poste al "arakida" formo, kaj sekvas duopa fisio, kiam la du loboj transpasas la distancon de altiro per la mallongdistanca nuklea forto kaj estas poste forpuŝataj unu de la alia pro sia elektra ŝargo. En la modelo de likva guto, oni antaŭvidas, ke la du fisi-fragmentoj havos la saman grandecon; tamen la nuklea ŝelmodelo ebligas diferencon en ilia grandeco, kio estas tio, kion oni kutime observas eksperimente.]] Fisiaj sekcoj estas mezurebla eco ligita al la probablo, ke fisio okazos en nuklea reakcio. Sekcoj dependas de la energio de la alvenanta neŭtrono; tiuj por ²³⁵U kaj ²³⁹Pu estas milionoble pli grandaj ol tiu por ²³⁸U ĉe pli malaltaj energiaj niveloj de neŭtronoj. La sorbo de iu ajn neŭtrono disponigas al la nukleo ligenergion de proksimume 5,3 MeV. ²³⁸U bezonas rapidan neŭtronon por provizi la kroman 1 MeV necesan por transiri la kritikan energibarieron por fisio. Kontraste, ĉe ²³⁵U tiu kroma energio estas provizita, kiam ²³⁵U transiras de nepara al para masnombro. Laŭ Younes kaj Lovelace, "...la sorbo de neŭtrono ĉe celo el ²³⁵U kreas nukleon de ²³⁶U kun ekscit-energio pli granda ol la kritika fisia energio, dum ĉe la reakcio n + ²³⁸U, la rezulta nukleo de ²³⁹⁸U havas ekscit-energion sub la kritika fisia energio."<ref name=ww/>{{rp|25–28}}<ref name=rr/>{{rp|282–287}}<ref>{{cite journal |last1=Bohr |first1=N. |title=Resonance in Uranium and Thorium Disintegrations and the Phenomenon of Nuclear Fission |url=https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.55.418.2 |journal=Physical Review |publisher=American Physical Society |access-date=9 October 2023 |date=1939|volume=55 |issue=4 |pages=418–419 |doi=10.1103/PhysRev.55.418.2 |bibcode=1939PhRv...55..418B |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |title=Energy Alternatives|first1=Tom|last1=Giebultowicz|chapter=Essential cross sections |chapter-url=https://eng.libretexts.org/Sandboxes/jhalpern/Energy_Alternatives/04%3A_Nuclear_Power/4.06%3A_Controlling_the_Fission_Chain_Reaction-_Nuclear_Reactors/4.6.01%3A_Essential_Cross_Sections |via=LibreTexts Library |date=July 2022 |access-date=9a de Oktobro 2023}}</ref> Ĉirkaŭ 6 MeV el la energio necesa por fisio devenas de la simpla ligiĝo de aldona neŭtrono al la peza nukleo per la forta nuklea forto; tamen, ĉe multaj fisiopovaj izotopoj, tiu energikvanto ne sufiĉas por kaŭzi fision. Uranio-238, ekzemple, havas preskaŭ nulan fision-sekcon por neŭtronoj kun energio malpli granda ol 1 MeV. Se neniu plia energio estas provizita per alia mekanismo, la nukleo ne fisioniĝos, sed simple sorbos la neŭtronon – kiel okazas kiam ²³⁸U sorbas malrapidajn (kaj eĉ iom da rapidaj) neŭtronojn – por iĝi ²³⁹U. La cetera energio necesa por estigi fision povas esti provizita per du aliaj mekanismoj: unu el ili estas pli granda kineta energio de la alvenanta neŭtrono, kiu pli kaj pli kapablas kaŭzi fision de peza nukleo kiam ĝia kineta energio superas 1 MeV (tiel nomataj rapidaj neŭtronoj). Tiaj alt-energiaj neŭtronoj kapablas rekte kaŭzi fision de ²³⁸U (vidu la kazon pri termonukleaj armiloj por ekzemplo de apliko, kie la rapidaj neŭtronoj devenas de nuklea kunfando). Tamen, tiu procezo ne povas okazi grandskale en nuklea reaktoro, ĉar tro malgranda frakcio de la fisioneŭtronoj (produktitaj per ia ajn fisio) posedas sufiĉan energion por efike kaŭzi fision de ²³⁸U. (Ekzemple, neŭtronoj el la termika fisio de ²³⁵⁸U havas [[Centra dispozicio|mezan]] energion de 2 MeV, [[Mediano (statistiko)|medianan]] energion de 1,6 MeV kaj modon de 0,75 MeV <ref>{{cite book |last1=Byrne |first1=James |title=Neutrons, nuclei, and matter: an exploration of the physics of slow neutrons |url=https://books.google.com/books?id=njUjm4Rkg9UC&pg=PA259 |date=2011 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y |isbn=978-0-486-48238-5 |edition=Dover |page=259}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kauffman |first1=Andrew |last2=Herminghuysen |first2=Kevin |last3=Van Zile |first3=Matthew |last4=White |first4=Susan |last5=Hatch |first5=Joel |last6=Maier |first6=Andrew |last7=Cao |first7=Lei R. |title=Review of research and capabilities of 500 kW research reactor at the Ohio State University |journal=Annals of Nuclear Energy |date=Oktobro 2024 |volume=206 |article-number=110647 |doi=10.1016/j.anucene.2024.110647 |quote=Consequently, the fast neutron energy spectrum of FBF is at above 0.4 eV, with an average of 2.0 MeV and the median energy of 1.6 MeV.|doi-access=free |bibcode=2024AnNuE.20610647K }}</ref>, kaj la energispektro por rapida fisio estas simila.) Inter la pezaj [[aktiniidoj]] tamen tiuj izotopoj, kiuj havas neparan nombron da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁵U kun 143 neŭtronoj), ligas kroman neŭtronon per energio superanta je 1 ĝis 2 MeV tiun de izotopo de la sama elemento kun para nombro da neŭtronoj (kiel ekzemple ²³⁸U kun 146 neŭtronoj). Tiu kroma liga energio disponebliĝas pro la mekanismo de neŭtrona pariĝo, fenomeno kaŭzata de la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]], kiu ebligas al kroma neŭtrono okupi la saman nuklean orbitalon kiel la lasta neŭtrono en la nukleo. Sekve, ĉe tiaj izotopoj ne necesas kineta energio de la neŭtrono, ĉar la tuta bezonata energio estas provizata per la sorbo de iu ajn neŭtrono, ĉu malrapida ĉu rapida (la unuaj estas uzataj en moderigitaj nukleaj reaktoroj, dum la lastaj estas uzataj en reaktoroj kun rapidaj neŭtronoj kaj en armiloj). Laŭ Younes kaj Loveland, "Aktiniidoj kiel ²³⁵U, kiuj facile fisiiĝas post la sorbo de termika (25 meV) neŭtrono, estas nomataj ''fisiiĝemaj'' (angle: ''fissile''), dum tiuj kiel ²³⁸U, kiuj ne facile fisiiĝas kiam ili sorbas termikan neŭtronon, estas nomataj ''fisiigeblaj'' (angle: ''fissionable'')."<ref name=ww/>{{rp|25}} ====Fisiproduktoj==== Post kiam incidenta partiklo kunfandiĝis kun patra nukleo, se la ekscit-energio estas sufiĉa, la nukleo disiĝas en fragmentojn. Tio nomiĝas ''disiĝo'' kaj okazas post proksimume 10⁻²⁰ sekundoj. La fragmentoj povas elsendi tujajn neŭtronojn inter 10⁻¹⁸ kaj 10⁻¹⁵ sekundoj. Post proksimume 10⁻¹¹ sekundoj, la fragmentoj povas elsendi gama-radiojn. Post 10⁻³ sekundoj de beta-disfalo, beta-malfruigitaj neŭtronoj kaj gama-radioj estas elsendataj de la disfalo-produktoj.<ref name=ww/>{{rp|23–24}} Tipaj fisiaj eventoj liberigas ĉirkaŭ ducent milionojn da [[elektronvolto]]j (200 MeV) da energio por ĉiu fisio. La preciza izotopo, kiu spertas fision, kaj tio, ĉu ĝi estas fisiebla aŭ fisiema (fisiigebla per termikaj neŭtronoj), havas nur malgrandan efikon sur la kvanton de liberigita energio. Tio estas facile videbla per ekzameno de la kurbo de ligenergio (bildo sube) kaj rimarkado, ke la averaĝa ligenergio de la aktiniidaj nuklidoj, komencante per [[uranio]], estas ĉirkaŭ 7,6 MeV por nukleono. Rigardante pli maldekstren sur la kurbo de ligenergio, kie grupiĝas la fisiaj produktoj, oni facile vidas, ke la ligenergio de la fisiaj produktoj tendencas centriĝi ĉirkaŭ 8,5 MeV por nukleono. Tial, en iu ajn fisia evento de izotopo en la mas-intervalo de aktiniidoj, proksimume 0,9 MeV estas liberigitaj por ĉiu nukleono de la komenca elemento. La fisio de ²³⁵U per malrapida neŭtrono produktas preskaŭ identan energion kiel la fisio de ²³⁸U per rapida neŭtrono. Ĉi tiu profilo de energi-liberigo validas ankaŭ por [[torio]] kaj la diversaj kromaj aktiniidoj.<ref name=ENS>{{cite web |author=Marion Brünglinghaus |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |title=Nuclear fission |publisher=European Nuclear Society |access-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117002723/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/n/nuclear-fission.htm |archive-date=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[File:Bucky1.gif|thumb|right|Animacio de Kulomba eksplodo ĉe aro da pozitive ŝargitaj nukleoj, similaj al aro da fisiaj fragmentoj. La [[kolornuanco]] estas proporcia al la ŝargo de la (pli grandaj) nukleoj. La (pli malgrandaj) elektronoj estas videblaj nur stroboskope ĉe ĉi tiu temposkalo, kaj ilia kolornuanco reprezentas ilian kinetan energion.]] Kiam [[uranio|urania]] nukleo fisiiĝas en du filajn nukleajn fragmentojn, proksimume 0,1 procentoj de la maso de la urania nukleo<ref name="bulletin1950">Hans A. Bethe (April 1950), [https://books.google.com/books?id=Mg4AAAAAMBAJ&pg=PA99 "The Hydrogen Bomb"], ''Bulletin of the Atomic Scientists'', p. 99.</ref> aperas kiel fisia energio de ~200 MeV. Ĉe uranio-235 (totala [[Centra dispozicio|averaĝa]] fisia energio 202,79 MeV<ref name="KopMikSin2004">{{cite journal |arxiv=hep-ph/0410100 |doi=10.1134/1.1811196 |last1=V |first1=Kopeikin |last2=L |first2=Mikaelyan and |last3=V |first3=Sinev |title=Reactor as a Source of Antineutrinos: Thermal Fission Energy |journal=Physics of Atomic Nuclei |volume=67 |issue=10 |page=1892 |year=2004|bibcode=2004PAN....67.1892K |s2cid=18521811 }}</ref>), tipe ~169 MeV aperas kiel kineta energio de la filaj nukleoj, kiuj disflugas kun rapido de ĉirkaŭ 3% de la [[lumrapido]] pro [[Kulomba leĝo|kulomba repuŝo]]. Krome, averaĝe 2,5 neŭtronoj estas elsendataj, kun averaĝa kineta energio por neŭtrono de po ~2 MeV (entute 4,8 MeV).<ref>Ĉi tiuj fisiaj neŭtronoj havas vastan energispektron, etendiĝantan de 0 ĝis 14 MeV, kun averaĝo de 2 MeV kaj modo de 0,75 MeV. Vidu Byrne, op. cit.</ref> La fisia reakcio ankaŭ liberigas ~7 MeV en formo de tujaj gama-radiaj [[fotono]]j. Ĉi tiu lasta cifero signifas, ke nuklea fisia eksplodo aŭ drasta akcidento elsendas ĉirkaŭ 3,5% de sia energio kiel gama-radio, malpli ol 2,5% kiel rapidajn neŭtronojn (entute ~6% por ambaŭ raditipoj), kaj la ceteron kiel kinetan energion de fisiaj fragmentoj (tio aperas preskaŭ tuj kiel simpla [[varmo]], kiam la fragmentoj trafas la ĉirkaŭan materion).<ref>{{cite web |url = https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |title = NUCLEAR EVENTS AND THEIR CONSEQUENCES by the Borden institute..."approximately '''82%''' of the fission energy is released as kinetic energy of the two large fission fragments. These fragments, being massive '''and highly charged particles''', interact readily with matter. They transfer their energy quickly to the surrounding weapon materials, which rapidly become heated" |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125171152/https://ke.army.mil/bordeninstitute/published_volumes/nuclearwarfare/chapter1/chapter1.pdf |archive-date=25a de Januaro 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515201022/http://www.oektg.at/wp-content/uploads/02-Nuclear-Engineering-Overview1.pdf |title=''Nuclear Engineering Overview'' The various energies emitted per fission event pg 4. ''"167&nbsp;MeV"'' is emitted by means of the repulsive electrostatic energy between the 2 daughter nuclei, which takes the form of the "kinetic energy" of the fission products, this kinetic energy results in both later blast and thermal effects. ''"5&nbsp;MeV"'' is released in prompt or initial gamma radiation, ''"5&nbsp;MeV"'' in prompt neutron radiation (99.36% of total), ''"7&nbsp;MeV"'' in delayed neutron energy (0.64%) and ''"13&nbsp;MeV"'' in beta decay and gamma decay(residual radiation) |archive-date=15a de Majo, 2018 |publisher=Technical University Vienna }}</ref> Iuj procezoj implikantaj neŭtronojn elstaras pro tio, ke ili sorbas aŭ finfine liberigas energion — ekzemple, la kineta energio de neŭtrono ne tuj produktas varmon, se la neŭtrono estas kaptita de atomo de uranio-238 por produkti plutonion-239, sed tiu energio liberiĝas, se la plutonio-239 poste spertas fision. Aliflanke, tiel nomataj malfruaj neŭtronoj — elsendataj kiel produktoj de radiaktiva disfalo de fisiaj id-nukleoj, kun duonvivoj atingantaj plurajn minutojn — estas tre gravaj por la regado de reaktoroj, ĉar ili difinas karakterizan tempon por ke la tuta [[nuklea reakcio]] duobliĝu laŭ intenseco, se la reakcio okazas en zono de "malfrua kritikeco", kiu intence dependas de tiuj neŭtronoj por superdrasta ĉenreakcio (tia, en kiu ĉiu fisia ciklo produktas pli da neŭtronoj ol ĝi sorbas). Sen ilia ekzisto, la nuklea ĉenreakcio estus "tuje drasta" kaj kreskus pli rapide ol eblus regi ĝin per homa interveno. En tia kazo, la unuaj eksperimentaj atomreaktoroj estus fuĝintaj el kontrolo al danĝera kaj katastrofa "tuje drasta reakcio" antaŭ ol la funkciigistoj povus mane haltigi ilin (tial la dezajnisto [[Enrico Fermi]] inkluzivis reg-stangojn aktivigatajn de radiad-mezuriloj kaj tenatajn de [[elektromagneto]]j, kiuj povus aŭtomate fali en la centron de la reaktoro ''Chicago Pile-1''). Se tiuj malfruaj neŭtronoj estas kaptataj sen kaŭzi fisiojn, ili same produktas varmon.<ref>{{cite web|url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|title=Nuclear Fission and Fusion, and Nuclear Interactions|publisher=National Physical Laboratory|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305114800/http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_1.html|archive-date=2010-03-05|url-status=dead}}</ref> ==Funkciado== Fisio povas okazi sen neŭtronbombado kiel speco de [[radiaktiva disfalo]]. Tiu speco de fisio (nomita [[spontanea fisio]]) estas malofta krom en kelkaj pezaj [[izotopo]]j. En realigitaj atomaparatoj, esence fisio okazas kiel "nuklea reago" - bombad-movita procezo kiu rezultas de la kolizio de du [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. En nukleaj reagoj, subatoma partiklo kolizias kun atomkerno kaj kaŭzas ŝanĝojn al ĝi. Nukleaj reagoj estas tiel movitaj per la mekaniko de bombado, ne preter la relative konstanta eksponenta atomdisfalo kaj duoniĝotempo karakterizaĵo de spontaneaj radioaktivaj procezoj. Multaj specoj de [[nuklea reakcio|nukleaj reakcioj]] estas nuntempe konataj. Fisio devias grave de aliaj specoj de nukleaj reagoj, en tio ke ĝi povas esti plifortigita kaj foje kontrolita per atomĉenreakcio (unu speco de ĝenerala ĉenreakcio). En tia reago, liberaj [[neŭtrono]]j liberigitaj per ĉiu fisiokazaĵo ankoraŭ povas ekigi pli da okazaĵoj, kiuj en victurno liberigas pli da neŭtronoj kaj kaŭzas pli da fisioj. La kemia elemento izotopoj kiuj povas daŭrigi fisian ĉenreakcion estas nomitaj nukleaj fueloj, kaj laŭdire estas fendeblaj. La plej oftaj nukleaj fueloj estas 235U (la izotopo de [[uranio]] kun atompezo de 235 kaj de uzo en [[nuklea reaktoro|nukleaj reaktoroj]]) kaj 239Pu (la izotopo de [[plutonio]] kun atompezo de 239). Tiuj fueloj krevas dise en dumodalan vicon da kemiaj elementoj kun atompezcentrado proksime de 95 kaj 135 u (fisiproduktoj). La plej multaj nukleaj fueloj spertas spontanean fision nur tre malrapide, kadukiĝante anstataŭe plejparte per alfa-beta disfala vico dum periodoj de [[jarmilo]]j al [[eono]]j. En nuklea rektoro aŭ atombombo, la superforta plimulto de fisiokazaĵoj estas okazigita per bombado kun alia partiklo, neŭtrono, kiu estas sinproduktita per antaŭaj fisiokazaĵoj. Fisioj en fendeblaj fueloj estas la rezulto de la [[atomenergio]] produktita kiam fendebla nukleo kaptas neŭtronon. Tiu energio, rezultiĝante el la neŭtronasimilado, estas rezulto de la alloga nuklea forto aganta inter la neŭtrono kaj [[nukleo]]. Ĝi estas sufiĉe por misformi la nukleon en duoble-loba "guton", ĝis la punkto ke atomfragmentoj superas la distancojn ĉe kiuj la nuklea forto povas teni du grupojn de ŝarĝitaj nukleonoj kune kaj, kiam tio okazas, la du fragmentoj kompletigas sian apartigon kaj tiam estas movitaj pli malproksime dise per siaj reciproke fiaj pagendaĵoj, en procezo kiu iĝas nemaligebla kun pli granda distanco. Simila procezo okazas en fisieblaj izotopoj (kiel ekzemple urani-granda), sed por fisio, tiuj izotopoj postulas kroman energion disponigitan per rapidaj neŭtronoj (kiel ekzemple tiuj produktitaj per fuzio en termonukleaj armiloj). La likvaĵa gutmodelo de la atomkerno antaŭdiras egal-grandajn fisiproduktojn kiel rezulto de atomdeformado. La pli sofistika atomŝelmodelo estas necesa por mekanike klarigi la itineron al la pli energie favora rezulto, en kiu unu fisiprodukto estas iomete pli malgranda ol la alia. Teorio de la fisio bazita sur ŝelmodelo estis formulita fare de [[Maria Goeppert Mayer]]. La plej ofta fisioprocezo estas binara fisio, kaj ĝi produktas la fisiproduktojn supre, ĉe 95±15 kaj 135±15 u. Tamen, la binara procezo okazas simple ĉar ĝi estas la plej verŝajna. En ie ajn de 2 ĝis 4 fisioj per 1000 en nuklea rektoro, procezo de ternara fisio produktas tri pozitive ŝargitajn fragmentojn (kaj plie neŭtronoj) kaj la plej malgranda el tiuj povas gami de tiom eta aĵo kiel [[protono]] (Z 1), ĝis same granda fragmento kiel [[argono]] (Z 18). La plej oftaj malgrandaj fragmentoj, aliflanke, estas kunmetitaj de 90% nukleoj de [[heliumo]] kun pli da energio ol alfa-partikloj de alfa-kadukiĝo (tielnomitaj "longdistancaj alfaoj" ĉe 16 MeV), kaj plie heliumnukleoj, kaj tritonoj (la nukleoj el [[tricio]]). La ternara procezo estas malpli ofta, sed daŭre finas produkti signifan helium-trician gasamasiĝon en la fuelstangoj de modernaj nukleaj reaktoroj. == Historio == [[Dosiero:Otto Hahn (Nobel).jpg|eta|maldekstre|180px|[[Otto Hahn]] estis nur unu el pluraj pioniroj pri fizio.]] La procezo de fisio estis renkontita plurfoje dum la esploroj pri [[kernenergio]] dum la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento, sed ili ne estis ĝuste interpretitaj ĝis [[1939]], fare de [[Otto Hahn]], [[Fritz Strassmann]] kaj aliaj en [[Berlino]]. Fisio de pezaj elementoj estis malkovrita precize la 17-an de decembro 1938 fare de germana Otto Hahn kaj lia asistanto Fritz Strassmann, kaj klarigita teorie en januaro 1939 fare de [[Lise Meitner]] kaj ŝia nevo [[Otto Robert Frisch]]. Frisch nomis la procezon de analogeco kun biologia fisio de vivantaj [[ĉelo]]j. Ĝi estas eksoterma reago kiu povas liberigi grandajn kvantojn de [[energio]] kaj same elektromagnetan ondon kaj kiel kineta energio de la fragmentoj (varmigante la grocan materialon kie fisio okazas). En ordo por fisio por produkti energion, la totala ligoenergio de la rezultaj elementoj devas esti malpli negativa (pli alta energio) ol tiu de la startelemento. Tre baldaŭ sekvis diversaj aliaj esploroj, kaj estis agnoskita la ebleco ĝin uzi por diversaj aplikoj, inter ili militaj. En [[Usono]], [[Enrico Fermi]] gvidis la konstruon de la unua [[atomreaktoro]]. [[Spontanea fisio]] estis malkovrita en 1940 fare de Fljorov, Petrĵak kaj Kurĉatov en Moskvo, kiam ili decidis konfirmi ke, sen bombado de neŭtronoj, la fisiofteco de uranio estis efektive nekonsiderinda, kiel antaŭdirite de Niels Bohr; fakte ĝi ne estis. Malmultaj jaroj poste eksplodis la unua [[atombombo]], bazita en la fenomeno (A-bombo: oni ne konfuzu ĝin kun la H-bombo, bazita en la procezo de [[fuzio]]). Nuklea fisio, aŭ pli ĝuste, nuklea fisia [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]], estas la bazo por funkciado de [[Nuklea reaktoro|nuklea rektoro]], en kiu nuklea fisio estas farita en malrapida kaj kontrolita maniero, kaj de [[atombombo]], en kiu nuklea fisio estas farita pleje rapide. Bomboj de tiu tipo estis ĵetitaj sur [[Japana Imperio|Japanio]], [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|Hiroŝimo kaj Nagasako]] ĉe la fino de [[Dua Mondmilito]] fare de [[Usono]]. En la [[1950-aj jaroj]] komenciĝis la paca uzo de la fisio, kaj la konstruado de la unuaj [[atomcentraloj]]. === Atombomboj === {{Ĉefartikolo|Atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] '''Atombombo''' aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la fisio aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: [[nuklea energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto ''atombombo'' estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. La unua atombombo estis konstruita de [[Usono]] dum la [[Dua mondmilito]]. Kiam estis malkovrita la [[nuklea fisio]], en [[1939]], la sciencistoj rimarkis, ke ĝi ebligis la militan uzon. La milita situacio, kaj la timo, ke la [[naziismo|nazia]] reĝimo en [[Germanio]] povus disvolvi la armilon antaŭe, okazigis la sisteman esploron, per la kreado de la [[Projekto Manhattan]]. La unuan bombon oni test[[Atomeksplodo|eksplodigis]] la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1945]] je la kvina kaj duono en la [[dezerto]] de [[Alamogordo]] en [[Nov-Meksiko]]. Nur kelkajn horojn, post kiam evidentiĝis, ke "la bombo funkciis", la usona [[krozoŝipo]] USS Indianapolis forlasis la havenon de [[San-Francisko]]. Ĝia celo estis la insulo Tinian en la [[Pacifiko]]. En ĝia ŝipkelo troviĝis "Little Boy", la urania bombo, kiu la {{daton|6|aŭgusto|1945}} detruos [[Hiroŝimo]]n. {{Ĉefartikolo|Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki}} Ĝis nun nur unu [[ŝtato]] faligis atombombon kontraŭ loĝataj urboj. Tiu estis [[Usono]], en [[1945]], en la finaj tagoj de la [[Dua mondmilito]], kontraŭ la [[Japanujo|japanaj]] urboj [[Hiroŝimo]] ([[6-a de aŭgusto|la 6-an de aŭgusto]] je la okaj kaj kvarono), kaj [[Nagasako]] ([[9-a de aŭgusto|la 9-an]]). Usono elektis uzi la bombojn por eviti eventualan invadon de la Japana ĉefinsulo, kaj la multcentoj da miloj da mortoj kiuj nepre sekvus. == Vidu ankaŭ == * [[Spontanea fisio]] * [[Fuzio]] * [[Akumuliĝa radiado]] * [[Nuklea energio]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea reaktoro]] ==Notoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [https://web.archive.org/web/20140319145623/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v1.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 1 (PDF).] [[U.S. Department of Energy]]. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2014-03-19. Alirita en 2012-01-03. * [https://web.archive.org/web/20131203041437/http://energy.gov/sites/prod/files/2013/06/f2/h1019v2.pdf DOE Fundamentals Handbook: Nuclear Physics and Reactor Theory Volume 2 (PDF).] U.S. Department of Energy. Januaro 1993. Arkivita el la originalo (PDF) en 2013-12-03. Alirita en 2012-01-03. * Bulgac, Aurel; Jin, Shi; Stetcu, Ionel (2020). [https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2020.00063/full "Nuclear Fission Dynamics: Past, Present, Needs, and Future".] Frontiers in Physics. 8: 63. arXiv:1912.00287. Bibcode:2020FrP.....8...63B. doi:10.3389/fphy.2020.00063. {{Havenda artikolo|Fisio}} {{Projektoj|ReVo=fisi}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] d2tjucvq76drgviei50hu674dyuoc9d 0 19633 9491139 9411612 2026-10-10T13:24:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491139 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=germana komponisto vivanta 1685-1750|apa=Bach}} {{Informkesto gravulo | priskribo = Johann Sebastian Bach en la jaro 1746, kun [[:dosiero:Canon triplex.png|enigmokanono]].<br /><small>Oleopentraĵo de [[Elias Gottlob Haußmann]] el la jaro 1748<ref>La prezentata pentraĵo estas kopio de pentraĵo de Haußmann el la jaro 1746. Ĉi tiu originalaĵo pendis multajn jardekojn en la Thomas-lernejo. En la dua duono de la 19-a jarcento ĝi estis plurfoje "refreŝigita" kaj surpentrita je kio parto de la origina esprimo eble perdiĝis resp. estis forviŝita. En 1913 la originalaĵo iris en la [[Stadtgeschichtliches Museum Leipzig|Urbhistorian Muzeon de Lepsiko]], kie oni provis forigi kiel eble plej bone la surpentraĵojn. La kopio de la bildo el 1746, en 1748 farita de Haußmann mem, komence verŝajne troviĝis el la posedaĵo de C. P. Bach, poste validis longtempe kiel perdiĝinta kaj nun troviĝas en privata posedaĵo de William H. Scheide, Princeton, Nov-Ĵerzejo.<br />Je la du bildoj fare de Haußmann temas pri la ununuraj bildoj, je kiu la identeco de Bach klare certas, je ĉiuj aliaj portretoj atribuitaj al Bach la alordigo estas necerta. Vidu pri tio: [http://www.npj.com/thefaceofbach/ http://www.npj.com/thefaceofbach/]</ref></small> }} '''Johann Sebastian BACH''' {{prononco|JOhan zeBAStian baĥ|ˈjoːhan zeˈbasti̯an baχ}}, esperante '''Johano Sebastiano BAĤO'''<ref>[http://vortaro.net/#Baĥo ''Baĥo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> (naskiĝis la {{daton|21|marto|1685}} en [[Eisenach]], mortis la {{daton|28|julio|1750}} en [[Lepsiko]]) estis [[klasika muziko|klasika]] [[Germanio|germana]] [[komponisto]], [[orgeno|orgena]] kaj [[klaviceno|klavicena]] virtuozo de la [[Baroka muziko|baroka epoko]]. Li estas nun unu el la plej famaj komponistoj, kies muziko grave influis postajn komponistojn kaj kies verkoj estas prezentaj kiel originalaĵoj kaj kiel aranĝaĵoj en la muzikmondo. Dumvive Bach estis alte ŝatata kiel virtuozo, orgenisto, orgeninspektisto kaj komponisto, tamen liaj verkoj estis konataj nur al relative malgranda rondo de muzikspertuloj. Post la morto de Bach liaj verkoj en la vasta publiko dumtempe falis en forgeson kaj estis preskaŭ neniam publike prezentataj. Kvazaŭe remalkovrita estis Bach fare de la [[Romantismo|romantistoj]] de la 19-a jarcento. Ekde tiam liaj verkoj tutmonde apartenas al la daŭra repertuaro de la klasika muziko. == Vivo == === Eisenach === [[Dosiero:Johann Sebastian Bach signature.svg|eta|200px|dekstra|Subskribo de Bach]] [[Dosiero:Bachsiegel.svg|eta|dekstra|200px|Memkoncipita sigelo de Bach kun la spegule interplektitaj komencaj literoj de sia nomo, JSB]] [[Dosiero:Bachohrdruf.jpg|eta|updekstra|Lerneja matrikulo de Liceo Ohrdruf. J. S. Bach estas la 4-a lernanto en la dua listo]] {{Ĉefartikolo|Bach en Turingio}} Johann Sebastian Bach devenas el vaste disbranĉiĝinta [[Luteranismo|luterana]] [[Germanio|mezgermana]] [[Familio Bach|muzikista familio]] kaj estis la plej juna el ok gefiloj de [[Johann Ambrosius Bach]] kaj ties edzino [[Elisabeth Lemmerhirt]]. Lia patro estis [[urbofajfisto]]j en Eisenach kaj kortega trumpetisto en la malgranda kapelo de duko [[Johano Georgo la 1-a (Saksio-Eisenach)|Johano Georgo la 1-a]] kaj poste de duko [[Johano Georgo la 2-a (Saksio-Eisenach)|Johano Georgo la 2-a de Saksio-Eisenach]]. Dum la naskiĝo de Bach en sia naskiĝloko [[Eisenach]] ([[Turingio]]) ankoraŭ validis la [[julia kalendaro]]. Pro tio lia naskiĝdato kutime estas indikata per la loke valida dato, la 21-a de marto 1685, lia mortodato tamen laŭ la [[gregoria kalendaro]], valida en Lepsiko. Laŭ la gregoria kalendaro lia naskiĝdato estas la 31-a de marto. La naskiĝdomo, kiu staris en la tiama ''Fleischgasse'' (nun ''Luthergasse 35''), nuntempe ne plu ekzistas.<ref name="Elternhaus">C. Wolff, Kapitel ''Elternhaus, Stadt, Hof und Schule: die musikalische Umgebung''</ref> Siajn du personajn nomojn Johann Sebastian ricevis de la du [[baptopatro]]j, Sebastian Nagel, urbofajfisto de [[Gotha]], amikiĝinta profesia kolego de Johann Ambrosius, kaj de la princa-ajzenaĥa forstoficisto Johann Georg Koch.<ref>C. Wolff, Kapitel ''Ambrosius Bach und seine Familie''</ref> Kvankam Eisenach je la naskiĝtempo de Bach havis nur ĉ. 6.000 loĝantojn, ĝi disponis pri tre grava muzika vivo. Ekde 1672 ĝi estis rezida urbo de la malgranda princlando [[Saksio-Eisenach]], kaj la kortega kapelo altiris konatajn muzikistojn, inter ili [[Johann Pachelbel]] 1677–78, [[Daniel Eberlin]] 1672–92 kaj [[Georg Philipp Telemann]] 1708–12.<ref name="Elternhaus"/> La fruan infanecon Bach pasigis en Eisenach, kie li ankaŭ per kuzo de sia patro, la orgenisto de la Georgo-preĝejo je Eisenach, [[Johann Christoph Bach la 1-a|Johann Christoph Bach]], unuafoje venis en kontakton kun eklezia kaj orgena muziko. En la aĝo de ok jaroj Bach iris al la [[lutergimnazio (Eisenach)|latina lernejo]] de la iama dominikana monaĥejo en Eisenach, post kiam li supozeble la du antaŭajn jarojn vizitis la germanan lernejon.<ref name="Elternhaus"/> Lia patrino mortis la 3-an de majo 1694. La 27-an de novembro 1694 lia patro geedziĝis kun vidvino Barbara Margaretha Bartholomäi, naskiĝinta Keul, mortis tamen nur malmultajn monatojn poste, la 20-an de februaro 1695. En la aĝo de 9 jaroj Johann Sebastian per tio orfiĝis kaj transloĝis kun sia frato [[Johann Jacob Bach la 3-a|Johann Jacob]] al sia pli aĝa frato Johann Christoph Bach (1671–1721) en [[Ohrdruf]]. === Ohrdruf === La tridek jarojn pli aĝa frato [[Johann Christoph Bach la 3-a|Johann Christoph]], orgenisto ĉe la preĝejo [[Michaeliskirche (Ohrdruf)|St. Michaelis]] en [[Ohrdruf]], transprenis la pluan ĝeneralan kaj muzikan edukadon kaj instruis la ludadon sur [[klavarinstrumento]]j. Krome Bach kantis en ĥoro. En Ohrdruf Johann Sebastian vizitis la lernejon [[Gymnasium Gleichense]] ĝis atingi la plej altan klason ''Prima''. En la vicalta ''Secunda'' lia kuzo ''Johann Ernst Bach'' kaj lia dumviva amiko ''Georg Erdmann'' estis liaj kunlernantoj. La rezultoj de la lerneja edukado de Bach en Ohrdruf estas dokumentitaj kiel tre bonaj. Per lernejostipendio li povis partopreni al sia vivteno. Tiajn lernejostipendiojn donacis bonstataj burĝoj. Kun tiu estis ligita la devo, private instrui ties filojn.<ref>C. Wolff, Kapitel ''In der Obhut des älteren Bruders''.</ref> === Lüneburg === [[Dosiero:Lüneburg - Sankt Michaelis 01 ies.jpg|eta|St. Michaelis en Lüneburg]] Post la neatendita perdo de siaj stipendioj je la gimnazio en Ohrdruf 14-jara Bach kaj sia samklasano Erdmann decidiĝis, daŭrigi sian lernejan edukadon en la partikulara [[Michaelis-lernejo (Lüneburg)|lernejo de la monaĥejo St. Michaelis]] en Lüneburg. Unuafoje la du estas enlistigitaj la 3-an de aprilo pro la notado de la pagoj de ''Mettengeld''. Tio estis salajro por la kantado en la ''Metten''-ĥoro, kio estis deviga kaj ebligis al la du lerni ĉe la lernejo sen pagi lernejkotizojn. Male al ĉiuj siaj gefratoj kaj prauloj, kiuj ĉiuj rezignis la pli altan lernejan edukadon favore al muzikista instruado, Bach per tio decidiĝis por pli alta lerneja kleriĝo, kiu kvalifikigis al universitata studo. En printempo de 1702 li sukcese finis la lernejon en Lüneburg. [[Dosiero:ReinckenAnWasser.jpg|eta|maldekstra|updekstra|Kopio fare de Bach de ''An Wasserflüssen Babylon'' de Reincken]] La komponisto [[Georg Böhm]] tiutempe estis orgenisto ĉe [[St. Johannis (Lüneburg)|St. Johannis]]. Lian influon sur la fruajn orgenverkojn kaj klavarsuitojn oni povas supozi je stilkritika analizo, sed ne dokumenti. En la jaro 2005 en la malnova stoko de la [[Dukino-Anna-Amalia-Biblioteko]] je [[Vajmaro]] malkovritaj kopioj de orgenverkoj de [[Dietrich Bŭtehude]] kaj [[Johann Adam Reincken]], dum la tempo de Bach fama orgenisto ĉe [[ĉefpreĝejo Sankta Katarina (Hamburgo)|Sankta Katarina]] en [[Hamburgo]], tamen sugestas, ke la preskaŭ 15-jara Johann Sebastian Bach pretigis la kopion de la ĥoralfantazio ''[[An Wasserflüssen Babylon]]'' de Reincken por la orgenleciono ĉe Georg Böhm. Bach datigis ĝin per indiko sur Böhm: „â Dom. Georg: Böhme | descriptum aõ. 1700 | Lunaburgi:“. Dokumentita estas almenaŭ unu perpieda migrado de Bach al [[Hamburgo]] ĉe Reincken, kiu pluedukadis lin je la orgenludado. La orgeno de la Katarinapreĝejo, kiu validis kiel plej fama kaj plej bela instrumento de norda Germanio, longdaŭre impresis lin.<ref>C. Wolff, ĉapitro ''Böhm, Reincken und die Celler Hofkapelle''.</ref> La [[nekrologo]]<ref name="Nekrolog">La nekrologo pri Johann Sebastian Bach estis publikita en 1754 en ''Neu eröffneten musikalischen Bibliothek oder gründliche Nachricht nebst unparteiischen Urteil von musikalischen Schriften und Büchern''. (volumo 4, parto 1, p. 158–173) de Lorenz Christoph Mizler. Indikataj kiel verkintoj estis Carl Philipp Emanuel Bach, Johann Friedrich Agricola kaj Lorenz Christoph Mizler. Ĝi troviĝas ankaŭ en la Bach-Dokumentoj 3, n-o 666, p. 80–93.</ref> mencias, ke Bach dum sia luneburga periodo havis la okazon, „per pli ofta aŭskultado de tiam fama kapelo, kiun tenis la duko de Celle kaj kiu grandparte konsistis el francoj, sin firmigi je la franca gusto“. Ĉi tiun kapelon Bach povis aŭdi en la luneburga rezidejo de [[Georgo Vilhelmo (Brunsvigo-Lüneburg)|duko Georgo Vilhelmo]]. Inter la francaj muzikistoj ankaŭ troviĝis la baletmajstro de la kavalirakademio Thomas de la Selle, lernanto de [[Jean-Baptiste Lully|Lully]].<ref>[[Gustav Fock]]: ''Der junge Bach in Lüneburg, 1700–1702.'' Merseburger, Hamburg 1950.</ref> Inter pasko 1702, kiam Bach finis sian lernejotempon, kaj 1703 la spuroj de Bach jam ne estas ekzakte postireblaj. Eble li revenis de Lüneburg al Turingio, ĉar kun la fino de la lernejotempo li ankaŭ perdis senpagan manĝadon kaj loĝadon. Eble li komence ekloĝis ĉe sia pli aĝa fratino Maria Salome en [[Erfurto]] aŭ denove ĉe sia frato Christoph en Arnstadt, kiu intertempe grave pliboniĝis ekonomie.<ref>C. Wolff, ''Erste Erkundungen in Thüringen''.</ref> El pli malfrua letero evidentiĝas, ke en julio li kandidatiĝis por la vakanta posteno de orgenisto en [[Sangerhausen]] kaj estis la preferata kandidato de la tiea konsilantaro, sed ke duko [[Johano Georgo (Saksio-Weißenfels)|Johano Georgo de Saksio-Weißenfels]] intence malatentis la voĉdonon de la konsilantaro. === Arnstadt === [[Dosiero:Bachkirche Arnstadt.JPG|eta|updekstra|maldekstra|Bach-preĝejo en Arnstadt]] [[Dosiero:BWV739.png|eta|updekstra|Manskribaĵo de la ĥoralaranĝaĵo ''Wie schön leuchtet der Morgenstern'' BWV 739 el la tempo de Bach en Arnstadt]] {{Ĉefartikolo|Bach en Arnstadt}} Plej malfrue ekde marto 1703 Bach estis dungita kiel [[lakeo]] kaj [[violono|violonisto]] en la privatkapelo de kunregento [[Johano Ernesto la 3-a (Saksio-Vajmaro)|Johano Ernesto de Saksio-Vajmaro]]. Dum orgenprobado la 17-an de marto 1703 Bach ekligis kontaktojn al la konsilantaro de Arnstadt. La 9-an de aŭgusto 1703 Bach ricevis sen plua specimenludado sian dungiteco-dokumenton kiel orgenisto de la Nova Preĝejo en [[Arnstadt]]. Por nekutime alta salajro de 50 [[guldeno]]j kaj 30 guldenoj por manĝado kaj loĝado Bach kompetentis komence nur pri la orgenludado, poste tamen estis devigita ankaŭ al kunlaboro kun la ĥoro de la liceo. En oktobro 1705 li migris studocele al [[Lübeck]] – oficiale, ''por aŭskulti [[Dietrich Buxtehude|Buxtehude]]''. Lia privata motivo ankaŭ estis kandidatiĝi kiel sukcesonto de la 70-jara orgenisto je la preĝejo [[Marienkirche (Lübeck)|St. Marien]]. Lia forpermeso ampleksis kvar semajnojn. Ĉi tiun li plilongigis ĝis en la januaron 1706 kaj igis sin anstataŭi per sia kuzo Johann Ernst.<ref>Hans Franck: ''Johann Sebastian Bachs Pilgerfahrt nach Lübeck''. 8. Auflage. Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2007, ISBN 978-3-579-06461-1.</ref> Ĉi tiu vojaĝo al Buxtehude donis al Bach valorajn muzikajn impresojn. Plej verŝajne Bach ankaŭ rajtus ludi sur la fama malnova Totentanz-orgeno de St. Marien. La [[vesperaj muzikadoj]], orgenaj kaj klavarinstrumentaj komponaĵoj de Buxtehude same kiel ties senkompara orgenludado instigis la junan orgeniston kaj komponiston. La unuaj konserviĝintaj orgenaj kaj klavaraj verkoj de Bach ekkonigas la influon de Buxtehude. Al tiuj apartenas ĥoralpreludoj kiel ekz. ''[[Wie schön leuchtet der Morgenstern (Bach)|Wie schön leuchtet der Morgenstern]]'' (BWV 739) kaj preludoj, tokatoj, partitoj kaj fantazioj. Je 1706 oni datigas ''[[Kapriĉo B♭-maĵora (Bach)|Capriccio sopra la lontananza del fratello dilettissimo]]'' (kapriĉo pri la adiaŭo de amata frato) de Bach, kiun li eble komponus adiaŭe de sia frato [[Johann Jacob Bach la 3-a|Johann Jacob]], kiu dungiĝis kiel muzikisto en la kortega kapelo de reĝo [[Karolo la 12-a (Svedio)|Karolo la 12-a]] de Svedio kaj akompanis tiun ĉi dum la sekvaj jaroj je ties militiroj en la [[Granda Nordia Milito]].<ref>Eble la kapriĉo ankaŭ ekestis okaze de la adiaŭo de la lerneja amiko de Bach, Georg Erdmann, en Lüneburg; vd. C. Wolff: ''Johann Sebastian Bach'', Fischer Verlag.</ref> Ĉiuj biografioj raportas pri tio, ke Bach plurfoje konfliktis kun la konsistorio de Arnstadt. Ĉi tio koncernis lian sintenon al la ĥoranoj, lian trolongigon de la forpermeso kaj lian manieron ludi la orgenon. Oni ekz. admonis lin, ke li je la akompanado de la ĥoraloj en diservo ne konfuzigu la paroĥanaron per strangaj [[interludo]]j, [[Ornamo (muziko)|ornamaĵoj]] kaj [[Modulado (muziko)|moduladoj]]. Bach esperis eskapi el la cirkonstanca malvasteco per translokiĝo al Mühlhausen. === Mühlhausen === [[Dosiero:Mühlhausen (Thüringen) um 1650.jpg|eta|Mühlhausen ĉ. 1650 (kuprogravuraĵo de [[Matthäus Merian]]).]]Post kiam Bach kandidatludis la 24-an de aprilo 1707 en la [[libera regna urbo]] [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], li ekdeĵoris tie kiel orgenisto en la [[Kirko Sankta Blazio (Mühlhausen)|Kirko Sankta Blazio]] la 1-an de julio. Lia salajro altis 85 guldenoj, aldoniĝis naturaĵoj kaj enspezoj el la filiopreĝejoj. Kiel jam en Arnstadt okulfrapas, ke li atingis esence pli altan salajradon ol siaj antaŭulo kaj posteulo. Ĉi tiuj cirkonstancoj nun permesis al li fondi familion. La 17-an de oktobro 1707 li geedziĝis en [[Dornheim (Turingio)|Dornheim]] ĉe Arnstadt kun [[Maria Barbara Bach]]. [[Dosiero:BWV71.jpg|eta|Propramana nomskribo de Bach sur la kovropaĝo de kantato ''Gott ist mein König'', 1708. Li skribas sin laŭ la itala kiel ''Gio. Bast. Bach'' (= Giovanni Bastiano Bach)]] Laŭkomisie Bach komponis okaze de la konsilantarŝanĝo la 4-an de februaro 1708 la solenan [[kantato]]n ''[[Gott ist mein König]]'' (BWV 71), kiu konserviĝis kiel ununura el ĉi tiu tempo kiel presaĵo. En junio 1708 Bach vojaĝis lige kun la finado de la renoviglaboroj ĉe la tiea orgeno al [[Vajmaro]] kaj kandidatludis antaŭ duko [[Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro)|Vilhelmo Ernesto]]. Ĉi tiu proponis al li postenon kiel kortega orgenisto kaj ĉambromuzikisto kun salajro de 150 guldenoj aldonite naturaĵoj. Granda urbobrulego en Mühlhausen estis kondukinta al plikariĝo de la vivtenaj kostoj. La perspektivo je pli bona financa situacio evidente estis decida por tio, ke Bach jam la 25-an de junio 1708 – apenaŭ unu jaron post lia enposteniĝo – en Mühlhausen petis pri sia maldungo.<ref>Pli fruajn supozojn, kiajn ekz. esprimis Philipp Spitta, ke ekestus konflikto kun la plejparte lutera-[[Pietismo|pietisme]] sintena pastraro en Mühlhausen, la nuna Bach-esploro ne plu defendas; vd. pri tio C. Wolff, Kapitel ''An Divi Blasii zu Mühlhausen''.</ref> Lin sukcedis ''Johann Friedrich Bach''. Al urbo Mühlhausen Johann Sebastian Bach tamen plue restis ligita. Pokaze por februaro de 1709 kaj de 1710 li ricevis mendojn por konsilantarŝanĝaj kantatoj, kiuj estis ankaŭ presitaj je kostoj de la tiea konsilantaro, sed perdiĝis. === Vajmaro === [[Dosiero:Schlosskirche Weimar 1660.jpg|eta|updekstra|Christian Richter (ĉ 1660): Kastelopreĝejo je Vajmaro, laborloko de Bach]] [[Dosiero:Bachweimar.jpg|eta|Notado de la salajropagoj en Vajmara: „Dem Laqueÿ Baachen“ (al lakeo Bach)]] La unuan duonon de julio 1708 Bach transloĝiĝis kun sia graveda edzino al Vajmaro. La 29-an de decembro samjare la unua filino, ''Catharina Dorothea'', estis baptita. Dum la vajmara periodo pluaj kvin gefiloj sekvis: [[Wilhelm Friedemann Bach|Wilhelm Friedemann]] (*&nbsp;22-an de novembro 1710), la ĝemeloj Maria Sophia kaj Johann Christoph (*&nbsp;23-an de februaro 1713, ambaŭ mortis mallonge poste), [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emanuel]] (*&nbsp;8-an de marto 1714) kaj [[Johann Gottfried Bernhard Bach|Johann Gottfried Bernhard]] (*&nbsp;11-an de majo 1715). Al la edukado de siaj filoj inkluzive la pli malfrue naskiĝintajn [[Johann Christoph Friedrich Bach|Johann Christoph Friedrich]] kaj [[Johann Christoph Bach|Johann Christoph]], Bach atribuis grandan signifon. Ĉiuj ricevis vastan lernejan edukadon kaj poste ekstudis ĉe universitato. Grandparto de la pororgenaj verkoj de Bach ekestis dum la vajmara periodo, inter ili lia [[Pasakaljo c-minora (Bach)|pasakaljo kaj fugo c-minoraj]] kaj multaj [[tokato]]j, [[preludo]]j kaj [[fugo]]j. Ĉi tie li ekverkis sian ''[[Orgelbüchlein]]'', planita kiel kolekto de 164 ĥoralpreludoj, el kiuj li tamen kompletigis nur 44. La 21-an kaj 22-an de februaro 1713 Bach troviĝis en [[Weißenfels]] okaze de la solenaĵoj por la naskiĝdatreveno de duko [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian de Saksio-Weißenfels]]. Eble tie estis prezentata la ''[[Jagdkantate]]'' (ĉaskantato) BWV 208, la plej frua konata profana [[kantato]] de Bach. El la pli frua vajmara periodo nur malmultaj ekleziaj kantatoj estas postlasitaj. Je la fino de la jaro 1713 oni proponis al Bach post prezentado de kandidata kantato la orgenistopostenon ĉe la preĝejo [[Marktkirche Unser Lieben Frauen|Marktkirche St. Marien und Liebfrauen]] en [[Halle (Saale)|Halle]]. La kaŭzo de la intereso de Bach pri la posteno ne estas konata. Li ricevis la 14-an de decembro sian dungiteco-aprobon de la preĝeja kolegaro, sed prokrastis la subskribadon de la kontrakto kaj nur la 19-an de marto 1714 li sendis definitivan malakcepton per la kialigo, ke la salajrado ne laŭas siajn atendojn. [[Dosiero:Young Bach2.jpg|eta|updekstra|[[Johann Ernst Rentsch (la pli maljuna)|J. E. Rentsch]] la pli maljuna: Bach (?) kiel koncertmajstro en Vajmaro, 1715]] La 2-an de marto 1714 Bach estis nomumita [[koncertmajstro]] en Vajmaro. Kvankam laŭhierarkie li ankoraŭ rangis sub la kapel- kaj vickapelmajstro, li ricevis per 250 guldenoj konsiderinde pli altan salajron ol ambaŭ. Kun la nova posteno ligiĝis la devo, komponi ĉiujn kvar semajnojn unu eklezian kantaton pri la pokaza dimanĉo. Kiel unua eksonis la 25-an de marto ([[Palmodimanĉo]] kaj samtempe [[Anunciacio]]) la kantato ''[[Himmelskönig, sei willkommen]]'' [Ĉiela reĝo, estu bonvena] (BWV 182). Al tiu sekvis en regulaj interspacoj pluaj almenaŭ 20 verkoj, kiuj formos la bazan stokon de la postaj [[Lepsiko|lepsikaj]] kantataj jarkolektoj. Pri la instrumentmuzika repertuaro, kiun Bach flegis kun la vajmara kortegokapelo, preskaŭ nenio konatas; Ĉiuj dokumentoj kaj notoj estis neniigitaj en 1774 je la brulego de la kastelo ''[[Weimarer Stadtschloss#Wilhelmsburg|Wilhelmsburg]]''. Gravaj por Bach evidente estis ankaŭ liaj rilatoj al [[Dresdeno|dresdena]] muzikdirektoro [[Johann Georg Pisendel]] (1687–1755). Stilkritikaj komparoj de la komponaĵoj por soloviolono sugestias, ke Pisendel instigis Bach-on al komponado de la ses sonatoj kaj partitoj. Jam en 1709 Bach kaj Pisendel pasigis kelkan tempon kune en Vajmaro kaj interŝanĝis komponaĵojn. Pisendel, kiu mallongan tempon estis lernanto de [[Antonio Vivaldi]], eble peris al Bach komponaĵojn de Vivaldi. Krome la juna, muzike talenta nevo de la princo, princo [[Johano Ernesto la 4-a (Saksio-Vajmaro)|Johano Ernesto]], konatiĝis en [[Nederlando]] kun itala muziko kaj kunportis de tie multajn partiturojn. En la vajmaraj jaroj Bach transskribis plurajn verkojn de Vivaldi (speciale el [[L’Estro Armonico]] de Vivaldi), ekz. la klavicenkonĉertojn en D-maĵoro (BWV 972), C-maĵoro (BWV 976) kaj F-maĵoro (BWV 978). Okaze de la geedziĝo de sia dunginto Ernesto Aŭgusto la 24-an de januaro 1716 en [[Nienburg (Saale)|Nienburg]] li unuafoje konatiĝis kun ties bofrato, la tiea juna princo Leopoldo de Anhalt-Köthen. Kiam en la sekva jaro la ĝistiama kortega kapelmajstro [[Augustin Reinhard Stricker]] forlasis sian postenon, Bach subskribis jam la 5-an de aŭgusto 1717 la kontrakton kiel ties sukcedanto, tamen sen antaŭe petinte sian maldungon. Kiam li volis postfari tion, li ne ricevis sian maldungitecon, sed la 6-an de novembro estis arestita en la landjuĝista ĉambro pro sia "atestado de obstineco".<ref>Rim.: El protokolnoto de la kortego: „La 6-an de novembro la ĝisnuna koncertmajstro kaj kortega orgenisto, Bach, pro sia atestado de obstineco kaj deviga maldungo estas arestita kaj finfine la 2-an de decembro, poste, kun indikata malfavoro, aludita al li fare de la kortega sekretario, samtempe estis malarestita“; laŭ Werner Neumann, Hans-Joachim Schulze (Hrsg.): ''Fremdschriftliche und gedruckte Dokumente zur Lebensgeschichte Johann Sebastian Bachs, 1685–1750, Kritische Gesamtausgabe'', Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1969, (Bach-Dokumente II, Nr. 84), S. 65.</ref> La 2-an de decembro li estis malarestita kaj maldungita.<ref>Arno Forchert: ''Johann Sebastian Bach und seine Zeit''. Laaber-Verlag, Laaber 2002, S. 82.</ref> [[Dosiero:Coethen.jpg|eta|La princa rezidokastelo je Köthen]] === Köthen === [[Dosiero:Anna-magdalena-bach-noteboo.jpg|eta|updekstra|''[[Notlibreto por Anna Magdalena Bach|Klavarlibreto por Anna Magdalena Bach ''Anno'' 1722]]'', Titolfolio]] En [[Köthen]] Bach titoliĝis [[kapelmajstro]] kaj ''Direktoro de l' ĈambroMuzikoj''. Li ŝatis la muzike talentitan junan princon [[Leopoldo de Anhalt-Köthen]], kiu ofte kunlaboris kiel violonisto en la orkestro, kaj estis ankaŭ persone intima kun li, kio estas deduktebla el tio, ke kaj Leopoldo kaj ankaŭ siaj gefratoj [[Aŭgusto Ludoviko (Anhalt-Köthen)|Aŭgusto Ludoviko]] kaj [[Eleonora Vilhelmina de Anhalt-Köthen|Eleonora Vilhelmina]] estis baptogepatroj de Leopold August, filo de Bach naskiĝinta la 15-an de novembro 1718. [[Dosiero:BWV1001.jpg|eta|updekstra|200px|''Sonata 1ma á Violino Solo senza Baßo di JSBach'': Adagio; manskribaĵo el 1720]] En Köthen Bach povis komponi por bonega kapelo. Princo Leopoldo dungis ĝis 17 muzikistojn, kiuj parte devenis el la kapelo de la prusa reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 1-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]], malfondinta en 1713. Ok el la instrumentistoj, inter ili [[Christian Ferdinand Abel]], havis kvaliton de soloisto kaj rangon de ĉambromuzikisto. La princo ekipis la kapelon per bonaj instrumentoj kaj en 1719 sendis Bach-on por aĉetado de nova klaviceno al [[Berlino]]. Tie Bach povis konatiĝi kun artema markgrafo [[Kristiano Ludoviko (Brandenburg-Schwedt)|Kristiano Ludoviko de Brandenburg-Schwedt]] (1677–1734). Por tiu li kompilis en 1721 pli malnovajn kaj pli novajn instrumentajn komponaĵojn kiel ''Six Concerts Avec plusieures Instruments'' [ses konĉertoj kun pluraj instrumentoj], kiuj pro tio poste estis nomataj ''[[Brandenburgische Konzerte]]'' [Brandenburgaj konĉertoj] (BWV 1046–1051). Kiam Bach en 1720 post dumonata vojaĝo de la kortego revenis el [[Karlsbad]], li devis ekscii, ke sia edzino Maria Barbara mortis post mallonga malsano kaj estis entombigita jam la 7-an de julio. La 3-an de decembro 1721 li geedziĝis kun [[Anna Magdalena Bach|Anna Magdalena]], plej juna filino de la princa kortega trumpetisto je [[Saksio-Weißenfels]] Johann Kaspar Wilcke, kiu en 1720 iris kiel [[sopranistino]] al la kortego je Köthen. El ĉi tiu dua geedzeco devenis entute 13 gefiloj, el kiuj tamen la plej multaj jam infanaĝe mortis: Christiana Sophia Henrietta (*&nbsp;1723; †&nbsp;1726), [[Gottfried Heinrich Bach|Gottfried Heinrich]] (*&nbsp;1724; †&nbsp;1763), Christian Gottlieb (*&nbsp;1725; †&nbsp;1728), Elisabeth Juliana Friederica (* 1726; †&nbsp;1781), Ernestus Andreas (*&nbsp;1727; †&nbsp;1727), Regina Johanna (*&nbsp;1728; †&nbsp;1733), Christiana Benedicta (*&nbsp;1730; †&nbsp;1730), Christiana Dorothea (*&nbsp;1731; †&nbsp;1732), [[Johann Christoph Friedrich Bach|Johann Christoph Friedrich]] (*&nbsp;1732; †&nbsp;1795), Johann August Abraham (*&nbsp;1733; †&nbsp;1733), [[Johann Christian Bach|Johann Christian]] (*&nbsp;1735; †&nbsp;1782), Johanna Carolina (*&nbsp;1737; †&nbsp;1781) kaj Regina Susanna (*&nbsp;1742; †&nbsp;1809). En la jaroj 1726 ĝis 1733 per tio en la familio mortis sep infanetoj, unu filo (Gottfried Heinrich) naskiĝis mente handikapita. En la jaro 1728 ankaŭ mortis en la aĝo de 51 jaroj la lasta vivanta fratino de Bach, Maria Salome. Kelkaj Bach-biografoj supozas, ke Bach eniris pro ĉi tiuj sortobatoj en "verkadokrizon".<ref>Vd. ekz. Maarten t'Hart: ''Bach und ich.'' Kapitel: »Schlummert ein, ihr matten Augen« – Bach und der Tod.</ref> Kiel kontribuaĵo por la muzika edukado de siaj gefiloj Bach la 22-an de januaro 1720 komencis verki la ''[[Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach|Clavierbüchlein]]'' por la plej aĝa filo Wilhelm Friedemann, kiu enhavas i.a. la duvoĉajn ''[[Inventionen und Sinfonien|Invenciojn]]'' kaj trivoĉajn ''Simfoniojn''. La ''[[Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach|Clavarlibreto por Anna Magdalena Bach]]'' komencita en 1722 enhavas la fruajn versiojn de la [[Französische Suiten|Francaj suitoj]]. Krom la [[Bontemperita klavarinstrumento]] kaj la ses violonaj [[partito]]j kaj sonatoj ĉi tiuj estas kun certeco la aŭtentaj instrumentaj komponaĵoj datigeblaj en la tempon je Köthen. Krome konserviĝis kelkaj naskiĝdatrevenaj kaj novjaraj kantatoj. Validas do kiel certe, ke Bach verkus por la kortego konsiderindan nombron da konĉertoj kaj aliaj instrumentaj komponaĵoj, kiuj tamen plejparte perdiĝis aŭ en postaj pliverkadoj konserviĝis kiel klavicenkonĉertoj aŭ kantatmovimentoj. Pro nekonataj kaŭzoj princo Leopoldo en la sekva tempo pli kaj pli ŝajne deturnis sin de la ensembla muziko de Bach, kio instigis tiun serĉi novan postenon. En septembro 1720 vakiĝis la orgenistoposteno en la preĝejo [[St.-Jacobi-preĝejo (Hamburgo)|St. Jacobi]] en [[Hamburgo]], por kiu Bach kandidatiĝis. Li estis allasita al specimenludado fare de la hamburga konsilantaro, sed tiam malakceptis, verŝajne ĉar la transprenado de ĉi tiu posteno ligiĝis al konsiderinda aĉetsumo. Eble la omaĝo de la ''Brandenburgaj Konĉertoj'' de la 24-a de marto 1721 por markgrafo Kristiano Ludoviko de Brandenburg ankaŭ rilatas kun la klopodo de Bach pri nova posteno. Per la morto de [[Johann Kuhnau]] la 5-an de junio 1722 en [[Lepsiko]] vakiĝis la posteno de [[Thomas-kantoro]]. Post unua kandidatludo la 14-an de julio el inter la kandidatoj, al kiuj apartenis [[Johann Friedrich Fasch]] (kapelmajstro je la kortego de [[princlando Anhalt-Zerbst|Anhalt-Zerbst]]) kaj [[Christian Friedrich Rolle]] (muzikdirektoro en [[Magdeburg]]), oni elektis [[Georg Philipp Telemann]]-on. Ĉar Telemann pro salajraltigo restis en Hamburgo, oni aranĝis duan [[kantoro]]probon, je kiu krom Bach kandidatiĝis [[Georg Friedrich Kauffmann]] el [[Merseburg]], kiu libervole rezignis, [[Johann Christoph Graupner]] (kapelmajstro en Darmstadt) kaj Balthasar Schott (orgenisto ĉe la Nova Preĝejo je Lepsiko). La 7-an de februaro 1723 Bach prezentis kiel specimenon la kantatojn ''Jesus nahm zu sich die Zwölfe'', BWV 22, kaj ''Du wahrer Gott und Davids Sohn'', BWV 23. Elektitis Graupner, kiu tamen devis malakcepti, ĉar landgrafo Ernesto Ludoviko de [[Hesio-Darmstadt]] rifuzis al li la demision. Per tio Bach fariĝis „je tria elekto“ Thomas-kantoro, posteno, kiun li tenis ĝis sia morto. Bach rajtis plue titoli sin Princa Köthen-a Kapelmajstro, kaj li liveris ankoraŭ ĝis la morto de Leopoldo (1728) muzikon por la festotagoj de la princa kortego. === Lepsiko === Finon de majo 1723 Bach ekdeĵoris en Lepsiko. Kiel kantoro kaj muzikdirektoro li estis respondeca por la muziko en la kvar ĉefpreĝejoj de la urbo. Al tio apartenis la preparado de kantatoprezentado ĉiun dimanĉon kaj je la festotagoj. Krome lia tasko estis la muzikinstruo en la [[Thomas-lernejo je Lepsiko|Thomas-lernejo]]. La lerninternuloj estis devigata kunformi la diservojn kiel ĥorkantantoj. Sian instrudevigon kiel latininstruisto, kiu tradicie ligiĝis kun lia posteno, li transdonis kompense de monpago al [[Siegmund Friedrich Dresig]], vic[[rektoro]] de la lernejo. ==== Muziko por la preĝejo ==== Tuj post sia alveno Bach komencis komponi aŭ priverki kantatojn por la pokaze venontaj prezentadoj. Per ĉi tiu sistema verkado dum la unuaj du jaroj averaĝe po unu kantato ĉiusemajne, poste malrapidiĝis la verkado. Entute konserviĝis du kompletaj jarkolektoj, la nekrologo raportas pri tri pluaj<ref name="Nekrolog"/> (vd. [[kantato de Bach]]). Entute en ĉi tiu tempo onidire ĉ. 300 kantatoj ekestis. Por Kristnasko de 1723 Bach verkis la duan version de [[Magnificat (Bach)|Magnificat]] en E♭-maĵoro kun kristnaskaj enmetaĵoj (la unua versio eksonis sen la poste faritaj enmeto-movimentoj jam la 2-an de julio 1723 je [[Vizito de Maria]]), por la Sankta Vendredo de 1724 sian ĝis tiam plej ampleksan verkon, [[Johannespassion (Bach)|Pasiono laŭ Sankta Johano]], por kristnasko 1724 [[Sanctus]]. Verŝajne komence de 1725 Bach renkontiĝis kun poeto [[Christian Friedrich Henrici]] kromnome ''Picander'', kiu finfine verkis la tekston por la [[Matthäuspassion (Bach)|pasiono laŭ Sankta Mateo]], prezentita en 1727 aŭ en 1729. La prezentad-cirkonstancoj en ĉi tiuj unuaj lepsikaj jaroj entute malboniĝis. Bach do rigardis sin devigata dokumenti per skribo al la konsilantaro de la urbo Lepsiko de la 23-a de aŭgusto 1730 siajn ideojn pri la kanta kaj instrumenta ekipado de „bone instalita preĝeja muziko“. Ĉi tiu „plej necesa koncepto“ nun estas grava fonto pri la historiema prezentopraktiko de liaj komponaĵoj. Bach klopodis tiutempe ricevi la titolon de kortega komponisto en [[Dresdeno]], ĉar li estis malkontenta pri la salajro, la altaj kostoj por vivteno kaj la lepsikaj aŭtoritatoj, kiuj ne antaŭenigis la laboron de Bach laŭ ties ideoj, kiel legeblas en letero el 1730 al sia amiko el la juneco, Georg Erdmann.<ref>Wolfgang Hildesheimer: ''Der ferne Bach''. 2. Auflage. Insel-Verlag, Frankfurt am Main 1985 ([[Insel-Bücherei]] 1025/2), S. 47ff.</ref> Ekde la 19-a de novembro 1736 li rajtis ornami sin per la titolo de „[[Saksio-Pollando|reĝa pola kaj elektoprinca saksa]] kortega kapelmajstro“.<ref>Albert Schweitzer:'' Johann Sebastian Bach'', 1908. Breitkopf und Härtel, Leipzig 1952, S. 121.</ref> La titolo, kiu ligiĝis nek kun privilegioj nek kun enspezoj, plifortigis lian pozicion kontraŭ la lepsikaj aŭtoritatoj. ==== Profana muziko ==== [[Dosiero:Zimmermannsches Caffeehaus.jpg|eta|updekstra|Kafejo Zimmermann (dekstre), loko de la ''Muzikaj koncertoj aŭ kunvenoj'']] En 1729 Bach transprenis la direktadon de la [[Collegium musicum]] fondita en 1701 fare de [[Georg Philipp Telemann|Telemann]], kiun li tenis ĝis 1741, eble eĉ ĝis 1746. Per ĉi tiu studenta ensemblo li prezentis germanan kaj italan instrumentan kaj kantan muzikon, krome li verkis por ĝi kelkajn el siaj profanaj kantatoj, ekz. ''Hercules am Scheidewege'', kiujn li nomis „Dramma per la Musica“ aŭ „Dramma per Musica“ kaj laŭstrukture proksimis al la opero. En la [[Bauernkantate|kamparana kantato]] kaj la [[kafokantato]] montriĝas, ke li ankaŭ povis verki en la humura ĝenro. Ĉilasta plej verŝajne estis prezentata en ''Zimmermannischen Caffee-Hauß'' (kafejo Zimmermann) en la Katarina-strato 14 (en 1943 militdetruita), en kies ĝardeno li koncertis kun Collegium musicum. Po unu fojon semajne - dum la Lepsika Foirego eĉ dufoje - oni okazigis ĉi tie aŭ en la apartena kafeja ĝardeno tiajn koncertojn. Ili validas kiel pruvo de la vekiĝanta burĝa deziro pri altkvalita muzika distro. Al tio ankaŭ servis la multaj klavicenkonĉertoj por ĝis kvar soloistoj, kiuj plejparte ekestis kiel novaranĝaĵoj de plej parte propraj [[Violonkonĉertoj (Bach)|violonaj]] aŭ hobojaj konĉertoj kaj instrumentaj movimentoj el kantatoj, sed ankaŭ el fremdaj modeloj (ekz. de Vivaldi). Kiel soloistoj estis je dispono - krom Bach mem - liaj filoj kaj lernantoj. Dum sia tuta lepsika periodo Bach estis demandata instruisto. Ofte la lernantoj loĝis en lia mastrumaĵo. Celo de la instruo estis eduki muzikistojn, kiuj kiel instrumentistoj kaj komponistoj majstris la multspecajn taskojn ĉe kortego, en preĝejo kaj en la evoluanta burĝa muzikkulturo. La instruado de Bach precipe je liaj filoj estis abunde fruktodona. Por la instruado Bach uzis malnovajn kaj novajn proprajn komponaĵojn. Multajn el ili li kunigis kaj publikigis ilin kiel ''[[Clavierübung (Bach)|Clavierübung]] 1, 2, 3 kaj 4''. Jam en Vajmaro kaj Köthen Bach verkis omaĝajn kantatojn por la princaj kortegoj je Vajmaro, Weißenfels kaj Köthen same kiel festmuzikoj laŭ formo de kantatoj por variaj okazoj. En Lepsiko ekestis pluaj tiaj verkoj kiel ekz. en 1725 la [[Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen|ŝafisto-kantato BWV 249a]] komponita por la [[Saksio-Weißenfels|duklando Saksion-Weißenfels]]. Ofte Bach prilaboris je tio pli malnovajn modelojn. La festmuzikoj kaj omaĝokantatoj celis la medion de universitato, de la elektoprinco de Saksio, de aliaj nobeluloj kaj de riĉaj burĝoj. Ĉi tiuj kantatoj plejofte estis prezentataj en libera aero kaj do devis esti forte ekipitaj en ĥoro kaj instrumentensemblo. Tio precipe estis garantiita, post kiam Bach transprenis ''Collegium musicum''. Plifortige estis je lia dispono la muzikistoj de la ''musicalische Stadt Compagnie'' (urba muzika kompanio). Kelkajn el siaj omaĝokantatoj Bach transverkis mallonge post ilia ekesto en sakralajn verkojn. Al ĉi tiu [[Parodio#Muziko|parodimetodo]] estas dankenda la [[Weihnachts-Oratorium (Bach)|Kristnaska Oratorio]] el 1734/1735, la [[Lobet Gott in seinen Reichen|Ĉielira Oratorio]] el 1735 kaj la [[Oster-Oratorium (Bach)|Paska Oratorio]]. Per parodiado de sakralaj kantatoj ekestis la t.n. [[Luteraj mesoj de Bach|Luteraj mesoj]], ankaŭ la praversio de la [[h-Moll-Messe|b-minora meso]] el 1733 (t.n. ''Missa''), kiu entenis nur la movimentojn ''[[Kyrie]]'' kaj ''[[Gloria]]''. Post prezentado de ĉi tiu verko ĉe la elektoprinca kortego je Dresdeno Bach la 19-an de novembro 1736 ricevis la sopiratan mesaĝon, ke li rajtas titoliĝi ''Compositeur bey Dero Hoff-Capelle'' (kortego-komponisto), tamen ne la esperatan vokon loĝi kaj labori ekde nun en la rezidejurbo Dresdeno. ==== La lastaj jaroj ==== [[Dosiero:Bach-unfinishedfugue.jpg|eta|Manskribaĵo de la fino de la nekompleta fugo el ''Kunst der Fuge'' kun la adonaĵo de C. Ph. E. Bach: ''„NB ueber dieser Fuge, wo der Nahme BACH im Contrasubject angebracht worden, ist der Verfaßer gestorben.“'' (flanka rimarko: pri ĉi tiu fugo, kie estas enigita la nomo BACH en la kontraŭsubjekto, la verkinto mortis)]] En la 1740-aj jaroj Bach plejparte ŝajne retiriĝis de novkomponaĵoj por la preĝejo kaj por Collegium musicum. En majo de 1747 li vizitis sekve de invito fare de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la Granda]], en kies kortega kapelo deĵoris [[Carl Philipp Emanuel Bach]], Potsdamon kaj Berlinon kaj improvizis sur la tieaj [[piano]]j kaj orgenoj. Li promesis realigi temon prezentitan al li fare de la reĝo en fugon kaj gravuri en kupro. El ĉi tiu promeso estiĝis la [[Musikalisches Opfer|Muzika ofero]], kolekto de du fugoj (tri- kaj sesvoĉaj), dek kanonoj kaj unu triosonato, ĉiuj pri la sama temo. Pagon de la reĝo li tamen ne ricevis. ''[[Canonische Veränderungen (Bach)|Kelkaj kanonaj variaĵoj pri la kristnaskokanto: Vom Himmel hoch da komme ich her por la orgeno kun du klavaroj kaj pedalaro]]'' tekstas la titolo de variacioverko, kiun Bach en 1747 prezentis je sia aliĝo al ''Correspondierende Societæt der musikalischen Wissenschaften'' [Koresponda societo de la muzikaj sciencoj] fondita de [[Lorenz Christoph Mizler]]. Ĝi validas kiel grava kontrapunkta malfrua verko de Bach. Plua kontrapunkta verkciklo estas ''[[La arto de la fugo]]'', kies unuan netan kopion Bach finis en 1742, kiun li tamen poste ĝis 1749 amplekse kompletigis kaj priverkis. La kolekto de simplaj [[fugo]]j, kontraŭfugoj, spegulfugoj, fugoj kun pluraj temoj kaj [[kanono]]j prezentas kompendion de la teknikoj de fugokompozicio. Ankaŭ en siaj lastaj jaroj Bach finfaris la [[h-Moll-Messe|meson en b-minoro]] uzante la meson de 1733, la [[Sanctus]] el 1724 kaj aliajn pli malnovaj komponaĵoj. [[Dosiero:Bach Abkuendigung 1750.png|eta|Informo de la 31-a de julio 1750]] [[Dosiero:Grave of Johann Sebastian Bach.jpg|eta|updekstra|Tombo de Johann Sebastian Bach en la Thomas-preĝejo]] En siaj lastaj jaroj Bach suferis je okulmalsano. Oni ankaŭ raportas pri motoraj ĝenaĵoj en la dekstra brako kaj per tio en la skribomano. Ekde 1749 neniuj propramanaj skribaĵoj de li konserviĝis. La lasta konata subskribo devenas de la 6-a de majo 1749. Lia edzino Anna Magdalena aŭ lia filo Johann Christian subskribis por li ĉiujn dokumentojn. La denature malbona vidkapablo malpliiĝis tiel grave, ke Bach lasis sin kirurgii fare de la jam tiam pridisputata okulisto ([[kataraktopikisto]]) John Taylor, kiu staciis en Lepsiko ekde la 4-a ĝis la 7-a de aprilo 1750. Komplikaĵoj postulis postoperacion. Mallongtempe Bach denove povis vidi, sed kelkajn tagojn antaŭ sia morto lin trafis apopleksio. Bach mortis la 28-an de julio 1750. La nekrologo ĉefe verkita fare de Carl Philipp Emanuel Bach kaj [[Johann Friedrich Agricola]], en 1751 pretigita kaj 1754 publikigita tekstas jene pri la malsano kaj morto de Bach:<ref name="Nekrolog"/> :''Lia de nature malforta vidkapablo, kiu estis malfortigita per lia enorma diligento en sia studado […], kaŭzis al li, en liaj lastaj jaroj, okulmalsanon. Li volis tiun […] forigi per kirurgio. Sed ĉi tiu […] pasis tre malbone. Li ne nur ne plu povis uzi sian vidon, sed lia, cetere sana korpo, samtempe per tiu kaj per aldonitaj damaĝaj medikamentoj kaj kromrimedoj estis tute perturbata, tiel ke li post tio dum plena duonjaro preskaŭ ĉiam estis malsaniĝema. Dek tagojn antaŭ lia morto subite ŝajnis pliboniĝi liaj okuloj, tiel ke li iun matenon denove povis sufiĉe bone vidi kaj toleri la lumon. Nur malmultajn horojn poste li estis atakita de apopleksio; al ĉi tiu sekvis akuta febro, je kiu li […] la 28-an de julio 1750 vespere je la 9-a kaj kvarono, en la sesdek sesa jaro de sia vivo, mortis merite de lia Redemptoro milde kaj beate.'' La pli nova esploro pri Bach opinias eble, ke progresa [[diabeto]] estus la kaŭzo por la malpliiĝa vidkapablo kaj la [[apopleksio]] de Bach. Post dufoja translokado lia tombo nun troviĝas en la lepsika [[Thomas-preĝejo (Lepsiko)|Thomas-preĝejo]]. === Loĝlokoj de J. S. Bach === {| cellspacing="0" cellpadding="0" | * [[Eisenach]] (ekde 1685) * [[Ohrdruf]] (ekde 1695/96) * [[Lüneburg]] (ekde 1700 ĝis pasko 1702) * [[Vajmaro]] (Januar ĝis Juni 1703) * [[Arnstadt]] (ekde aŭgusto 1703) * [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]] (ekde 1707) * [[Vajmaro]] (ekde 1708) * [[Köthen]] (ekde 1717) * [[Lepsiko]] (1723 ĝis 1750) | &nbsp;&nbsp; | {| class="prettytable" | [[Dosiero:JSBWohnorte.png|eta|La loĝlokoj de Johann Sebastian Bach]] |} |} == Muzika verkado == === Superrigardo === [[Dosiero:BWV605.png|eta|''Der Tag der ist so freudenreich'', BWV&nbsp;605, el ''Orgelbüchlein'', ne pli malfrue ol 1713, deviga pedalvoĉo en la dua [[notliniaro]], ĉe la malsupra rando daŭrigo kiel [[Tabulaturo|orgentabulaturo]]]] [[Dosiero:BWV660a.png|eta|''Nun komm der Heyden Heyland'', BWV&nbsp;660a, enkajerigita en la ''lepsika manskribaĵo'', sed el la vajmara periodo, verŝajne ne antaŭ 1714, deviga pedalvoĉo en propra, tria notliniaro]] ==== Bach – memlerninto pri kompozicio ==== Se oni kredas je la filo de Bach, [[Carl Philipp Emanuel Bach]], jen Bach sin rigardis kiel memlerninto pri [[kompozicio]]. Estis neniu atestita kompozicia instruo. La instruado fare de sia frato en „eble celis orgenistigi lin k nenio plu“ (C. Ph. E. Bach 1775). Poste la restado de Bach ĉe Bŭtehude estus plurmonata ebleco esti instruata, sed pri tio neniu ajn atestilo ekzistas. Ke Bach kiel memlernanto maturiĝis al grava komponisto, eblis, ĉar li ekde junaĝo trastudis la verkojn de plej variaj komponistoj kaj lernis el ili. Tio okazis per aŭskultado, legado, kopiado, transskribado, priverkado kaj imitado de la muziko same kiel per la transprenado de kompoziciaj rimedoj, formoj kaj ĝenroj. :''La beata formis sian guston per propraj aldonaĵoj. […] Nur propra pripensado jam en lia junaĝo faris lin netan kaj fortan fugiston.&nbsp;[…] Per la prezentado de tre multaj fortaj muzikoj […] sen sistema studado de sonarto li ellernis la aranĝado de orkestro.'' C. Ph. E. Bach: Nekrologo, 1754<ref name="Nekrolog"/> En la multspeca verkaro de Bach renkontiĝas influoj el la muziko de meza, norda kaj suda Germanio resp. Aŭstrio same kiel el Francio kaj Italio. Priatentendas je tio, ke la regionaj tradicioj influis unu la alian. Ekzemple la germanaj tradicioj enhavas ankaŭ italajn kaj francajn tradiciojn kaj stilrimedojn. Pro tio kelkaj komponaĵoj ne estas klare alordigeblaj. Scion pri la muzikaj influoj peras la kopiaĵo kaj akiraĵoj fare de Bach de verkoj devenaj de aliaj komponistoj, la transskribaĵoj kaj priverkaĵoj de Bach (ekz. pri Vivaldi), skribaj kaj buŝaj mencioj de bach kaj lia medio, informoj kaj recenzoj de la 18-a jarcento kaj muziksciencaj stilkritikaj reserĉoj de la verkoj de Bach kaj liaj lernantoj. Podetale oni povas registri, ke Bach tre profunde konis la verkojn de jenaj komponistoj:<ref>C. Wolff, Kapitel: ''Materialien und Metaphysik''.</ref> * Mezgermanaj komponistoj: [[Johann Christoph Bach la 1-a|Johann Christoph Bach]] (onklo de J. S. Bach),<ref>J. S. Bach tre ŝatis sian onklon Johann Christoph Bach, kiu estis urba orgenisto kaj kortega klavicenisto en Eisenach, kaj nomis lin en la familia genealogio kiel „profunda komponisto“, ankaŭ en la nekrologio lin laŭdas C. P. E. Bach, vd. C. Wolff, Kapitel ''Elternhaus, Stadt, Hof, Schule und Kirche: die musikalische Umgebung''.</ref> [[Johann Pachelbel]],<ref>Pachelbel estis amika kun la patro de Bach, Ambrosius, kaj instruisto de ties filo Johann Christoph Bach, kiu siaflanke instruis Johanon Sebastianon en Ohrdruf, vd. C. Wolff, Kapitel ''Elternhaus, Stadt, Hof, Schule und Kirche: die musikalische Umgebung''.</ref> [[Johann Kuhnau]], [[Johann Ludwig Bach]], [[Johann Gottfried Walther]], [[Johann Georg Pisendel]], [[Silvius Leopold Weiss]],<ref>Trio BWV 1025 estas aranĝaĵo de liutosuito de Weiss.</ref> [[Johann Friedrich Fasch]] * Nordgermanaj komponistoj: [[Johann Adam Reincken]], [[Dietrich Bŭtehude]], [[Nicolaus Bruhns]], [[Georg Böhm]], [[Nicolaus Adam Strungk]]<ref name="Forkel">En letero de C. P. E. Bach al Forkel (Bach-Dokumente III, Nr. 803, S. 288–290) tekstas, ke lia patro „krom Froberger, Kerl k Pachhelbel studis kaj amis" la verkojn de Frescobaldi, la Badena kapelmajstro Fischer, Strungk.</ref> * Sudgermanaj-aŭstraj komponistoj:<ref name="Forkel"/> [[Johann Jakob Froberger]], [[Johann Caspar Kerll]], [[Johann Caspar Ferdinand Fischer]], [[Johann Joseph Fux]] * Italaj komponistoj: [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]], [[Girolamo Frescobaldi]],<ref name="Forkel"/> [[Arcangelo Corelli]],<ref>orgenfugo BWV 579 estas aranĝaĵo de verko de Corelli.</ref> [[Giovanni Legrenzi]],<ref>Orgenfugo BWV 574b estas priverkaĵo de verko de Legrenzi.</ref> [[Giovanni Bassani]],<ref>BWV 1081 estas priverkaĵo el meso de Bassani.</ref> [[Giuseppe Torelli]], [[Alessandro Marcello]], [[Tomaso Giovanni Albinoni]],<ref>Klavicenfugoj BWV 946, 950 kaj 951 estas priverkaĵoj de verko n-o 1 de Albinoni el la jaro 1694.</ref> [[Antonio Vivaldi]], [[Benedetto Marcello]], [[Nicola Antonio Porpora]],<ref name="Porpora">Variaj verkoj de Porpora kaj Locatelli apartenis al la koncertrepertuaro de ''Collegium Musicum'' en Lepsiko, vd. C. Wolff, Kapitel ''Materialien und Metaphysik''.</ref> [[Pietro Antonio Locatelli]],<ref name="Porpora"/> [[Francesco Durante]], [[Giovanni Alberto Ristori]], [[Giovanni Battista Pergolesi]], [[Antonio Caldara]]<ref>BWV 1082 estas priverkaĵo de ''Suscepit Israel'' de Caldara.</ref> * Francaj komponistoj: [[André Raison]], [[Charles Dieupart|François Dieupart]], [[François Couperin]], [[Louis Marchand]], [[Nicolas de Grigny]] Kelkaj famaj muzikistoj, kiujn Bach parte konis persone, ne unusence estas alordigeblaj. Ili mem priverkis plej varian muzikon kaj influis Bach-on per siaj verkoj, ekzemple [[Jan Dismas Zelenka]], [[Johann Mattheson]], [[Georg Philipp Telemann]], [[Reinhard Keiser]] kaj [[Georg Friedrich Händel]]. Ĉu Bach ankaŭ alprenis sugestojn de siaj filoj [[Wilhelm Friedemann Bach|Wilhelm Friedemann]] kaj [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emanuel]], ne estas certe, tamen supozende. Ke kelkaj komponaĵoj de la plej aĝaj filoj de Bach validis kiel verkoj de ilia patro kaj inverse, indikas tion. ==== La muzikaj ĝenroj ==== {{ĉefartikolo|Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)}} Bach alproprigis al si dum sia laboro je la variaj laborlokoj sub la influo de la supre nomitaj komponistoj iom post iom la plej malsamajn ĝenrojn, kompoziciajn stilojn kaj muzikadmanierojn. Kelkaj vojaĝoj de Bach celis tion. Escepte la [[opero]]n Bach komponis verkojn laŭ ĉiuj siatempe disvastiĝintaj [[ĝenro (muziko)|muzikaj ĝenroj]]. ===== Kantmuziko ===== [[Dosiero:Johannespassion.jpg|eta|updekstra|Manskribaĵo de la unua paĝo de ''Johannes-Passion'' (BWV 245)]] ''Vidu ankaŭ: [[Kantatoj (Bach)]]'' De Bach konserviĝis ĉ. 200 preĝejokantatoj. En siaj kantatoj kaj [[Pasiono (muziko)|pasionoj]] li reekprenis ofte popularajn ĥoralojn el la [[Evangelisches Kirchengesangbuch|evangela preĝejokantaro]]. Grandnombro el liaj verkoj, ĉefe el la frua verkofazo, validas kiel perdiĝinta. Laŭ Nekrologo<ref name="Nekrolog"/> Bach komponis kvin pasionojn, sed konserviĝis nur tiuj laŭ [[Johannespassion (Bach)|Sankta Johano]] kaj [[Matthäuspassion (Bach)|Sankta Mateo]]. Perdiĝis [[Markuspassion (Bach)|Pasiono laŭ Sankta Marko]] (kies [[libreto]] konserviĝis, tiel ke oni provis rekonstrui ĝin). Ekzistas [[Lukas-Passion (Bach)|Pasiono laŭ Sankta Luko]] ekestinta ĉ. 1730, kiu parte estas surpaperigita el la plumo de Bach. La nuna muzikscienco tamen supozas, ke je tio temas pri kopio fare de Bach de verkoj devena de alia komponisto. La kvina verko estus unuĥora variaĵo de la Mateo-pasiono. Krome al liaj kantokomponaĵoj apartenas kelkaj profanaj kantatoj (la plej konataj estas la ''ĉaskantato'' kaj la „[[Schweigt stille, plaudert nicht|''kafokantato'']]“ (BWV 211)), multaj [[moteto]]j, pluraj [[Meso (muziko)|mesoj]], unu ''Magnificat'', tri [[oratorio]]j, pluraj ''[[Dramma per musica]]'' same kiel ĥoraloj, arioj kaj sakralaj kantoj. ===== Instrumenta muziko ===== Je instrumenta muziko de Bach estas postlasitaj multaj orgenverkoj. Al tiuj apartenas [[preludo]]j kaj [[fugo]]j, fantazioj, [[tokato]]j, unu [[pasakaljo]], unu pastorelo, [[triosonato]]j, orgenĥoraloj, ĥoralpreludoj, ĥoralaranĝaĵoj, ĥoralpartitoj, ĥoralvariacioj, konĉertoj. Je klavara kaj klavicena muziko li komponis invenciojn, [[dueto]]jn, [[simfonio]]jn, [[suito]]jn, [[partito]]jn, fantaziojn, [[uverturo]]jn, temojn kun variacioj, preludojn aŭ fantaziojn kun apartenaj fugoj, tokatojn, [[sonato]]n same kiel [[konĉerto]]jn por unu, du, tri kaj kvar klavarinstrumentistoj, parte kiel prilaboraĵoj de verkoj de aliaj komponistoj. Je muziko por [[liuto]] sola konserviĝis suitoj, preludoj kaj fugoj, krome por [[violonĉelo]] ses suitoj, por [[violono]] pluraj sonatoj kaj partitoj. Sur la kampo de la ĉambromuziko Bach komponis triosonatojn kun [[kontinua baso]], solosonatojn kun elkomponita klavicenvoĉo, je orkestromuziko plurajn [[granda konĉerto|grandajn konĉertojn]] (kun ĝis kvar soloaj voĉoj) same kiel kvar [[Orkestrosuitoj (Bach)|uverturojn (orkestrosuitojn)]]. === Aparte famaj verkoj === {| cellspacing="0" cellpadding="0" |- valign="top" | width="33%" | * [[Matthäus-Passion (Bach)|Mateo-Pasiono]] * [[Johannes-Passion (Bach)|Johano-Pasiono]] * [[h-Moll-Messe|b-minora meso]] * [[Weihnachts-Oratorium (Bach)|Kristnaska oratorio]] * [[Lobet Gott in seinen Reichen|Ĉielira oratorio]] * [[Oster-Oratorium (Bach)|Paska oratorio]] * [[Magnificat (Bach)|Magnificat]] | width="33%" | * [[Kantatoj (Bach)|Kantatoj]] * [[Musikalisches Opfer]] * [[La arto de la fugo]] * [[Brandenburgische Konzerte]] * [[Orkestrosuitoj (Bach)|4 orkestrosuitoj]] * [[Orgenkomponaĵoj (Bach)|Orgenkomponaĵoj]] * [[Jesuo restas mia ĝojo]] | width="33%" | * [[Schüblersche Choräle]] * [[Bontemperita klavarinstrumento]] * [[Goldberg-variacioj]] * [[Kromata fantazio kaj fugo (Bach)|Kromata fantazio kaj fugo]] * [[Suitoj por violonĉelo sola (Bach)|Suitoj por violonĉelo sola]] * [[Sonatoj kaj partitoj por violono sola (Bach)|Sonatoj kaj partitoj por violono sola]] |} === Listoj de la Bach-verkaro === La muzikaj verkoj de Johann Sebastian Bach estas katalogitaj en la „[[Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)]]“ (BWV) de [[Wolfgang Schmieder]]. Pli nova, tamen pli malofte uzata registro estas „[[Bach-Compendium]]“ de la muziksciencistoj [[Hans-Joachim Schulze (muziksciencisto)|Hans-Joachim Schulze]] kaj [[Christoph Wolff]]. == Bach kaj la nocio „muzika scienco“ == Bach vidis sin mem kiel muzika scienculo, kiu produktas verkojn de muzika scienco. Centro de la muzika scienco laŭ la kompreno de Bach estas la malnova aristotela principo de arto kiel imitanto de la naturo: ''ars imitatur naturam''. Por Bach la arto lokis inter la reala mondo – la naturo – kaj Dio, kiu ordigas ĉi tiun realan mondon. La muzika ordo – ''harmonia'' en la terminaro de la Bach-epoko – rilatas do kun la ordo de la naturo kaj kun ĝia dia deveno. La „revo pri la unueco de la sciencoj“ fascinis Bach-on ne malpli ol la gvidajn kapojn kaj pensantoj de lia epoko, kaj li do laŭiris sian propran empirian vojon per tio, ke li "arte realigis la plej kaŝitajn sekretojn de la harmonio", neniigante kaj pliampleksigante la ĝis tiam konatajn limojn de komponado kaj de muzika prezentado laŭ dimensio kaj detalo.<ref>C. Wolff: ''Johann Sebastian Bach'', S. 6.</ref> En la jaro 1750 [[Johann Friedrich Agricola]] paraleligis Bach-on kaj [[Isaac Newton|Newton-on]] en letero, en kiu li akcentas, ke la muziko de Bach estas ŝatebla plej bone fare de muzikspertuloj, kaj diras: „Ne ĉiuj scienculoj kapablas kompreni Newton-on; sed tiuj, kiuj sukcesis antaŭeniĝi tiel en la profundpensajn sciencojn, ke ili povas kompreni lin, havas tamen des pli grandan plezuron kaj veran utilon, se ili legas liajn traktaĵojn“. == Influo sur muzikteorio, ludotekniko kaj instrumentkonstruado == [[Dosiero:Naumburg St Wenzel Orgel-2.JPG|eta|updekstra|La orgeno de la preĝejo Wenzelskirche en Naumburg estis ekzamentata kaj akceptata fare de Bach kaj Gottfried Silbermann]] Bach kreis gravaĵojn sur multaj kampoj de la muziko kaj kontribuis al la pluevoluigo de muzikaj formoj kaj de la muziklingvo. Kelkaj el liaj verkoj transpaŝas vaste la tradiciitan formaron. Jam por la samtempuloj li validis kiel elstara "harmoniisto", kiu elĉerpis la eblecojn de [[tonaleco|minormaĵora tonaleco]] tra la tuta [[kvintociklo]] kiel neniu antaŭ li. Supozeble instigita per la diversaj [[Agordoj (muziko)|agordaĵoj]] de [[Andreas Werckmeister]] Bach komponis sian [[bontemperita klavarinstrumento|bontemperitan klavarinstrumenton]], kies populareco poste prosperigis la trarompiĝon de la [[bontemperata agordo]]. Kiel Kirnberger priskribis, Bach interalie volis per tiu montri kaj instrui la diversecon, dependan de la temperado, de tonalorilataj [[Afekciinstruo|afekcioj]]. Bach surpaŝis en siaj verkoj novajn vojojn de la [[Harmoniscienco|harmoniko]] (ekz. [[Kromata fantazio kaj fugo (Bach)|Kromata fantazio kaj fugo]]). Li majstris la kontrapunktan teknikon de la kompozicio kaj la teknikon de la fugokomponado (ekz. en ''[[La arto de la fugo]]''). Liaj [[polifonio|polifonia]] kompontekniko respeguliĝas en multaj kantaj kaj instrumentaj verkoj. Krom sia efekto kiel muzikisto kaj komponisto Bach ankaŭ havis influon sur la praktikorientita [[muzikteorio]], kiun poste ekkaptis la traktaĵoj de [[Johann Philipp Kirnberger]]. Bach mem regis plurajn instrumentojn (orgenon, pianon/klavicenon, violonon, vjolon kaj eble pluajn) kaj konis la teknikajn eblecojn de ĉi tiuj instrumentoj proprasperte. Bach krome tre interesiĝis pri teknikaj aspektoj de la instrumentkonstruado kaj sin engaĝis por la plua kaj nova evoluigo de muzikinstrumentoj. Ĉi tio celis pliampleksigon de la kompoziciaj rimedoj. La [[pompa vjolo]] estas lia inventaĵo. Je la klavarinstrumentoj lin interesis precipe sonaj novevoluigoj. Ekzemple li okupiĝis pri ties temperado, ĉe [[orgeno]]j pri ties [[dispozicio]] kaj [[Orgeno#Tekniko|mekanikaj kvalitoj]]. Ekzemplo estas la ''Dispozicio de la renovigita orgeno ad D: Blasii'' (Mühlhausen 1708) de Bach. Bach havis bonegan famon kiel orgenekspertizisto. Je multaj nov- aŭ alikonstruoj de orgenoj oni konsultis lin: ekz. en 1716 je Halle ([[Christoph Cuntzius|Cuntzius]]-orgeno de la preĝejo ''Liebfrauenkirche''), En 1717 je la lepsika preĝejo [[Paulinerkirche (Lepsiko)|Paulinerkirche]] ([[Johann Scheibe|Scheibe]]-orgeno), en 1723 je [[Störmthal]] ([[Zacharias Hildebrandt|Hildebrandt]]-orgeno), je 1724 en [[Gera]] ([[Johann Georg Fincke|Fincke]]-orgeno de la preĝejo [[Salvatorkirche (Gera)|Salvatorkirche]]), je 1739 en [[Altenburg]] ([[Tobias Heinrich Gottfried Trost|Trost]]-orgeno de la [[Schloss Altenburg|Kastelopreĝejo]]), je 1743 en la [[Johano-preĝejo (Lepsiko)|Johano-preĝejo je Lepsiko]] (Scheibe-orgeno), 1743–1746 [[Naumburg (Saale)|Naumburg]] (Hildebrandt-orgeno en la urba preĝejo [[Stadtkirche St. Wenzel (Naumburg)|Wenzelskirche]]) kaj pluaj.<ref>C. Wolff: ''Johann Sebastian Bach.'' Tabelle 5.3: Bachs Orgelprojekte und Gutachten.</ref> Kun gravaj orgenkonstruistoj kiel [[Gottfried Silbermann]] li estis persone konata kaj respektata kiel orgenfakulo, kiu spertis pri teknikaj detaloj. Li subtenis Silbermann-on je la evoluigo de la [[prapiano|piano]], kiu en la malfruaj jaroj de Bach, laŭ informo de lia lernanto [[Johann Friedrich Agricola]], „ricevis plenan aprobon de li“.<ref>Laŭ la raporto de Agricola: „Sinjoro Gottfr. Silbermann produktis de ĉi tiuj instrumentoj je la komenco du. Unu el ili, la beata kapelmajstro Sinjoro Hr., Joh. Sebastian Bach vidis kaj ludis. Li laŭdegis la sonon de tiu, eĉ admiris ĝin: Sed je tiu riproĉis, ke ĝi en la alteco tro malforte laŭtis, kaj tro malfacile estas ludebla. Ĉi tion S-ro Silbermann, kiu ŝatis tute neniun riproĉon pri liaj ellaboraĵoj, tre malbone akceptis. Li koleris pro tio longe kun S-ro Bach. Kaj tamen diris al li lia konscienco, ke S-ro Bach ne estas malprava. Li opiniis, tio estu dirita je lia granda famo, plej bone eldoni de ĉi tiuj instrumentoj; tamen des pli diligente pensi pri la mankoj rimarkitaj de S-ro J. S. Bach. […] S-ro Silbermann ankaŭ havis la laŭdindan ambicion, montri al la beata S.ro Kapelmajstro Bach unu el ĉi tiuj instrumentoj el sia pli nova laboro kaj lasi ĝin ekzameni fare de li; kaj ricevis de li plenan aprobon.“<br />Bach-Dokumente Bd. III, Nr. 743.</ref> Krome oni nomas Bach-on ofte kiel kunfondinto de la ludotekniko kun la dikfingro kiel plenvalora ludofingro ĉe la klavarinstrumentoj. Ĉi tiu tekniko ebligis novan [[Virtuozo|virtuozecon]] kaj elegantan multvoĉan prezentadon. „Li elpensis propran fingro-ordon, tiel ke ne estis malfacile al li eligi la plej grandajn malfacilaĵojn per la plej flua facileco … Oni … scias, ke tio dependas de la uzado de la dikfingro…“.<ref>El: [[Johann Adam Hiller]]: ''Mein Leben''; [[Carl Philipp Emanuel Bach]]: „Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen.“</ref> == Personeco de Bach == === Rilato al la religio === La muziko de Bach nun validas kiel kulmino de lutera eklezia muziko kaj kiel „muzika esprimo de la reformacio“. La sveda episkopo [[Nathan Söderblom]] antaŭeniĝis nomi lin en 1929 „kvina evangelisto“. De Bach mem ekzistas nur malmultegaj mematestoj pri siaj religiaj komprenoj.<ref>Hans Besch: ''Johann Sebastian Bach: Frömmigkeit und Glaube.'' Bertelsmann, Gütersloh. 1938.</ref> Inter la 52 teologiaj libroj kaj edifaj traktaĵoj en 81 volumoj el lia postlasaĵo<ref>Robin A. Leaver: ''Bachs theologische Bibliothek''. Hänssler, Neuhausen-Stuttgart 1983. La kompleta postlasaĵo kaj ĝia disdonado sur la heredantoj estas surlistigita en la aldono de la Bach-biografio de Philipp Spitta. [http://www.zeno.org/Musik/M/Spitta,+Philipp/Johann+Sebastian+Bach/Zweiter+Band/Anhang+A+und+B/Anhang+B/16. Philipp Spitta: ''Johann Sebastian Bach''] (vidita 20-an de marto 2010). La ne-teologiaj libroj, ekz. pri muzikteorio, same kiel la verkoj de klasikaj verkistoj evidente jam antaŭ la morto de Bach estis disdonata al la filoj, tiel ke ili ne aperas en la postlasaĵo, same kiel ĉiuj komponaĵoj.</ref> troviĝis la verkoj de [[Martin Luther]], la traktaĵoj de ortodoks-luteraj teologoj kiel [[Abraham Calov]] (kun manskribaj notoj de Bach), [[Johannes Olearius (1611–1684)|Johannes Olearius]], [[Heinrich Müller (teologo)|Heinrich Müller]], [[August Pfeiffer]], [[Erdmann Neumeister]], sed ankaŭ traktaĵoj de la pietistoj [[Philipp Jacob Spener]] ''(Fervoro kontraŭ la papismo)'' kaj [[Johann Jakob Rambach]] ''(Meditado pri la larmoj de Jesuo)''.<ref>Thomas Wilhelmi: ''Bachs Bibliothek. Eine Weiterführung der Arbeit von Hans Preuß.'' En: ''Bach-Jahrbuch''. Jg. 65 (1979), S. 107–129. Komp. ankaŭ Martin Petzold: ''Zwischen Orthodoxie, Pietismus und Aufklärung – Überlegungen zum theologiegeschichtlichen Kontext Johann Sebastian Bachs''. En: Reinhard Szeskus (Hrsg.): ''Bach und die Aufklärung''. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1982, S. 66–107.</ref> Laŭ la kompreno de Bach muziko havas du esencajn celojn: :''… kaj kaŭzo de ĉiu celo kaj fino de muziko […] estu nenio alia, ol nur ekzisti por la honorigo de Dio kaj por la ripozo de la animo.'' (J. S. Bach: preskriboj kaj principoj por la kvarvoĉa ludado de la ĝeneralbaso aŭ de la akompanado por liaj lernantoj de muziko). 1738<ref>Citite ĉe Philipp Spitta: [http://www.zeno.org/Musik/M/Spitta,+Philipp/Johann+Sebastian+Bach/Zweiter+Band/Anhang+A+und+B/Anhang+B/12. ''Johann Sebastian Bach''] (vidite la 20-an de marto 2010).</ref> Sian peton pri maldungo el la posteno en Bach kialigis la 26-an de junio 1708 per la indiko pri sia „Fincelo, nome regulita eklezia muziko honore al Dio“.<ref>Werner Neumann, Hans-Joachim Schulze (Hrsg.): ''Schriftstücke von der Hand Johann Sebastian Bachs''. Bärenreiter, Kassel [et al.] 1963 (Bach-Dokumente I), Nr. 1, S. 19–21.</ref> Ĉi tiun ampleksan luteran eklezian muzikon, kiu postulis konvenan prezentoaparaton, li finfine povis realigi en Lepsiko per komponado de pluraj kompletaj kantataj jarkolektoj. La malmultaj skribaj eldiroj (plejparte rimarkoj en liaj teologiaj libroj), kiuj konserviĝis de Bach, identigas lin kiel kredanta luterano. tamen kelka argumentas pro tio, ke lia rilato al religio male al la strikta lutera ortodoksismo de Lepsiko ne celis forlimigon. Jam en Köthen li havis intiman personan rilaton kun sia duka dunginto, kvankam ĉi tiu estis [[Kalvinismo|kalvinisto]]. Dum sia lepsika periodo li komponis la b-minoran meson por la [[Romkatolika Eklezio|katolika]] dresdena kortego. La sakralaj kantverkoj de Bach montras lin kiel interpretisto de la biblio; ili estas konceptitaj kiel "sona prediko" (''praedicatio sonora'') kaj respegulas pripensatan teologian interpretadon.<ref>Johan Bouman: ''Musik zur Ehre Gottes. Die Musik als Gabe Gottes und Verkündigung des Evangeliums bei Johann Sebastian Bach''. 2. Auflage. Brunnen, Gießen 2000, ISBN 3-7655-1201-X, S. 29.</ref> === Rilato de Bach al aliaj komponistoj === Kun aliaj samtempaj komponistoj Bach rilatis respektoplene. Malaprobaj aŭ malestimaj rimarkoj pri aliaj komponistoj, kiel ekz. konataj de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ne estas postlasitaj de Bach (tamen ja entute ekzistas multe malpli postlasitaj atestaĵoj de Bach ol de Mozart). Ŝajnas ke li studis la verkojn de aliaj komponistoj per senantaŭjuĝa intereso kaj respektis ilin kiel artistokolegoj. Por tio argumentas lia malfermiteco por impulsoj el plej diversaj muzikaj direktoj kaj liaj multaj prilaboraĵoj de fremdaj verkoj. Ankaŭ en la jaroj, kiam li jam delonge estis evoluiginta propran tonlingvon, li ankoraŭ kopiis kompletajn kantatojn de Telemann por studi ilin. Kiam Bach en 1719 eksciis, ke [[Georg Friedrich Händel]] staciis en sia naskiĝurbo [[Halle (Saale)|Halle]], li senprokraste survojiĝis ekde Köthen al la urbo malproksima nur malmultajn mejlojn por renkonti la samaĝan, kiel komponisto multe li faman muzikistan kolegon. Post sia alveno tamen li devis registri, ke Händel jam denove forvojaĝis direkten al Anglio. Ankaŭ plua provo renkonti Händel dum staciado en Halle en la jaro 1729, je kiu Bach estis malhelpata pro malsano kaj transdonigis per sia filo Wilhelm Friedemann inviton al Lepsiko, malsukcesis, finfine ja pro malintereso deflanke de Händel. == Postefiko kaj akceptado == === Dumviva akceptado === Dum sia vivo la kompona verkaro de Bach trafis nur sur limigitan atenton, kompare kun liaj samtempuloj ekz. [[Georg Friedrich Händel]] aŭ [[Georg Philipp Telemann]]. Tamen li certe ne estis „miskomprenata geniulo“, sed konata al muzikspertuloj eŭropvaste.<ref>[[Johann Mattheson]]: ''Das beschützte Orchestre'', 1717: „Mi vidis de la fama orgenisto je Vajmaro S-ro Joh. Sebastian Bach aferojn kaj por la preĝejo (kantatoj) kaj por la pugno (orgenkomponaĵoj) kiuj certe estas tiel faritaj ke oni devas alte estimi la viron.“ Citite laŭ: ''Über Bach. Anthologie''; Stuttgart: Philipp Reclam jun., 1992; S. 17.</ref><ref>Letero de [[Giovanni Battista Martini]], datiĝanta 14-an de aprilo 1750, 3 monatojn antaŭ la morto de Bach: „Mi opinias por superflue voli priskribi la apartan meriton de S-ro Bach, ĉar li ne nur en Germanio, sed ankaŭ en Italio estas sufiĉege konata kaj admirata, nur mi diras, ke mi opinias por malfacile trovi instruiston, kiu lin superas, ĉar li nuntempe prave povas famigi esti unu el la plej bonaj, kiuj ekzistas en Eŭropo.“ El: ''Über Bach. Anthologie''. Philipp Reclam jun., Stuttgart 1992. S. 23.</ref> Post lia morto en la sama volumo de ''Musikalische Bibliothek'' fare de Mizler, en kiu je 1754 ankaŭ estis presita la Nekrologo, aperis nombrado de la „plej famaj germanaj muzikistoj“. La tie elektita vicigo estas jena: 1-e [[Johann Adolph Hasse|Hasse]], 2-e Händel, 3-e Telemann, 4-e la [[fratoj Graun|du Graun]], 5-e [[Gottfried Heinrich Stölzel|Stölzel]], 6-e Bach, 7-e Pisendel, 8-e [[Johann Joachim Quantz|Quantz]] kaj 9-e Georg Heinrich Bümler.<ref>''Musikalische Bibliothek'', volumo 4, Tel 1, 1754; citite laŭ Albert Schweitzer: ''Johann Sebastian Bach'', 1908, Breitkopf und Härtel, Leipzig 1952, S. 198.</ref> En tuta Eŭropo Bach estis konata dum sia vivo ĉefe kiel [[orgenisto]] kaj [[klaviceno]]virtuozo same kiel majstro de la [[Improvizado (muziko)|improvizado]]. La muzikkritikisto [[Johann Adolf Scheibe]] skribis en 1737 pri la povoj de Bach kiel orgenvirtuozo: :''Mi aŭdis ĉi tiun grandiozan viron diversajn fojojn ludi. Oni miras je lia lerteco, kaj oni preskaŭ ne povas kompreni kiel eblas, ke li povas kruci siajn fingrojn kaj siajn piedojn tiel kurioze kaj tiel rapidmove, etendi kaj per tiuj fari la plej vastajn saltojn sen enmiksi ununuran eraran tonon aŭ per tiel akra movo formovi la korpon.'' J. A. Scheibe: Der Critische Musicus, Sechstes Stück, Hamburgo, 14-an de majo 1737<ref name="Scheibe">Citite laŭ Albert Schweitzer: ''Johann Sebastian Bach'', 1908, Breitkopf und Härtel, Leipzig 1952, S. 156.</ref> Pri la elstara improvizarto de Bach Frederiko la Granda bone memoris eĉ 27 jarojn post ties vizito en Potsdamo: :''Entre autres [Frédéric II] il me parla musique, et d'un grand organiste nommé [Carl Philipp Emanuel] Bach, qui vient de faire quelque séjour à Berlin, cet artiste est doué d'un talent superieur à tout ce que j'ai entendu ou pu imaginer en profondeur de connoissances harmoniques et en force d'exécution; cependant ceŭ qui ont connu son Père ne trouvent pas encore qu'il l'egale, le Roi est de cette opinion et pour me le prouver il chanta à haute voix un sujet de Fugue chromatique, qu'il avoit donné à ce vieŭ Bach, qui sur le champ en fit une Fugue à 4 puis à 5, puis enfin à huit voix obligés.'' :''Interalie [Frederiko la 2-a] parolis kun mi pri muziko kaj pri granda orgenisto nome [Carl Phillip Emanuel] Bach, kiu dumtempe estis en Berlino. Ĉi tiu artisto estis ekipita per miriga talento, tiel superstara, kiel mi neniam vidis aŭ povus imagi kaj nome rilate la profundecon, la harmoniokomprenon kaj la forton de la muzika realigado. Tamen tiuj, kiuj ankoraŭ konis lian patron, opinias ke lia filo ne povas fari tion egale al li; la reĝo konsentis al tio kaj por pruvi tion li antaŭludigis al mi [la temon] de kromata fugo, kiun li donis al la maljuna Bach, post kio li travivis, kiel tiu ĉi improvizis pri tio fugon je 4, poste je 5 kaj finfine je 6 devigaj voĉoj.'' Gottfried van Swieten (aŭstra ambasadoro en Berlino): Letero al [[Wenzel Anton Kaunitz|Graf Kaunitz]] de la 26-a de julio 1774<ref>Citite laŭ Bach-Dokumente III, Nr. 790, S. 276, ankaŭ presite en [[Alfred Einstein]]: [http://www.zeno.org/Musik/M/Einstein,+Alfred/Mozart.+Sein+Charakter,+sein+Werk ''Mozart. Sein Charakter, sein Werk'', Kapitel „Mozart und der Kontrapunkt“], S. 182.</ref> === Tradiciado fare de filoj kaj lernantoj === Post la morto de Bach preskaŭ ne ekzistis la deziro, plue prezenti liajn verkojn. La muzika gusto de la epoko sopiris je "natura" kaj [[sensiva stilo|„sensiva“ muzikstilo]]. Oni multfoje sentis la muzikon de Bach kiel arta kaj nenatura. Laŭ la vortoj de la jam citita Scheibe: :''Ĉi tiu grandioza viro estus la admiro de tutaj nacioj, se li havus pli agrablecon kaj se li ne eltirus el siaj pecoj per bombasta kaj konfuza karaktero la naturan kaj ne vualus iliajn belecon per tro granda arto. Ĉar li rezonas laŭ siaj fingroj, tial liaj pecoj estas treege malfacile ludeblaj; ĉar li postulas, ke la kantistoj kaj instrumentistoj devas fari ĝuste tion, kion li povas ludi sur la klavaro. Ĉi tio tamen nestas neebla. […] oni admiras […] la malfacilan laboron kaj elstaran penon, kiu tamen estas vane uzata, ĉar ĝi luktas kontraŭ la racio.'' (J. A. Scheibe: Der Critische Musicus, Sechstes Stück, Hamburgo, 14-an de majo 1737)<ref name="Scheibe"/> Ankaŭ la plej multaj Thomas-kantoroj de la finiĝanta 18-a jarcento ne zorgis pri prezentado kaj konservado de la komponaĵoj de sia antaŭulo. La memoron pri Bach flegis escepte kelkajn muzikŝatantojn<ref>[[Johann Friedrich Reichardt]]: ''Musikalisches Kunstmagazin'', 1782: „Neniam komponisto, eĉ de la plej bonaj, profundaj italoj, neniu, tiel elĉerpis ĉiujn eblecojn de nia harmonio kiel Johann Sebastian Bach. Preskaŭ neniu apoĝaturo eblas, kiun li ne aplikis, ĉiun arton kaj ĉiujn falsajn harmoniajn afektaĵojn li mil fojojn aplikis serioze kaj ŝerce kun tia angewandt mit solcher aŭdaco kaj aparteco, ke la plej granda harmoniisto, kiu devus kompletigi mankan temotakton en unu el siaj plej grandaj verkoj, ne tute povus garantii, ke li kompletigis ĝin vere tute tiel, kiel Bach faris“. El: ''Über Bach. Anthologie''. Philipp Reclam jun., Stuttgart 1992, S. 41.</ref> ĉefe liaj filoj instruitaj fare de li, kiuj mem fariĝis komponistoj. Tamen ili nepre suriris proprajn vojojn. <gallery> dosiero:Wilhelm Friedemann Bach sketch.jpg|[[Wilhelm Friedemann Bach]],<br />La dresdena aŭ halla Bach<br />(1710–1784) dosiero:Bach Carl Philipp Emanuel 1.jpg|[[Carl Philipp Emanuel Bach]],<br />la berlina aŭ hamburga Bach<br />(1714–1788) dosiero:Johann Christoph Friedrich Bach.jpg|[[Johann Christoph Friedrich Bach]],<br />la bückeburg-a Bach<br />(1732–1795) dosiero:Johann Christian Bach by Thomas Gainsborough.jpg|[[Johann Christian Bach]],<br />la milana aŭ londona Bach<br />(1735–1782) </gallery> Plua filo, [[Johann Gottfried Bernhard Bach]], kaŭzis al la patro zorgojn. 23-jara li subite malaperis de sia orgenista posteno en Sangershausen postlasante monton da ŝuldoj kaj mortis jam jaron poste je 1739 en Jena pro „akuta febro“. Dum sia tuta kreoperiodo Bach laboris kiel instrumenta kaj kompozicia instruisto, entute 81 lernantoj estas dokumenteblaj. La lernantoj vivis, ofte dum longa tempo, en la mastrumo de la familio kaj ektenis poste gravajn kapelmajstrajn kaj kantorajn postenojn. Estis ili, kiuj krom liaj filoj vivtenis la nomon de Bach kaj lian muzikan heredaĵon ankaŭ en la dua duono de la 18-a jarcento. Famaj lernantoj de Bach estis [[Johann Ludwig Krebs]] kaj [[Johann Philipp Kirnberger]],<ref>Tiel Ernst Ludwig Gerber kaj Friedrich Wilhelm Marpurg, la lernanteco tamen validas kiel dubinda.</ref> kiu transdonis la kompozician instruon kaj [[bontemperata agordo|bontemperitan agordon]] de Bach. Per tio ja kelkaj komponaĵoj de Bach fariĝis instruverkoj por postaj komponistoj kiel juna [[Ludwig van Beethoven]], tamen en la unuaj okdek jaroj post la morto de Bach liaj verkoj preskaŭ ne estis publike prezentataj. === Influo sur la vienaj klasikistoj === [[Joseph Haydn|Haydn]] kaj Mozart pensis komence je Carl Philipp Emanuel Bach, kiam ili parolis de Bach. Al ili, ĉefe al Joseph Haydn, ĉi tiu estis decida instiganto sur la vojo al propra stilo. Mozart krome estis influata per la muziko de Johann Christian Bach, kiun li en 1764/65 dum turneo kiel "mirifano" ekkonis en Londono. Johann Sebastian Bach nur pli malfrue eniris la konscion de la du.<ref>Joseph Haydn (1799): „Eĉ multe malpli mi sentis maljuste, ke estus Joh. Seb. Bach la centro de la suno, do la viro, de kiu deiras ĉiu vera muzika saĝeco.“ El: Christoph Wolff: ''Johann Sebastian Bach''. Fischer-Verlag, 2007, S. 10.</ref> Ekde aprilo 1782 [[Wolfgang Amadeus Mozart]] konatiĝis en la domo de [[Gottfried van Swieten]] krom kun verkoj de Händel ankaŭ kun verkoj de Bach. Mozart precipe trastudis la klavarfugojn de Bach kaj sisteme alproprigis al si ties komponteknikojn. :''Mi iras ĉiudimanĉe je la 12-a horo al barono Swieten kaj tie neniu alia estas ludata ol Händl kaj Bach – mi faras nun por mi kolekton de la fugoj de Bach – kaj de Sebastian kaj de Emanuel kaj de Friedemann Bach […] Tiam ankaŭ de tiuj de Händl.'' W. A. Mozart: Letero el Vieno al la patro Leopold Mozart en Salcburgo de 10-a de aprilo 1782<ref>[[Joseph Müller-Blattau]]: ''Mozart: Leben – Briefe - Werke''. Langewiesche, Königstein 1957 (Langewiesche Bücherei 234).</ref> En 1789 Mozart aŭskultis dum vizito en la Thomas-preĝejo de Bach la [[moteto]]n „Singet dem Herrn ein neues Lied“ (BWV 225). Eksterordinare impresite li enprofundiĝis en ĉi tiun kaj aliajn [[partituro]]jn de Bach. Spuroj de ĉi tiu renkonto estas spontane komponita [[ĝigo]] kaj pli kaj pli polifoniaj komponmanieroj en la pli malfrua verkado de Mozart. [[Ludwig van Beethoven]] jam infanaĝe studis klavarverkojn de J. S. Bach. Lia instruisto en Bonn, Christian Gottlob Neefe, skribis je 1783 en ''Cramers Magazin der Musik'' pri li: „Li ludas tre lerte kaj kun forto la pianon, legas tre bone de la notfolio, kaj por diri ĉion en unuo: li ludas plejparte la Bontemperitan klavarinstrumenton de Sebastian Bach“. Beethoven sin konfrontis precipe en siaj malfruaj verkoj kun polifoniaj teknikoj baziĝantaj sur Bach, antaŭ ĉio kun la fugo, ekz. en la pianosonato op. 110 kaj en la [[Diabelli-variacioj (Beethoven)|Diabelli-variacioj]] same kiel en siaj arĉkvartetoj [[15-a arĉkvarteto (Beethoven)|op. 127]], [[13-a arĉkvarteto (Beethoven)|op. 130]], [[14-a arĉkvarteto (Beethoven)|op. 131]], [[15-a arĉkvarteto (Beethoven)|op. 132]] kaj op. 133 ''([[Granda fugo]])''. === Revivigo en la 19-a jarcento === La unua klarkontura turnopunkto en la perceptado kaj estimado de la verkaro de Bach estas la Bach-biografio de [[Johann Nikolaus Forkel]] (1749–1818). Forkel estis universitata muzikdirektoro en Göttingen kaj samtempe muzikhistoriisto. Li ankoraŭ persone konis la du Bach-filoj C. P. E. Emanuel kaj Wilhelm Friedemann kaj akiris gravan parton de siaj informoj per ili. En la antaŭparolo por la biografio aperinta en 1802 li apelaciis al la nacia sento: :''La konservado de la memoro je ĉi tiu grandioza viro ne nur estas arta afero, ĝi estas nacia afero.'' (J. N. Forkel: Ueber Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke)<ref>Johann Nikolaus Forkel: ''Über Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke. Für patriotische Verehrer echter musikalischer Kunst''. Leipzig 1802 [http://www.zeno.org/Musik/M/Forkel,+Johann+Nikolaus/%C3%9Cber+Johann+Sebastian+Bachs+Leben,+Kunst+und+Kunstwerke (online)].</ref> En la fina frazo de sia biografio li nomas Bach-on entuziasme kiel la "plej granda muzika poeto kaj plej granda muzika deklamanto, kiu iam ekzistis kaj verŝajne ekzistos“. Al la tiam nur 20-jara lernanto de [[Carl Friedrich Zelter]], [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], konvenas la merito, meti J. S. Bach-on preskaŭ okdek jarojn post ties morto en la konscion de vasta publiko: la 11-an de marto 1829 li reprezentis mallongigitan version de la Mateo-pasiono kun la [[Sing-Akademie zu Berlin]] fondita en 1791. Per tio li donis elmorman impulson por la publikeco de la muziko de Bach. La generacio de romantismaj komponistoj naskiĝinta ĉ. 1810 travivis la komponaĵojn de Bach kiel poezia muziko kaj prenis ĝin diversmaniere kiel modelon. Por Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847), [[Robert Schumann]] (1810–1856) kaj [[Frédéric Chopin]] (1810–1849), ja eĉ por [[Franz Liszt]] (1811–1886) la verkoj de Bach estis grava antaŭkondiĉo por la propra verkado. Estis Mendelssohn Bartholdy, Chopin kaj Liszt - krom [[Adolf Henselt]], [[Ferdinand Hiller]], [[Ignaz Moscheles]], [[Clara Schumann]], [[Sigismund Thalberg]] kaj multaj lernantoj de Liszt -, kiuj enprenis klavarkomponaĵojn de Bach en siajn koncertprogramojn. Aparte la [[Klavicenkonĉertoj (Bach)#Konĉerto d-minora por tri klavicenoj BWV 1063|konĉerto por tri klavicenoj d-minora (BWV 1063)]] kaj la [[Klavicenkonĉertoj (Bach)#Konĉerto d-minora BWV 1052|Konĉerto d-minora (BWV 1052)]] ofte estis prezentataj kaj konatigis la burĝan publikon kun la instrumenta verkaro de Bach. Ĉio tio tamen estis tre for de historiema koncertado. Die ''Musical Times'' skribis en januaro 1848 en nekrologo pri Mendelssohn: :''Never shall we forget the triumphant cadence with which he concluded Bach’s concerto for three harpsichord’s, following Moscheles and Thalberg. He alone knew the style: it was the pedal solo of an organ fugue in double octaves. What gigantic power he put into these things! The beauty of the exhibition, and, indeed, of the numerous demonstrations made by Mendelssohn in honour of Bach, was that he announced himself the disciple of a master contemned by ignorance and prejudice.'' (The Musical Times: Felix Mendelssohn 1809–1847, januaron 1848) :''Neniam ni forgesos la triumfan kadencon, per kiu li finis la konĉerton por tri klavicenoj sekve de Moscheles kaj Thalberg. Li sole regis ĉi tiun stilon: estis la pedalsoloo el orgenfugo en duoblaj oktavoj. Kian gigantan forton li investis en ĝin! La beleco de la enkonduko kaj tiel ankaŭ de la variaj realigoj fare de Mendelssohn honore al Bach montris, ke li mem rigardis sin kiel la lernanto de majstro, kiu longtempe pro nesciado kaj antaŭjuĝo estis malestimata.''<ref>[http://www.musicaltimes.co.uk/archive/obits/184801mendelssohn.html The Muscial Times]. (propra traduko)</ref> Schumann skribis pri la prezentado de la Mateo-pasiono en Duseldorfo: :''Pro la graveco de la verko, kiun ni hieraŭ prezentis, de pli ol cent jaroj bone enterigita trezoro, estus dezirinde, ke ankaŭ en vastaj rondoj pri tio estiĝus kono. […] Ke la atento de la germana artomondo pri ĉi tiu, unu el la plej profundsentaj kaj perfektaj verkoj de Bach, estus kondukata tien, al tio ankaŭ mi volas kontribui …'' (Robert Schumann: Letero al [[Wolfgang Müller von Königswinter]], Duseldorfo, la 14-an de aprilo 1851)<ref>[http://www.schumann-ga.de/freie-texte/86-bach-und-haendel-in-der-rezeption-robert-schumanns.html#_ftn71 Matthias Wendt, Düsseldorf: ''Bach und Händel in der Rezeption Robert Schumanns''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101108133912/http://www.schumann-ga.de/freie-texte/86-bach-und-haendel-in-der-rezeption-robert-schumanns.html#_ftn71 |date=2010-11-08 }}, referato, prezentata okaze de la „Tag der mitteldeutschen Barockmusik 2001 in Zwickau“, Schumann-Forschungsstelle; citite laŭ: Paul Luchtenberg: ''Wolfgang Müller von Königswinter''. vol. 1. eld. Der Löwe Reykers, Kolonjo 1959, p. 269.</ref> Finfine la publiko ekde a mezo de la 19-a jarcento pri la instrumenta muziko de Bach estis pli sperta ol pri la sakralaj verkoj inkluzive la pasionojn. En la jaro 1850 fondiĝis je partopreno de Schumann, Liszt, [[Ignaz Moscheles]], [[Louis Spohr]], [[Otto Jahn]], [[Carl von Winterfeld]], [[Siegfried Wilhelm Dehn]], [[Karl Ferdinand Becker (muzikverkisto)|Karl Ferdinand Becker]] kaj de Thomas-kantoro [[Moritz Hauptmann]] en Lepsiko la [[Bach-Societo]] kun la celo, publikigi la verkojn de Bach en kompleta eldono. Ankaŭ [[Johannes Brahms]] (1833–1897), kies muzika historismo baziĝis sur J. S. Bach, decide partoprenis je ĉi tiu unua eldono de la verkaro de Bach. Post finfaro de ĉi tiu eldono en la jaro 1900 la Bach-societo malfondiĝis laŭstatute, samtempe fondiĝis laŭ iniciato de [[Hermann Kretzschmar]] kaj kunlabore kun [[Oskar von Hase]], [[Martin Blumner]], [[Siegfried Ochs]], [[Joseph Joachim]], [[Franz Wüllner (komponisto)|Franz Wüllner]] kaj de Thomas-kantoro [[Gustav Schreck]] la [[Nova Bach-Societo]]. === En la 20-a kaj 21-a jarcentoj === Tamen la komponaĵoj de Bach travivis nur en la 20-a jarcento sisteman flegadon en la publika muzika vivo kaj en la [[muzikscienco]]. La verkoj de Bach fariĝis en la lastaj 30 jaroj pli kaj pli objekto de la [[historiema koncertado]]. Ĝi ebligis al multaj interpretistoj kaj aŭskultantoj novan aliron al lia muziko. Komencon al tiu faris jam en 1903 [[Wanda Landowska]] per sia unua publika klavicenkonĉerto kaj per unuaj surdiskigoj en 1923 kaj fondado de la École de Musique Ancienne en la jaro 1925 ŝi glatigis la vojon al „originala sono“. En la 20-a jarcento la verkaro de Bach travivis ankaŭ aron da popularaj adaptadoj. Multaj el ili estas trivialaj kaj sen iom ajn granda valoro, sed ankaŭ ekzistis pli seriozaj alproksimiĝoj – ekz. de [[Jacques Loussier]] kun sia projekto ''Play Bach'' kaj de [[Walter Carlos]], kiu malfermis per sia [[Moog-sintezilo]] novan perspektivon sur la verkaro de Bach. Aparte ĵazmuzikistoj trovis en la konĉerta plurvoĉeco kaj en la fugotekniko de Bach ĉiam denove instigojn, ekz. [[Nina Simone]], [[Dave Brubeck]] aŭ [[Keith Jarrett]]. == Honorigoj == === Monumentoj kaj memortabuloj === [[Dosiero:Altes Bach-Denkmal in Leipzig.JPG|eta|La malnova Bach-monumento en Lepsiko el la jaro 1843]] Honore al Bach oni starigis precipe en la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj multajn monumentojn. Al tiuj apartenas i-a.: * La monumento en la naskiĝurbo de Bach, Eisenach, antaŭ la Bach-domo. Ĉi tiun skulptaĵon en la jaro 1884 konceptis [[Adolf von Donndorf]] kaj realigis [[Hermann Heinrich Howaldt]]. * La [[Bach-monumento en Arnstadt|monumento de juna Johann Sebastian Bach]] de skulptisto [[Bernd Göbel]] sur la foirejo en [[Arnstadt]]. Ĝi estis senvualigita en 1985. En sama urbo estas ankaŭ la [[Bach-kirko (Arnstadt)|Bach-kirko]]. * La Bach-monumento en [[Köthen]]. Ĝin faris berlina skulptisto Pöhlmann en 1885. * La [[malnova Bach-monumento en Lepsiko]] (1843) proksime de Thomas-preĝejo. Ĝin donacis komponisto [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], konceptis [[Eduard Bendemann]], [[Ernst Rietschel]] kaj [[Julius Hübner]] kaj realigis lepsika skulptisto [[Hermann Knaur]]. Ĝi validas kiel mondvaste plej malnova Bach-monumento. * La [[nova Bach-monumento en Lepsiko|nova Bach-monumento]], konsiderinde pli konata kaj same staranta en Lepsiko sur la tombejo apud la Thomas-preĝejo. Sur soklo el konkokalka ŝtono 3,20 metrojn alta, konceptita fare de la lepsika arkitekto kaj urba konstru-konsilanto [[Otto Wilhelm Scharenberg]] kaj portanta la nomon de la honorigito, troviĝas bronzostatuo 2,45 metrojn alta, kiun konceptis lepsika skulptisto [[Carl Seffner]] kaj gisis firmao Noack & Brückner. Ĝi estis envualigita en 1908. * Flanka busto por la centra statuo pri [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la Granda]] en la monumentogrupo 28 de la iama berlina ''Siegesallee'' de [[Joseph Uphues]], senvualigita la 26-an de aŭgusto 1899. La busto perdiĝis. * Pliaj Bach-monumentoj: vd. Malsupren. === Filmoj === * ''Johann Sebastian Bachs vergebliche Reise in den Ruhm'' – kinofilmo, 107 minutojn, GDR, Okcident-Germanio 1979/1980, reĝio: [[Victor Vicas]], produktado: [[DEFA]], [[ZDF]], [http://www.filmportal.de/df/69/Uebersicht,,,,,,,,037F38D4F16D420ABA776FEEE20F78E9,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html Superrigardo] de [[Filmportal.de]] * ''Johann Sebastian Bach'' – televidfilmo en kvar partoj, GDR, Hungario 1983/1984, 1. Die Herausforderung, 85 minutojn – 2. Bist Du bei mir&nbsp;…, 90 minutojn – 3. Stürme und Jahre, 80 minutojn – 4. Die Ordnung der Sterne, 90 minutojn, reĝio: Lothar Bellag, [[Ulrich Thein]] kiel Johann Sebastian Bach, [[Angelika Waller]] kiel Maria Barbara Bach, [http://www.filmportal.de/df/ad/Uebersicht,,,,,,,,DF2F111C31874FC19CA68EB9592607BF,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html Superrigardo] de ''Filmportal.de'' * ''Ein Denkmal für Johann Sebastian'' – dokumentaĵo 19 minutojn, GDR, 1984, reĝio: Peter Milinski, produktado: [[DEFA]]-Studio f. Dokumentarfilme, Bereich Kinofilm Kleinmachnow, AG Effekt, Matthias Eisenberg, orgenisto ĉe Gewandhaus, k Hans Wintoch, rokmuzikisto, sin esprimas pri sia sinteno pri Johann Sebastian Bach * ''Johann Sebastian Bach – Stationen seines Lebens'' (2 partoj), – dokumentaĵo, DDR, 1984, reĝio: Peter Milinski, produktado: [[DEFA]]-Studio f. Dokumentarfilme, Bereich Kinofilm Kleinmachnow, AG Effekt, 1-a parto: Ich habe fleißig sein müssen, 2-a parto: Ich habe hier meine Behausung erkoren, J.S.Bach – stacio de sia vivo en Eisenach, Arnstadt, Mühlhausen, Dornheim k Vajmaro kaj sia agado Köthen, Halle, Dresdeno kaj Lepsiko * ''Mein Name ist Bach'' – kinofilmo, 99 Min., Germanio, Svisio, 2002/2003, reĝio: Dominique de Rivaz, priskribas la renkontiĝo de Bach ([[Vadim Glowna]]) kaj Frederiko la 2-a ([[Jürgen Vogel]]) 1747, [http://www.filmportal.de/df/2d/Uebersicht,,,,,,,,A7657ABF42BF4013BC76B1E41A4261CC,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html Superrigardo] de ''Filmportal.de'' * ''Chronik der Anna Magdalena Bach''. – Spielfilm, 90 minutojn, Germanio 1967. reĝio: [[Straub-Huillet|Jean Marie Straub kaj Danièle Huillet]]; [[Gustav Leonhardt]] kiel Johann Sebastian Bach, Christiane Lang-Drewanz kiel Anna Magdalena Bach, kun [[Concentus Musicus Wien]], [[Nikolaus Harnoncourt]], [[Schola Cantorum Basiliensis]], [[August Wenzinger]], [[knaboĥoro Hanovro]]. * ''Great Composers (BBC TV series)'' – vivo kaj verkaro de J.S. Bach (anglalingva), 8 partoj: [http://www.youtube.com/watch?v=5ZX7AJHz7HM Teil&nbsp;1], [http://www.youtube.com/watch?v=26hA5TXOLaY&feature=related Teil&nbsp;2], [http://www.youtube.com/watch?v=YhN-XqIOV2A&feature=related Teil&nbsp;3], [http://www.youtube.com/watch?v=c-5HrkzyIpU&feature=related Teil&nbsp;4], [http://www.youtube.com/watch?v=htRrAZ0SML4&feature=related Teil&nbsp;5], [http://www.youtube.com/watch?v=G83J_HgjJLw&feature=related Teil&nbsp;6], [http://www.youtube.com/watch?v=8GFvteHSo3o&feature=related Teil&nbsp;7], [http://www.youtube.com/watch?v=EpZG_u9T6A8&feature=related Teil&nbsp;8] === La Bach-asteroidoj === Aparta maniero de honorigo, la nomado de nove malkovritaj ĉielkorpoj laŭ elstaraj personoj el la historio, estas kutima ekde pli ol 100 jaroj. Per ''Johann Sebastian Bach'' jam naŭ [[asteroido|Bach-asteroidoj]] en la asteroidozono de la suno ĝis nun estis nomata, je kio ankaŭ la laborlokoj estis konsiderataj. Asteroido 1931 TWI - (01814), en 1931 malkovrita fare de K. Reinmuth, portas la oficialan nomon ''Bach''.<ref name="Sterne">F. Börngen: (Herausgeber: MFB Verlagsgesellschaft mbH Eisenach) Johann Sebastian Bach astronomisch geehrt - Eisenach am Himmel genannt; Kolekto: StadtZeit. Stadtjournal mit Informationen aus dem Wartburgkreis, Märzheft. Druck- und Verlagshaus Frisch, Eisenach 2000, Seiten 21–22</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Altbachisches Archiv]] * [[Hamburga Bach-Premio]] * [[Bach-Festivalo je Lepsiko]] * [[Bachwoche Ansbach]] * [[Internationale Bachakademie Stuttgart]] * [[Bach-arĥivo]] * [[Bach en Arnstadt]] * [[Bach en Turingio]] * [[Bach-domo (Eisenach)]] == Literaturo == Por bibliografio klopodanta pri kompleteco vidu Yo Tomitas [http://www.music.qub.ac.uk/tomita/bachbib/ „Bach Bibliography“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140401024110/http://www.music.qub.ac.uk/tomita/bachbib/ |date=2014-04-01 }} === Pli nova literaturo === * [[Christoph Wolff]]: ''Johann Sebastian Bach'', 2. Auflage. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-596-16739-5. * [[Hans Heinrich Eggebrecht]]: ''Geheimnis Bach''. Nötzel, Wilhelmshaven 2001, ISBN 3-7959-0790-X. * [[Klaus Eidam]]: ''Das wahre Leben des Johann Sebastian Bach''. Piper Verlag, München 2005, ISBN 3-492-24435-1. * Hartmut Ellrich: ''Bach in Thüringen''. Sutton, Erfurt 2006, ISBN 978-3-89702-945-3. * [[Arno Forchert]]: ''Johann Sebastian Bach und seine Zeit''. Neuauflage. Laaber Verlag, Laaber 2005, ISBN 3-89007-531-2. * [[Martin Geck]]: ''Johann Sebastian Bach''. Rowohlt, Reinbek 2002, ISBN 3-499-50637-8. * [[Maarten 't Hart]]: ''Bach und ich''. Piper Verlag, München 2003, ISBN 3-492-23296-5 (mit CD). * Friedrich von Hausegger: ''Johann Sebastian Bach – Im Kontext der Musikgeschichte''. ABOD 2006, Hörbuch ISBN 3-8341-0171-0. * Michael Heinemann (Hrsg.) ''Das Bach-Lexikon''. Laaber-Verlag, Laaber 2000, ISBN 3-89007-456-1 (Bach-Handbuch, Band 6). * [[Eckart Kleßmann]] (Hrsg.): ''Über Bach: Von Musikern, Dichtern und Liebhabern: Eine Anthologie''. 2. Auflage. Reclam, Stuttgart 2000, ISBN 3-15-018065-1. * Malte Korff: ''Johann Sebastian Bach''. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 2000, ISBN 3-423-31030-8. * [[Konrad Küster]] (Hrsg.): ''Bach Handbuch''. Bärenreiter-Verlag, Kassel 1999, ISBN 3-7618-2000-3. * Reinmar Emans, Sven Hiemke, [[Klaus Hofmann (muziksciencisto)|Klaus Hofmann]]: ''Das Bach-Handbuch''. Laaber-Verlag, Laaber 2000, ISBN 978-3-89007-450-4. * [[Wolfgang Schmieder]]: ''[[Bach-Werke-Verzeichnis]] (BWV). Thematisch-systematisches Verzeichnis der musikalischen Werke von Johann Sebastian Bach''. Breitkopf & Härtel, Wiesbaden 1990, ISBN 3-7651-0255-5. === Pli malnova literaturo === * [[Johann Nikolaus Forkel]]: ''Über Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke''. Bärenreiter-Verlag, Kassel 2004, ISBN 3-7618-1472-0 (Reprint der Erstausgabe ''Ueber Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke. Für patriotische Verehrer echter musikalischer Kunst'', erschienen bei: Hoffmeister und Kühnel, (Bureau de Musique) Leipzig 1802, die erste ausführlichere Biographie über Bach), [http://www.zeno.org/Musik/M/Forkel,+Johann+Nikolaus/%C3%9Cber+Johann+Sebastian+Bachs+Leben,+Kunst+und+Kunstwerke Volltext bei zeno.org]. * [[Philipp Spitta (muziksciencisto)|Philipp Spitta]]: ''Johann Sebastian Bach''. 2 Bände. [[Breitkopf & Härtel]], Leipzig 1993, ISBN 3-7651-0037-4 (Reprint der Erstausgabe, Leipzig bei Breitkopf & Härtel, 1873) [http://www.zeno.org/Musik/M/Spitta,+Philipp/Johann+Sebastian+Bach Volltext der deutschen Erstausgabe bei zeno.org]; in der Neuauflage der englischen Übersetzung bei DOVER PUBN INC Vol. 1 1992 ISBN 0-486-27412-8, Vol. 2 2000 ISBN 0-486-27413-6, Vol. 3 1992, ISBN 0-486-27414-4. * [[Albert Schweitzer]]: ''Johann Sebastian Bach''. Breitkopf & Härtel, Wiesbaden 1990, ISBN 3-7651-0034-X (Neuauflage der Erstausgabe von 1908). * [[Percy Young|Percy M. Young]]: ''Die Bachs 1500–1850''. Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1978. * Charles Sanford Terry: ''Johann Sebastian Bach''. Insel Verlag, Frankfurt am Main 1999, ISBN 3-458-34288-5. * Arnold Werner-Jensen: ''Reclams Musikführer Johann Sebastian Bach''. Bd. 1: ''Instrumentalmusik'', Bd. 2: ''Vokalmusik'', Philipp Reclam jun., Stuttgart 1993. === Apartaj prezentadoj === * Ludwig Prautzsch: ''Die verborgene Symbolsprache Johann Sebastian Bachs''. Band 1: ''Zeichen- und Zahlenalphabet der kirchenmusikalischen Werke''. Merseburger, Kassel 2004, ISBN 3-87537-298-0. * Gottfried Scholz: ''Bachs Passionen. Ein musikalischer Werkführer''. Beck, München 2000, ISBN 3-406-43305-7. * Gustav Adolf Theill: ''Beiträge zur Symbolsprache Johann Sebastian Bachs''<br />Band 1: ''Die Symbolik der Singstimmen''. Bonn 1983, ISBN 3-922173-01-2<br />Band 2: ''Die Symbolik der Musikinstrumente''. Bonn 1983, ISBN 3-922173-02-0 * Helmut Zeraschi: ''Bach und der Okulist Taylor''. In: ''Bach-Jahrbuch''. Jg. 43, 1956, S. 52–64. === Eldonitaj originalaj fontoj === * Bach-Dokumente, herausgegeben vom Bach-Archiv Leipzig und Bärenreiter-Verlag, Kassel und Leipzig 1963–2007.<br />Bd. 1: ''Schriftstücke von der Hand J. S. Bachs'', ISBN 978-3-7618-0025-6<br />Bd. 2: ''Fremdschriftliche und gedruckte Dokumente zur Lebensgeschichte J. S. Bachs'', ISBN 978-3-7618-0026-3<br />Bd. 3: ''Dokumente zum Nachwirken J. S. Bachs 1750–1800'', ISBN 978-3-7618-0249-6<br />Bd. 4: ''Bilddokumente zur Lebensgeschichte J. S. Bachs'', ISBN 978-3-7618-0250-2<br />Bd. 5: ''Dokumente zu Leben, Werk, Nachwirken, 1685–1800: Neue Dokumente, Nachträge und Berichtigungen zu Band I - III'', ISBN 978-3-7618-1867-1. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Johann Sebastian Bach}} {{Portalo Muziko}} * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz7298.html#ndbcontent Johann Sebastian Bach] en la ''Neue Deutsche Biographie'' ({{de}}) === Literaturo, biografiaĵoj, institucioj === * {{DNB portal|11850553X}} * [http://www.bach.gwdg.de/ Göttinger Bach-Katalog: Datenbanko de la verkoj de J. S. Bach kaj de iliaj manskribaj fontoj ĝis 1850] * [http://www.zeno.org/Musik/M/Bach,+Johann+Sebastian Ciferigita kompleta teksto de tri biografioj pri Bach] * [http://www.erbacher-hof.de/texte/bach_in_leipzig Vivo, verkado kaj fino de Johann Sebastian Bach en Lepsiko] * [http://www.bach-leipzig.de/ Bach-Archiv Lepsiko] * [http://neue-bachgesellschaft.de/deutsch/index.htm Retpaĝo de Neue Bachgesellschaft] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719065349/http://neue-bachgesellschaft.de/deutsch/index.htm |date=2011-07-19 }} * [http://www.bachhaus.de/ Bach-domo Eisenach] * [http://www.bach.de/ bach.de: Bonege ellaborita priskribo de vivo kaj verkaro de Johann Sebastian Bach] * [http://www.jsba.ch/ Privata svisa ''Johann Sebastian Bach Portal''o] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110706234344/http://www.jsba.ch/ |date=2011-07-06 }} === Sonregistraĵoj === * [http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ Diskografio de la verkoj de Bach kaj de la familio Bach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110517151709/http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ |date=2011-05-17 }} kun multaj pluaj informoj * [http://jsbach.org/ jsbach.org] – Internacia paĝo kun informoj pri interpretadoj * [http://pianosociety.com/cms/index.php?section=21 Piano Society – Bach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070627050339/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=21 |date=2007-06-27 }} – Liberaj registraĵoj, parte ankaŭ notoj * [http://www.classiccat.net/bach_js/ Classic Cat – Bach] – listo kun liberaj registraĵoj * {{IMDb nomo|0001925}} === Libere haveblaj notoj kaj tekstoj === * [http://www.bh2000.net/score/ Kantatoj (pianopartituroj) kaj verkoj por orgeno] * [http://www.noten-klavier.de/noten/inventionen.htm La duvoĉaj invencioj kaj aliaj pianonotoj kiel pdf kaj midi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100504013218/http://www.noten-klavier.de/noten/inventionen.htm |date=2010-05-04 }} * [http://www.cs.dartmouth.edu/~wbc/tab-serv/tab-serv.cgi?Bach] * [http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html Bach Cantata Page] – Tekstoj de ĉiuj voĉkantaj verkoj de Bach == Fonto == {{Trad|de|Johann Sebastian Bach|71890242|2810355}} {{elstara}} {{ADLS|2012|42}} {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo|Bach, Johann Sebastian}} [[Kategorio:Johann Sebastian Bach| ]] [[Kategorio:Familio Bach]] [[Kategorio:Germanaj violonistoj]] [[Kategorio:Thomas-kantoroj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Eisenach]] 2ny3r9t91310s5s2ah6xuydrqhc7d87 10 20057 9491425 9490840 2026-10-11T07:09:36Z RG72 11847 9491425 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Anne Carson]] [[Nobel-premio pri literaturo]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|09|10|2026}} * {{flago|Sudafriko}} La [[sudafrika]] juristo [[Navanethem Pillay]], eksa [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] kaj eksa juĝisto de la [[Internacia Puna Kortumo]], ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]]. ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 33e1gtj0mzlikwaymqfsx9oticoj16e 9491501 9491425 2026-10-11T11:51:22Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9491501 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Anne Carson]] [[Nobel-premio pri literaturo]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|10 |10|2026}} * {{flago|Sauda Arabio}} {{flago|Jemeno}} Atako de jemenaj [[hutioj]] al la flughaveno de [[Rijado]] en [[Sauda Arabio]] okazigis 12 mortojn kaj tri cent vunditojn. ;{{dato|09|10|2026}} * {{flago|Sudafriko}} La [[sudafrika]] juristo [[Navanethem Pillay]], eksa [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] kaj eksa juĝisto de la [[Internacia Puna Kortumo]], ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]]. ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 6c1swp8kpu28ftam33lsugl7gya8x36 0 26911 9491279 8407758 2026-10-10T19:23:27Z Forstbirdo 12476 9491279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Plena Verkaro | aŭtoro = Vasilij Devjatnin | eldonjaro = 1906 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 136 | isbn = | bildo = 1906 Verkaro de VN Devjatnin I.jpeg }} La '''Plena Verkaro de V. N. Devjatnin'''<ref> [[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4293, paĝo 375 </ref> estas kvar-libra kolekto de skribaĵoj de [[Vasilij Devjatnin]]. La volumoj devenas de kvar diversaj eldonejoj. * Unua libro, Parizo, [[Hachette]], 1906, 136 p. (Versoj, Boris Godunov, Demono). * Dua libro, Sankt-Peterburgo, D. P. Wejsbrut, 1906, 144 p. (Edziĝo, Arturo, Ludilo, Episkopo, Poltavo de Puŝkin). * Tria libro, Moskvo, [[Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov|A. A. Saĥarov]], 1908, 137 p. (Versoj, Ruslano kaj Ludmilo). * Kvara libro, [[Kovno]], M.S. Terner, 1911, 167 p. (Versoj, Fabloj de Krylov, Nefinita dramo). == Recenzoj == {{Citaĵo|La plej grandan atenton ni devas doni al la originalaj verkoj, precipe kiam ili estas ŝulditaj al iu el niaj nepridiskuteble plej lertaj kaj famaj majstroj en la lingvo. Bonega stilisto. |1911, [[Lingvo Internacia]], paĝo 529}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Plena_Verkaro_de_Vasilij_Devjatnin Unua, tria kaj kvara libroj el ''Plena Verkaro'' en formo de skanitaj paĝoj] * [http://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_4982600&order=1&view=SINGLE ''Plena Verkaro'', skanoj de Dua libro] * [http://esperanto.net/literaturo/poem/libr/plenverk.html Plena Verkaro ĉe ''Originala Literaturo Esperanta''] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/E] en sia originala formo en la Interreto * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,plena%20verkaro&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://go.wander.be/record/opacehc/c:lvd:15288085 Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Plena%20verkaro&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] ifx1lzohh9j4wyj2gpu3tvf4n77xpaj 0 27358 9491255 9366398 2026-10-10T17:19:57Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9491255 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio. Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] d69y79hnhqu7zf9c3i9m3r62q70fxro 9491256 9491255 2026-10-10T17:20:22Z Kani 670 /* Homoj */ 9491256 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio. Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] dj6gdnwyh8c8472dnbf0m6dw4njy3hc 9491257 9491256 2026-10-10T17:21:00Z Kani 670 9491257 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio. Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] 235vunxe44vv0o0oz1w5rvu8r4uqj6m 9491258 9491257 2026-10-10T17:21:37Z Kani 670 /* Referencoj */ 9491258 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio. Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}, human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] evchypahme2uahchf9cnbuydl8rfs5k 9491259 9491258 2026-10-10T17:22:17Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9491259 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio. Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] 2cid0izb4dio1akz0lgmkdtdo13sdbq 9491260 9491259 2026-10-10T17:28:33Z Kani 670 /* Spirado kaj fotosintezo */ 9491260 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] h77knc7n2i87ugbapwdh7f5xfdl3rbw 9491261 9491260 2026-10-10T17:44:08Z Kani 670 /* Homoj */ 9491261 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ/> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[karbodioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] aclaró el papel del [[trifosfato de adenosina]] (ATP) en el metabolismo respiratorio.<ref name="MATCH">{{Cita publicación |url=https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 |título=La force vitale provient d'une petite molécule |apellidos={{versalita|Gorny}} |nombre=Philippe |publicación=Paris Match |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |serie=Santé (Histoires de la médecine) |idioma=fr |año=2019 |día=20 |mes=08}}</ref> En 1961, [[Peter Mitchell]] localizó la transferencia de energía en las membranas de las mitocondrias.<ref name=MONDE/> Ambos fueron galardonados con el Premio Nobel (medicina<ref name="NOBEL1">{{Cita web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ |título=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |autor=The Nobel Prize |sitioweb=www.nobelprize.org |idioma=en}}</ref> y química<ref name="NOBEL2">{{Cita web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ |título=The Nobel Prize in chemistry 1978 |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |sitioweb=nobelprize.org |idioma=en}}</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publicó su teoría del origen endosimbiótico de los orgánulos y el papel clave de la endosimbiosis en la evolución de los organismos vivos<ref name="MONDE">{{Cita publicación |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html |título=Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique |apellidos={{versalita|Weeger}} |nombre=Xavier |publicación=Le Monde |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |año=1978 |día=19 |mes=10}}</ref> Así pues, las mitocondrias son antiguas bacterias que han conferido a los eucariotas<ref name="JOLY">{{Cita libro |apellidos={{versalita|Joly}} |nombre=Dominique |título=101 secrets de l’ADN |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |año=2019 |editorial=CNRS Éditions |ubicación=París |páginas=39-41 |apellidos2={{versalita|Brochier-Armanet}} |nombre2=Céline}}</ref> numerosas propiedades biológicas, entre ellas la respiración. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] 22cp9yvnrlam6zxpuu2pvoc8msxdn4f 9491262 9491261 2026-10-10T17:46:50Z Kani 670 /* Sciencaj malkovroj */ 9491262 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ/> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] aclaró el papel del [[trifosfato de adenosina]] (ATP) en el metabolismo respiratorio.<ref name="MATCH">{{Cita publicación |url=https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 |título=La force vitale provient d'une petite molécule |apellidos={{versalita|Gorny}} |nombre=Philippe |publicación=Paris Match |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |serie=Santé (Histoires de la médecine) |idioma=fr |año=2019 |día=20 |mes=08}}</ref> En 1961, [[Peter Mitchell]] localizó la transferencia de energía en las membranas de las mitocondrias.<ref name=MONDE/> Ambos fueron galardonados con el Premio Nobel (medicina<ref name="NOBEL1">{{Cita web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ |título=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |autor=The Nobel Prize |sitioweb=www.nobelprize.org |idioma=en}}</ref> y química<ref name="NOBEL2">{{Cita web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ |título=The Nobel Prize in chemistry 1978 |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |sitioweb=nobelprize.org |idioma=en}}</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publicó su teoría del origen endosimbiótico de los orgánulos y el papel clave de la endosimbiosis en la evolución de los organismos vivos<ref name="MONDE">{{Cita publicación |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html |título=Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique |apellidos={{versalita|Weeger}} |nombre=Xavier |publicación=Le Monde |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |año=1978 |día=19 |mes=10}}</ref> Así pues, las mitocondrias son antiguas bacterias que han conferido a los eucariotas<ref name="JOLY">{{Cita libro |apellidos={{versalita|Joly}} |nombre=Dominique |título=101 secrets de l’ADN |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document |fechaacceso=21 de agosto de 2021 |año=2019 |editorial=CNRS Éditions |ubicación=París |páginas=39-41 |apellidos2={{versalita|Brochier-Armanet}} |nombre2=Céline}}</ref> numerosas propiedades biológicas, entre ellas la respiración. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] om0ve2gyxqxdzl78oft5bq2d87a4ne8 9491264 9491262 2026-10-10T18:02:51Z Kani 670 /* Sciencaj malkovroj */ 9491264 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ/> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] brog3dw02cklutmwp9762fqfhwek1we 9491265 9491264 2026-10-10T18:06:08Z Kani 670 /* Sciencaj malkovroj */ 9491265 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] acpfs6i9jmt9kfeathrlp6kmt9k08p9 9491268 9491265 2026-10-10T18:12:23Z Kani 670 /* Sciencaj malkovroj */ 9491268 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Cellular respiration''' is the process of [[Oxidation state|oxidizing]] biological fuels using an [[Electron acceptor|inorganic electron acceptor]], such as [[oxygen]], to drive production of [[Adenosine triphosphate|adenosine triphosphate (ATP)]], which stores [[chemical energy]] in a biologically accessible form. Cellular respiration may be described as a set of [[metabolism|metabolic]] reactions and processes that take place in the [[cell (biology)|cell]]s to transfer [[Energy#Energy and life|chemical energy]] from [[nutrient]]s to ATP, with the flow of electrons to an electron acceptor, and then release [[metabolic waste|waste products]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> If the electron acceptor is oxygen, the process is more specifically known as aerobic cellular respiration. If the electron acceptor is a molecule other than oxygen, this is anaerobic cellular respiration – not to be confused with [[fermentation]], which is also an anaerobic process, but it is not respiration, as no external electron acceptor is involved.<ref name=":0">{{Cite web |date=28 March 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> The reactions involved in respiration are [[catabolism|catabolic reactions]], which break large molecules into smaller ones, producing ATP. Respiration is one of the key ways a cell releases chemical energy to fuel cellular activity. The overall reaction occurs in a series of biochemical steps, some of which are [[redox]] reactions. Although cellular respiration is technically a [[combustion reaction]], it is an unusual one because of the slow, controlled release of energy from the series of reactions. Nutrients that are commonly used by animal and plant cells in respiration include [[sugar]], [[amino acids]] and [[fatty acids]], and the most common [[oxidizing agent]] is molecular [[oxygen]] (O₂). The chemical energy stored in ATP (the bond of its third phosphate group to the rest of the molecule can be broken, allowing more stable products to form, thereby releasing energy for use by the cell) can then be used to drive processes requiring energy, including [[biosynthesis]], [[motion (physics)#Cells|locomotion]], or transportation of molecules across [[cell membrane]]s. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] g9u2qw3xdbuak304x0iz81ibk9qwsub 9491269 9491268 2026-10-10T18:15:28Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9491269 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Cellular respiration''' is the process of [[Oxidation state|oxidizing]] biological fuels using an [[Electron acceptor|inorganic electron acceptor]], such as [[oxygen]], to drive production of [[Adenosine triphosphate|adenosine triphosphate (ATP)]], which stores [[chemical energy]] in a biologically accessible form. Cellular respiration may be described as a set of [[metabolism|metabolic]] reactions and processes that take place in the [[cell (biology)|cell]]s to transfer [[Energy#Energy and life|chemical energy]] from [[nutrient]]s to ATP, with the flow of electrons to an electron acceptor, and then release [[metabolic waste|waste products]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> If the electron acceptor is oxygen, the process is more specifically known as aerobic cellular respiration. If the electron acceptor is a molecule other than oxygen, this is anaerobic cellular respiration – not to be confused with [[fermentation]], which is also an anaerobic process, but it is not respiration, as no external electron acceptor is involved.<ref name=":0">{{Cite web |date=28 March 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> The reactions involved in respiration are [[catabolism|catabolic reactions]], which break large molecules into smaller ones, producing ATP. Respiration is one of the key ways a cell releases chemical energy to fuel cellular activity. The overall reaction occurs in a series of biochemical steps, some of which are [[redox]] reactions. Although cellular respiration is technically a [[combustion reaction]], it is an unusual one because of the slow, controlled release of energy from the series of reactions. Nutrients that are commonly used by animal and plant cells in respiration include [[sugar]], [[amino acids]] and [[fatty acids]], and the most common [[oxidizing agent]] is molecular [[oxygen]] (O₂). The chemical energy stored in ATP (the bond of its third phosphate group to the rest of the molecule can be broken, allowing more stable products to form, thereby releasing energy for use by the cell) can then be used to drive processes requiring energy, including [[biosynthesis]], [[motion (physics)#Cells|locomotion]], or transportation of molecules across [[cell membrane]]s. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] q0ypozmipj6uha28uj4m93zwbyaw6sc 9491270 9491269 2026-10-10T18:17:51Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9491270 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Cellular respiration''' is the process of [[Oxidation state|oxidizing]] biological fuels using an [[Electron acceptor|inorganic electron acceptor]], such as [[oxygen]], to drive production of [[Adenosine triphosphate|adenosine triphosphate (ATP)]], which stores [[chemical energy]] in a biologically accessible form. Cellular respiration may be described as a set of [[metabolism|metabolic]] reactions and processes that take place in the [[cell (biology)|cell]]s to transfer [[Energy#Energy and life|chemical energy]] from [[nutrient]]s to ATP, with the flow of electrons to an electron acceptor, and then release [[metabolic waste|waste products]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> If the electron acceptor is oxygen, the process is more specifically known as aerobic cellular respiration. If the electron acceptor is a molecule other than oxygen, this is anaerobic cellular respiration – not to be confused with [[fermentation]], which is also an anaerobic process, but it is not respiration, as no external electron acceptor is involved.<ref name=":0">{{Cite web |date=28 March 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> The reactions involved in respiration are [[catabolism|catabolic reactions]], which break large molecules into smaller ones, producing ATP. Respiration is one of the key ways a cell releases chemical energy to fuel cellular activity. The overall reaction occurs in a series of biochemical steps, some of which are [[redox]] reactions. Although cellular respiration is technically a [[combustion reaction]], it is an unusual one because of the slow, controlled release of energy from the series of reactions. Nutrients that are commonly used by animal and plant cells in respiration include [[sugar]], [[amino acids]] and [[fatty acids]], and the most common [[oxidizing agent]] is molecular [[oxygen]] (O₂). The chemical energy stored in ATP (the bond of its third phosphate group to the rest of the molecule can be broken, allowing more stable products to form, thereby releasing energy for use by the cell) can then be used to drive processes requiring energy, including [[biosynthesis]], [[motion (physics)#Cells|locomotion]], or transportation of molecules across [[cell membrane]]s. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Eisenmann, Alexander; Amann, Anton; Said, Michael; Datta, Bettina; Ledochowski, Maximilian (2008). "Implementation and interpretation of hydrogen breath tests". ''Journal of Breath Research''. 2 (4): 046002. Bibcode:2008JBR.....2d6002E. doi:10.1088/1752-7155/2/4/046002. PMID 21386189. S2CID 31706721. * C. Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] * Levitzky, Michael G. (2013). ''Pulmonary physiology'' (Oka eldono). New York: McGraw-Hill Medical. p. Chapter 1. Function and Structure of the Respiratory System. ISBN 978-0-07-179313-1. * {{Citaĵo el libro|titolo= Breath: The New Science of a Lost Art|url= https://archive.org/details/breathnewscience0000jame|familia nomo=Nestor|persona nomo=James|jaro=2020|eldoninto=Riverhead Books|ISBN=978-0735213616}} * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite journal | author=Parkes M | title=[https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/expphysiol.2005.031625 Breath-holding and its breakpoint] | journal=''Exp Physiol'' | volume=91 | issue=1 | pages=1–15 | year=2006 | pmid=16272264 | doi=10.1113/expphysiol.2005.031625| doi-access=free }} * Phillips, Michael; Herrera, Jolanta; Krishnan, Sunithi; Zain, Mooena; Greenberg, Joel; Cataneo, Renee N. (1999). "Variation in volatile organic compounds in the breath of normal humans". ''Journal of Chromatography B: Biomedical Sciences and Applications''. 729 (1–2): 75–88. doi:10.1016/S0378-4347(99)00127-9. PMID 10410929. * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * Swami Saradananda (2009). [https://books.google.es/books?id=0UQpOAAACAAJ&redir_esc=y ''The Power of Breath: The Art of Breathing Well for Harmony, Happiness, and Health''.] Watkins Media. ISBN 978-1-84483-798-4. * West, J.B. (1985). [https://books.google.es/books?id=FsRqAAAAMAAJ&redir_esc=y ''Respiratory physiology: the essentials''.] Williams & Wilkins. pp. 21–30, 84–84, 98–101. ISBN 978-0-683-08940-0. {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] sfdp5pxb5uy34bc7929kp9zxvksqhnx 9491272 9491270 2026-10-10T18:31:12Z Kani 670 /* Ĉela spirado */ 9491272 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Ĉela spirado''' estas la procezo de [[oksidigo]] de biologiaj brulaĵoj per neorganika elektron-akceptanto, kiel ekzemple [[oksigeno]], por instigi la produktadon de [[adenozina trifosfato]] (ATP), kiu stokas kemian energion en biologie alirebla formo. Ĉela spirado povas esti priskribita kiel aro de [[metabolo|metabolaj]] reakcioj kaj procezoj okazantaj en la [[ĉelo]]j por transigi kemian energion de [[nutraĵo]]j al ATP – kun fluo de [[elektrono]]j al elektron-akceptanto – kaj poste liberigi [[Ekskremento|kromproduktojn]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> Se la elektronakceptanto estas [[oksigeno]], la procezo estas pli specife nomata aeroba ĉela spirado. Se la elektronakceptanto estas [[molekulo]] alia ol oksigeno, temas pri anaeroba ĉela spirado – kio ne estas konfuzenda kun [[fermentado]]; ankaŭ ĉi-lasta estas anaeroba procezo, sed ne estas spirado, ĉar neniu ekstera elektronakceptanto partoprenas en la afero.<ref name=":0">{{Cite web |date=28a de Marto 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> La reakcioj implikitaj en spirado estas [[Katabolo|katabolaj reakcioj]], kiuj malkonstruas grandajn molekulojn al pli malgrandaj, produktante ATP. Spirado estas unu el la ĉefaj manieroj, per kiuj ĉelo liberigas kemian energion por funkciigi ĉelan agadon. La tuta procezo okazas per serio de biokemiaj paŝoj, el kiuj kelkaj estas [[Redoksa reakcio|redoksaj reakcioj]]. Kvankam ĉela spirado teknike estas [[Brulo|brulreakcio]], ĝi estas nekutima pro la malrapida, kontrolita liberigo de energio el tiu serio de reakcioj. Nutraĵoj ofte uzataj de bestaj kaj plantaj ĉeloj por spirado inkluzivas [[sukero]]n, [[aminoacido]]jn kaj [[grasacido]]jn, kaj la plej ofta [[Oksidanto|oksidiganto]] estas molekula oksigeno (O₂). La kemia energio stokita en ATP (la ligo de ĝia tria fosfatgrupo al la cetero de la molekulo povas rompiĝi, ebligante la formiĝon de pli stabilaj produktoj kaj tiel liberigante energion por uzo de la ĉelo) povas poste esti uzata por funkciigi procezojn postulantajn energion, inkluzive de [[biosintezo]], [[Movado (fiziko)|moviĝo]] aŭ transporto de molekuloj tra [[ĉelmembrano]]j. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Hidrogeno]] * [[Oksigeno]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Eisenmann, Alexander; Amann, Anton; Said, Michael; Datta, Bettina; Ledochowski, Maximilian (2008). "Implementation and interpretation of hydrogen breath tests". ''Journal of Breath Research''. 2 (4): 046002. Bibcode:2008JBR.....2d6002E. doi:10.1088/1752-7155/2/4/046002. PMID 21386189. S2CID 31706721. * C. Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] * Levitzky, Michael G. (2013). ''Pulmonary physiology'' (Oka eldono). New York: McGraw-Hill Medical. p. Chapter 1. Function and Structure of the Respiratory System. ISBN 978-0-07-179313-1. * {{Citaĵo el libro|titolo= Breath: The New Science of a Lost Art|url= https://archive.org/details/breathnewscience0000jame|familia nomo=Nestor|persona nomo=James|jaro=2020|eldoninto=Riverhead Books|ISBN=978-0735213616}} * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite journal | author=Parkes M | title=[https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/expphysiol.2005.031625 Breath-holding and its breakpoint] | journal=''Exp Physiol'' | volume=91 | issue=1 | pages=1–15 | year=2006 | pmid=16272264 | doi=10.1113/expphysiol.2005.031625| doi-access=free }} * Phillips, Michael; Herrera, Jolanta; Krishnan, Sunithi; Zain, Mooena; Greenberg, Joel; Cataneo, Renee N. (1999). "Variation in volatile organic compounds in the breath of normal humans". ''Journal of Chromatography B: Biomedical Sciences and Applications''. 729 (1–2): 75–88. doi:10.1016/S0378-4347(99)00127-9. PMID 10410929. * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * Swami Saradananda (2009). [https://books.google.es/books?id=0UQpOAAACAAJ&redir_esc=y ''The Power of Breath: The Art of Breathing Well for Harmony, Happiness, and Health''.] Watkins Media. ISBN 978-1-84483-798-4. * West, J.B. (1985). [https://books.google.es/books?id=FsRqAAAAMAAJ&redir_esc=y ''Respiratory physiology: the essentials''.] Williams & Wilkins. pp. 21–30, 84–84, 98–101. ISBN 978-0-683-08940-0. {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] 529fgu6rop63gu78oro36b4vo1usbfu 9491273 9491272 2026-10-10T18:37:10Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9491273 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Ĉela spirado''' estas la procezo de [[oksidigo]] de biologiaj brulaĵoj per neorganika elektron-akceptanto, kiel ekzemple [[oksigeno]], por instigi la produktadon de [[adenozina trifosfato]] (ATP), kiu stokas kemian energion en biologie alirebla formo. Ĉela spirado povas esti priskribita kiel aro de [[metabolo|metabolaj]] reakcioj kaj procezoj okazantaj en la [[ĉelo]]j por transigi kemian energion de [[nutraĵo]]j al ATP – kun fluo de [[elektrono]]j al elektron-akceptanto – kaj poste liberigi [[Ekskremento|kromproduktojn]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> Se la elektronakceptanto estas [[oksigeno]], la procezo estas pli specife nomata aeroba ĉela spirado. Se la elektronakceptanto estas [[molekulo]] alia ol oksigeno, temas pri anaeroba ĉela spirado – kio ne estas konfuzenda kun [[fermentado]]; ankaŭ ĉi-lasta estas anaeroba procezo, sed ne estas spirado, ĉar neniu ekstera elektronakceptanto partoprenas en la afero.<ref name=":0">{{Cite web |date=28a de Marto 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> La reakcioj implikitaj en spirado estas [[Katabolo|katabolaj reakcioj]], kiuj malkonstruas grandajn molekulojn al pli malgrandaj, produktante ATP. Spirado estas unu el la ĉefaj manieroj, per kiuj ĉelo liberigas kemian energion por funkciigi ĉelan agadon. La tuta procezo okazas per serio de biokemiaj paŝoj, el kiuj kelkaj estas [[Redoksa reakcio|redoksaj reakcioj]]. Kvankam ĉela spirado teknike estas [[Brulo|brulreakcio]], ĝi estas nekutima pro la malrapida, kontrolita liberigo de energio el tiu serio de reakcioj. Nutraĵoj ofte uzataj de bestaj kaj plantaj ĉeloj por spirado inkluzivas [[sukero]]n, [[aminoacido]]jn kaj [[grasacido]]jn, kaj la plej ofta [[Oksidanto|oksidiganto]] estas molekula oksigeno (O₂). La kemia energio stokita en ATP (la ligo de ĝia tria fosfatgrupo al la cetero de la molekulo povas rompiĝi, ebligante la formiĝon de pli stabilaj produktoj kaj tiel liberigante energion por uzo de la ĉelo) povas poste esti uzata por funkciigi procezojn postulantajn energion, inkluzive de [[biosintezo]], [[Movado (fiziko)|moviĝo]] aŭ transporto de molekuloj tra [[ĉelmembrano]]j. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Apneo]] * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Gasa interŝanĝo]] * [[Hidrogeno]] * [[Hiperkapnio]] * [[Hipoksio]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] * [[Oksigeno]] * [[Spira sistemo]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Eisenmann, Alexander; Amann, Anton; Said, Michael; Datta, Bettina; Ledochowski, Maximilian (2008). "Implementation and interpretation of hydrogen breath tests". ''Journal of Breath Research''. 2 (4): 046002. Bibcode:2008JBR.....2d6002E. doi:10.1088/1752-7155/2/4/046002. PMID 21386189. S2CID 31706721. * C. Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] * Levitzky, Michael G. (2013). ''Pulmonary physiology'' (Oka eldono). New York: McGraw-Hill Medical. p. Chapter 1. Function and Structure of the Respiratory System. ISBN 978-0-07-179313-1. * {{Citaĵo el libro|titolo= Breath: The New Science of a Lost Art|url= https://archive.org/details/breathnewscience0000jame|familia nomo=Nestor|persona nomo=James|jaro=2020|eldoninto=Riverhead Books|ISBN=978-0735213616}} * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite journal | author=Parkes M | title=[https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/expphysiol.2005.031625 Breath-holding and its breakpoint] | journal=''Exp Physiol'' | volume=91 | issue=1 | pages=1–15 | year=2006 | pmid=16272264 | doi=10.1113/expphysiol.2005.031625| doi-access=free }} * Phillips, Michael; Herrera, Jolanta; Krishnan, Sunithi; Zain, Mooena; Greenberg, Joel; Cataneo, Renee N. (1999). "Variation in volatile organic compounds in the breath of normal humans". ''Journal of Chromatography B: Biomedical Sciences and Applications''. 729 (1–2): 75–88. doi:10.1016/S0378-4347(99)00127-9. PMID 10410929. * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand }}human biology 146149 * Swami Saradananda (2009). [https://books.google.es/books?id=0UQpOAAACAAJ&redir_esc=y ''The Power of Breath: The Art of Breathing Well for Harmony, Happiness, and Health''.] Watkins Media. ISBN 978-1-84483-798-4. * West, J.B. (1985). [https://books.google.es/books?id=FsRqAAAAMAAJ&redir_esc=y ''Respiratory physiology: the essentials''.] Williams & Wilkins. pp. 21–30, 84–84, 98–101. ISBN 978-0-683-08940-0. {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] 1o5q3o0of2edpdt647mww4ckf2ff9y7 9491274 9491273 2026-10-10T18:38:10Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9491274 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Ĉela spirado''' estas la procezo de [[oksidigo]] de biologiaj brulaĵoj per neorganika elektron-akceptanto, kiel ekzemple [[oksigeno]], por instigi la produktadon de [[adenozina trifosfato]] (ATP), kiu stokas kemian energion en biologie alirebla formo. Ĉela spirado povas esti priskribita kiel aro de [[metabolo|metabolaj]] reakcioj kaj procezoj okazantaj en la [[ĉelo]]j por transigi kemian energion de [[nutraĵo]]j al ATP – kun fluo de [[elektrono]]j al elektron-akceptanto – kaj poste liberigi [[Ekskremento|kromproduktojn]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> Se la elektronakceptanto estas [[oksigeno]], la procezo estas pli specife nomata aeroba ĉela spirado. Se la elektronakceptanto estas [[molekulo]] alia ol oksigeno, temas pri anaeroba ĉela spirado – kio ne estas konfuzenda kun [[fermentado]]; ankaŭ ĉi-lasta estas anaeroba procezo, sed ne estas spirado, ĉar neniu ekstera elektronakceptanto partoprenas en la afero.<ref name=":0">{{Cite web |date=28a de Marto 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> La reakcioj implikitaj en spirado estas [[Katabolo|katabolaj reakcioj]], kiuj malkonstruas grandajn molekulojn al pli malgrandaj, produktante ATP. Spirado estas unu el la ĉefaj manieroj, per kiuj ĉelo liberigas kemian energion por funkciigi ĉelan agadon. La tuta procezo okazas per serio de biokemiaj paŝoj, el kiuj kelkaj estas [[Redoksa reakcio|redoksaj reakcioj]]. Kvankam ĉela spirado teknike estas [[Brulo|brulreakcio]], ĝi estas nekutima pro la malrapida, kontrolita liberigo de energio el tiu serio de reakcioj. Nutraĵoj ofte uzataj de bestaj kaj plantaj ĉeloj por spirado inkluzivas [[sukero]]n, [[aminoacido]]jn kaj [[grasacido]]jn, kaj la plej ofta [[Oksidanto|oksidiganto]] estas molekula oksigeno (O₂). La kemia energio stokita en ATP (la ligo de ĝia tria fosfatgrupo al la cetero de la molekulo povas rompiĝi, ebligante la formiĝon de pli stabilaj produktoj kaj tiel liberigante energion por uzo de la ĉelo) povas poste esti uzata por funkciigi procezojn postulantajn energion, inkluzive de [[biosintezo]], [[Movado (fiziko)|moviĝo]] aŭ transporto de molekuloj tra [[ĉelmembrano]]j. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Apneo]] * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Gasa interŝanĝo]] * [[Hidrogeno]] * [[Hiperkapnio]] * [[Hipoksio]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] * [[Oksigeno]] * [[Spira sistemo]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Eisenmann, Alexander; Amann, Anton; Said, Michael; Datta, Bettina; Ledochowski, Maximilian (2008). "Implementation and interpretation of hydrogen breath tests". ''Journal of Breath Research''. 2 (4): 046002. Bibcode:2008JBR.....2d6002E. doi:10.1088/1752-7155/2/4/046002. PMID 21386189. S2CID 31706721. * C. Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] * Levitzky, Michael G. (2013). ''Pulmonary physiology'' (Oka eldono). New York: McGraw-Hill Medical. p. Chapter 1. Function and Structure of the Respiratory System. ISBN 978-0-07-179313-1. * {{Citaĵo el libro|titolo= Breath: The New Science of a Lost Art|url= https://archive.org/details/breathnewscience0000jame|familia nomo=Nestor|persona nomo=James|jaro=2020|eldoninto=Riverhead Books|ISBN=978-0735213616}} * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite journal | author=Parkes M | title=[https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/expphysiol.2005.031625 Breath-holding and its breakpoint] | journal=''Exp Physiol'' | volume=91 | issue=1 | pages=1–15 | year=2006 | pmid=16272264 | doi=10.1113/expphysiol.2005.031625| doi-access=free }} * Phillips, Michael; Herrera, Jolanta; Krishnan, Sunithi; Zain, Mooena; Greenberg, Joel; Cataneo, Renee N. (1999). "Variation in volatile organic compounds in the breath of normal humans". ''Journal of Chromatography B: Biomedical Sciences and Applications''. 729 (1–2): 75–88. doi:10.1016/S0378-4347(99)00127-9. PMID 10410929. * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand}}human biology 146149 * Swami Saradananda (2009). [https://books.google.es/books?id=0UQpOAAACAAJ&redir_esc=y ''The Power of Breath: The Art of Breathing Well for Harmony, Happiness, and Health''.] Watkins Media. ISBN 978-1-84483-798-4. * West, J.B. (1985). [https://books.google.es/books?id=FsRqAAAAMAAJ&redir_esc=y ''Respiratory physiology: the essentials''.] Williams & Wilkins. pp. 21–30, 84–84, 98–101. ISBN 978-0-683-08940-0. {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] hfqc1enphpdwcmtqd9thyobltjunoj5 9491275 9491274 2026-10-10T18:38:55Z Kani 670 9491275 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Spiro (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Spirado''' estas procezaro, per kiu [[organismo|vivaĵo]] cirkuligas akvon aŭ aeron el la ĉirkaŭa medio al histoj, kiuj kapablas enlasi fiziologie necesajn [[gaso]]jn de ĝi kaj ellasi malbezonatajn en ĝin. Bestoj ofte havas kompleksan [[spira sistemo|spiran sistemon]] por tiu funkcio. [[Homa spirado|Homoj spiras]] cikle vastigante kaj malvastigante la [[brusto]]n por enigi freŝan [[aero]]n en la [[pulmo]]jn kaj eligi malfreŝan. Krom la ĉeffunkcio, [[gasa interŝanĝo]], spirado akiris ĉe multaj organismoj kromfunkciojn, ekzemple [[termoregulado]]n aŭ produktadon de voĉo. == Plantoj == [[Dosiero:Zebrina stomata.jpeg|eta|maldekstra|La stomoj de ĉi tiu tradeskantio (''[[Tradescantia zebrina]]'') tralasas spiraeron inter la ekstera medio kaj la enaj histoj de la planto.]] [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta|maldekstre|230ra|[[Gasa interŝanĝo]] en fotosintezo.]] Per [[fotosintezo]] la [[planto]]j produktas [[organika kombinaĵo|organikajn molekulojn]] kaj [[oksigeno]]n el [[karbon-dioksido]] kaj akvo. Sed la biologia [[oksidado]] konsumas oksigenon por malkonstrui la organikajn molekulojn en karbon-dioksidon kaj akvon. La konstruaj kaj malkonstruaj procezoj necesigas gasan interŝanĝon kun la medio. La plimulto de la gasoj akceptataj el la aero kaj elmetataj en ĝin de tigohavaj plantoj iras tra du specoj de poroj, nome [[stomo]]j sur la [[folio]]j kaj [[lenticelo]]j sur la tigo kaj la radikoj. La stomoj aŭ pneŭmatodoj estas formitaj el paro da epidermaj ĉeloj modifitaj (stomaj aŭ fermaj ĉeloj) kun reneca formo. Por la gasa interŝanĝo ili formas truon nomitan [[ostiolo]] kiu fermiĝas aŭtomate en la okazoj de troa CO² aŭ de manko de akvo. Sub la fermoĉeloj en la bazhisto aperas ĝenerale iu pli granda kavo, la t.n. aerkavo (aerkorto), kiu kontinuas en interĉelaj kanaletoj. Tio signifas, ke la gasporoj estas fakte la eliraj fendoj de la interĉelaj kanaletoj al la surfaco. La moviĝo de la gasmolekuloj inter la kavoj kaj la ĉeloj okazas per difuzo. La stomoj estas plej ofte en la malsupra parto de la folio, en kiu ili ne ricevas la rektan sunlumon, sed foje ambaŭflanke kaj sur herbaj tigoj, je denseco de pli ol 100 poroj/mm². La ceteron de la folio kovras ambaŭflanke [[epidermo]], kaj foje [[kutiklo]] sur la supera flanko. Inter la du epidermaj tavoloj troviĝas la nutra bazhisto, kaj ĝiaj kanaletoj, kiuj ebligas la necesan gasoŝanĝon inter la ĉeloj kaj la enlasita aero. En la ĉeloj de la folio troviĝas multe da [[klorofilo]], kio signifas viglan fotosintezon. La organikaj molekuloj konstruitaj en la bazhistaj ĉeloj disiras en la floemo de la transporta histo, kiu troviĝas en la folivejnoj. La lenticeloj estas dise tra la mortinta ŝelo de tigoj kaj radikoj. Tipe, la lenticeloj estas lento-formaj (dukonveksa lenso) en sia ekstera konturo, de kie deriviĝas la nomo. Ili estas orientataj ĉu vertikale ĉu horizontale sur la tigo, laŭ la specio kaj varias laŭ grando, el apenaŭ videblaj ĝis tiom grando kiel de 1 cm aŭ eĉ 2,5 cm de longo. En arboj kun ŝelo de multaj fendoj, la lenticeloj estas sur la fono de la fendoj. La funkcio de la lenticeloj estas ebligi puran interŝanĝon de gasoj inter la internaj parenkimatozaj histoj kaj la atmosfero. Poroj aperis ĉe la komenco de la kontinenta vivo. La [[algo]]j kun simpla korpokonstruo akceptas gasojn, kiel aliajn en akvo solvitajn molekulojn, tra la tuta korposurfaco. La praaj, komencaj formoj de la gasporo aperis unuafoje ĉe la praaj [[muskoj]], la unuaj [[planto]]j aperintaj sur tero, poste ankaŭ ĉe la tigohavaj, pli evoluintaj plantoj, priskribitaj supre. Oni povas plej bone observi plantan spiradon ĉe ĝermantaj [[semo]]j, ĉar junaj plantidoj havas tre intensivan spiradon, ekzemple per jena eksperimento. Oni metas en du samgrandajn lombikojn saman kvanton da pizograjno kaj apud tiujn po unu ujon kun akva solvaĵo de kalcio-hidroksido. Oni plenigas la lombikon A per [[nitrogeno]], la lombikon B per aero sen karbon-dioksido. El la fermitaj lombikoj oni kondukas vitrotubojn mergiĝantajn en la [[kalcia hidroksido|kalcio-hidroksida]]j solvaĵoj. Post mallonga tempo malklariĝas la kalcio-hidroksida solvaĵo en ambaŭ lombikoj. Krome, la nivelo de la solvaĵo altiĝis en la vitrotubo de la lombiko A, sed ne en tiu de la lombiko B. La malklariĝo okazas ĉar la kalcio-hidroksido kun la dum la planta spirado estiĝinta karbon-dioksido iĝis [[kalcia karbonato|kalcio-karbonato]], kiu eliĝis el la solvaĵo kiel blanka [[precipitaĵo]]. La plialtiĝo de la solvaĵo en la tubo de la N₂-plena lombiko okazas ĉar la pizo elspiris karbon-dioksidon produktitan senoksigene per fermentado kiu premis la solvaĵon supren. La nivelo de la solvaĵo ne ŝanĝiĝis en la aeroplena lombiko, ĉar la planto uzis oksigenon por la spirado kaj la estiĝinta karbondioksido plenigis ties lokon. Kiam la oksigenenhavo tute elĉerpiĝas, la nivelo en la vitrotubo ekaltiĝas, ĉar la planto vivas plu inter anaerobaj kondiĉoj kaj produktas karbon-dioksidon per fermentado. Bone karakterizas la plantan spiradon la t.n. spirada kvociento, kiu montras la proporcion de la estiĝanta karbondioksido al la konsumita oksigeno. La plantoj kovras la energibezonon en normalaj kondiĉoj per karbonhidratoj. Tiam la kvanto de la produktita CO₂ kaj la foruzita O₂ estas ĉirkaŭ la sama, tiel la spirada kvociento estas ĉ. 1. Tiu proporcio estas alia en la diversaj kreskaj stadioj. La spirado de la plantaj organoj en la ripoza stadio estas apenaŭ mezurebla. Ekz. en la hordeograjno la kvociento estas tre sub 1. Se la grejno ĝermas, ĝi absorbas en granda kvanto akvon kaj ŝvelas. La viglaj malkonstruaj procezoj kovras la energion por la ĝermantaj grajnoj. La ŝelo de la ŝvelanta grajno malhelpas la penetron de la necesa oksigeno por la procezoj okazantaj en la grajno, tiel la CO₂/O₂ proporcio abrupte altiĝas. Kiam la ŝvelinta grajno krevas, la spirada kvociento rapide malaltiĝas kaj haltas iom sub 1. Oni povas konstati fortan, viglan spiradon ankaŭ en la meristemo de la formiĝantaj ŝosoj kiel ĉe la ĝermado. Malsamiĝintajn histojn jam ne karakterizas vigla [[metabolo]] kaj proteinkonstruo, pro kio ilia spirada vigleco malfortiĝas. La plantan spiradon influas ankaŭ la eksteraj kondiĉoj, ekz. tre gravas la ŝanĝiĝo de la temperaturo. Ĝis certa punkto pli alta temperaturo plifortigas la spiradon, sed la spirado ĉesas ĉe tro alta temperaturo pro la denaturo de la citoplasmaj proteinoj. === Spirado kaj fotosintezo === {{Ĉefartikolo|Fotosintezo}} {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|thumb|300ra|dekstre|Fotorespirado.]] La fotosintezo farata de la [[plantoj]], kaj en plej ampleksa senco en ĉiuj [[aŭtotrofo|aŭtotrofaj]] organismoj, kutime prezentiĝas kiel reakcio inversa al la aeroba respirado, ĉar la universala ekvacio estas ĝuste la malo: <center>'''6 CO₂ + 6 H₂O + energio (ATP) → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂'''</center> La fotosintezo estas tre forta tage, kiam la plimulto de la produktita oksigeno eliĝas al la aero, kvankam la planto malplimulton uzas rekte en la malkonstruaj procezoj. Nokte, kiam la fotosintezo ne funkcias, la planto daŭre uzas aeran oksigenon en respirado. Tio necesigas eligon de [[karbona dioksido]] al la medio.<ref> Ingen-Housz, Jan (1779). ''Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night'' (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultita la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Respirado necesas por realigi la [[katabolo]]n, sammaniere kiel faras ĝin la cetero de eŭkariotoj pere de la oksidigo de [[karbonhidrato]]j fare de enzimoj, kaj por la sintezo de [[metabolito]]j esencaj inklude karbonhidratojn, [[aminoacido]]jn kaj grasacidojn, krom por la transporto de mineraloj kaj aliaj solvitaĵoj inter la ĉeloj. Ĝi konsumas inter 25 kaj 75% de ĉiuj [[karbonhidrato]]j produktitaj en la fotosintezo.<ref>Lambers, Hans; Ribas-Carbo, Miquel (eld.) (2005): ''Plant Respiration: From Cell to Ecosystem (Advances in Photosynthesis & Respiration)''. Kluwer Academic Publishers</ref> Eĉ tiel, la kvanto de karbona dioksido kiun la aŭtotrofaj organismoj eligas estas malpli granda ol la kvanto kiun ili alsorbas por realigi la fotosintezon, kaj ankaŭ la oksigeno kiujn ili bezonas estas same pli malgranda ol tiu kiun ili eligas. La pura eligo de karbona dioksido estas relative tre malgranda kompare kun la produktado de oksigeno. Ekvilibro inter la metabolaj agadoj de aŭtotrofoj kaj heterotrofoj favoras ekvilibron inter la oksigeno kaj la karbona dioksido en la [[tera atmosfero]]. == Bestoj == La spirado de la heterotrofe vivantaj [[besto]]j ligiĝas al la malkonstrua procezo de biologia oksidado, kaj konsistas el akcepto de O₂ el la ekstera medio kaj malakcepto de CO₂ en ĝin. Tiu medio povas esti aero aŭ akvo. Baza kondiĉo estas la ekzisto de iu besta korposurfaco, kiun apartigas de la medio tiel maldika tavolo, ke ĝi ne malhelpas la difuzon de la spiraj gasoj. Tiun funkcion havas la tuta korposurfaco ĉe relative etkorpaj bestoj se ĝi estas sufiĉe maldika. Tiam gasoj difuziĝas tra la tuta korposurfaco sporade, do ĝi nomiĝas difuza spirado. En la bestoj kun pli granda korpo evoluis specialaj [[spira sistemo|organoj por spirado]], ĉar la plejparta korposurfaco, funkcianta kiel kovra tavolo, estas tro dika. Kvankam la spirorganoj povas konstruiĝi tre diverse, ilia komuna propreco estas, ke ili havas grandan spirsurfacon, permeablan por la spirgasoj. === Tipoj de spirado === La aerobaj vivuloj disvolviĝis [[spira sistemo|plurajn sistemojn]] de interŝanĝo de gasoj kun la medio en kiu ili vivas: nome [[haŭto|haŭtan]], [[traĥeo|traĥean]], [[branko|brankan]] kaj [[pulmo|pulman]] spiradon. Pere de ajna de tiuj sistemoj ili aligas [[oksigeno]]n devenan de la ekstero kaj forigas [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj [[akvovaporo]]n, kiel rezulto de la procezo de la energia [[metabolo]]. Homoj kaj aliaj mamuloj prezentas nur pulman spiradon, sed kelkaj organismoj kiel la amfibioj uzas kelkajn diversajn sistemojn samtempe, havante kaj haŭtan kaj pulman spiradon. [[Dosiero:Gas exchange in the aveolus.svg|thumb|Interŝanĝo de gasoj en la [[pulma alveolo]].]] ;* Pulma spirado. Ĝi okazas ĉe la plej granda parto de la surteraj [[vertebrulo]]j: [[amfibioj]], [[reptilioj]], [[birdoj]] kaj [[mamuloj]] inklude la homon. La spira sistemo de pulma tipo estas formita el spiraj truoj situaj en la kapo kiuj komunikas kun interna kanalo nomata [[laringo]], kiu alvenas tra la [[trakeo]] en la [[pulmo]]j. La pulmoj konsistas el aro de [[pulma alveolo|alveoloj]] ĉirkaŭata de [[Kapilaro|sangokapilaroj]]. En la alveoloj okazas la interŝanĝo de gasoj kun la [[sango]]. La oksigenhava estas distribuata tra la tuta organismo pere de la [[kardiovaskula sistemo]].<ref name=dos>[https://books.google.es/books?isbn=607774378X ''Principios de anatomía y fisiología''.] Gerard J. Tortora, Bryan Derrickson, 2013.</ref> ;* Traĥea spirado. La spirado traĥea okazas ĉe multaj senvertebruloj, inklude [[insektoj]]n, [[miriapodoj]]n kaj kelkajn [[Araneoidoj|araneojn]]. Tiuj animaloj disponas de serio de truoj laŭlonge de siaj korpoj nomataj "stigmoj", tra kiuj ili enigas la aeron de la atmosfero. La stigmoj kondukas al tuboj, kiuj ricevas la nomon de "traĥeoj" kaj branĉiĝas en la interno de la organismo por ebligi la gasinterŝanĝon.<ref>''Environmental Physiology of Animals''. Aŭtoroj: Graham Stone, Ian Johnston, Pat Willmer. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> ;* Branka spirado. La branka spirado okazas ĉe la [[fiŝoj]]. La [[branko]]j estas spirorganoj de multaj akvanimaloj. Ili estas formataj per aro de tre fajnaj platoj ĉirkaŭataj de sangotuboj. Kiam la akvo ŝarĝita de oksigeno pasas inter la brankoj, okazas la gasa interŝanĝo kun la sango. [[Dosiero:Lumbricus terrestris (26559560801).jpg|thumb|maldekstre|La [[anelidoj]], kiel ekzemple la tervermoj de lataksonoj ''Crassiclitellata'' ne havas pulmojn sed spiras tra la haŭto (haŭta spirado).]] ;* Haŭta spirado. En kelkaj animaloj la spirado okazas rekte tra la haŭto. Por ke tio eblas, la haŭto devas esti tre fajna kaj ne esti kovrita per kornecaj strukturoj kiaj ekzemple skvamoj. Inter la animaloj kiuj posedas haŭtan spiradon estas la [[anelidoj]]. La haŭta spirado povas esti responsa por ĝis 20% de la gasa interŝanĝo en kelkaj reptilioj kaj eĉ pli granda procento ĉe amfibioj.<ref>''Fisiología Animal''. Aŭtoroj: Hill, Wyse, Anderson. Konsultita la 2an de marto 2018.</ref> === Senvertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Senvertebrulo}} [[Dosiero:Siphon (mollusc) Unionidae Lamiot Lille 2351.JPG|eta|[[Duvalvuloj|Musloj]] entiras kaj elĵetas akvon por spirado kaj aliaj bezonoj tra [[sifono (biologio)|sifonoj]].]] [[Dosiero:Lymnaea stagnalis Arboretum de Paris.jpg|eta|La [[gastropodo]] ''Lymnaea stagnalis'' devas regule veni al la akvosurfaco por spiri tra la orifico kondukanta al ties [[pulmo]].]] Multaj malgrandaj bestoj ne havas apartajn organojn por la interŝanĝo de gasoj kaj povas rekte preni gasojn de la ĉirkaŭa akvo. En la korpo de la [[spongo]]j la daŭra akvotrafluo garantias la kontinuan gasan interŝanĝadon de la [[ĉelo]]j. Ĉe la [[knidulo]]j ne nur la tuta [[tegumenta sistemo|korposurfaco]], sed ankaŭ la intesto kontaktas la akvon, tiel ke la gasa interŝanĝado okazas sur granda surfaco. La [[platvermoj]] spiras tra la tuta korposurfaco,<ref name="WalkerAnderson2001PlatyhelminthesInAnderson"> Walker, J.C.; Anderson, D.T. (2001). «The Platyhelminthes». En Anderson, D.T., eld. ''Invertebrate Zoology''. Oxford University Press. pp. 58-80. ISBN 0195513681. </ref><ref name="RuppertBarnes2004Platyhelminthes"> Ruppert, E.E.; Fox, R.S.; Barnes, R.D. (2004). [[iarchive:isbn_9780030259821|''Invertebrate Zoology'' (Sepa eldono).]] Brooks / Cuelo. pp. 226–269. ISBN 0030259827. </ref> sed kelkaj specioj kapablas ankaŭ per la disbranĉinta intesto. Eĉ ĉe la pli kompleksaj [[anelidoj|ringvermoj]] okazas difuza spirado tra la malseka korposurfaco. La en la vejnoj cirkulanta [[sango]] portas gasojn al kaj de la pli fora parto de la korpo. En la epidermo de la ringvermo troviĝas riĉa arteria reto, kio helpas la gasoŝanĝon. La konataj tubificoj vivantaj en la ŝlimo lokiĝas kun la kapo en la nutroriĉa ŝlimo kaj ilia spirado okazas tra la muro de la intestofino, en la oksigenriĉaj akvotavoloj. Oni dividas la [[artropodoj|artikpiedulojn]] je du grandaj grupoj: a) spirantaj akvon per [[branko]]j kiel la [[krustacoj|krustuloj]] kaj b) spirantaj aeron per [[traĥeo]]j kiel la [[insekto]]j. La brankoj de la krustuloj lokiĝas sur la kruroj. Baza kondiĉo estas por la daŭra spirado la ĉiam alvenanta freŝa akvo sur ties surfacon. La krustuloj garantias la kontinuan cirkuladon de la akvo per la daŭra, ritma movo de la kruroj. La branko de la kankro troviĝas malantaŭ la kapotoraka plato ĉe la krura insertiĝo al la korpo, en la brankokavo. La brankoj konsistas el maldikaj [[Ĥitino|ĥitinaj]] elstaraĵoj, la t.n. brankofadenoj. La gasoj trairas la epitelion de la brankofadenoj kaj transportiĝas en la dekondukaj kaj alkondukaj arterioj. La traĥeoj de la insektoj estas malplenaj tuboj tre branĉigitaj, kiuj formas sistemon plektitan tra la tuta korpo. La traĥeosistemo komunikas al la ekstera medio tra la spirporoj, troviĝantaj ambaŭflanke kaj posegmente. La porojn protektas ĥitinaj filtriloj. Ankaŭ la internan surfacon de la traĥeoj kovras maldika ĥitintavolo, kiu kiel spirala fadeno garantias la elastecon de la traĥeokanaletoj kaj liberan trafluon de la gasoj. La plej malgrandaj kanaletoj de la traĥeo penetras en la histojn inter la ĉeloj. La insekto helpas la spiradon per movoj de la abdomeno. Ankaŭ la spirorganoj de la [[moluskoj]] evoluis konvene al la akva aŭ surtera vivmaniero. La [[duvalvuloj|musloj]], vivantaj ĉiam en akvo, spiradas per grandsurfacaj [[branko]]lamenoj. La spirorganon de la surteraj [[gastropodoj|snejloj]] formas la maldika epitelio de la interna surfaco de la mantelkavo, sub kiu la riĉa arterioreto helpas transporti la gasojn. === Vertebruloj === {{Vidu ankaŭ|Vertebruloj}} La spirorganoj de la vertebruloj formiĝis el elkreskaĵoj de la antaŭintesto dum la evolucio. Ĉe la vertebruloj akvospirantaj formiĝis branko, ĉe la [[tetrapodoj|aerspirantaj]] la brankoj perdiĝis kaj formiĝis [[pulmo]]j. La brankoj de la [[fiŝo]]j lokiĝas ambaŭflanke ĉe la faringo, en la brankokavo. La brankojn kovras deflanke movebla [[operkulo]]. Ili konsistas el grandnombraj lamenoj fiksitaj al fortaj bazoj, la [[brankarkoj]]. Gasoj trairas la maldikan [[epitelio]]n de la branklamenoj, traplektitaj per kapilarreto. Ilin transportas la sango inter la branklamenoj kaj la ĉeloj, en kiuj okazas la biologia oksidado. La spirmovon garantias la harmoniigita funkciado de la buŝo kaj la operkuloj. Dum enspiro la buŝo malfermiĝas, la buŝkavo grandiĝas, la operkulo estas fermita. La akvo fluanta el la buŝkavo al la brankokavo tralavas la brankolamenojn. Dum elspiro la buŝo fermiĝas, la buŝokavo malgrandiĝas kaj la akvo fluas eksteren apud la malfermita operkulo. La fiŝoj uzas apud la branka spirado ankaŭ difuzan spiradon tra la haŭto, precipe en la oksigenmankaj akvoj. Kelkaj specioj glutas atmosferan aeron kaj ensorbas oksigenon el ĝi tra la mukozo de la postintesto. Kelkaj fiŝoj, ekzemple iuj [[marĉo|marĉaj]] specioj, kapablas vivi eĉ kelkajn tagojn sen la akva medio. Ĉe tiuj ĉi specioj etendiĝas apud la branko arteririĉaj, grandsurfacaj mukozofaldoj en la brankokavon. Tio ĉi estas la t.n. labirintorgano, per kies helpo ili kapablas vivi per atmosfera aero dum relative longa tempo. La pulmo de la [[amfibioj]] estas la malplej evoluinta inter la vertebruloj. La amfibiido aŭ [[larvo]] (ekz. [[ranido]]), vivanta ĉiam en la akvo, havas nur brankojn. La pulmo evoluas en posta fazo de la ontogenezo. La aero penetras ĉe la plenkreska besto tra mallonga [[traĥeo]] la parajn, sakformajn pulmojn, kies internan surfacon kovras maldika epitelio, tra kiu okazas la gasodifuzo. La transporto de la gasoj okazas tra la abunda kapilarreto en la epidermo. La pli-malpli grandaj faldaĵoj de la interna surfaco de la pulmo grandigas la spirsurfacon. Kiom ajn granda estas la spirsurfaco, ĉiam restas en la pulmo de la amfibioj unu centra grandetenda kaverno, kiu ne rolas en la gasoŝanĝo. Pro tio havas grandan signifon eĉ ĉe [[ranoj]], kiuj havas pli evoluintajn pulmojn ol aliaj amfibioj, la kompletiga difuza spirado tra la haŭto. [[Dosiero:X-ray_video_of_a_female_American_alligator_(Alligator_mississippiensis)_while_breathing_-_pone.0004497.s009.ogv|eta|250x250ra|X-radia video de ina [[Misisipa aligatoro|amerika aligatoro]] dum spirado.]] Reptilioj spiras per movoj de korpaj muskoloj, kiuj pligrandigas kaj malpligrandigas la pulmojn. En la pulmo de la [[reptilio]]j formiĝas pli kaj pli septo en la centra kaverno, kiu efike pligrandigas la spirsurfacon. Tio ja necesas, ĉar ilia korposurfaco forte korniĝis kaj pro tio ne taŭgas por kompletiga difuza spirado. La pulmo de la [[birdo]]j havas specialajn kompletigajn organojn, la t.n. aersakojn. Ĝenerale 5 paroj da aersakoj apartenas al la birdopulmo, kiuj pleniĝas per aero dum la spirado. Tiel la pulmo de la birdoj ricevas freŝan aeron dudirekte, dum enspiro tra la traĥeo, dum elspiro el la aersakoj. La funkcio de la aersakoj estas la aerdeponado kaj ili ne rolas en la gasa interŝanĝado. Parto de la aero venas rekte en la aersakojn dum enspiro tra la traĥeo kaj la du ĉefbronkoj. Alia parto de aero dividiĝas en la grandnombraj aerkanaletoj de la spongostruktura plumo. Tiujn kanaletojn ĉirkaŭprenas kapilaroj. La gasa interŝanĝado okazas inter la kanaletoj kaj kapilaroj tra la maldika epitelia muro. Dum elspiro venas la freŝa aero el la aersako same tien. La spirado de la birdoj estas tre efika pro la sistemo de aersakoj kaj aerkanaletoj. La pulmo de la [[mamuloj]] dividiĝas je grandaj loboj. En la [[bronko]]j formiĝis riĉe disbranĉanta bronkosistemo, kies finaj disiĝoj formas tre malgrandajn, vinberaro-similajn aerveziketojn. Ties maldikaj epitelioj estas kovritaj deekstere per firme alligitaj kapilaroj, tiel donante perfektan difuzan eblecon por la gasoŝanĝo. Do la spirsurfacon de la mamuloj donas la grandega surfaco de la aerveziketoj. La spirmovadon de la mamuloj helpas muskoloj de la ventro kaj la brusto, kiuj movas la ripojn, kaj la diafragmo, t.e. muskola muro inter la brusta kaj ventra kavoj. Ili grandigas dum enspiro la volumenon de la brusto kaj sekve de la pulmo. Tiel iĝas la aerpremo pli malgranda en la pulmo ol ekstere, do la aero enfluas. Dum elspiro malvastiĝas la brusto kaj tiel la pulmoj, do la aero kun pli granda premo fluas el la plumo al la aero. [[Dosiero:Bubble_Blowing_15.jpg|eta|Homo blovas eksteren la gasojn devenintajn de la spira procezo.]] ==== Homoj ==== {{Ĉefartikolo|Homa spirado}} Ĉe homoj la spirvojoj inter la nazo kaj la grandaj [[pulmo]]j estas longaj. Ili inkludas la [[faringo]]n, kie la spira vojo kruciĝas kun la nutraĵa, kaj la [[laringo]]n, kiu produktas la homan voĉon. La [[pleŭro]], konsistanta el du membranoj kun lubrikaĵo intere, evitas frotiĝon inter la pulmoj kaj la brusta muro. La aerveziketoj de la homaj pulmoj havas surfacan areon de ĉ. 200 m². Ili entenas ĉ. 2.5-3.0 l da aero post elspiro, kaj 0.5 l pli post enspiro, sed povas akcepti pli grandajn volumenojn. Homo trankvila faras ĉ. 16 spirciklojn en minuto, kaj la frekvenco pliigas dum laboro aŭ ekzerco. == Sciencaj malkovroj == [[Dosiero:Lavoisier humanexp.jpg|eta|maldekstre|300ra|[[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze, eksperimenis kun Armand Seguin la homan spiradon uzante spirometron.]] En 1779, surbaze de laboroj antaŭaj sed nekompletaj de Joseph Priestley,<ref name="ALBIREO">Albireo [https://laforetdessciences.wordpress.com/2018/12/20/lair-et-la-lumiere/ L'air et la lumière] 20a de decembro 2018. Alirita la 21an de aŭgusto 2021 en retejo ''La forêt des sciences (petites histoires des sciences)''</ref> [[Jan Ingenhousz]] malkovris la plantospiradon kaj samtempe la [[fotosintezo]]n.<ref name=INGENHOUSZ> Ingen-Housz, Jan (1779). [https://books.google.es/books?id=JUMZAAAAYAAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Experiments upon vegetables, discovering their great power of purifying the common air in the sun-shine, and of injuring it in the shade and at night] (en angla). Londono: P. Helmsly & H. Payne. p. 47. Konsultia la 18an de aŭgusto 2021.</ref> Samtempe, [[Antoine Lavoisier]], helpita de sia edzino Marie-Anne Paulze kaj de Armand Seguin, pruvis pere de eksperimentoj faritaj al animaloj ([[dompasero]] en 1777 kaj [[kobajo]] en 1780) kaj poste al [[homo]]j ke la spirado konsumas la "evidentan spireblan parton de la aero" ([[oksigeno]]) kaj produktas "karbonan gason" ([[Karbona dioksido|karbondioksido]]) kaj akvon.<ref name="LAVOISIER"> Lavoisier, Antoine; [https://books.google.com/books?newbks=1&id=S7NsVBbnAeAC&pg=PA173 ''Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après les découvertes modernes''] 1789, 1801 chez Deterville, libraire, Parízo. 3a eldono, dua volumo, pp. 173-188. Alirita la 18an de aŭgusto 2021</ref> Ĉi tiuj eksperimentaj rezultoj estis empirie konfirmitaj de kuracistoj, kiuj studis grandajn grupojn de homoj vivantaj en malbone ventolitaj spacoj — ekzemple Thomas Trotter, kiu studis sklavigitajn homojn tenatajn en la kargostokejoj de sklavŝipoj.<ref name="Downs2022">Downs, Jim [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/les-origines-troubles-de-l-epidemiologie-24151.php Les origines troubles de l'épidémiologie] septembre 2022 en ''Pour la science'', numero 539, pp. 74-79 Alirita la 7an de septembro 2022</ref> En 1937, [[Hans Adolf Krebs]] klarigis la rolon de la [[adenozina trifosfato]] (ATP) en la spira [[metabolo]].<ref name="MATCH">Gorny, Philippe [https://www.parismatch.com/Actu/Sante/La-force-vitale-provient-d-une-petite-molecule-1642665 La force vitale provient d'une petite molécule] [[Paris Match]] 20a de aŭgusto 2019, alirita la 21an de aŭgusto 2021 en rubriko Santé (Histoires de la médecine) </ref> En 1961, Peter Mitchell lokalizis la energitransigon al la mitokondriaj membranoj.<ref name=MONDE/> Ambaŭ estis premiitaj per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]]<ref name="NOBEL1">The Nobel Prize [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org </ref> kaj de kemio.<ref name="NOBEL2"> [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1978/summary/ The Nobel Prize in chemistry 1978] alirita la 21an de aŭgusto 2021 en la retejo www.nobelprize.org</ref>). En 1967, [[Lynn Margulis]] publikigis sian teorion de la endosimbioza deveno de la organetoj kaj la ŝlosilan rolon de la endosimbiozo en la evolucio de la vivantaj organismoj.<ref name="MONDE">Weeger, Xavier [https://www.lemonde.fr/archives/article/1978/10/19/chimie-m-peter-mitchell-un-pionnier-de-la-bioenergetique_3129217_1819218.html Peter Mitchell, un pionnier de la bioénergétique] en [[Le Monde]] 19a de oktobro 1978; </ref> Tiel, mitokondrioj estas antikvaj [[bakterio]]j, kiuj donis multajn biologiajn ecojn al [[eŭkariotoj]]<ref name="JOLY">Joly, Dominique kaj Brochier-Armanet, Céline; [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02397696/document 101 secrets de l’ADN] 2019, eldonejo CNRS Éditions, Parízo, pp. 39-41; alirita la 21an de aŭgusto 2021 </ref>, inter kiuj spiradon. == Rilataj konceptoj == === Ĉela spirado === '''Ĉela spirado''' estas la procezo de [[oksidigo]] de biologiaj brulaĵoj per neorganika elektron-akceptanto, kiel ekzemple [[oksigeno]], por instigi la produktadon de [[adenozina trifosfato]] (ATP), kiu stokas kemian energion en biologie alirebla formo. Ĉela spirado povas esti priskribita kiel aro de [[metabolo|metabolaj]] reakcioj kaj procezoj okazantaj en la [[ĉelo]]j por transigi kemian energion de [[nutraĵo]]j al ATP – kun fluo de [[elektrono]]j al elektron-akceptanto – kaj poste liberigi [[Ekskremento|kromproduktojn]].<ref>{{cite web |last=Bailey |first=Regina |title=Cellular Respiration |url=http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505043947/http://biology.about.com/od/cellularprocesses/a/cellrespiration.htm |archive-date=2012-05-05}}</ref> Se la elektronakceptanto estas [[oksigeno]], la procezo estas pli specife nomata aeroba ĉela spirado. Se la elektronakceptanto estas [[molekulo]] alia ol oksigeno, temas pri anaeroba ĉela spirado – kio ne estas konfuzenda kun [[fermentado]]; ankaŭ ĉi-lasta estas anaeroba procezo, sed ne estas spirado, ĉar neniu ekstera elektronakceptanto partoprenas en la afero.<ref name=":0">{{Cite web |date=28a de Marto 2018 |title=Metabolism Without Oxygen - OpenStax Biology 2E |url=https://openstax.org/books/biology-2e/pages/7-5-metabolism-without-oxygen |access-date=2025-03-21 |website=openstax.org}}</ref> La reakcioj implikitaj en spirado estas [[Katabolo|katabolaj reakcioj]], kiuj malkonstruas grandajn molekulojn al pli malgrandaj, produktante ATP. Spirado estas unu el la ĉefaj manieroj, per kiuj ĉelo liberigas kemian energion por funkciigi ĉelan agadon. La tuta procezo okazas per serio de biokemiaj paŝoj, el kiuj kelkaj estas [[Redoksa reakcio|redoksaj reakcioj]]. Kvankam ĉela spirado teknike estas [[Brulo|brulreakcio]], ĝi estas nekutima pro la malrapida, kontrolita liberigo de energio el tiu serio de reakcioj. Nutraĵoj ofte uzataj de bestaj kaj plantaj ĉeloj por spirado inkluzivas [[sukero]]n, [[aminoacido]]jn kaj [[grasacido]]jn, kaj la plej ofta [[Oksidanto|oksidiganto]] estas molekula oksigeno (O₂). La kemia energio stokita en ATP (la ligo de ĝia tria fosfatgrupo al la cetero de la molekulo povas rompiĝi, ebligante la formiĝon de pli stabilaj produktoj kaj tiel liberigante energion por uzo de la ĉelo) povas poste esti uzata por funkciigi procezojn postulantajn energion, inkluzive de [[biosintezo]], [[Movado (fiziko)|moviĝo]] aŭ transporto de molekuloj tra [[ĉelmembrano]]j. ==Kromaj bildoj== <gallery> Image:Surface tension and lung volume.jpg Image:Curvon1.jpg Image:Curvon2.jpg Image:IPP lungs.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Aero]] * [[Aerpoluado]] * [[Anatomio]] * [[Apneo]] * [[Artefarita spirado]] * [[Elspiro]] * [[Enspiro]] * [[Fiziologio]] * [[Fotorespirado]] * [[Gasa interŝanĝo]] * [[Hidrogeno]] * [[Hiperkapnio]] * [[Hipoksio]] * [[Karbona dioksido]] * [[Karbono-ciklo]] * [[Oksigeno]] * [[Spira sistemo]] * [[Spirado]] * [[Tera atmosfero|Atmosfero]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri spiro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li jam faras la lastan spiron.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Eisenmann, Alexander; Amann, Anton; Said, Michael; Datta, Bettina; Ledochowski, Maximilian (2008). "Implementation and interpretation of hydrogen breath tests". ''Journal of Breath Research''. 2 (4): 046002. Bibcode:2008JBR.....2d6002E. doi:10.1088/1752-7155/2/4/046002. PMID 21386189. S2CID 31706721. * C. Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Respiration?topic=74360 ''Respiration''. Encyclopedia of Earth. Eds. Mark McGinley and C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC] * Levitzky, Michael G. (2013). ''Pulmonary physiology'' (Oka eldono). New York: McGraw-Hill Medical. p. Chapter 1. Function and Structure of the Respiratory System. ISBN 978-0-07-179313-1. * {{Citaĵo el libro|titolo= Breath: The New Science of a Lost Art|url= https://archive.org/details/breathnewscience0000jame|familia nomo=Nestor|persona nomo=James|jaro=2020|eldoninto=Riverhead Books|ISBN=978-0735213616}} * {{cite book | last = Nilsson | first = Goran E. | title = Respiratory Physiology of Vertebrates | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-521-70302-4}} * {{cite journal | author=Parkes M | title=[https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1113/expphysiol.2005.031625 Breath-holding and its breakpoint] | journal=''Exp Physiol'' | volume=91 | issue=1 | pages=1–15 | year=2006 | pmid=16272264 | doi=10.1113/expphysiol.2005.031625| doi-access=free }} * Phillips, Michael; Herrera, Jolanta; Krishnan, Sunithi; Zain, Mooena; Greenberg, Joel; Cataneo, Renee N. (1999). "Variation in volatile organic compounds in the breath of normal humans". ''Journal of Chromatography B: Biomedical Sciences and Applications''. 729 (1–2): 75–88. doi:10.1016/S0378-4347(99)00127-9. PMID 10410929. * {{cite book | last = Randall | first = David | title = Eckert Animal Physiology | publisher = W.H. Freeman and CO | location = New York | year = 2002 | isbn = 0-7167-3863-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/eckertanimalphys00rand}}human biology 146149 * Swami Saradananda (2009). [https://books.google.es/books?id=0UQpOAAACAAJ&redir_esc=y ''The Power of Breath: The Art of Breathing Well for Harmony, Happiness, and Health''.] Watkins Media. ISBN 978-1-84483-798-4. * West, J.B. (1985). [https://books.google.es/books?id=FsRqAAAAMAAJ&redir_esc=y ''Respiratory physiology: the essentials''.] Williams & Wilkins. pp. 21–30, 84–84, 98–101. ISBN 978-0-683-08940-0. {{Projektoj|ReVo=spir.0ado}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Spirado| ]] [[Kategorio:Pulmo]] [[Kategorio:Haŭto]] p3ws16crn249b9s5o75ezrs4xqomkx7 0 29353 9491263 9487042 2026-10-10T17:52:31Z Kent Wang 190754 Cenotaph of Vasco da Gama 54.jpg 9491263 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=portugala esploristo|apa=Vasco da Gama (apartigilo)}} {{Informkesto homo | nomo = Vasco da Gama | dosiero = Vasco_da_Gama_(without_background).jpg | priskribo = portugala admiralo | grandeco de dosiero = 240 | dato de naskiĝo = ĉ. [[1469]] | loko de naskiĝo = [[Sines]], [[Portugalio]] | dato de morto = [[24-an de decembro]] [[1524]] | loko de morto = [[Koĉi (Barato)|Koĉi]], [[Barato]] }} '''Vasco da GAMA''' ([ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ]) (naskiĝis ĉ. [[1469]], mortis la {{daton|24|decembro|1524}}), la unua grafo de Vidigueira, estis [[Portugalio|portugala esploristo]], unu el la plej sukcesaj en la [[Epoko de Malkovroj]] kaj la komandanto de la unuaj ŝipoj navigintaj rekte de [[Eŭropo]] al [[Hindujo|Hindio]]. Li estas unu el la plej famaj kaj konataj esploristoj de la [[Epoko de Malkovroj]], estante la unua eŭropano, kiu atingis Hindion per maro. Tiu malkovro estis tre signifa kaj malfermis la vojon al la portugaloj por establi longdaŭran kolonian regnon en Azio. La itinero signifis, ke la portugaloj ne bezonus transiri la tre pridisputatan [[Mediteraneo]]n nek la danĝeran [[Arabio]]n, kaj ke la tuta vojaĝo estus farita tra maro. Post dekoj da maristoj provantaj atingi Hindion kun miloj da vivoj kaj dekduoj da ŝipoj perditaj en ŝiprompiĝoj kaj atakoj, Gama alteriĝis en [[Kolkato]] la 20-an de majo 1498. Atingo de la legendaj hindaj spicitineroj sendube helpis al la [[Portugalio|Portugala Imperio]] plibonigi ties ekonomion, kiu, ĝis Gama, estis plejparte bazita sur [[komerco]] en Norda kaj marborda [[Okcidenta Afriko]]. Tiuj spicoj estis plejparte [[Nigra pipro|pipro]] kaj [[cinamo]] komence, sed baldaŭ inkludis aliajn produktojn, tute novajn por Eŭropo, kio kondukis al komercmonopolo dum pluraj jardekoj. Gama gvidis du el la [[Hindiaj flotegoj de Portugalio|flotegoj destinitaj por Hindio]], la unuan kaj la kvaran, la plej grandan flotegon, nur kvar jarojn post lia alveno de la unua. Pro siaj kontribuoj, li estis nomumita en 1524 kiel la guberniestro de Hindio<!-- angla vikipedia listo: List of governors of Portuguese India -->, sub la titolo de [[vicreĝo]], kaj ricevis novkreitan titolon [[grafo]] de Vidigueira en 1519. Multaj omaĝoj estis faritaj tutmonde je la honoro de Vasco da Gama pro liaj esploradoj kaj atingoj. Li ĝis nun restas grava esplorada persono. La portugala [[Popolaj eposoj|popola eposo]], [[La Luzidoj]], estis verkita por celebri Vasco da Gama. Lia unua vojaĝo al Hindio kaj reen, kies longo estis pli granda ol ĉirkaŭ la Ekvatoro, estas ĝenerale konsiderata pinto de monda historio, ĉar ĝi komencis la unuan ondon de tutmonda multkulturismo.<ref>{{Citaĵo el libro|persona nomo=Cliff|familia nomo=Nigel|titolo=Holy War: How Vasco da Gama's Epic Voyages Turned the Tide in a Centuries-Old Clash of Civilizations|eldoninto=Harper| dato=septembro 2011}}</ref> == Junaĝo == [[Dosiero:50 Escudos célébrant le 500e anniversaire de la naissance de Vasco Da Gama, 1969.jpg|eta|Vasco da Gama.]] [[Dosiero:Sines06 edit1.jpg|eta|maldekstra|Statuo de Vasco da Gama ĉe lia naskiĝloko, [[Sines]], [[Portugalio]].]] Vasco da Gama estis naskita en 1460 aŭ 1469<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html Modern History Sourcebook: Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497-1498 CE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |date=2011-08-28 }}, fordham.edu</ref> en [[Sines]], sur la sudokcidenta marbordo de Portugalio, verŝajne en domo proksime de la templo de ''Nossa Senhora das Salas''. Sines, unu el malmultaj havenurboj sur la marbordo de [[Alentejo]], konsistis el nur kelkaj blanke kalkitaj, ruĝtegolitaj dometoj, okupitaj ĉefe de profesiaj [[fiŝkaptisto]]j. La familio da Gama estis ne la plej moŝta en la regno, sed sufiĉe malnova kaj fama. Ekzemple, unu el antaŭuloj de Vasco — Alvaro Annes da Gama — servis dum la [[Reconquista|Rekonkero]] al [[Alfonso la 3-a (Portugalio)|Alfonso la 3-a]], multe meritis en bataloj kaj ricevis kavaliran titolon.<ref>[http://www.1902encyclopedia.com/G/GAM/vasco-da-gama.html Artikolo el Brita Enciklopedio, 10-a Eldono (1902), Vasco da Gama]</ref> La patro de Vasco da Gama estis [[Estêvão da Gama]], kiu servis en la 1460-aj jaroj kiel kavaliro de la domanaro de la [[Fernando de Portugalio (Duko de Viseu)|Infanto Ferdinando]]<ref name="ames">{{Citaĵo el libro|titolo=The Globe Encompassed|url=https://archive.org/details/globeencompassed0000ames|familia nomo=Ames|persona nomo=Glenn J.|paĝo=[https://archive.org/details/globeencompassed0000ames/page/27 27]|isbn=0-13-193388-4|jaro=2008|alirdato=2008-01-10}}</ref> kaj plialtiĝis range en la militista [[Militordeno de Sant'Iago da Espada|Ordeno de Santiago]]. Estêvão da Gama estis nomumita ''alcaide-mór'' (civila guberniestro) de Sines en la 1460-aj jaroj, li okupis tiun postenon ĝis 1478, kaj daŭrigis kiel [[impostisto]] kaj funkciulo de la Ordeno en la regiono. Estêvão da Gama geedziĝis kun Isabel Sodré, filino de João Sodré (ankaŭ konata kiel João de Resende), ido de influhava familio de angla origino.<ref>La familio de Sodré verŝajne devenas de Frederick Sudley, el Gloucestershire, kiu akompanis grafon de Kembriĝo al Portugalio en 1381, kaj poste ekloĝis tie. (Subrahmanyam 1997: p.61)</ref> Ŝia patro kaj ŝiaj fratoj, Vicente Sodré kaj Brás Sodré, havis ligojn al la domanaro de la Infanto Diogo, kaj estis elstaraj personoj en la militista [[Ordeno de Kristo]]. Vasco da Gama estis la tria el kvin filoj de Estêvão da Gama kaj Isabel Sodré - en (verŝajna) sinsekvo laŭ aĝo: [[Paulo da Gama]], João Sodré, Vasco da Gama, Pedro da Gama kaj Aires da Gama. Vasco ankaŭ havis fratinon, Teresa da Gama (kiu geedziĝis kun Lopo Mendes de Vasconcelos).<ref>Subrahmanyam (1997: p.61)</ref> Malmulto estas konata pri junaĝo de Vasco da Gama. La portugala historiisto Augusto Carlos Teixeira de Aragão sugestas, ke Vasco da Gama studis en la urbo [[Évora]], kie li eble lernis matematikon kaj navigacion. Eblas (kvankam estas dubinde), ke li studis ĉe la astronomo [[Abraham Zakuto]].<ref>Subrahmanyam 1997, p.62.</ref> Ĉirkaŭ 1480, Vasco da Gama kun la fratoj sekvis sian patron (sed ne Sodré) kaj aliĝis la [[Ordeno de Santiago (Portugalio)|Ordenon de Santiago]].<ref>Subrahmanyam 1997, p.60-61.</ref> La ĉefo de Santiago estis Princo Johano, kiu okupis la tronon en 1481 kiel reĝo [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]]. Li ŝategis la ordenon, do perspektivoj de Gama grave kreskis. Cetere, la familio Sodré servis al [[Ordeno de Kristo]], kaj post malkovro de la marvojo al Hindio la du ordenoj disputis, kiun el ili subtenis Vasco da Gama. En 1492, Johano la 2-a sendis Vasco da Gama al la haveno de [[Setubal]] kaj al [[Algarve]] por kaperi [[franco|francajn]] ŝipojn en reprezalio pro pactempaj atakoj kontraŭ portugalaj ŝipoj. Tiun taskon da Gama rapide kaj efike faris.<ref>Subrahmanyam, 1997, p.63</ref> == Esplorado antaŭ Gama == [[Dosiero:Caminho maritimo para a India.png|eta|320ra|dekstra|La unua vojaĝo de Vasco da Gama al Hindio (nigra linio) kaj vojaĝoj de Pêro da Covilhã (oranĝkolora) kaj Afonso de Paiva (blua). Vojo komuna por ambaŭ estas verda.]] Serĉado de mara vojo al Hindio estis por Portugalio unu el ĉefaj taskoj de tiu tempo. Lando, kiu troviĝis flanke de tiamaj ĉefaj komercaj vojoj, ne povis kun granda profito partopreni en monda komerco. [[Eksporto]] estis malgranda, kaj valoraĵoj de la [[Oriento]], ekzemple, [[spico]]j, kostis tre multe. Portugalio estis malriĉa lando post la [[Reconquista|Rekonkero]] kaj militoj kontraŭ [[Reĝlando de Kastilio|Kastilio]]. Tamen geografia situo de Portugalio tre favoris al malkovroj ĉe okcidenta marbordo de [[Afriko]] kaj provoj trovi marvojon al la "spica lando". Ekde komenco de la [[15-a jarcento]], portugalaj ekspedicioj, organizitaj fare de princo [[Henriko la Maristo]], navigis pli kaj pli laŭ la afrika marbordo, serĉis okcidentafrikajn riĉaĵon (precipe, [[oro]]n), prenis [[sklavo]]jn, fondis setlejojn.<ref>Ames, Glenn J. (2004). Vasco da Gama: Renaissance Crusader. Longman. ISBN 0-321-09282-1</ref> Ili multe plivastigis portugalan maran sciaron, sed havis relative malgrandan profiton. Post la morto de Henriko en 1460, la portugala krono montris nur malmulte da intereso pri daŭrigo, kaj en 1469 forvendis la neglektatan afrikan entreprenon al privata [[Lisbono|Lisbona]] komercista konsorcio, gvidita fare de [[Fernão Gomes]]. Ene de kelkaj jaroj, kapitanoj de Gomes vastigis portugalan sciaron trans la [[Gvinea Golfo]], malkovris insulojn nun en la lando [[Santomeo kaj Principeo]], komercante pri ora polvo, [[Paradizgrajno|melegeta pipro]], [[eburo]] kaj sklavoj. Kiam Gomes revenis por renovigo de la permeso en 1474, Princo Johano (estonta Johano la 2-a) petis al sia patro [[Alfonso la 5-a (Portugalio)|Afonso la 5-a]] transdoni la afrikan entreprenon al li. Iĝinte reĝo en 1481, [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]] komencis multajn longajn reformojn. Por rompi monarkan dependecon de la feŭdisma nobelaro, Johano la 2-a bezonis konstrui la reĝan fiskon, kaj vidis reĝan komercon kiel la ŝlosilon al ĝi. Sub kontrolo de Johano la 2-a, la komerco pri oro kaj sklavoj en [[Okcidenta Afriko]] estis tre vastigita. Li volis partopreni tre profitan [[spickomerco]]n inter Eŭropo kaj Azio. Tiutempe, ĝi estis praktike monopoligita fare de la [[Venecia respubliko]], kiu funkciigis surterajn itinerojn pere de levanteniaj kaj egiptaj havenoj, tra [[Ruĝa Maro]] al la spicmerkatoj de Hindio. Johano la 2-a metis novan celon por siaj kapitanoj: trovi marvojon al Azio navigante ĉirkaŭ la Afrika kontinento. [[Dosiero:Vasco da Gama Leaving Portugal.jpg|eta|maldekstra|500ra|Vasco da Gama forlasas la havenon de [[Lisbono]], [[Portugalio]].]] Kiam Vasco da Gama estis en siaj 20-aj jaroj, tiuj planoj komencis realiĝi. En 1487, Johano la 2-a ekspedis du spionojn, [[Pero da Covilhã]] kaj [[Afonso de Paiva]], surtere tra Egiptujo, al [[Orientafriko]] kaj [[Hindio]], por serĉi [[Pastro Johano|Pastron Johanon]] kaj esplori detalojn de la spicomerkatoj kaj komercovojoj. Pero da Covilhã sukcesis atingi Hindion, sed dum la revena vojo li eksciis pri la morto de sia akompananto eble en Etiopio, venis tien kaj estis retenita laŭ ordono de la imperiestro. Tamen li sukcesis transdoni hejmen raporton pri sia vojaĝo, per kiuj li konfirmis, ke eblas atingi Hindion per maro, ĉirkaŭnaviginte Afrikon.<ref>James Bruce, Travels to Discover the Source of the Nile (1805 edition), vol. 3, p. 135</ref> Preskaŭ samtempe kapitano [[Bartolomeu Dias]] malkovris la [[Kabo de Bona Espero|Kabon de Bona Espero]], ĉirkaŭnavigis Afrikon kaj venis al [[Hinda Oceano]], pruvinte ke Afriko ne etendiĝas ĝis la [[Suda Poluso]], kiel supozis multaj antikvaj sciencistoj. Li esploris la bordon ĝis la rivero [[Fiŝ (rivero)|Fiŝ]] (''Rio do Infante'') en nuntempa Sudafriko kaj konfirmis, ke la nekonata marbordo iras for al la nordoriento. Sed maristoj de Dias rifuzis navigi pli, pro tio li ne sukcesis atingi Hindion kaj devis reveni al Portugalio en 1488.<ref name=eera>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.elizabethan-era.org.uk/bartholomeu-dias.htm|titolo=Bartholomeu Dias|aŭtoro=Alchin KL, from Elizabethan Era|alirdato=02-03-2010|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120120115701/http://www.elizabethan-era.org.uk/bartholomeu-dias.htm|arkivdato=2012-01-20}}</ref> Restis ke iu esploristo pruvu la ligon inter la rezultoj de Dias kaj tiuj de da Covilhã kaj de Paiva kaj kunligu tiujn apartajn segmentojn al eble profita komercvojo en la Hindan Oceanon. La reĝo planis sendi novan ekspedicion. Tamen dum sekvaj kelkaj jaroj ĝi ne estis plene ekipita, eble pro akcidenta morto de amata filo de la reĝo, heredanto de la trono, kio ege malfeliĉigis la reĝon kaj forlogis lin disde la regnaj aferoj. Nur post la morto de Johano la 2-a en 1495, kiam ekregis [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Manuel la 1-a]], la preparado de nova permara ekspedicio al Hindio daŭriĝis. La tasko, komence donita al la patro de Vasco da Gama, estis finfine proponita de la nova reĝo al Vasco pro lia raporto pri protektado de portugalaj komercaj stacioj sur la afrika [[Ora Marbordo]] kontraŭ atakoj de francoj. == Unua vojaĝo == === Preparado === La ekspedicio estis zorge preparita. Kvar ŝipoj estis konstruitaj jam dum regado de Johano la 2-a sub prizorgo de sperta maristo [[Bartolomeu Dias]], kiu antaŭe esploris vojon ĉirkaŭ Afriko kaj sciis, kiaj ŝipoj estas bezonataj por la vojaĝo. Tiuj kvar ŝipoj estis: [[Dosiero:A partida de Vasco da Gama para a Índia em 1497.jpg|eta|320ra|dekstra|Fornavigo de Vasco da Gama al Hindio]] * [[Admiralŝipo]] ''São Gabriel'', nomita laŭ la biblia [[ĉefanĝelo Gabrielo]], sub gvido de Vasco da Gama — granda trimasta [[karako (ŝipo)|karako]] (aŭ portugale ''nau'') kun kvarangulaj [[velo]]j; longo 27 m, larĝo 8.5 m, [[enakvigo]] 2.3 m, areo de veloj 372 m², [[akvodismeto]] laŭ diversaj fontoj de 100 ĝis 178 tunoj. * ''São Rafael'', kies komandanto estis [[Paulo da Gama]], pli aĝa frato de Vasco; ŝipo de simila grandeco al ''São Gabriel''. * La [[karavelo]] ''Berrio'' (poste renomita al São Miguel), iomete pli malgranda ol la antaŭaj du, ordonita fare de [[Nicolau Coelho]]. * Provizŝipo de nekonata nomo, ordonita fare de Gonçalo Nunes, poste perdita proksime de la tiam nomita ''[[Mossel Bay|golfeto São Brás]]'', ĉe la sudorienta marbordo de Afriko.<ref name="ames"/> La ekspedicio estis ekipita per plej bonaj navigiloj kaj mapoj. Ĉefa navigisto estis Pero de Alenquer, kiu akompanis Bartolomeu Dias en lia vojaĝo al la Kabo de Bona Espero. Aliaj spertaj navigistoj estis Pedro Escobar, João de Coimbra kaj Afonso Gonçalves. Ne estas certe konata, kiom da homoj estis en ĉiu ŝipteamo, laŭ diversaj fontoj sume estis de 100 ĝis 170 homoj. En la ŝipanaro estis pastro, kronikisto, astronomo, kelkaj tradukistoj de la araba kaj de diversaj afrikaj lingvoj. Revenis nur ĉirkaŭ 55 el ili, kaj du ŝipoj estis perditaj.<ref name="Foundations"/> Konsiderante, ke la vojaĝo devis daŭri multajn monatojn, en la ŝipkelojn oni metis kiel eble plej multe da [[trinkakvo]] kaj manĝaĵoj. Marista dieto estis ordinara por longaj vojaĝoj de tiu tempo. Sekigita pano kaj [[kaĉo]] el [[pizo]] aŭ [[lento]] estis bazo de la nutrado. Al ĉiu homo estis donataj ankaŭ duonfunto da salita viandaĵo (dum fastaj tagoj anstataŭigata per [[fiŝo]], kiun oni kaptis laŭvoje), 1,25 litroj da akvo, du tasoj da [[vino]], iom da [[vinagro]] kaj [[olivoleo]]. Foje, por variigi la manĝon, aperadis [[cepo]], [[ajlo]], [[fromaĝo]] kaj sekprunoj. Krom la provizo, ĉiu maristo ricevadis [[salajro]]n — 5 kruzadojn por ĉiu monato de la vojaĝo, kaj ankaŭ la rajton je parto de kaptaĵo. Oficiroj kaj navigistoj, kompreneble, ricevis multe pli. Plej serioze portugaloj traktis aferojn pri armiloj. Maristoj havis diversajn tranĉarmilojn, pikstangojn, [[halebardo]]jn, potencajn [[arbalesto]]jn, kiel protektilojn portis ledajn brustokirasojn. Oficiroj kaj parto de soldatoj havis metalajn kirasojn. Pistoloj aŭ fusiloj ne estas ie menciitaj, sed [[artilerio]]n la ekspedicio havis perfektan: eĉ sur malgranda ''Berrio'' estis 12 kanonoj, sed ''São Gabriel'' kaj ''São Rafael'' portis po 20 pezajn kanonojn, ne kalkulante malgrandajn kanonetojn. [[Dosiero:Gama route 1.svg|300ra|eta|La itinero de la unua vojaĝo de Vasco da Gama (1497-1499).]] === Vojaĝo al la Kabo === La ekspedicio solene startis de Lisbono la 8-an de julio 1497.<ref name="Foundations">{{Citaĵo el libro | titolo=Foundations of the Portuguese Empire, 1415-1850|jaro=1977|url=http://books.google.com/books?id=vtZtMBLJ7GgC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=Nicolau+Coelho+died&source=bl&ots=LdVMjbnkNO&sig=e8Zio7xgQhqoJP49_pnqGZOTRMM&hl=en&ei=RB7oS__jH4aglAfE_ZzXAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CCgQ6AEwBA#v=onepage&q=Nicolau%20Coelho&f=false|persona nomo=Bailey W.|familia nomo=Diffie|kunaŭtoroj=WINIUS, George D.| isbn=978-0-8166-0850-8| paĝo=177| volumo=1| serio=Europe and the World in the Age of Expansion}}</ref><ref>[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html Da Gama's ''Round Africa to India''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |date=2011-08-28 }}, fordham.edu. Alirita 2006-11-16.</ref> Ĝi sekvis la itineron de pli fruaj esploristoj laŭ la marbordo de Afriko. Baldaŭ la portugalaj ŝipoj atingis [[Kanarioj]]n, kiuj apartenis al [[Reĝlando de Kastilio|Kastilio]], sed Vasco da Gama ordonis preteriri ilin, ĉar ne volis malkovri al la hispanoj celon de la ekspedicio. Mallonga halto estis farita ĉe portugalaj insuloj de [[Kaboverdo]], kie la floto povis replenigi la stokojn. Post atingo de la marbordo de nuntempa [[Sieraleono]], laŭ konsilo de Bartolomeu Dias (kiu komence akompanis la ekspedicion, kaj poste turnis al kastelo de ''São Jorge da Mina'' sur gvinea bordo), Vasco da Gama prenis kurson sud-okcidenten al la oceano, por eviti kontraŭajn ventojn kaj serĉante la [[Atlantiko|Sudatlantikajn]] okcidentajn ventojn<!-- angla vikipedia paĝo Westerlies -->, kiujn [[Bartolomeu Dias]] malkovris en 1487. La eskadro navigis for de la tero, kaj nur post transiro de la [[Ekvatoro]] turnis al sud-oriento.<ref>Gago Coutinho, C.V. (1951-52) ''A Nautica dos Descobrimentos: os descobrimentos maritimos visitos por um navegador'', Lisbon: Agencia Geral do Ultramar; p.319-63.</ref><ref>Axelson, E. (1988) "The Dias Voyage, 1487-1488: toponymy and padrões", ''Revista da Universidade de Coimbra'', Vol. 34, p.29-55. [http://books.google.com/books?id=hcMp9hZ_8yAC&lpg=PA25&pg=PA29#v=onepage&q&f=false offprint]</ref><ref>Waters, D.W. (1988) "Reflections Upon Some Navigational and Hydrographic Problems of the XVth Century Related to the voyage of Bartolomeu Dias", ''Revista da Universidade de Coimbra'', Vol. 34, p.275-347. [http://books.google.com/books?id=UKK-b3If-78C&lpg=PA333&dq=rota%20entre%20santiago&pg=PA333#v=onepage&q&f=false offprint]</ref> Dum pli ol tri monatoj la ŝipoj traveturis pli ol 6 000 mejlojn da malferma oceano, tio estis sendube la plej longa vojaĝo sen vido de tero por tiu tempo.<ref name="Foundations"/><ref name="pathfinders">{{Citaĵo el libro |familia nomo=Fernandez-Armesto|persona nomo=Felipe|titolo=Pathfinders: A Global History of Exploration|url=https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9|jaro=2006|eldoninto=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-06259-7|paĝoj=[https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9/page/177 177]-178}}</ref> Tiu vojo estis sukcesa, kaj la 4-an de novembro 1497 la ekspedicio atingis teron de la afrika marbordo. Ili ankris en golfeto, al kiu oni donis nomon de Sankta Heleno. Vasco da Gama ordonis halti por riparoj. Tamen, la portugaloj baldaŭ konfliktis kun lokanoj, kaj okazis armita kolizio. Bone ekipitaj maristoj ne suferis grandajn perdojn, sed per [[sago]] en la kruron estis vundita mem Vasco da Gama. Poste tiun epizodon tre detale priskribis [[Luís Vaz de Camões|Camões]] en sia poemo "[[La Luzidoj]]".<ref name="pathfinders"/> Fine de novembro, la floto post multaj tagoj da [[ŝtormo]] kun granda peno ĉirkaŭis la [[Kabo de Bona Espero|Kabon de Bona Espero]], kaj tiam devis refoje halti por riparoj en la golfeto ''Aguada de São Brás'' (nuntempe ''[[Mossel Bay]]''). La provizŝipo estis tiom damaĝita, ke ne eblis ĝin ripari. Krome, tiutempe parto de maristoj de la ekspedicio jam mortis pro [[skorbuto]], kaj homoj ne sufiĉis por navigi en ĉiuj kvar ŝipoj. Do, oni decidis forbruligi la provizŝipon kaj redistribui la provizon kaj ŝipanojn al aliaj tri ŝipoj. Renkontinte indiĝenojn, la portugaloj aĉetis de ili manĝaĵojn kaj eburajn ornamojn kontraŭ kunprenitaj varoj. Poste la floto iris nordorienten laŭ la afrika marbordo. [[Dosiero:Cross daGama2.jpg|eta|maldekstra|Monumento al la Kruco de Vasco da Gama ĉe la [[Kabo de Bona Espero]], Sudafriko.]] La 16-an de decembro, la floto preterpasis la lastan ''padrão'' (ŝtonan monumenton), kiun starigis Dias, kiam li turnis reen — ĉe [[Granda Fiŝa rivero|Grandan Fiŝan riveron]] ([[Orienta Kablando]], Sudafriko) — kaj navigis al akvoj antaŭe nekonataj por eŭropanoj. Atendante [[Kristnasko]]n, da Gama kaj lia teamo donis al la preterpasata marbordo la nomon [[Kvazulu-Natalo|Natalo]], kiu portis la sencon de "naskiĝo de Kristo" en la [[Portugala lingvo|portugala]]. Dum la sekva monato vojaĝo daŭris sen incidentoj, kvankam la floto haltis dufoje por riparo kaj replenigo de provizoj. === Mozambiko === Vasco da Gama pasigis tempon de la 2-a ĝis la 29-a de marto 1498 apud insulo Mozambiko. Tiu teritorio sur la orientafrika marbordo, kontrolita de [[araboj]], estis dum jarcentoj grava parto de la komerca reto en la [[Hinda Oceano]]. Arabaj komercistoj havis politikan kaj ekonomian influon ĉe la sultanoj.<ref>Zahoor, Akram (2000). Muslim History: 570-1950 C.E.. Gaithersburg, MD: AZP (ZMD Corporation). p. 79. ISBN 978-0-9702389-0-0</ref> Timigi lokan loĝantaron ne estus deca por kristanoj, tial da Gama imitis [[islamano]]n kaj ricevis aŭdiencon de la Sultano de [[Mozambiko]]. Krom bagatelaj komercvaroj, kiujn li devis oferti, da Gama ne povis disponigi taŭgan donacon al la reganto, kaj baldaŭ lokanoj iĝis suspektemaj pri da Gama kaj liaj viroj. Devigita fuĝi de malamika homamaso el Mozambiko, da Gama foriris de la haveno, pafinte el siaj kanonoj al la urbo en reprezalio.<ref>[http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm Vasco da Gamma Seeks Sea Route to India] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222043247/http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm |date=2011-12-22 }}, Oldnewspublishing.com. Alirita 2006-07-08</ref> === Mombasa === Proksime de moderna [[Kenjo]], la ekspedicio okazigis [[piratado]]n, rabante arabajn komercajn ŝipojn – kutime senarmajn ŝipetojn sen fortaj kanonoj. La portugaloj iĝis la unuaj konataj eŭropanoj, kiuj vizitis la havenon de [[Mombasa]] de la 7-a ĝis la 13-a de aprilo 1498, sed ili estis renkontitaj per logika malamikeco kaj baldaŭ foriris. === Malindi === Vasco da Gama daŭrigis la vojaĝon norden, alveninte al la haveno de [[Malindi]] la 14-an de aprilo 1498. Tiea [[ŝejĥo]] estis en konflikto kun gvidantoj de Mombasa, do afable renkontis da Gama. Tie la ekspedicio unuafoje ekvidis hindiajn komercistojn. === Kolkato === Ĉar antaŭe estis nekonataj lokoj de Hinda Oceano, por la ekspedicio bezonatis sperta piloto, kies scio pri la [[Musono|musonventoj]] permesus al li navigi dum la resto de la vojo al [[Kolkato]], situanta sur la sudokcidenta marbordo de Hindio. Kontrakti la piloton evidentiĝis malfacila afero. La unuaj dungitoj fuĝis de la portugaloj ĉe la unua ebleco. Nur helpe de ŝejĥo de Malindi la piloto estis trovita. Fontoj malsamopinias pri la identeco de la piloto, nomante lin diverse kristano, islamano, aŭ [[guĝarato]]. Iuj malnovaj rakontoj<ref>Шумовский Т. А. Три неизвестные лоции Ахмада Ибн Маджида, арабского лоцмана Васко Да Гамы в уникальной рукописи Института востоковедения — Moskvo, 1957. — 230 paĝoj.</ref> priskribas la piloton kiel la faman araban navigiston [[Ahmad ibn Mājid|Ibn Majid]], sed aliaj samtempaj raportoj metas Majid aliloken, do li ne povus esti proksime tiutempe.<ref>{{Citaĵo el libro |familia nomo=Fernandez-Armesto|persona nomo=Felipe|titolo=Pathfinders: A Global History of Exploration|url=https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9|jaro=2006|eldoninto=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-06259-7|paĝoj=[https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9/page/178 178]-179}}</ref> Krome, neniu el portugalaj historiistoj de tiu tempo mencias Ibn Majid. Vasco da Gama foriris el Malindi al Hindio la 24-an de aprilo 1498. === Kolkato, Hindio === [[Dosiero:A steel engraving from the 1850's, with modern hand coloring.jpg|eta|maldekstra|Ŝtalgravuraĵo de la [[1850-aj jaroj]], kun moderna mankolorigo - ĝi montras la renkontiĝon de Vasco da Gama kun zamorino.]] [[Dosiero:Vascodagama.JPG|eta|altdekstre|Vasco da Gama alteriĝas ĉe [[Kolkato]], la 20-an de majo 1498.]] [[Dosiero:Vasco Memo Kappad.jpg|eta|Orientilo en Kappad, proksime de Kolkato.]] [[Dosiero:De gama Kappad.jpg|eta|Marbordo ĉe Kappad.]] La floto alvenis en ''Kappad'' proksime de [[Kolkato]], Hindio, la 20-an de majo 1498. La [[zamorino]], reĝo de Kolkato, kiu troviĝis tiutempe en sia dua ĉefurbo ''Ponnani'', revenis al Kolkato, kiam aŭdis novaĵojn pri la alveno de fremda floto. La navigisto estis akceptita kun tradicia gastamo, inkluzive de grandioza procesio de almenaŭ 3 000 armitaj [[najaroj]], sed interparolo kun la zamorino ne produktis iujn ajn konkretajn rezultojn. La varoj, kiujn da Gama sendis al la zamorino kiel donacojn de Dom Manuel — kvar manteloj de skarlata [[ŝtofo]], ses ĉapeloj, kvar branĉoj de [[koralo]]j, dek du ŝtofpecoj, skatolo kun ses lavopelvoj, kesto da [[sukero]], du bareloj da [[oleo]] kaj barelo da [[mielo]] — estis ordinaraj, kaj ne impresis la reĝon. Dum la oficialuloj de zamorino scivolis, kial estis nek oro nek arĝento, la islamaj komercistoj, kiuj vidis en da Gama sian konkuranton, supozis, ke li estas nur ordinara [[pirato]], sed ne reĝa ambasadoro.<ref>Castaneda, Herman Lopes de, The First Book of the Historie of the Discoveries and Conquests of the East India by the Portingals, London, 1582, in Kerr, Robert (eld.) A General History and Collection of Voyages and Travels Vol. II, London, 1811.</ref> La [[varo]]j vendiĝis malbone. Peto de Vasco da Gama permesi lasi post si komercan reprezentanton, kiu respondecus pri la nevenditaj varoj, estis malakceptita fare de la reĝo, kiu insistis, ke da Gama pagu doganimposton — prefere per oro — kiel iu ajn alia komercisto. Tio streĉis rilatojn inter ili. Ĝenita pro tio, da Gama forkaptis kelkajn najarojn kaj dek ses fiŝkaptistojn (''mukkuva'') kun si perforte.<ref>M.G.S. Narayanan, Calicut: The City of Truth (2006) Calicut University Publications. (La incidento estas menciita de [[Luís Vaz de Camões|Camões]] en [[La Luzidoj]], en kiu ĝi konstatas, ke la zamorino "montris nenian signon de perfido" kaj ke "de alia flanko, konduto de da Gama, kiu forveturigis kvin virojn, kaptitajn sur siaj ŝipoj, estas nedefendebla".)</ref> <!-- Tamen, la ekspedicio de da Gama estis sukcesa super ajna atendo, alportinte varojn je valoro 60-foje pli ol la kosto de la ekspedicio. (Ne klaras, de kie estas tiu aserto. Fontoj diras, ke la ekspedicio estis finance malsukcesa) --> === Reveno === Vasco da Gama forlasis [[Kolkato]]n la 29-an de aŭgusto 1498. Entuziasma por vojaĝi hejmen, li ignoris lokan sciaron pri skemoj de [[musono]]j, kiuj daŭre blovis surteren. La floto komence rampis norden laŭ la hindia marbordo, kaj poste ankris ĉe insulo ''Anjediva'' por iom da tempo. La portugaloj kaperis kelkajn komercajn ŝipojn. Aliflanke, reganto de [[Goao]] mem volis kapti la eskadron por uzi ĝin kontraŭ najbaroj. Ili finfine startis al sia vojaĝo trans la Hindan Oceanon la 3-an de oktobro 1498. Sed pro la vintra musono tio estis animskua vojaĝo. Dum la vojo al Hindio, kiam la floto de Gama navigis profite de la somera musono, la transiro de la Hinda Oceano okupis nur 23 tagojn; dum la revena vojo, kontraŭ la vento, ĝi daŭris 132 tagojn. Vasco da Gama vidis teron denove nur la 2-an de januaro, 1499, alteriĝante antaŭ la marborda [[Somaloj|somala]] grandurbo [[Mogadiŝo]], tiam sub la influo de la [[Aĝuranoj|aĝurana]] imperio en la [[Korno de Afriko]]. Ili ne haltis, sed preterpasis antaŭ Mogadiŝo. Anonima kronikisto de la ekspedicio notis, ke ĝi estis granda urbo kun altaj domoj de kvar aŭ kvin etaĝoj, grandaj palacoj en la centro kaj multaj [[moskeo]]j kun cilindraj minaretoj.<ref>Da Gama's First Voyage pg.88</ref> Da Gama ordonis pafi el kanonoj al la urbo por timigi ĝin. La floto de Vasco da Gama finfine alvenis en [[Malindi]] la 7-an de januaro 1499 en terura stato — ĉirkaŭ duono de la ŝipanaro estis mortinta dum la transiro, kaj multaj el la resto suferis pro [[skorbuto]]. Dum kvin tagoj en Malindi la homoj iom resaniĝis pro bona manĝado kaj fruktoj, disponigitaj de la ŝejĥo. Tamen, ne havante sufiĉe da ŝipanoj por administri tri ŝipojn, Vasco da Gama la 13-an de januaro ordonis detrui ''São Rafael'' ĉe la orientafrika marbordo sude de Mombasa, kaj redistribuis la homojn al la ceteraj du ŝipoj, ''São Gabriel'' kaj ''Berrio''. Poste la navigado estis pli glata. La 28-an de januaro ili preterpasis insulon [[Zanzibaro (insulo)|Zanzibaro]]. Komence de marto ili alvenis en ''Mossel Bay'', kaj ĉirkaŭveturis la Bonesperan Kabon al la kontraŭa direkto la 20-an de marto. Ili atingis okcidentafrikan marbordon antaŭ la 25-a de aprilo. [[Dosiero:Pillar of Vasco da Gama.jpg|eta|maldekstra|Kolono de Vasco da Gama en [[Malindi]], starigita dum la revena vojo.]] Ĉi tie la taglibro de la ekspedicio subite finiĝas. Se rekonstrui el aliaj fontoj, ŝajnas ke ili daŭrigis ĝis [[Kaboverdo]], kie ''Berrio'' de Nicolau Coelho apartiĝis de ''São Gabriel'' de Vasco da Gama, kaj navigis memstare.<ref>Subrahmanyam, 1997: p.149</ref> ''Berrio'' alvenis en Lisbonon la 10-an de julio 1499 kaj [[Nicolau Coelho]] persone liveris la novaĵojn al reĝo [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Manuel la 1-a]] kaj la reĝa kortego, kunveninta tiam en [[Sintra]]. Intertempe en Kaboverdo, la frato de Vasco, [[Paulo da Gama]], serioze malsaniĝis. Gama elektis resti kun li sur la insulo [[Santiago (Kaboverdo)|Santiago]], kaj komisiis al sia oficisto, ''João de Sá'', venigi la ŝipon ''São Gabriel'' hejmen. Ĝi alvenis en Lisbonon iam fine de julio aŭ komence de aŭgusto. Vasco da Gama kaj lia malsana frato poste ekveturis per gvinea [[karavelo]], revenanta al Portugalio, sed Paulo da Gama mortis survoje. Vasco da Gama foriris de la ŝipo ĉe [[Acoroj|la Acoroj]] por entombigi sian fraton en la monaĥejo de São Francisco en [[Angra do Heroísmo]], kaj restadis tie en funebro dum iom da tempo. Poste li veturis per acora karavelo kaj finfine alvenis en Lisbonon la 29-an de aŭgusto 1499 (laŭ Barros)<ref>João de Barros, ''Da Asia'', Dec. I, Lib. IV, c.11, p.370</ref>, aŭ komence de septembro (la 8-an aŭ la 18-an, laŭ aliaj fontoj). Malgraŭ sia melankolia humoro, Vasco da Gama ricevis bonvenigon kiel [[heroo]], estis akceptita kun honoro, inkluzive de triumfa [[procesio]] kaj publikaj festadoj. Reĝo Manuel verkis du mesaĝojn, en kiuj li priskribis la unuan vojaĝon de Vasco da Gama, en julio kaj aŭgusto 1499, baldaŭ post la reveno de la ŝipoj. Ankaŭ ''Girolamo Sernigi'' verkis tri mesaĝojn priskribante la unuan vojaĝon de Vasco da Gama baldaŭ post la reveno de la ekspedicio. [[Dosiero:Map of Portuguese Carreira da India.gif|450ra|eta|Vojaĝoj tien kaj reen de la Portugalaj Hindiaj Flotegoj (''Carreira da Índia''). La vojo tien laŭ la Sudatlantikaj okcidentaj ventoj, kiujn Bartolomeu Dias malkovris en 1487, sekvita kaj esplorita fare de Vasco da Gama en la malferma oceano, estis evoluigita dum postaj jaroj.]] La ekspedicio postulis grandan koston – du ŝipoj kaj pli ol duono de la homoj estis perditaj. Ĝi ankaŭ malsukcesis en sia ĉefa celo de certigado de komerca traktato kun Kolkato. Tamen, la spicoj, alportitaj reen sur la ceteraj du ŝipoj, estis venditaj kun grandega profito por la krono. Vasco da Gama estis juste nomita malferminto de rekta marvojo al Azio. Lian vojon poste sekvis ĉiujaraj [[Portugalaj Hindiaj Flotegoj]]. La [[spickomerco]] vere estis grava aktivaĵo por la portugala reĝa fisko, kaj ankaŭ aliaj sekvoj baldaŭ okazis. Ekzemple, la vojaĝo de Gama komprenigis, ke la orienta marbordo de Afriko, la ''Contra Costa'', estas grava por portugalaj interesoj. Ĝiaj havenoj disponigis trinkakvon, provizaĵojn, konstrulignon, lokojn por riparoj; kaj funkciis kiel rifuĝejoj, kie ŝipoj povis atendi dum malfavora vetero. Unu el signifaj rezultoj estis la koloniigo de [[Mozambiko]] fare de la portugala krono. == Rekompencoj == [[Dosiero:Vasco da Gama signature almirante.svg|eta|Subskribo de Vasco da Gama (skribita: ''Ho Comde Almirante'' – "La admirala grafo")]] En decembro 1499, Vasco da Gama estis rekompencita fare de la reĝo [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a]] per la urbo [[Sines]] kiel hereda feŭdo (la urbo, kiun lia patro [[Estêvão da Gama|Estêvão]] iam havis mem kiel ''prizorgatan''). Tio evidentiĝis esti sufiĉe komplika afero, ĉar Sines tiam apartenis al la [[Ordeno de Santiago (Portugalio)|Ordeno de Santiago]]. De la unua rigardo, ne devus esti problemo por ''Jorge de Lancastre'', la ĉefo de la ordeno, aprobi la rekompencon – ja Gama estis Santiago-kavaliro, unu el siaj propraj, kaj proksima kolego de Lancastre. Sed la fakto ke Sines estis donacita per mano de la reĝo, provokis Lancastre rifuzi pro principo – li timis, ke tio instigus la reĝon fari aliajn donacojn de la havaĵoj de la ordeno.<ref>Subrahmanyam, 1997: p.168</ref> Gama pasigis kelkajn sekvajn jarojn provante ekposedi Sines – tiu fortostreĉo forpuŝis lin de Lancastre kaj poste instigis Gama forlasi lian ŝatatan Ordenon de Santiago, ŝanĝante ĝin al la rivala [[Ordeno de Kristo]] en 1507. Intertempe, Gama ricevis grandan heredatan reĝan pension de 300 000 ''realoj''. Li estis premiita per la nobla titolo de ''Dom'' ([[Lordo|sinjoro]]) poreterne por li mem, liaj gefratoj kaj iliaj posteuloj. La 30-an de januaro 1502, al Vasco da Gama estis donita titolo ''Almirante dos mares de Arabia, Irano, Hindio, e de todo o Oriente'' ("Admiralo de la Maroj de Arabio, Irano, Hindio kaj de la tuta Oriento") – afekta titolo, rememoriga pri la ornamita kastilia titolo de [[Kristoforo Kolumbo]] (evidente, Manuelo devis konsideri, ke se [[Reĝlando de Kastilio|Kastilio]] havis "Admiralon de la Oceanaj Maroj", tiam certe ankaŭ Portugalio devas havi tian).<ref>João de Barros (1552:[http://books.google.com/books?id=BJ42AAAAMAAJ&pg=PA23#v=onepage&q&f=false p.23-24]) datis tiun nomumon de januaro 1502, ĵus antaŭ kiam Gama foriris al sia dua vojaĝo. Sed Subrahmanyan (1997: p.169), sekvante Braancamp Freire, konjektas ke la premio povis esti farita jam en la januaro 1500.</ref> Alia reĝa dokumento, datita de oktobro 1501, donis al Vasco da Gama personan rajton interveni kaj plenumi decidan rolon en ''ajna'' estonta [[Hindiaj Flotegoj|floto, ligita kun Hindio]]. Ĉirkaŭ 1501, Vasco da Gama geedziĝis kun Catarina de Ataíde, filino de Álvaro de Ataíde, la ''alcaide-mór'' (estro) de urbeto [[Alvor]] (regiono [[Algarve]]) kaj eminenta nobelo, parence ligita kun la potenca familio ''Almeida'' (Catarina estis kuzino de ''Francisco de Almeida'').<ref>Patrino de Catarina de Ataíde, Maria da Silva, estis fratino de Beatriz da Silva, patrino de Francisko de Almeida. La familio Almeida havigis esencan parton de la doto de Catarina (Subrahmanyan, 1997, p. 174).</ref> == Dua vojaĝo == [[Dosiero:Gama armada in India, 1502.gif|eta|maldekstra|[[Malabara marbordo]] de Hindio, ĉ. 1500, kaj la vojo de la 4-a portugala Hindia flotego de Vasco da Gama en 1502]] Post malkovro de la marvojo al Hindio, Portugalio komencis organizi ĉiujarajn ekspediciojn tien. La Dua Hindia Flotego <!-- angla vikipedia teksto: 2nd Portuguese India Armada (Cabral, 1500)-->, lanĉita en 1500, estis metita sub la komandon de [[Pedro Álvares Cabral]], kun la misio fari traktaton kun la [[zamorino]] de [[Kolkato]] kaj starigi portugalan komercejon en la grandurbo. Tamen, Cabral trafis en konflikton kun lokaj arabaj komercistaj gildoj. Rezulte la portugala komercejo estis kaperita dum ribelo, kaj ĝis 70 portugaloj mortis. Cabral riproĉis la zamorinon pri la okazaĵo kaj bombadis la grandurbon. Tiel ekis milito inter Portugalio kaj Kolkato. Vasco da Gama uzis sian reĝan leteron por preni ordonrajton pri la 4-a Hindia Flotego, planita por starti en 1502, kun klara celo venĝi al la zamorino kaj devigi lin submetiĝi sub portugalaj reguloj. Forte armita eskadro de dek kvin ŝipoj kaj okcent viroj lasis Lisbonon la 10-an de februaro 1502. Ĝin sekvis en aprilo alia eskadro de kvin ŝipoj, gvidita de lia nevo, Estêvão da Gama (la filo de la frato Aires da Gama), kiu atingis la unuan eskadron en la Hinda Oceano. La 4-a Flotego vere estis familia afero de Gama. Du el liaj patrinflankaj onkloj, Vicente Sodré kaj Brás Sodré, estis elektitaj komandi maramean patrolon en Hinda Oceano, kaj bofratoj D. Álvaro de Ataíde (frato de Catarina de Ataíde, la edzino de Vasco) kaj Lopo Mendes de Vasconcelos (edziĝinta kun Teresa da Gama, la fratino de Vasco) komandis ŝipojn en la ĉefa floto. [[Dosiero:Gama squadron of 1502 Armada (Livro das Armadas).jpg|eta|dekstra|Bildo pri la floto de Gama (de la ''Livro das Armadas'').]] Laŭ la vojo al Hindio, la floto de Gama lanĉis kontaktojn kun la Orientafrika or-komerca haveno de [[Sofala]], kaj devigis la sultanlandon de [[Kilwa Kisiwani|Kilwa]] tributi, ekhavinte grandan sumon de oro. Post atingo de Hindio, la floto de Gama kaptis kelkajn arabajn ŝipojn, kiujn li renkontis en hindiaj akvoj, inter ili plej fifame ''Miri'', pilgrimŝipon de [[Mekko]], kies pasaĝerojn li masakris en malferma akvo.<ref>Subrahmanyam 1997, p.205</ref> Oktobre 1502 la floto venis al ''Cannanore''. Loka reĝo solene renkontis la portugalojn kaj permesis konstrui grandan komercejon. Gama ŝarĝis la ŝipojn el spicoj kaj direktis sin al Kolkato. Ĉi tie li agis senhezite kaj kruele.<ref>[http://www.thenagain.info/webchron/westeurope/dagama.html Vasco da Gama Arrives in India 1498] Dana Thompson, Felicity Ruiz, Michelle Mejiak. La 15-a de decembro 1998.</ref> Malgraŭ ke la zamorino promesis kompensi ĉiujn perdojn, puni kulpintojn pri la atakoj al portugaloj, kaj subskribi novan traktaton, Gama faris absurdan postulon al la [[hinduoj|hinda]] reĝo: forpeli ĉiujn islamanojn de Kolkato antaŭ komenci intertraktadojn. Tiu postulo estis kompreneble malakceptita. La portugala floto tiam bombadis la grandurbon de la marbordo dum preskaŭ du tagoj, grave difektinte la malfortikan urbon. Gama ankaŭ kaptis plurajn ŝipetojn, penduminte la hindianojn el la mastoj. Poste li barbare fortranĉigis de ili manojn, orelojn kaj nazojn, ekspedante ilin kun insulta mesaĝo al la zamorino.<ref>Sreedhara Menon. A. A Survey of Kerala History(1967), p.152. D. C. Books Kottayam</ref> Post du tagoj da Gama refoje bombadis Kolkaton. La zamorino forkuris el detruita urbo. Lasinte sep ŝipojn en Kolkato por blokadi ĝin, da Gama iris al [[Koĉi (Barato)|Koĉi]], malgranda proksima regno. Ĉi tie li aldone ŝarĝis la ŝipojn kaj lasis garnizonon en la nova fortikaĵo. La kruela agado de Gama rapide venigis al stagnado komercon sur la [[Malabara marbordo]] de Hindio, de kiu Kalikuto dependis. Sed la zamorino tamen rifuzis submetiĝi al portugalaj kondiĉoj, kaj eĉ riske entreprenis helpe de arabaj komercistoj dungi aron de fortaj batalŝipoj por defii la portugalan flotegon. La 12-an de februaro 1503 ili batalis kontraŭ portugaloj, revenantaj al Kolkato. Sed artilerio de Gama devigis la hindian floton fuĝi. La 4-a flotego forlasis Hindion komence de 1503. Gama lasis post si malgrandan eskadron de [[karavelo]]j sub komando de sia onklo, Vicente Sodré, por patroli la hindian marbordon, persekutadi komercon de Kolkato kaj protekti la portugalajn komercejojn en Koĉi kaj Cannanore de la neeviteblaj reprezalioj de la zamorino. Vasco da Gama alvenis reen en Portugalion en septembro 1503, fakte malsukcesinte pri sia misio igi la zamorinon submetiĝi. Tiu fiasko, kaj posta eĉ pli ĉagrena fiasko de lia onklo Vicente Sodré protekti la portugalan komercejon en Koĉi, verŝajne estis konsideroj kontraŭ iuj pliaj kompensoj. Kiam la portugala reĝo [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Manuelo la 1-a]] decidis nomumi la unuan guberniestron kaj vicreĝon<!-- angla vikipedia listo: List of governors of Portuguese India --> de Portugala Hindio en 1505, Vasco da Gama estis evidente ignorita, kaj la posteno estis donita al ''Francisco de Almeida''. [[Dosiero:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|eta|dekstra|Portreto de Vasco da Gama fare de Gregorio Lopes, ĉ. 1524]] === Okazaĵo kun pilgrima ŝipo === Dum sia dua vojaĝo, Vasco da Gama efektivigis agojn de krueleco al konkurantaj komercistoj kaj lokaj loĝantoj, kio sigelis lian fifamecon en Hindio.<ref name="M.G.S. Narayanan, Calicut 2006">M. G. S. Narayanan, Calicut: The City of Truth (2006) Calicut University Publications</ref><ref>A. Sreedhara Menon. A Survey of Kerala History (1967), D. C. Books Kottayam</ref> Dum sia dua vojaĝo al [[Kolkato]], da Gama kaptis ŝipon de islamaj pilgrimoj ĉe ''Madayi'', revenantan al Kolkato de Mekko. Priskribita detale fare de ĉeestinto ''Thomé Lopes'' kaj kronikisto ''Gaspar Correia'' kiel unika pri malvarmsanga krueleco, da Gama prirabis la ŝipon kun pli ol 300 pilgrimuloj surŝipe inkluzive de kelkdek virinoj, ŝlosis la pasaĝerojn, la posedanton kaj ambasadoron de Egiptujo kaj mortbruligis ilin. Ili ofertis siajn riĉaĵojn, kiuj "povis elaĉeti ĉiujn kristanajn sklavojn en la [[Reĝlando Fezo|Regno de Fezo]] kaj multe pli", sed ne estis savitaj. Da Gama spektis tion tra sia [[luko]] kaj vidis, kiel la virinoj alportadis sian oron kaj juvelojn kaj etendis supren siajn bebojn por petegi pri kompato.<ref>Nambiar O.K, The Kunjalis- Admirals of Calicut, Bombay, 1963.</ref> Kiam da Gama postulis forpeli islamanojn de Kolkato, la zamorino sendis por interparolo la ĉefan brahmanan pastron Talappana Nambudiri (tiun saman personon, kiu kondukis da Gama al la ĉambro de zamorino dum lia multe famkonata unua vizito al Kolkato en majo 1498). Da Gama nomis lin [[spiono]], ordonis fortranĉi lipojn kaj orelojn de la pastro, kudris paron de hundaj oreloj al lia kapo, kaj sendis lin for.<ref name="M.G.S. Narayanan, Calicut 2006"/> == Paŭzo == [[Dosiero:Vasco da Gama (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|eta|200ra|dekstra|Maljuna Vasco da Gama, vicreĝo de Hindio kaj Grafo de Vidigueira (el ''Livro de Lisuarte de Abreu'')]] Dum la sekvaj du jardekoj, Vasco da Gama vivis trankvilan vivon, nebonvena en la reĝa kortego kaj flankenlasita pri hindiaj aferoj. Liaj provoj reveni al la favoro de Manuelo la 1-a (inkluzive ŝanĝon al la Ordeno de Kristo en 1507), ne sukcesis. Francisco de Almeida, [[Afonso de Albuquerque]] kaj, pli poste, Albergaria kaj Sequeira, estis la homoj, preferataj de la reĝo por Hindio. Post kiam [[Fernão de Magalhães|Ferdinando Magelano]] fuĝis al la [[Reĝlando de Kastilio|regno Kastilio]] en 1518, Vasco da Gama minacis fari la samon, instigante la reĝon entrepreni agojn por reteni lin en Portugalio kaj eviti la embarason perdi sian propran "Admiralon de la Hindiaj Maroj".<ref>Subrahmanyam, 1997: p.278</ref> En 1519, post jaroj de ignorado de liaj peticioj, reĝo Manuelo la 1-a finfine rapidis doni al Vasco da Gama feŭdan titolon, nomuminte lin la unua grafo de Vidigueira. La reĝo kreis tiun [[grafo|grafan]] [[titolo]]n per dekreto emisiita en Évora la 29-an de decembro, post komplika interkonsento kun Dom Jaime, Duko de Braganza, kiu cedis al li kontraŭ pago la urbojn Vidigueira kaj Vila dos Frades. La dekreto donis al Vasco da Gama kaj liaj heredantoj ĉiujn ligitajn enspezojn kaj privilegiojn,<ref>Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. [[Hakluyt Society]], Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 81-206-1136-5</ref> tiel da Gama iĝis la unua portugala grafo, kiu ne estis naskita kun reĝa sango. En tiu tempo en Portugalio estis nur 12 grafoj, unu grafo-episkopo, 2 markizoj kaj 2 dukoj.<ref>Subrahmanyam, 1997: p.281</ref> == Tria vojaĝo == [[Dosiero:St-Francis-Church.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Francisko, en [[Koĉi (Barato)|Koĉi]]. Vasco da Gama mortis en Koĉi en 1524, dum sia tria vizito al Hindio. Lia korpo estis unue entombigita en tiu preĝejo.]] Post morto de la reĝo Manuelo la 1-a, fine de 1521, lia filo kaj posteulo, reĝo [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a de Portugalio]] komencis reviziadon de la transmaraj portugalaj registaroj. Turnante sin for de la maljuna Albuquerque-kliko (nun reprezentita de Diogo Lopes de Sequeira), Johano la 3-a serĉis freŝan rekomencon. Tiel Vasco da Gama revenis de sia politika apartigejo kiel grava konsilisto pri nomumoj kaj strategio de la nova reĝo. Vidante la novan hispanan minacon al [[Molukoj|la Molukoj]] kiel la prioritaton, Vasco da Gama konsilis kontraŭ la obsedo pri Arabio kiu penetris multon de la Manuela periodo, kaj daŭre estis la domina zorgo de Duarte de Menezes, tiama guberniestro de Portugala Hindio. Menezes ankaŭ montris sin nekompetenta kaj koruptema, estante kaŭzo de multnombraj plendoj. Rezulte, Johano la 3-a decidis nomumi kiel novan guberniestron mem Vasco da Gama, por anstataŭigi Menezes, estante certa ke la magio de lia nomo kaj memoro pri liaj faroj eble pli bone levos lian aŭtoritaton en Portugala Hindio, kaj administros la transiron al nova registaro kaj nova strategio. Per sia nomuma letero de februaro 1524, Johano la 3-a donis al Vasco da Gama privilegian titolon de "[[vicreĝo]]". Da Gama estis nur la dua portugala guberniestro, kiu havis tiun titolon (la unua estis Francisco de Almeida en 1505).<ref>Subrahmanyam, 1997: p.304</ref> Lia dua filo, Estêvão da Gama, estis samtempe nomumita ''Capitão-mor do Mar da Índia'' ("Kapitan-majoro de la Hindia Maro" — komandanto de la mararmea patrolfloto en la Hinda Oceano), por anstataŭigi la fraton de Duarte, Luís de Menezes. Kiel lasta kondiĉo, Gama ricevis certigon de [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a de Portugalio]] pri la promeso nomumi ĉiujn liajn filojn sinsekve kiel portugalajn kapitanojn de [[Malako]]. Startinte en aprilo 1524, kun floto de dek kvar ŝipoj, Vasco da Gama prenis kiel sian flagŝipon la faman grandan [[karako]]n ''Santa Catarina do Monte Sinai'' al ĝia lasta vojaĝo al Hindio, kune kun du el siaj filoj, Estêvão kaj Paulo. Post ĝena vojaĝo (kvar aŭ kvin el la ŝipoj estis perditaj survoje), li alvenis en Hindion en septembro. Vasco da Gama tuj ekuzis siajn plenrajtojn de vicreĝo por meti novan ordon en Portugala Hindio, anstataŭigante ĉiujn maljunajn oficialulojn per siaj propraj nomumitoj. Sed Gama kaptis [[malario]]n nelonge post alveno, kaj mortis en la urbo Koĉi dum kristnaska vespero en 1524, tri monatojn post sia alveno. Laŭ la reĝaj instrukcioj, postenon de Gama kiel guberniestro de Hindio okupis unu el kapitanoj kiuj venis kun li, Henrique de Menezes (neniel rilata al Duarte). La filoj de Vasco Estêvão kaj Paulo tuj perdis siajn postenojn kaj aliĝis al la revenanta floto komence de 1525 (kune kun elpostenigitaj Duarte de Menezes kaj Luís de Menezes).<ref>Subrahmanyam, 1997: p.343-45</ref> La korpo de Vasco da Gama unue estis entombigita en preĝejo de Sankta Francisko, kiu situis en distrikto ''Fort Kochi'' en la urbo [[Koĉi (Barato)|Koĉi]], sed poste liaj restaĵoj estis resenditaj al Portugalio en 1539. La korpo de Vasco da Gama estis re-entombigita en Vidigueira en kesto ornamita per oro kaj juveloj. [[Dosiero:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|eta|dekstra|300ra|Tombo de Vasco da Gama en la [[Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém|Monaĥejo de la Hieronimanoj]] en Belém, Lisbono.]] La [[Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém|Monaĥejo de la Hieronimanoj]] en [[Belém]], kiu iĝis la tombejo de la portugala reĝa dinastio de [[Dinastio Aviso|Aviz-Beja]], estis starigita komence de 1500-aj jaroj proksime de la lanĉpunkto de la unua vojaĝo de Vasco da Gama, kaj ĝia konstruado estis financita per impostoj de la profitoj de ĉiujaraj Portugalaj Hindiaj Flotegoj. En 1880, la restaĵoj de Vasco da Gama kaj la poeto [[Luís Vaz de Camões]] (kiu solenis la unuan vojaĝon de Gama en sia epopeo ''[[La Luzidoj]]'' en 1572), estis remetitaj al novaj ĉizitaj tomboj en la navo de la monaĥeja preĝejo, nur kelkajn metrojn for de la tomboj de la reĝoj [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Manuelo la 1-a]] kaj [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]], al kiuj Gama servis. == Deveno == {| class="navbox collapsible collapsed uncollapsed" style="width:100%;" |- ! class="navbox-title" style="background:none;width:100%;"| <center>Prauloj de Vasco da Gama</center> |- | <center>{{Antaŭuloj5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%;|border=1|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;|boxstyle_1=background-color: #fcc;|boxstyle_2=background-color: #fb9;|boxstyle_3=background-color: #ffc;|boxstyle_4=background-color: #bfc;|boxstyle_5=background-color: #9fe;|1=1. '''Vasco da Gama, Grafo de Vidigueira'''|2=2. [[Estêvão da Gama]]|3=3. Isabel Sodré|4=4. Vasco da Gama, Alcaide de Sines|5=5. Inês Sodré|6=6. João Sodré|7=7. Isabel Serrã|8=8. Estevão Vaz da Gama|9=9. Catarina Mendes|10=|11=|12=12. Fernão Sodré|13=|14=|15=|16=16. Álvaro Anes da Gama|17=17. Maria Esteves Barreto|18=|19=|20=|21=|22=|23=|24=|25=|26=|27=|28=|29=|30=|31=}}</center> |} == Geedziĝo kaj idaro == Vasco da Gama kaj lia edzino, Catarina de Ataíde, havis ses filojn kaj unu filinon:<ref>Diogo do Couto (''Decadas de Asia'', Dec. IV, Lib. 8, c.2)</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=cBAoAAAAYAAJ&pg=PA15#v=onepage&q&f=false Augusto Carlos Teixeira de Aragão. Vasco da Gama e a Vidigueira: estudo historico (1887), p.15-16]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=MiFXAAAAMAAJ&pg=PR7#v=onepage&q&f=false Miguel de Castanhoso. Dos feitos de D. Christovam de Gama em Ethiopia: tratado composto (1898), p.viiff]</ref> # Dom Francisco da Gama, kiu heredis la titolojn de sia patro kiel dua grafo de Vidigueira kaj la dua "Admiralo de la Maroj de Arabio, Irano, Hindio kaj la tuta Oriento". Li restis en Portugalio. # Dom ''Estêvão da Gama''<!-- angla vikipedia paĝo: Estêvão da Gama (16th century)-->, post sia ĉesigita provo de 1524 kiel hindia patrolkapitano, estis nomumita por trijara periodo kiel kapitano de [[Malako]], servante de 1534 ĝis 1539 (inkluzive de lastaj du jaroj de la periodo de sia frato Paulo). Li poste estis nomumita kiel la 11-a guberniestro de Hindio de 1540 ĝis 1542. # Dom Paulo da Gama, kapitano de Malako en 1533-34, mortigita en marbatalo ĉe Malako. # Dom Cristóvão da Gama, kapitano de Malako-floto de 1538 ĝis 1540; nomumita por sekvi pri Malako, sed mortigita fare de Ahmad ibn Ibrahim dum la Adalo-Etiopia milito en 1542. # Dom Pedro da Silva da Gama, nomumita kapitano de Malako de 1548 ĝis 1552. # Dom Álvaro d'Ataide da Gama estis nomumita kapitano da Malako-floto en la 1540-aj jaroj, kapitano de Malako mem de 1552 ĝis 1554. # Dona Isabel d'Ataide da Gama, la sola filino, edziniĝis kun Ignacio de Noronha, filo de la unua grafo de Linhares. Lia virlinia idaro formortis en 1747, tamen la titolo sekvis tra virina linio. == Titoloj kaj honorigo == Dum siaj multaj jaroj da servado al la portugala krono, da Gama estis rekompencita per multaj diversaj titoloj, distingoj, kaj postenoj: * '''Admiralo de la Maroj de Arabio, Irano, Hindio kaj la tuta Oriento''' — titolo de li kiel ĉefo de la [[Portugalaj Hindiaj Flotegoj]]. * '''Dua Vicreĝo de Hindio''' — titolo dum ofico kiel kolonia ĉefo de [[Portugala Barato|Portugala Hindio]]. * '''Unua Grafo de Vidigueira''' — titolo de portugala nobelaro. == Celebroj == [[Dosiero:Vasco da Gama - 1838.png|eta|maldekstra|Bildo de la 19-a jarcento pri Vasco da Gama.]] Tiel multe kiel neniu ajn post Henriko la Maristo, Vasco da Gama kaŭzis la sukceson de Portugalio kiel frua koloniiga potenco. Krom la fakto de la unua vojaĝo mem, ĝuste lia sagaca miksaĵo de politiko kaj milito sur la alia flanko de la mondo metis Portugalion en elstaran pozicion pri la komerco en [[Hinda Oceano]]. Sekvante la komencan vojaĝon de Vasco da Gama, la portugala krono komprenis, ke sekurigaj militpunktoj sur la orienta marbordo de Afriko estas nepraj por subtenado de naciaj komercaj vojoj al la Malproksima Oriento. La portugala [[Popolaj eposoj|popola eposo]] ''[[La Luzidoj]]'' de [[Luís Vaz de Camões]] plejparte temas pri la vojaĝoj de Vasco da Gama.<ref name="WDL">{{citaĵo el la reto|1=|url=http://www.wdl.org/en/item/11198/|titolo=The Lusiads|website=[[World Digital Library]]|dato=1800-1882|alirdato={{FormatoDato|2013-08-31}}|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/|arkivdato=2017-10-14}}</ref> La [[granda opero]] ''L'Africaine: Opéra en Cinq Actes'' (1865), komponita fare de [[Giacomo Meyerbeer]] laŭ libreto de [[Eugène Scribe]], klare enhavas personon de Vasco da Gama. La prezentitaj okazaĵoj, tamen, estas fikciaj. La provizora titolo por la opero de Meyerbeer estis ''Vasco da Gama''. Surscenigo de la opero en ''San Francisco Opera'' (1989) havis konatan [[tenoro]]n [[Plácido Domingo]] en la rolo de da Gama.<ref>Subrahmanyam 1997, p.2</ref> La komponisto de la 19-a jarcento ''Louis-Albert Bourgault-Ducoudray'' komponis en 1872 samnoman operon bazitan sur la vivo de da Gama kaj liaj atingoj en maro. La [[havenurbo]] [[Vasco da Gama (urbo)|Vasco da Gama]] en [[Goao]] estas nomita laŭ li; ankaŭ estas kratero Vasco da Gama sur la [[Luno]]. Ekzistas ankaŭ tri futbalaj kluboj en Brazilo (inkluzive de ''Club de Regatas Vasco da Gama'') kaj ''Vasco Sports Club'' en Goao kiuj estis nomitaj laŭ li. Ekzistas preĝejo en [[Koĉi (Barato)|Koĉi]] ([[Keralao|Kerala]]), nomita Preĝejo de Vasco da Gama, kaj privata loĝloko sur la insulo [[Sankta Heleno]]. Ankaŭ la antaŭurbo Vasco en [[Kaburbo]] honoras lin. [[Dosiero:Cenotaph of Vasco da Gama 54.jpg|eta|dekstra|Cenotafo al Vasco da Gama en la ''Preĝejo de Santa Engrácia (Panteão Nacional)'']] Kelkaj lokoj en la ''Parque das Nações'', la Parko de Nacioj en Lisbono estas nomitaj laŭ la esploristo, kiel ekzemple la [[Ponto Vasco da Gama]], Turo de Vasco da Gama kaj la butikcentro ''Centro Comercial Vasco da Gama''.<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.centrovascodagama.pt/|titolo=Centro Vasco da Gama|eldonisto=Centrovascodagama.pt|dato=|alirdato={{FormatoDato|2009-01-29}}}}</ref> La Oceanario de Lisbono, granda [[publika akvario]] en la Parko de Nacioj, havas kiel simbolon pupon de plonĝisto kun la nomo ''Vasco'', kiu estas nomita laŭ la esploristo. Vasco da Gama estis la sola [[esploristo]] en la fina etapo de la konkurso ''La Grandaj Portugaloj (Os Grandes Portugueses)''. Kvankam la fina mallonga listo havis ankaŭ aliajn nomojn de la [[Epoko de Malkovroj]], tiuj homoj estis fakte nek esploristoj nek navigistoj. La Portugala Mararmeo havas klason de fregatoj nomitaj laŭ li. Ekzistas tri fregatoj de la klaso ''Vasco da Gama'', el kiuj la unua ankaŭ portas lian nomon. Sudafrika muzikisto [[Hugh Masekela]] registris kontraŭ-koloniisman kanton titolitan "Vasco da Gama (La Maristo)", kiu enhavas la kantotekston "Vasco da Gama ne estis mia amiko". Li poste surbendigis alian version de tiu kanto sub la nomo "Kolonia homo". Vasco da Gama aperas kiel antagonisto en la hindia filmo ''Urumi''. La filmo, reĝisorita fare de laŭdita filmisto Santosh Sivan, prezentas malsukcesan atencon kontraŭ da Gama fare de hindo. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * {{citaĵo el libro| |lasta=Ames|unua=Glenn J.|titolo=Vasco da Gama: Renaissance Crusader| url=https://archive.org/details/vascodagamarenai0000ames|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=2004|eldoninto=Longman|loko=|ISBN=0-321-09282-1|paĝoj=}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Ames|unua=Glenn J.|titolo=The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500-1700| url=https://archive.org/details/globeencompassed0000ames|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=2007|eldoninto=Prentice Hall|loko=|ISBN=978-0-13-193388-0|paĝoj=}} * Castanhoso, M. de (1898) ''Dos feitos de D. Christovam da Gama em Ethiopia'' Lisbono: Imprensa nacional. [http://books.google.com/books?id=MiFXAAAAMAAJ&pg=PR3#v=onepage&q&f=false rete] * {{citaĵo el libro| |lasta=Corrêa|unua=Gaspar|titolo=The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty|aŭtoroligilo=Gaspar Correia|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=2001|eldoninto=Adamant Media Corporation|loko=|ISBN=1-4021-9543-5|paĝoj=}} Faksimila represo de eldono (1869) de la [[Societo Hakluyt]], Londono. * {{citaĵo el libro| |lasta=Disney|unua=Anthony|titolo=The Indian Ocean in World History|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=Emily Booth (eds.)|jaro=2000|eldoninto=[[Oxford University Press]]|loko=Nov-Delhio kaj Nov-Jorko|ISBN=}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Fernández-Armesto|unua=Felipe|titolo=Civilizations|aŭtoroligilo=|jaro=2001|eldoninto=Macmillan|loko=[[Basingstoke]] kaj [[Oksfordo]]|ISBN=0-7432-0248-1}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Fernández-Armesto|unua=Felipe|titolo=Pathfinders: A Global History of Exploration| url=https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9|aŭtoroligilo=|jaro=2006|eldoninto=W. W. Norton|loko=|ISBN=978-0-393-06259-5|paĝoj=[https://archive.org/details/pathfindersgloba0000fern_o3w9/page/177 177]-181}} * {{citaĵo el libro| |url=http://ia360625.us.archive.org/3/items/vascodagamahissu00jaynuoft/vascodagamahissu00jaynuoft.pdf|unua=Kingsley Garland|lasta=Jayne|titolo=Vasco Da Gama and His Successors 1460 to 1580|eldoninto=Meuthen & Co.Ltd.|aŭtoroligilo=|loko=Londono|jaro=1910|ISBN=978-0-548-00895-9}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Panikkar|unua=K. M.|titolo=Asia and Western Dominance: A Survey of the Vasco da Gama Epoch of Asian History, 1498-1945|aŭtoroligilo=Kavalam Madhava Panikkar|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=1959|eldoninto=Allen & Unwin|loko=Londono|ISBN=|identigilo=[http://www.amazon.com/dp/B000Q5T6X6 ASIN B000Q5T6X6]|paĝoj=|url=http://www.archive.org/details/asiaandwesterndo009963mbp}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Ravenstein|unua=E. G.|titolo=A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama, 1497-1499|aŭtoroligilo=Ernst Georg Ravenstein|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=eldonis kaj tradukis|jaro=1898|eldoninto=Societo Hakluyt|loko=London|url=http://books.google.com/books?id=13stAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=intitle:Vasco+inauthor:Ravenstein&lr=&num=30&as_brr=0&ei=Lzm2R6iwEo3AsQPrtv2RBQ}} (reeldonita fare de [[Cambridge University Press]], 2010. ISBN 978-1-108-01296-6) * {{citaĵo el libro| |lasta=Russell-Wood|unua=A. J. R.|titolo=A World on the Move: The Portuguese in Africa, Asia, and America, 1415-1808| url=https://archive.org/details/worldonmoveportu0000russ|aŭtoroligilo=|jaro=1993|eldoninto=Macmillan|loko=|ISBN=978-0-312-09427-0}} * {{citaĵo el libro| |lasta=Subrahmanyam|unua=Sanjay|titolo=The Career and Legend of Vasco da Gama| url=https://archive.org/details/careerlegendofva0000subr|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=1997|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-47072-8|paĝoj=}} * Teixeira de Aragão, A.C. (1887) ''Vasco da Gama e a Vidigueira: um estudo historico''. Lisbono: Sociedade de Geografia de Lisboa [http://books.google.com/books?id=cBAoAAAAYAAJ&pg=PP7#v=onepage&q&f=false rete] * {{citaĵo el libro| |lasta=Towle|unua=George Makepeace|titolo=Vasco da Gama, his voyages and adventures|aŭtoroligilo=|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|jaro=ĉ. 1878|eldoninto=Lothrop, Lee & Shepard|loko=Bostono|ISBN=|url=http://www.archive.org/details/vascodagamahisvo00towl}} === En Esperanto === * Pri Vasco da Gama rakontas la tria ĉapitro el la esperantlingva romano de [[František Omelka]] pri [[Fernão Magalhães]], nomata [http://eo.wikibooks.org/wiki/Vasko_da_Gama Vasco da Gama] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051215000000/http://eo.wikibooks.org/wiki/Vasko_da_Gama |date=2005-12-15 }} == Vidu ankaŭ == * [[Portugala kolonia imperio]] * [[Portugala Barato|Portugala Hindio]] * [[Portugalaj Hindiaj Flotegoj]] * [[Spickomerco]] * [[Monumento al Malkovroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Vasco da Gama}} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html ''Round Africa to India (Ĉirkaŭ Afriko al Hindio)'' de Vasco da Gama] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |date=2011-08-28 }}, fordham.edu * [http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco.html Vasco da Gama interreta lernilo kun movbildaj mapoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070703091222/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco.html |date=2007-07-03 }}, [[Universitato de Kalgario|ucalgary.ca]] {{Trad|en|Vasco da Gama|601321182|ru|Васко да Гама|62383049}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Elstara}} {{ADLS|2018|10}} {{Vivtempo|GAMA, Vasco}} [[Kategorio:Portugalaj esploristoj]] [[Kategorio:Epoko de Malkovroj]] [[Kategorio:Historio de Portugalio]] [[Kategorio:Historio de Barato]] [[Kategorio:Esploristoj de Azio]] [[Kategorio:Esploristoj de Afriko]] [[Kategorio:Historio de Mozambiko]] 9mh5p7ae6manzuppzjhkgze7rged4fd 0 32417 9491497 9045217 2026-10-11T11:31:30Z A.R. Mamduhi 245 Aldono de ligilo al EToSo 9491497 wikitext text/x-wiki '''Etoso''' (el la [[antikva greka lingvo|greka lingvo]] ''ἦθος'', "etos", kiu signifas [[karaktero]]n) estas spirita [[atmosfero]], "[[aero]]" de iu [[medio]], [[loko]] aŭ [[renkontiĝo]]. Kvankam la vorto povas esti uzata ĝenerale por iu ajn aranĝo aŭ loko, oni kutime uzas ĝin por priskribi certajn Esperanto-aranĝojn aŭ ties specifajn, jam tradiciajn, eventojn (ekzemple [[gufujo]]n dum [[Internacia Seminario|IS]]). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=etos}} * [[Esperanto-kursaro Tibor Sekelj|EToSo – Esperanto-kursaro Tibor Sekelj]] * [[Monda Etiko]] * [[Etologio]] * [[Mojoso]] [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Etikaj nocioj]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Etiko]] tgcvozdnj376c6loskdgbea4y5s4cdc 9491498 9491497 2026-10-11T11:37:38Z A.R. Mamduhi 245 Aldonis pri EToSo 9491498 wikitext text/x-wiki ''Se vi serĉas EToSo, vidu la artikolon [[Esperanto-kursaro Tibor Sekelj]].'' '''Etoso''' (el la [[antikva greka lingvo|greka lingvo]] ''ἦθος'', "etos", kiu signifas [[karaktero]]n) estas spirita [[atmosfero]], "[[aero]]" de iu [[medio]], [[loko]] aŭ [[renkontiĝo]]. Kvankam la vorto povas esti uzata ĝenerale por iu ajn aranĝo aŭ loko, oni kutime uzas ĝin por priskribi certajn Esperanto-aranĝojn aŭ ties specifajn, jam tradiciajn, eventojn (ekzemple [[gufujo]]n dum [[Internacia Seminario|IS]]). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=etos}} * [[Esperanto-kursaro Tibor Sekelj|EToSo – Esperanto-kursaro Tibor Sekelj]] * [[Monda Etiko]] * [[Etologio]] * [[Mojoso]] [[Kategorio:Filozofia terminologio]] [[Kategorio:Etikaj nocioj]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Etiko]] k8nfr3ka1gdymvh7kdsxr8miby5jmq5 0 33404 9491398 9478465 2026-10-11T04:23:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Karaĉio | devena_nomo = {{lang-sd|{{nastaliq|ڪراچي}}}}, {{Lang-ur|{{nastaliq|وزیر مینشن}}}} | alia_nomo = {{Lang-en|Karachi}} | alia nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Karachi_Pak_collage.jpg | dosiero2 = Karachi Montage 02.PNG | piedlinio = <div>'''Dekstrume de supre:<br />''' ''[[Mazar-e-Quaid]]'', [[Plaĝo de Hawke|Plaĝo de ''Hawke'']], [[Halo Frejr]], ''[[Karachi Port Trust Building]]'', [[Palaco Mohata]], [[Haveno de Karaĉio]]</div> }} | dosiero_priskribo = Fotomontaĵo | dosiero_grandeco = 300 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Dosiero:CDGKlogo.png | blazono priskribo = Blazono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = Urbo de la ''[[Muhammad Ali Jinnah|Quaid]]''{{sfn|Sarina Singh|2008|p=164}}, [[Parizo]] de la Oriento<ref name="nadeemf.paracha" /><ref>{{cite news|last1=Ghosh|first1=Palash|title=Karachi, Pakistan: Troubled, Violent Metropolis Was Once Called 'Paris Of The East'|url=http://www.ibtimes.com/karachi-pakistan-troubled-violent-metropolis-was-once-called-paris-east-1396265|access-date=[[8-a de januaro]] [[2017]]|work= International Business Times |date={{dato|2013-08-22}}|ref=However, decades ago, Karachi was a very different place{{snd}}so different, in fact, that in 1942 the city charmed American soldiers enough they dubbed it the "Paris of the East".|language=en}}</ref>, Urbo de la lumoj<ref name="nadeemf.paracha" />, Fianĉino de la urboj{{sfn|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012|p=98}}{{sfn|Sind Muslim College|1965}} <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = [[Pakistano]] | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Sindo]] | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Dividaĵo Karaĉio | regiono tipo = Dividaĵo | histregiono = | histregiono_noto = | distrikto = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | direkcio_situo = | direkcio_municipo = | leviĝo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = PK-SD <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | establita_tipo = Setlo | establita1 = 1880 <!-- ne funkcias! --> | establita_tipo1 = Metropola konsilio <!-- ne funkcias! --> | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> <!-- Adinistrado --> | parto = 7 | parto tipo = Distriktoj<ref name="govt">{{cite web |url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |title=District in Karachi |publisher=Karachi Metropolitan Corporation |access-date=2014-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |archive-date=2014-05-30 |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |date=2014-05-30 }}</ref> <!-- | p1 = [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] | p2 = [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]] | p3 = [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]] | p4 = [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]] | p5 = [[Distrikto Korangi|Korangi]] | p6 = [[Distrikto Malir|Malir]] | p7 = [[Distrikto Kemari|Kemari]] --> <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Pakistana Norma Tempo|PKT]] | utc_offset = +05:00 | horzono_DST = | utc_offset_DST = | poŝtkodo = 74XXX – 75XXX | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> |Mapo en angulo= | mapo = | mapo_priskribo = Situo en provinco [[Sindo]] de Pakistano. | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de la urba areo de Karaĉio | mapo1_lokumilo = Karaĉio (urba areo) | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situa mapo de centra Karaĉio | mapo2_lokumilo = Centra Karaĉio |mapligilo = jes |zomo=7 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | statistiko = | retpaĝo = {{URL|www.kmc.gos.pk/}} | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- *** Trajtoj *** --> | materialo = | arkitekto = | stilo = <!-- *** Trajtoj de biblioteko, muzeo, ktp *** --> | stoko = | lingvoj = }} '''Karaĉio'''<ref name=PIV2020>{{citaĵo el la reto|url=https://vortaro.net/#Kara%C4%89io_kd|titolo=''Karaĉio'' en PIV 2020|jaro=2020|alirdato={{dato|2023-02-05}}|lingvo=eo}}</ref> aŭ fojfoje '''Karaĉo''' ({{Lang-sd|{{Nastaliq|ڪراچي}}}}; {{Lang-ur|{{Nastaliq|کراچی}}}} [karaĉi] {{aŭdigo|Karachi_pronunciation.ogg}}; {{Lang-en|Karachi}}, {{IFA|/kəˈrɑːtʃi/}}) estas la plej loĝata urbo en [[Pakistano]] kaj la 12-a plej loĝata urbo en la mondo, kun loĝantaro de pli ol 20 milionoj.<ref name="pt28Aug2017">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/28/ten-major-cities-population-up-by-74pc/|titolo=Ten major cities' population up by 74pc|alirdato={{dato|2017-10-21}}|lingvo=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |title=Population size and growth of major cities |publisher= Pakistana Servo de Statistiko |year=1998 |access-date=2016-02-18 |archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114132327/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/614409/population-explosion-put-an-embargo-on-industrialisation-in-karachi/|titolo=Population explosion: Put an embargo on industrialisation in Karachi|alirdato=2017-06-16|familia nomo=Amer|persona nomo=Khawaja|dato=2013-06-10|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Ĝi troviĝas ĉe la suda parto de la lando, laŭlonge de la bordo de la [[Araba Maro]]. Ĝi estas la eks-ĉefurbo de Pakistano kaj la hodiaŭa ĉefurbo de la provinco [[Sindo]]. Rangita kiel [[Mondurbo|tutmonda urbo de kategorio «beta»]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|titolo=GaWC&nbsp;– The World According to GaWC 2008|alirdato=2009-09-14|dato=2009-06-03|eldoninto=Lboro.ac.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|arkivdato=2016-08-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|title=GAWC World Cities Ranking List|publisher=Diserio.com|access-date=2009-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|archive-date=2010-02-22|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |date=2010-02-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |arkivdato=2010-02-22 }}</ref> ĝi estas la ĉefa industria kaj [[financa centro]] de Pakistano,<ref name="PIGJE">{{Cite web|url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|title=PIGJE|website=pigje.com.pk|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|archive-date=2014-09-30|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |date=2014-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |arkivdato=2014-09-30 }}</ref> produktanta [[MEP (ekonomio)|MEP]]-on de pli ol 200 miliardoj [[Usona dolaro|USD]] ([[Aĉetpova egaleco|APE]]), en 2021.<ref name="nation.com.pk">{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/01-Sep-2020/karachi-the-backbone-of-pakistan?version=amp|titolo=Karachi: The backbone of Pakistan|jaro=2020|monato=septembro|lingvo=en}}</ref><ref name="finance.gov.pk">{{Citaĵo el la reto|url=http://finance.gov.pk/|titolo={{!}} Finance Division {{!}} Government of Pakistan {{!}}|lingvo=en|alirdato=2023-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|arkivdato=2022-01-27}}</ref> Laŭ raporto de la registara organizo ''FBR'', la urbo Karaĉio pagis 9 miliardojn da USD (25% el tuta lando) kiel impostoj dum la fiska jaro inter julio 2021 kaj majo 2022. Karaĉio estas la plej [[Kosmopolitismo|kosmopolita]] urbo de Pakistano, kaj la plej malsama en terminoj de lingvoj, etnoj kaj religioj;<ref name="Penguin Publishing Group">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bbjaCwAAQBAJ&q=Instant%20City%3A%20Life%20and%20Death%20in%20Karachi|titolo=Instant City: Life and Death in Karachi|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Inskeep|persona nomo=Steve|jaro=2012|eldoninto=Penguin Publishing Group|ISBN=978-0-14-312216-6|paĝoj=284|lingvo=en}}</ref> ĝi ankaŭ estas unu el la plej [[Socialliberalismo|socie liberalaj]] urboj de Pakistano.<ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|date=2014-09-26|access-date=2016-03-08|language=en}}</ref><ref name="India Today">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://indiatoday.intoday.in/story/worlds-most-dangerous-country/1/149333.html|titolo=Karachi: World's most dangerous city|alirdato=2016-10-24|familia nomo=Abbas|persona nomo=Qaswar|lingvo=en|citaĵo=Karachi, Pakistan's largest city, with a population of approx. 3.0 [[crore]] (Mumbai has 2{{nbsp}}crore people) is the country's most educated, liberal and secular metropolis.|verkaĵo=[[India Today]]}}</ref><ref name="dw.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dw.com/en/pakistani-journalists-face-threats-from-islamists/a-16221061|titolo=Pakistani journalists face threats from Islamists|alirdato=2016-10-24|eldoninto=Deutsche Welle|lingvo=en|citaĵo=This all happened in the heart of Karachi{{snd}}a relatively liberal city with a population of more than 15 million.}}</ref> Karaĉio servas kiel transportada [[nabo]] kaj enhavas du el la plej grandaj havenoj de Pakistano, t.e., la [[haveno de Karaĉio]] kaj la [[haveno Kasim]], kaj ankaŭ la plej trafika flughaveno de Pakistano: la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]].<ref>{{Cite web|title=Details – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|access-date=2021-07-10|website=www.cia.gov|archive-date=2021-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |date=2021-07-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |arkivdato=2021-07-10 }}</ref> Karaĉio estas ankaŭ amaskomunikila centro, kaj gastigas sciigajn elsendojn kaj industriojn pri filmoj kaj modo. Multaj el la [[Plurnacia kompanio|plurnaciaj firmaoj]] kaj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejon en Karaĉio. La urbo eĉ altiras al si turistojn, dank'al al siaj pitoreskaj plaĝoj, historiaj konstruaĵoj kaj butikcentroj. La ĉirkaŭa regiono estas loĝata ekde miljaroj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/626458/the-flintstones-karachis-stone-age-proves-history-didnt-start-with-the-muslims/|titolo=Karachi's Stone Age proves history didn't start with the Muslims|alirdato=2016-10-16|familia nomo=Mahim|persona nomo=Maher|dato=2013-11-03|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> sed la urbo estis formale fondita kiel fortikigita vilaĝo nome ''Kolaĉi'' nur en 1729.<ref name="Studies on Karachi">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mSbXCgAAQBAJ&q=Studies%20on%20Karachi%3A%20Papers%20Presented%20at%20the%20Karachi%20Conference%202013&pg=PR11|titolo=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Askari|persona nomo=Sabiah|jaro=2015|eldoninto=Cambridge Scholars Publishing|ISBN=978-1-4438-7744-2|lingvo=en}}</ref><ref name="HarperCollins Publishers">{{Cite book|last1=Gayer|first1=Laurent|url=https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|year=2014|publisher=HarperCollins Publishers|isbn=9789351160861|pages=368|access-date=2016-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223071518/https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|archive-date=2016-12-23|url-status=live|language=en}}</ref> La kolonio fariĝis tre pli grava kun la alveno de la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] meze de la 19-a jarcento. La britaj administrantoj starigis grandajn projektojn por transformi la urbon en gravan [[havenurbo]]n kaj konekti ĝin kun la vasta fervoja reto de la [[Hinda subkontinento]].<ref name="HarperCollins Publishers" /> Ĉe la tempo de la [[Dispartigo de Hindio]] en 1947, la urbo estis la plej granda en Sindo, kun loĝantaro de {{Ĉirkaŭ|400 000}} homoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> Post la [[Tago de la Sendependeco de Pakistano|sendependeco de Pakistano]], la urbo spertis egan ŝanĝon pri loĝantaro kaj [[demografio]] kun la alveno de centoj de miloj de [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], [[urdua]]-parolantoj islamanaj rifuĝintoj kiu enmigris en Karaĉion el [[Barato]];<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pqa.gov.pk/about_karachi.php|titolo=Port Qasim &#124; About Karachi|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Port Qasim Authority|lingvo=en}}</ref> samtempe okazis amasa elirado de la tiamaj hinduaj loĝantoj, kiuj malkreskiĝis de {{nombro|51.1}}% ĝis {{nombro|1.7}}% de la totala loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-12-06|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf|title=Population According to Religion|work=Census of Pakistan, 1951|page=8,22|language=en}}</ref> La urbo spertis rapidan ekonomian kreskon post la sendependeco, altirante al si migrantojn el tuta Pakistano kaj ankaŭ el aliaj regionoj en [[suda Azio]].<ref name="Rowman & Littlefield">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |last1=Brunn |first1=Stanley |title=Cities of the World: World Regional Urban Development |year=2008 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-5597-6 |pages=647 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223064712/https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&printsec=frontcover#v=onepage&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |archive-date=2016-12-23 |access-date=2016-10-30 |language=en}}</ref> Laŭ la censo de Pakistano de [[2017]], la totala loĝantaro de Karaĉio estis {{nombro|16051521}}, kun {{nombro|14.9}} milionoj el tiuj homoj loĝantaj en la urbaj areoj. Karaĉio estas unu el la plej rapide-kreskantaj urboj de la mondo<ref name="Kotkin">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joelkotkin/2013/04/08/the-worlds-fastest-growing-megacities/|title=The World's Fastest-Growing Megacities|first=Joel|last=Kotkin|website=Forbes|language=en}}</ref> kaj havas gravajn komunumojn reprezentantaj preskaŭ ĉiujn [[Etnoj en Pakistano|etnajn grupojn en Pakistano]]. En Karaĉio loĝas pli ol du milionoj da [[Bengaloj en Pakistano|Bengalaj enmigrintoj]], miliono da [[Afganoj en Pakistano|Afganaj rifuĝintoj]] kaj ĝis {{nombro|400000}} [[Rohinĝoj]] el [[Birmo|Mjanmao]].<ref name="Falling back">{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\17\story_17-12-2006_pg12_3 |title=Falling back |website=Daily Times |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805231755/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3 |archive-date=2011-08-05|language=en}}</ref><ref name="cidcm.umd.edu">{{cite web |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |title=Chronology for Biharis in Bangladesh |publisher=Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland |date=2007-01-10 |access-date=2010-05-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |archive-date=2010-06-02 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |date=2010-06-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |arkivdato=2010-06-02 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Craig|first1=Time|title=Pakistan cracks down on Afghan immigrants, fearing an influx as U.S. leaves Afghanistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/pakistan-cracks-down-on-afghan-immigrants-fearing-an-influx-as-us-leaves-afghanistan/2014/05/12/74057f62-cfa9-11e3-b812-0c92213941f4_story.html|access-date=2016-10-24|newspaper=The Washington Post|quote=Qaim Ali Shah, the chief minister of Sindh province in southern Pakistan, said at a news conference in February that there were already more than 1{{nbsp}}million illegal Afghan immigrants living in Karachi, a rapidly growing city of 22&nbsp;million people.|language=en}}</ref> La industria kaj financa centro de Karaĉio havas formalan ekonomion kun taksita valoro de 190 miliardoj da USD en 2021, la plej grava en la lando.<ref>{{Cite web|url=http://finance.gov.pk/|title=&#124; Ministrejo pri Financoj &#124; Registaro de Pakistano &#124;|website=finance.gov.pk|language=en|accessdate=2023-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|archivedate=2022-01-27}}</ref><ref name="Lloyd's">{{Cite web|url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|title=Karachi factsheet: Lloyd's City Risk Index|website=Lloyd's City Risk Index 2015–2025|publisher=Lloyd's|author1=Centre for Risk Studies at the University of Cambridge Judge Business School|access-date=2016-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124092115/http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|archive-date=2016-11-24|url-status=dead|language=en}}</ref> Karaĉio kolektas 35% el la [[Impostoj en Pakistano|impostoj de Pakistano]]<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|title=The importance of Karachi – The Express Tribune|date=2015-10-12|website=The Express Tribune|access-date=2016-06-13|language=en}}</ref> kaj produktas proksimume 25% el [[Ekonomio de Pakistano|tuta MEP de Pakistano]].<ref name="adb">{{Cite web|url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|title=Karachi Mega-Cities Preparation Project|author=Asian Development Bank|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|archive-date=2011-08-06|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |arkivdato=2011-08-06 }}</ref><ref name="coastline">{{Cite web|url=http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|title=The Karachi Coastline Case|author=The Trade & Environment Database|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|archive-date=2011-08-11|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm |date=2011-08-11 }}</ref> Ĉirkaŭ 30% el Pakistana industria produktado devenas de Karaĉio,<ref name="stepmother">{{Cite web|url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|title=Karachi: Step-motherly treatment|author=Pakistan and Gulf Economist|access-date=2007-10-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|archive-date=2011-07-21|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> dum la havenoj de Karaĉio pritraktas {{Ĉirkaŭ|95%}} el [[eksterlanda komerco de Pakistano]].<ref name="a">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA18|titolo=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|jaro=2014|eldoninto=[[Rand Corporation]]|ISBN=978-0-8330-8750-8|paĝoj=18,88|lingvo=en}}</ref> Ĉirkaŭ 90% el la plurnaciaj kompanioj kaj 100% el bankoj laborantaj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio.<ref name="a" /> Karaĉio estas konsiderata kiel la ĉefurbo de la modo en Pakistano<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1026258|title=Fashion through the ages|last=Isani|first=Aamna Haider|date=2013-05-05|work=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|location=Pakistan|access-date=2018-11-23|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theglobeandmail.com/life/fashion-and-beauty/fashion/karachi-the-next-fashion-capital/article597194/|titolo=Karachi the next fashion capital?|alirdato=2018-11-23|lingvo=en}}</ref> kaj gastigas la ĉiujaran [[Moda semajno de Karaĉio|Modan semajnon de Karaĉio]], ekde 2009.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/02/23/pakistan.lahore.fashion.weel/index.html|titolo=Pakistan's fashionistas: We aren't revolutionaries – CNN|alirdato=2018-11-23|familia nomo=Khalid|persona nomo=Kiran|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html|title=Fashion Week Comes to Pakistan Amid Mayhem|last=Waraich|first=Omar|date=2009-11-11|magazine=Time|access-date=2018-11-23|issn=0040-781X|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190707074743/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html |date=2019-07-07 }}</ref> Konata kiel la «urbo de la lumoj» ({{Lang-ur|{{nastaliq|روشنين جو شهر}}}}) dum la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]] pro sia vigla [[dumnokta vivo]],<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=18,256|lingvo=en}}</ref> Karaĉio estis ankaŭ plagita de akra etna, sekta kaj politika konflikto en la [[1980-aj jaroj]] kun la grand-skala alveno de armiloj dum la [[Sovetia-afgana milito|Sovetia-Afgania milito]].<ref name="violentEnd">{{cite news|title=2011 brings a violent and bloody year of ethnic conflict to Karachi, Pakistan|url=http://www.pri.org/stories/2012-01-19/2011-brings-violent-and-bloody-year-ethnic-conflict-karachi-pakistan|access-date=2016-10-16|agency=Public Radio International|date=2012-01-19|language=en}}</ref> La urbo fariĝis malfeliĉe fama pro ties oftaj perfortaj krimoj; tamen lastatempe la nombro de registritaj krimoj tre malpliiĝis dank'al la programo de la [[politika partio MQM]] kontraŭ la krimuloj kaj la [[Islamismo|Islamismaj]] radikaluloj kaj al la sekva agado de la [[Pakistanaj Gardistoj]] ({{Lang-en|Pakistani Rangers}}), ekde 2013.<ref name="New York TImes">{{cite news|last1=ur-Rehman|first1=Zia|title=Crime Down in Karachi, Paramilitary in Pakistan Shifts Focus|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-date=2022-01-03 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2016-10-22|work=[[The New York Times]]|date=2015-11-07|language=en}}{{cbignore}}</ref> Kiel rezulto de tiu ĉi operacio, Karaĉio ĉesis esti la 6-a plej danĝera urbo de la mondo (takso 2014), kaj iĝis la 128-a (takso 2022).<ref name=":14">{{Cite web|title=Karachi's ranking improves on World Crime Index|url=https://www.geo.tv/latest/347857-karachis-ranking-improves-on-world-crime-index|access-date=2021-05-02|website=www.geo.tv|language=en}}</ref> == Etimologio == Antaŭ ol la sendependeco, la urbo estis ordinare nomata ''Karanĉi'' en la [[Urduo|urdua]], kvankam la anglalingva literumo ''Karachi'' («Karaĉi») fariĝis pli populara post iom da tempo.<ref>{{cite web |title=Pakistan Emergency Situational Analysis – District Karachi |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/PESA_DP_Karachi.pdf |publisher=Alhasan Systems |page=14 |year=2015|language=en}}</ref> Moderna Karaĉio estis laŭdire fondita en 1729 kiel la kolonio de Kolaĉi-ĝo-Got dum la regado de la [[Kalhora dinastio]].<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire honore de [[Mai Kolaĉi]], kies filo —laŭ rakonto— mortigis viro-manĝantan krokodilon en la vilaĝo post ke la besto jam mortigis siajn pliaĝajn fratojn.<ref name="Studies on Karachi" /> La nomo «Karaĉi», mallongigita kaj koruptita versio de la originala nomo ''Kolachi-jo-Goth'', estis uzita por la unuafoje en nederlanda raporto de 1742 pri ŝippereo proksime al la kolonio.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Historio == {{Ĉefa artikolo|Historio de Karaĉio}} === Antikva historio === [[Dosiero:PK_Chaukhandi_Necropolis_near_Karachi_asv2020-02_img08.jpg|eta|La tombejo Ĉauĥandi (15a‒18-a jarcentoj) estas kandidato kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|monda heredaĵa situo]] de UNESKO.]] La regionon ĉirkaŭ Karachi ekloĝis homoj miljaroj antaŭe. Situoj de [[malfrua Paleolitiko]] kaj de [[Mezolitiko]] estis eltrovitaj sur la [[montetoj Mulri]] ĉe la norda periferio de Karaĉio. Laŭ la arĥeologoj, ĉi tiu unuaj loĝantoj estis [[ĉasistoj-kolektistoj]], de kiuj oni trovis antikvajn [[Ŝtona ilo|ilojn el ŝtono]]. Oni supozas, ke la vasta regiono de Karaĉio estis jam konata inter la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]], kaj eble ĝi estis la ejo de la [[Barbarikon]], t.e., de la antikva havenurbo kiu troviĝis ĉe la apuda delto de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=cHBdDwAAQBAJ&pg=PT118|titolo=Silk, Slaves, and Stupas: Material Culture of the Silk Road|familia nomo=Whitfield|persona nomo=Susan|aŭtoroligilo=Susan Whitfield|jaro=2018|eldoninto=[[University of California Press]]|ISBN=978-0-520-95766-4|paĝo=118|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Tan|first1=Chung|last2=Geng|first2=Yinzeng|title=India and China: twenty centuries of civilization interaction and vibrations|url=https://books.google.com/books?id=Wx1uAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture, Centre for Studies in Civilizations|isbn=978-81-87586-21-0|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QkAaAQAAIAAJ&pg=PA159|titolo=The Month|jaro=1912|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sun|first1=Zhixin Jason|author-link1=Zhixin Jason Sun|last2=Hsing|first2=I-tien|author-link2=I-tien Hsing|last3=Liu|first3=Cary Y.|author-link3=Cary Y. Liu|last4=Lu|first4=Pengliang|last5=Tseng|first5=Lillian Lan-ying|last6=Hong|first6=Yang|last7=Yates|first7=Robin D. S.|last8=Zhang|first8=Zhonglin Yukina|title=Age of Empires: Art of the Qin and Han Dynasties|url=https://books.google.com/books?id=X6RODgAAQBAJ&pg=PR14|year=2017|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-617-4|page=14|language=en}}</ref> Verŝajne, Karaĉio estas la situo nome Ramja, priskribita en antikvaj grekaj tekstoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|title=From Rambagh to Arambagh|last1=Hasan|first1=Arif|date=2009-05-07|website=[[The News International]]|location=Karachi|access-date=2020-04-17|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802193927/https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|url-status=dead|language=en}}</ref> La antikva ejo de Krokola, [[natura haveno]] okcidente de la Induso kie [[Aleksandro la Granda]] kondukis sian floton kontraŭ [[Aĥemenida Asirio]], eble troviĝis proksime al la delto de la [[rivero Malir]] de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JggZAQAAIAAJ&q=krokola|titolo=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography|familia nomo=Kapoor|persona nomo=Subodh|jaro=2002|eldoninto=Cosmo Publications|ISBN=978-81-7755-298-0|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rKA9AAAAMAAJ|titolo=A Physical and Economic Geography of Sind: The Lower Indus Basin|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1959|eldoninto=Sindhi Adabi Board|lingvo=en}}</ref> kvankam kelkaj kredas, ke ĝi troviĝis proksime al [[Gizri]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QAxuAAAAMAAJ&q=krokola|titolo=The Greeks in ancient Pakistan|familia nomo=Samad|persona nomo=Rafi U.|jaro=2002|eldoninto=Indus Publications|ISBN=978-969-529-001-9|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ioE2AAAAMAAJ&q=alexander+great+karachi&pg=PR22|titolo=The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodoros, Plutarch and Justin: Being Translations of Such Portions of the Works of These and Other Classical Authors as Describe Alexander's Campaigns in Afghanistan, the Punjâb, Sindh, Gedrosia and Karmania|familia nomo=McCrindle|persona nomo=John Watson|jaro=1896|eldoninto=A. Constable and Company|lingvo=en}}</ref> Neniu alia natura haveno ekzistas proksime al la riverdelto de la Induso kiu povintus gastigis tiel grandan floton.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HFA1AQAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Identification and description of some old sites in Sind and their relation with the physical geography of the region|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1938|lingvo=en}}</ref> [[Nearĥo]], kiu komandis la mararmeon de Aleksandro, ankaŭ menciis montan insulon nome «[[Morontobara]]» kaj apuda ebena insulo nome «''Bibakta''», kiu kolonia-epokaj historiistoj identigis kiel la situoj de [[Manora (Karaĉio)|Manora]] kaj [[Kiamari (ejo)|Kiamari]] (aŭ eble [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]]), respektive, surbaze de grekaj priskriboj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=S5deAAAAcAAJ&pg=PA180|titolo=The Voyage of Nearchus from the Indus to the Euphrates, Collected from the Original Journal Preserved by Arrian ...: Containing an Account of the First Navigation Attempted by Europeans in the Indian Ocean|familia nomo=Vincent|persona nomo=William|aŭtoroligilo=William Vincent (priest)|jaro=1797|eldoninto=T. Cadell jun. and W. Davies|paĝo=180|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA729|titolo=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|familia nomo=Houtsma|persona nomo=M. Th|jaro=1993|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-09790-2|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lFFJAAAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Sind: A General Introduction|familia nomo=Lambrick|persona nomo=H. T.|jaro=1975|eldoninto=Sindhi Adabi Board|ISBN=9780195772203|lingvo=en}}</ref> Ambaŭ la areoj daŭre estis insulo ĝis plejparto de la kolonia epoko, kiam detritaj sedimentoj fine konektis ilin kun la kontinento.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC&q=manora+island+silting|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref> En 711 n.e., [[Muhammad bin Kasim|Mahometo bin Kasim]] konkeris la valojn de [[Sindo]] kaj de la Induso, kune kun la haveno de [[Debal]], de kie li puŝis siajn armeojn cetere en la valon de Induso en 712.<ref>{{cite web |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |title=A Karachi history |website=www.houstonkarachi.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |archive-date=2013-09-24 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |arkivdato=2013-09-24 }}</ref> Kelkaj identigis la havenon kun Karaĉio, kvankam kelkaj aliaj rebatis, ke la lokon estis ie inter Karaĉio kaj la apuda urbo [[Thatta|Tata]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kT5JvRZCixQC&q=karachi+debal&pg=PA297|titolo=The Ancient Geography of India: The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang|familia nomo=Cunningham|persona nomo=Alexander|dato=2013-03-28|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-108-05645-8|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nZ2SHSk3k6cC&pg=PA222|titolo=Appendix to the Arabs in Sind, Vol.III, Part 1, of the Historians of India &#91;sic&#93;|familia nomo=Elliot|persona nomo=Henry Miers|aŭtoroligilo=Henry Miers Elliot|jaro=1853|eldoninto=S. Solomon & Company|paĝo=222|lingvo=en}}</ref> [[Mirza Ghazi Petegas|Mirza Gazi Petegas]], la [[Mogola Imperio|Mogola]] administranto de Sindo, sukcese promotis evoluadon de marborda Sindo kaj de la areo apud la [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Sub lia regado, la fortifikaĵoj en la regiono servis kiel bastionoj kontraŭ la [[Portugala lingvo|portugalaj]] trudeniroj en [[Sindo]]n. En 1553–54, [[Otomana Imperio|Otomana]] [[admiralo]] ''[[Seydi Ali Reis]]'', menciis malgrandan havenon laŭ la Sinda marbordo nome «Koraŝi» kiu eble estis hodiaŭa Karaĉio.<ref>{{Cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan|author-link1=Jonathan Bloom|last2=Blair|first2=Sheila|author-link2=Sheila Blair|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set|url=https://books.google.com/books?id=i4LrAAAAMAAJ|year=2009|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-530991-1|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=kaurashi+karachi&pg=PA20|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7PZtAAAAMAAJ&q=kaurashi+karachi|titolo=Sindh, Studies Historical|familia nomo=Balocu|persona nomo=Nabī Bak̲h̲shu K̲h̲ānu|jaro=2002|eldoninto=Pakistan Study Centre, University of Sindh|ISBN=978-969-8135-13-3|lingvo=en}}</ref> La [[tombejo Ĉauĥandi]] en la modernaj antaŭurboj de Karaĉi estis konstruita ĉirkaŭ je ĉi tiu tempo, t.e., inter la 15-a kaj 18-a jarcentoj. === Loĝejoj ĉe Kolaĉi === [[Dosiero:Manora_Beach,_Karachi_Pakistan.jpg|eta|La fortikaĵo Manora, konstruita-en 1797 por defendi Karaĉion, estis kaptita de la britoj la 3-an de februaro 1839 kaj plifortigita dum 1888–1889.]] La Karaĉia historiisto ''[[Seth Naomal Hotchand]]'', kiu verkis en la 19-a jarcento, registris ke malgranda kolonio de 20–25 kabanoj ekzistis laŭ la haveno de Karaĉio kun la nomo «Dibro»; ĝi situis laŭlonge de surfaco da akvo nome ''Kolaĉi-ĝo-Kun''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=xA0rAAAAMAAJ&q=karachi+1729|titolo=History of Karachi: With Special Reference to Educational, Demographical, and Commercial Developments, 1839–1900|familia nomo=Haider|persona nomo=Azimusshan|jaro=1974|eldoninto=Haider|lingvo=en}}</ref> En 1725, grupo de [[Baluĉoj|Baluĉaj]] setlantoj el [[Makran]] kaj el la [[Ĥanejo de Kalat|Kalat]] ekloĝis en la vilaĝeto post fuĝi el la aridoj kaj tribaj venĝoj.<ref name=":10">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=manora+fort+karachi&pg=PA128|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> Nova setlejo estis konstruita en 1729 ĉe la ejo nome Dibro, kiu baldaŭ fariĝis konata kiel ''Kolaĉi-ĝo-Got'' («La vilaĝo Kolaĉi»).<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire en honoro de [[Mai Kolaĉi]], loĝanto de la malnova setlejo kies filo laŭ rakonto perforte mortigis viro-manĝantan krokodilon.<ref name="Studies on Karachi" /> Kolaĉi grandis {{Ĉirkaŭ|40}} hektarojn, kun kelkaj malgrandaj fiŝkaptadaj vilaĝoj disigitaj en ties proksimo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=IEErAAAAMAAJ&q=karachi+denso+hall|titolo=Brief Sketch of Karachi, the Nerve Center of Pakistan|familia nomo=Karachi (Pakistan)|jaro=1984|eldoninto=The Corporation|lingvo=en}}</ref> La fondintoj de la nova fortikigita kolonio estis Sindaj [[Banioj (kasto)|Banioj]]<ref name=":10" /> kaj probable devenis de la apuda urbo Ĥarak-Bandar, el kie ili fortiris post ke la haveno tie ŝlimiĝis en 1728 kaŭze de fortaj pluvoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Ap8IAAAAQAAJ&q=karachi+kharak+bandar&pg=PA396|titolo=A Gazetteer of the Province of Sindh|jaro=1874|eldoninto=G. Bell and Sons|lingvo=en}}</ref> Kolachi estis fortikigita kaj defendita kun kanonoj importitaj de [[Maskato]], en [[Omano]]. Sub la Talpuroj, la vojo ''Rah-i-Bandar'' estis konstruita kaj konektis la havenon de la urbo al la karavanaj stacioj.<ref name=":13">{{Cite web|title=Preserving cultural assets|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|date=2008-02-10|website=DAWN.COM|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> Ĉi tiu vojon poste cetere evoluigis la britoj kaj iĝis la vojo Bandar; finfine, ĝi ŝanĝis denove sian nomon kiel strato Mahometo Ali Ĝinah.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tixuAAAAMAAJ&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=Sampark: Journal of Global Understanding|jaro=2004|eldoninto=Sampark Literary Services|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=URnrr_A5wZ8C&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=The Herald|jaro=1993|eldoninto=Pakistan Herald Publications.|lingvo=en}}</ref> La nomo «Karaĉi» estis uzita unuafoje en nederlanda dokumento de 1742, en kiu negocista ŝipo nome «''de Ridderkerk''» estas ŝiprompiĝis apud la setlejo.<ref name=":1">''The Dutch East India Company (VOC) and Diewel-Sind (Pakistan) in the 17th and 18th centuries'', Floor, W. Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, 1993–1994, p. 49.</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|url=http://resources.huygens.knaw.nl/das/detailVoyage/95544|titolo=The Dutch East India Company's shipping between the Netherlands and Asia 1595–1795|alirdato=2015-06-14|dato=2015-02-02|lingvo=en}}</ref> Dum la 1770-aj jaroj, Karaĉio iĝis sub la kontrolo de la [[Ĥanejo de Kalat|Ĥano de Kalat]], kiu allogis duan moviĝon de Baluĉiaj setlantoj.<ref name=":10" /> En 1795, Karaĉio estis aneksita fare de la [[Talpura dinastio|Talpuroj]], ekkaŭzanta trian moviĝon de Baluĉiaj setlantoj kiu alvenis de centra Sindo kaj suda Panĝabio.<ref name=":10" /> La Talpuroj konstruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]] en 1797,<ref name=":03">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Vg0IAAAAQAAJ&pg=PA475|titolo=A handbook for India. Part ii. Bombay|familia nomo=Murray (publishers.)|persona nomo=John|jaro=1859|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HpKhAAAAMAAJ&pg=PA20|titolo=The Persian Gulf Pilot|jaro=1875|eldoninto=J. D. Potter.|lingvo=en}}</ref> kiu estis uzita por protekti la havenon de Karaĉio de [[Al-Qasimi|al-Kasimaj]] piratoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tGboFK2QPUwC&pg=PA162|titolo=The Blood-red Arab Flag: An Investigation Into Qasimi Piracy, 1797–1820|familia nomo=Davies|persona nomo=Charles E.|jaro=1997|eldoninto=University of Exeter Press|ISBN=978-0-85989-509-5|lingvo=en}}</ref> En 1799 aŭ 1800, la fondinto de la Talpura dinastio, Mir Fateh Ali Ĥan, permesis al la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Firmao]] sub ''Nathan Crow'' establi komercan poŝton en Karaĉio.<ref>{{Cite book|last=Huttenback|first=Robert A.|url=https://archive.org/details/britishrelations0000hutt|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/britishrelations0000hutt/page/3 3]|title=British Relations with Sind, 1799–1843: An Anatomy of Imperialism|year=1962|publisher=University of California Press|language=en}}</ref> Li estis permesita konstrui domon por li mem en Karaĉio ĉe tiu tempo, sed en 1802 li ricevis ordonon forlasi la urbon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=XcpmDwAAQBAJ&q=nathan+crow+sindh&pg=PT138|titolo=British Rule in India|familia nomo=Sunderlal|persona nomo=Pandit|dato=2018-08-01|eldoninto=SAGE Publishing India|ISBN=978-93-5280-803-8|lingvo=en}}</ref> La urbo daŭre esti regita de la Talpuroj ĝis ĝi estis okupota de armeoj sub la komando de [[John Keane]], en februaro 1839.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} === Brita kontrolo === [[Dosiero:A_street_in_Old_Town,_Karachi,_India._Photograph,_1897._Wellcome_V0029261.jpg|eta|Bildo de 1897 pri la strato Rampart de Karaĉio, en [[Mitadar]]]] [[Dosiero:FrereHall_Karachi.jpg|eta|Kelkaj el la plej famaj konstruaĵoj de Karaĉio, kiel [[Frere Halo|Halo Frejr]], datiĝas je la [[brita Raĝlando]].]] [[Dosiero:Karachi_Municipal_Corporation_(KMC)_Head_Office_at_M.A_Jinnah_Road_-_Photo_By_Aliraza_Khatri.jpg|alternative=|eta|Karaĉio oferas plurajn ekzemplojn de kolonia-epoka [[Hindo-Saracena arĥitekturo]], kiel la [[Karachi Urba Kompania Konstruaĵo|Konstruaĵo KMC]].]] La [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] konkeris Karaĉion la 3-an de februaro 1839, post kiam la armeo de {{HMS|Wellesley|1815|6}} ekpafis kaj rapide detruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]], kiu gardis la havenon de Karaĉio ĉe la [[Manora (Karaĉio)|duoninsulo Manora]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/recollectionsoff00neilrich|titolo=Recollections of Four Years' Service in the East with H.M. Fortieth Regiment|alirdato=2009-11-27|familia nomo=Neill|persona nomo=John Martin Bladen|jaro=1846|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Karachi ĉe la tempo estis {{Ĉirkaŭ|{{nombro|8000}}|{{nombro|14000}}}}<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=denso+hall+sandstone+1886+rupees|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref> kaj estis limigita al la urbomuro de [[Mithadar|Mitadar]], kun kelkaj antaŭurboj ĉe la hodiaŭa [[kvartalo Serai]].<ref name=":12">{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|title=Preserving cultural assets|date=2008-02-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> La Britaj trupoj, uzante la nomon «kompanio Bahadur» establis tendaron je la oriento de la venita urbo, kiu fariĝis la antaŭirinto de la moderna [[Kantonmento Karaĉio]]. La britoj poste transformis la kampadejon en militistan garnizono por helpi la britan militan penon dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]].<ref name="Oxford University Press" /> La [[Malnova Goao|portugala Goaa]] komunumo ekmigris al Karaĉio en la 1820-aj jaroj kiel negocistoj. La plimulto de la {{Ĉirkaŭ|{{nombro|100000}}}} kiu decidis migri [[Pakistano]]n koncentriĝis en urbo Karaĉio.<ref name=":32">{{Cite web |date=2022-04-16 |title=Celebrating Karachi's Goan connection {{!}} The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2352894/celebrating-karachis-goan-connection |access-date=2022-04-24 |website=tribune.com.pk |language=en}}</ref> La ĉefurbo de Sindo estis movita de [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] al Karaĉio en 1840, kiam Karaĉio estis aneksita al la [[Brita imperio|brita Imperio]] post Grava Generalo [[Charles James Napier]] kaptis la ceteron de Sindo kun sia venko kontraŭ la [[Talpura dinastio|Talpuroj]] ĉe la [[Batalo de Miani]]. Dank'al la 1843 aneksado, la 17-an de februaro la tuta provinco estis amalgamata kun la [[Prezidanteco Bombajo]] por la sekvantaj 93 jaroj kaj Karaĉio restis la sekcia ĉefsidejo. Kelkaj jaroj poste, en 1846, Karaĉio suferis grandan ĥoleran ekinfestiĝon, kiu igis la kreadon de la Ĥolera Komisiono de Karaĉio (kiu poste iĝis la civita registaro de la urbo).<ref name=":11">{{Cite book|url=http://shehri.org/img/Local%20&%20City%20Govt%20FINAL%20File.pdf|title=LOCAL AND CITY GOVERNMENT HANDBOOK – PROVINCE OF SINDH AND KARACHI CITY|year=2018|editor-last=Anwar|editor-first=Farhan|website=Shehri|isbn=978-969-9491-14-6|language=en}}</ref> La urbo disvolviĝis sub la administro de sia nova Komisionestro, [[Henry Bartle Frere|Henry Bartle Edward Frere]], kiu estis nomumita dum la 1850-aj jaroj. La britoj rekonis la stretgian gravecon de Karaĉio kaj starigis la [[Haveno de Karaĉio|havenon de Karaĉio]] en 1854. Karaĉio rapide iĝis transportnabo por brita Hindio pro la lastatempe-konstruita haveno kaj fervojinfrastrukturo, kaj ankaŭ pro la pliiĝo en agrikulturaj eksportaĵoj ekde la malfermo de produktivaj terpecoj de lastatempe-irigaciita tero en [[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabio]] kaj [[Sindo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1996|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> En 1856, la valoro de varoj komercitaj tra Karaĉio atingis £{{nombro|855103}}, kaj plugvidis la starigon de negocistaj oficejoj kaj staploj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=prF_ZLZKtggC&q=%22Indus+steam+flotilla%22+%22orient+inland%22&pg=PA35|titolo=Settlements of the Indus River|familia nomo=Bowden|persona nomo=Rob|jaro=2005|eldoninto=Capstone Classroom|ISBN=978-1-4034-5723-3|lingvo=en}}</ref> Laŭ takso, la loĝantaro en 1856 estis {{nombro|57000}}.<ref name=":3">{{Cite book|last=Heitzman|first=James|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/129 129]|title=The City in South Asia|date=2008-03-31|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-28963-9|language=en}}</ref> Dum la [[Hindia ribelo de 1857|Sipaja ribelo]] de 1857, la 21-a Indiĝena Infanterio, tiam postenigita ĉe Karaĉio, ribelis kaj deklaris la aliĝon al la ribela armeo en septembro 1857, kvankam la britoj kapablis rapide venki la ribelulojn kaj repreni la kontrolon de la urbo. Post la ribelo, la britaj koloniaj administrantoj daŭre disvolvis la infrastrukturon de la urbo, sed daŭre neglektis lokojn kiel [[Lyari|Ljari]], kiu estis la hejmo de la urba origina loĝantaro de Sindaj fiŝkaptistoj kaj Baluĉiaj nomadoj.<ref name=":5">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=dwUBCwAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PT242|titolo=Religion and Urbanism: Reconceptualising sustainable cities for South Asia|familia nomo=Narayanan|persona nomo=Yamini|dato=2015-11-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-75541-8|lingvo=en}}</ref> Kun la eko de la [[Usona Enlanda Milito]], la haveno de Karaĉio fariĝis grava katuno-eksportanta havenon,<ref name=":3" /> kaj la starigo de la firmaoj ''Indus Steam Flotilla'' kaj ''Orient Inland Steam Navigation Company'' kiuj transportis katunon el la cetero de Sindo al la haveno de Karaĉio kaj poste al teksaĵaj mietiejoj en Anglio.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=iew2AQAAMAAJ&q=Indus+steam+flotilla&pg=PA41|titolo=The Scinde Railway and Indus Flotilla Companies: Their Futility and Hollowness Demonstrated, Also an Exposure of the Delusion which Exists Respecting the Five Per Cent Guarantee, which Insures No Dividend Whatever to the Respective Shareholders|familia nomo=Clarke|persona nomo=S. H.|jaro=1858|eldoninto=Richardson Brothers|lingvo=en}}</ref> Dank'al la pliigitaj ekonomiajn ŝancojn, ekonomia migrantoj de pluraj etnecoj kaj religioj, inkluzive de Angloj-Britoj, [[Parsioj]], [[Maratoj]] kaj [[Kristianismo en Goao|Goaaj kristanoj]], inter la aliaj, venis loĝi en Karaĉion, kaj starigis multajn komercojn en la nova komerca distrikto [[Saddar|Sadar]].<ref name=":3" /> [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano, naskiĝis en la [[domego Vazir]] de Karaĉio en 1876 el tiuj migrantoj el [[Guĝarato]]. Publikaj konstruaĵaj dum tiu tempo sekvis [[Novgotiko|gotikan]] kaj [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracenan]] stilojn, inkluzive de la konstruo de [[Frere Halo|Halo Frejr]] en 1865 kaj de la [[Merkato Imperiestrino]] en 1889. Kun la kompletiĝo de la [[Sueza Kanalo]] en 1869, la posizio de la haveno de Karaĉio fariĝis eĉ pli grava.<ref name=":3" /> En 1878, la brita Raĝlando konektis Karaĉion kun la reto de la [[Brita Raĝlando|vasta fervoja sistemo de brita Hindio]]. En 1887, la haveno de Karaĉio estis radikale plibonigita per konekto al la fervojoj, kune kun vastigo kaj dragado de la haveno kaj konstruo de ondrompilo.<ref name=":3" /> La [[Sinagogo Magain Shalome|unua sinagogo de Karaĉio]] estis starigita en 1893.<ref>{{Cite book|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-8450-1|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|pages=325|language=en}}</ref> En 1899, Karaĉio fariĝis la plej granda eksportanta haveno de tritiko en la oriente de Eŭropo.<ref>[Herbert Feldman [1970]: ''Karachi Through a Hundred Years: The Centenary History of the Karachi Chamber of Commerce and Industry 1860–1960''. 2. ed. Karachi: Oxford University Press (1960).]</ref> En 1901, la loĝantaro de Karaĉio estis 117000 kun ceteraj 109000 se oni inkluzivis la [[Municipa Komisio de Karaĉio|municipan areon]]<ref name=":3" />. La britoj, sum ilia regado, starigis la [[Municipa Komisiono de Karaĉio|urban registaron de la municipo]]. La urbestro [[Seth Harchandrai Vishandas|Set Harĉandrai Viŝandas]], ankaŭ konata kiel la «Patro de moderna Karaĉio», stimulis la urban registaron por ke ili plibonigu purigajn kondiĉojn en la malnova urbo, kaj ankaŭ por konstrui gravajn infrastrukturajn en la nova urbo post lia balotado en 1911.<ref name="nadeemf.paracha">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=Dawn|date=2014-09-26|location=Pakistan|access-date=2016-03-10|language=en}}</ref> En 1914, Karaĉio fariĝis la plej granda haveno pri eksportado de tritiko el la tuta brita Imperio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UgMeAQAAMAAJ&q=karachi+1914+largest+port|titolo=Ansari's Trade & Industrial Directory of Pakistan|eldoninto=Ansari Publishing House.|lingvo=en}}</ref> dank'al grandaj irigaciaj laboroj en [[Sindo]], kiuj pliigis la produktokvantojn de tritiko kaj katuno .<ref name=":3" /> En 1924, la Aerodromo Strato Drig estis establita,<ref name=":3" /> nun nomata [[PAFa Bazo Faisal|Aerarmea Bazo Fajsal]]. La kreskanta graveco de Karaĉio kiel kosmopolita transportnabo kreskis la influon de ne-Sindanoj en la administro de Sindo. Jam en 1921, duono de la urbo naskiĝis ekstere de Karacîo.<ref name=":6">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=L0BeBAAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PA23|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014-07-01|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|lingvo=en}}</ref> Indiĝenaj Sindoj ĉagrenis pro ĉi tiu influo,<ref name=":3" /> kaj tiel plu ekde la 1-a de aprilo 1936, Sindo iĝis provinco sendependa el la Prezidanteco Bomajo, kun Karaĉio kiu denove iĝis ĉefurbo. En 1941, la loĝantaro de la urbo kreskiĝis ĝis 387000.<ref name=":3" /> === Post la sendependeco === [[Dosiero:Lord_Mountbatten_and_his_wife_Advena_in_Karachi_14_August_1947.jpg|eta|La [[Louis Mountbatten|lordo ''Mountbatten'']] kaj sia edzino [[Edwina Mountbatten|Edwina]] en Karaĉio la 14-an de aŭgusto 1947]] Kun la sukceso de la [[Pakistana Movado]] kaj la sendependeco de la lando en 1947, la 15-an de aŭgusto 1947 la ĉefurbo de Sindo estis movita de Karaĉio al Hajderabado, kaj Karaĉio fariĝis la nacia ĉefurbo de Pakistano. Karaĉio estis la plej granda urbo de Sindo, kun pli ol {{nombro|400000}} loĝantoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo havis iometan hinduan plimulton, ĉar ĉirkaŭ 51% el la loĝantaro estis hinduoj. La [[Dispartigo de Hindio|dispartigo]] kaŭzis la eliradon de multaj el la hinduaj loĝantoj de la urbo, kvankam Karaĉio, kiel plejparto de Sindo, restis relative paca kompare al la urboj en Panĝabio..<ref name=":7">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=M2vu7Odjz6kC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA278|titolo=The Global World of Indian Merchants, 1750–1947: Traders of Sind from Bukhara to Panama|familia nomo=Markovits|persona nomo=Claude|dato=2000-06-22|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-1-139-43127-9|lingvo=en}}</ref> Tumultoj ekis la 6-an de januaro 1948, post kiam plejparto de la hinduaj loĝantoj de Sindo fuĝis al Barato,<ref name=":7" /> kun la helpo de la Barata registaro.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2u_IU-aoNhwC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA53|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|dato=2007-11-14|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-51101-8|lingvo=en}}</ref> Karaĉio fariĝis la plej ŝatata centro por la novaj loĝejoj de la burĝaj [[Islamano|islamaj]] [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], rifuĝintoj kiu fuĝis el Barato; en majo de 1948, kun siaj novaj {{nombro|470000}} rifuĝintoj,<ref name=":8">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=n5c9ta97GeoC&q=post+partition+karachi|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|jaro=2010|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-13847-5|lingvo=en}}</ref> Karaĉio spertis treegan ŝanĝon pri demografio. En 1941, la islamanoj estis 42% el la loĝantoj de Karaĉio, sed en 1951 ili fariĝis pli ol 96% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=":6" /> La loĝantoj triobligis inter 1941 kaj 1951.<ref name=":6" /> La [[urdua]] anstataŭis la [[Sinda lingvo|sindan]] kiel la plej parolata lingvo de Karaĉio; la [[Sinda lingvo|sinda]] estis la denaska lingvo de 51% el Karaĉio en 1941, sed nur de {{nombro|8.5}}% en 1951, dum la [[Urduo|urdua]] kreskiĝis kaj fariĝis la denaska lingvo de 51% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name=":6" /> Po {{nombro|100000}} Muhaĝiraj rifuĝintoj alvenis ĉiujare en Karaĉion ĝis 1952. La Muhaĝiroj daŭre alvenis el malsamaj partoj de [[Barato]] ĝis {{nombro|2000}}.<ref name=":6" /> Karaĉio estis elektita kiel la unua ĉefurbo de Pakistano kaj estis administrita kiel federala distrikto aŭtonoma el Sindo ekde 1948,<ref name=":8" /> kaj la ĉefurbo de Sindo moviĝis denove el Hajderabado al Karaĉio, ĝis la nacia ĉefurbo estis movita al [[Rawalpindi|Ravalpindi]] en 1958.<ref>{{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date=2011-06-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}}</ref> Dum fremdaj ambasadejoj moviĝis for de Karaĉio, la urbo hodiaŭ gastigas multenombrajn konsulejojn, foje honoraj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Party, Government and Freedom in the Muslim World: Three Articles Reprinted from the Encyclopaedia of Islam, 2d Ed., V. 3, Parts 49–50|jaro=1968|eldoninto=Brill Archive|paĝo=37|lingvo=en}}</ref> Inter 1958 kaj 1970, la rolo de Karaĉio kiel ĉefurbo de Sindo ĉesis, pro la programo «Unu Unuo» ({{Lang-en|One Unity}}) leĝigita de Prezidanto [[Iskander Mirza]].<ref name="nadeemf.paracha" /> Karaĉio de la [[1960-aj jaroj]] estis rigardita kiel ekonomia modelo tra la mondo, kaj [[Seulo]], en Sud-Koreio, depruntis la duan «kvin-jara plano» de la urbo.<ref>Planning Commission, The Second Five Year Plan: 1960–65, Karachi: Govt. Printing Press, 1960, p. 393</ref><ref>Planning Commission, Pakistan Economic Survey, 1964–65, Rawalpindi: Govt. Printing Press, 1965, p. 212.</ref> Pluraj ekzemploj pri [[moderna arĥitekturo]] estis konstruitaj en Karaĉio dum ĉi tiu periodo, inkluzive de la maŭzoleo [[Mazar-e-Kaid]], la rekonebla [[Masjid e Tooba|Masĝid-e-Tuba]] kaj la ''[[Habib Banka Placo|Habib Bank Plaza]]'' (la tiama plej alta konstruaĵo el tuta suda Azio). La loĝantoj de la urbo de 1961 kreskiĝis je 369% komparite al 1941.<ref name=":6" /> Ekde la mezo de la 1960-aj jaroj, Karaĉio ekallogis grandajn nombrojn de [[Paŝtunoj]], [[Panĝabaj islamanoj|Panĝaboj]] kaj [[Kaŝmiroj]] el norda Pakistano.<ref name=":6" /> La 1970-aj jaroj vidis rapidegan kreskon de konstruaĵoj, financita per monsendaĵoj kaj investoj de la [[Arabaj ŝtatoj de la Persa golfo|Golfaj ŝtatoj]] kaj la apero de apartamentaj konstruaĵoj en la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PA40|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La prezoj de nemoveblaĵoj tre plialtiĝis dum ĉi tiu periodo, ĝenerante krizon pri loĝejoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rurrAAAAMAAJ&q=karachi+1970s+boom|titolo=Population Growth and Policies in Mega-cities: Karachi|jaro=1988|eldoninto=UN|lingvo=en}}</ref> La periodo ankaŭ vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|laboristajn tumultojn]] en industrioj de Karaĉio ekde 1970, kiuj estis perforte subpremitaj de la registaro de Prezidanto [[Zulfikar Ali Bhutto|Zulfikar Ali Buto]] ekde 1972 pluen.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=C28sDwAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PT205|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2017-07-15|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-086978-6|lingvo=en}}</ref> Por pacigi konservativajn fortojn, Buto malpermesis alkoholon en Pakistano kaj limigis la diskotekojn de Karaĉio kaj la kabaredojn; tiel ĉesis la antaŭe vigla dumnokta vivo de Karaĉio.<ref name=":9">{{Cite book|last1=Udupa|first1=Sahana|url=https://books.google.com/books?id=_jwlDwAAQBAJ&q=karachi+1970s+zia&pg=PA41|title=Media as Politics in South Asia|last2=McDowell|first2=Stephen D.|date=2017-07-14|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-97221-5|language=en}}</ref> La artaj agadoj de la urbo sceno estis cetere subpremitaj dum la regado de la diktatora generalo Zia-ul-Hak.<ref name=":9" /> Pro la islamigaj politikoj de Zia, la okcidentemaj alt-burĝoj de Karaĉio plejparte retiriĝis el la publikaj agadoj kaj, male, formis iliajn proprajn sociajn klubojn kiu fariĝis nealireblaj al la malriĉuloj.<ref name=":9" /> Ĉi tiu jardeko ankaŭ vidis enfluon de pli ol unu miliono de Beharaj enmigrintoj en Karaĉion el la lastatempe-fondita lando [[Bangladeŝo]] kiu apartigis el Pakistano ekde 1971. En 1972, la distrikto Karaĉio dividiĝis en tri distriktojn: [[Distrikto Orienta Karaĉio|orienta]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|okcidenta]] kaj [[Distrikto Suda Karaĉio|suda]]. La 1980-aj kaj 1990-aj jaroj spertis enfluon de preskaŭ unu miliono da [[Afganoj|Afganaj]] rifuĝintoj en Karaĉion, kiuj fuĝis el la Sovetia-Afgana milito.<ref name=":6" /> Post tio, aliaj rifuĝintoj enmigris el post-revolucia [[Irano]].<ref>{{Cite journal|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=C8D0B7394F7D074D6832875766C3D91E.tomcat1?fromPage=online&aid=1636848|title=Afghan refugees population in Pakistan|journal= Journal of Biosocial Science|month=julio|year= 1990|volume=22|issue=3|pages=269–279|publisher=Journals.cambridge.org|doi=10.1017/S0021932000018654|access-date=2010-05-06|last1=Yusuf|first1=Farhat|pmid=2169475|s2cid=33827916|language=en}}</ref> Ĉe ĉi tiu tempo, Karaĉio estis ankaŭ skuita de politika konflikto, dum la nombro de krimoj tre altiĝis kun la alveno de armiloj de la [[Enlanda milito en Afganio|milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> La konflikto inter la [[MQM (Pakistana partio)|partio MQM]] kaj etnaj [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]], [[Panĝaboj]] kaj [[Baluĉoj]] iĝis akra.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lSCMAgAAQBAJ&q=mqm+pashto+punjabi+sindhi+conflict|titolo=Mohajir Militancy in Pakistan: Violence and Transformation in the Karachi Conflict|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2010-04-05|eldoninto=Routledge|ISBN=9781135161927|lingvo=en}}</ref> La partio kune kun sia vasta reto de subtenantoj iĝis la celo de Pakistanaj sekurecaj fortoj kiel parto de la polemika «[[Operacio Pura-supre|operacio purigo]]» en 1992, klopodo por restarigi pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994.<ref name="Minahan">{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World|familia nomo=Minahan|persona nomo=James|jaro=2002|volumo=3|eldoninto=Greenwood|ISBN=978-0-313-32111-5|paĝoj=1277–78|lingvo=en}}</ref> Eĉ anti-hinduaj tumultoj naskiĝis en Karaĉio en 1992 sekve de la malkonstruo de la [[Babri Moskeo|moskeo Babri]] en Barato fare de grupo de hinduaj naciistoj antaŭe tiun saman jaron.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1992/12/08/world/pakistanis-attack-30-hindu-temples.html|titolo=PAKISTANIS ATTACK 30 HINDU TEMPLES|alirdato=2017-12-01|dato=1992-12-08|lingvo=en|verkaĵo=The New York Times}}</ref> En 1996, du novaj diskritoj estis kreitaj en la [[dividiĝo Karaĉio]], nome distriktoj [[Distrikto Centra Karaĉio|centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. Dum la 2010-aj jaroj aliaj centoj de miloj de Paŝtunaj rifuĝintoj alvenis post ke li fuĝis el [[konflikto en nord-okcidenta Pakistano]] kaj el la [[Pakistanaj inundoj de 2010]].<ref name=":6" /> Tiam Karachi fariĝis ĝenerale konata pro ties altaj indicoj de perfortaj krimoj, kune kun krimaj agadoj, militfarado de bandaĉoj, sektaj perfortoj kaj eksterleĝaj mortigoj.<ref name=":5" /> La registritaj krimoj tre malpliiĝis post polemika subpremada operacio kontraŭ krimuloj, la partio MQM kaj islamaj radikaluloj, iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj Gardistoj|Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> Rezulte de la operacio, Karaĉio pasis el la 6-a plej danĝera urbo pro krimoj el la mondo (en 2014), al nur la 128-a (en 2022).<ref name=":4">{{Cite web|last=Dawn.com|first=Imtiaz Ali {{!}}|date=2020-02-07|title=Karachi jumps 22 points since last year on global crime index|url=https://www.dawn.com/news/1533023|access-date=2020-03-04|website=Dawn|location=Pakistano|language=en}}</ref> En 2022 almenaŭ unu miliono da [[Pakistanaj inundoj de 2022|inundataj loĝantoj]] el [[Sindo]] kaj el [[Baluĉio]] trovis rifuĝon en Karaĉio.{{mankas fonto}} == Geografio == {{Ĉefa artikolo|Geografio de Karaĉio}} Karaĉio troviĝas ĉe la marbordo de provinco Sindo en suda Pakistano, laŭlonge de la [[haveno de Karaĉio]], [[natura haveno]] ĉe la [[Araba Maro]]. Karaĉio staras sur marborda ebenaĵo kun disigitaj rokaj, montetoj kaj marĉoj. [[Mangrovo|Mangrovaj]] arbaroj kreskiĝas en la saletaj akvoj ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio kaj pli for, sudoriente, ĉe la vasta [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Okcidente de Karachi urbo estas la [[Kabo Monze]], loke sciita kiel [[Ras Muari]], kiu estas areo karakterizita de maraj krutaĵoj, roka sandstone promontories kaj plaĝoj. Karaĉio situas tre proksime al grava faŭlta linio, kie la [[Hindia plato]] renkontas la [[Arabia plato|arabian platon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/162899/karachi-karachi-s-earthquake-history|titolo=KARACHI: Karachi's earthquake history|dato=2005-10-26|lingvo=en}}</ref> Ene de la urbo de Karaĉio estas du malgrandaj vicoj da montoj: la [[montetoj Ĥasa]] kaj la [[montetoj Mulri]], kiuj troviĝas nordokcidente kaj prezentas baron inter [[Norda Nazimabad]] kaj [[Orangi]].<ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10/18/2009|title=A story behind every name|date=2009-10-21|website=The News International, Pakistan|access-date=2015-06-14|archive-date=2015-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007115813/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10%2F18%2F2009|url-status=dead|language=en}}</ref> La montetoj de Karachi estas senplantaj kaj estas parto de la pli granda [[Montoj Kirtar|montovico Kirtar]] kaj havas maksimuman altecon de 528 metroj (1732 piedoj).{{Mankas fonto}} Inter la montetoj situas larĝaj marbordaj ebenaĵoj intermetitaj per sekaj riveraj litoj kaj akvaj kanaloj. Karaĉio disvolviĝis ĉirkaŭ la [[rivero Malir]] kaj la [[rivero Ljari]]; fakte, la plaĝo de Ljari estis la ejo de la setlejo nome «Kolaĉi». Oriente de Karaĉio troviĝas la inundaj ebenaĵoj de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|titolo=The case of Karachi, Pakistan|alirdato=2016-06-01|eldoninto=University College London|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|arkivdato=2013-09-15}}</ref> === Klimato === {{Ĉefa artikolo|Klimato de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi_beach_panorama.jpg|eta|La [[araba Maro]] influas la klimaton de Karaĉio, provizanta la urbon per pli moderaj temperaturoj kompare al aliaj areoj de provinco [[Sindo]].]] Karaĉio havas [[Arida klimato|varman dezertan klimaton]] ([[Klimata klasifiko de Köppen|Köppen]]: ''BWh'') superregita de longa «somera sezono» dum moderigita fare de oceana influo el la [[Araba Maro]]. La urbo havas ĉiujare pluvokvanton po malmulte (po {{Ĉirkaŭ|174}} mm ĉiujare), kun plejparto de la pluvoj okaze de musona sezono dum julio-aŭgusto. La somaroj estas varmaj kaj humidaj kaj Karaĉio ofte suferas pro mortigaj varmigoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2015/jul/22/where-world-hottest-city-kuwait-karachi-ahvaz|title=Where is the world's hottest city? |first=Hayley |last=Birch |date=2015-07-22|newspaper=The Guardian|access-date=2016-03-03|language=en}}</ref> Aliflanke, freŝaj maraj brizoj kutimas provizi malvarmon dum varmaj someraj monatoj. Sistemo de tekstaj mesaĝoj frue sendas atentigojn al la civitanoj, por ke ili sekvu antaŭgardajn mezurojn, kaj tio helpas preventi mortiĝojn okaze de nekutime-fortaj varmigoj aŭ fulmotondroj.<ref name="heatwave">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.voanews.com/a/early-warning-pakistan-heat-wave-threat/4115662.html|titolo=With Early Warning, Karachi Cools a Heat Wave Threat|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-14|lingvo=en|verkaĵo=Voice of America}}</ref> La vintra klimato estas seka kaj daŭras ekde decembro ĝis februaro. Ĝi estas seka kaj agrabla vintre kompare al la sekvanta varmeta sezono, kiu ekas en marto kaj daŭras ĝis oktobro. La proksimeco de la maro konservas la nivelojn de humideco je niveloj ĉirkaŭ konstantaj dum la tuta jaro. Tiel, la klimato similas al humida tropika klimato esceptas de malgranda pluvokvanto kaj foje de temperaturoj tre super 100 F ({{GdC|38}}) pro influo el la seka kontinento. La monato kun la plej granda pluvokvanto, 19 in (480&nbsp;mm), estis julio 1967.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/09/27/opinion/pakistan-climate-change.html?action=click&module=Opinion&pgtype=Homepage |title=Pakistan's Most Terrifying Adversary Is Climate Change |date=2020-09-27|newspaper=[[The New York Times]] |first=Fatima |last=Bhutto |access-date=2021-05-25|language=en}}</ref><ref name="pakmet">{{Cite web|url=http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |title=Climate data&nbsp;– Karachi |publisher=Pakistan Meteorological Department, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100422011000/http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |archive-date=2010-04-22|language=en}}</ref> La plej granda pluvo en 24 horoj okazis la 7-an{{Spaceto}}de aŭgusto 1953, kiam {{Ĉirkaŭ|{{nombro|280.1}}}} mm ({{nombro|10.95}} in) de pluvo falis sur la urbon, kaŭzante grandajn inundojn.<ref>{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/206412/rain-havoc-in-karachi|archive-url=https://web.archive.org/web/20101026221139/http://www.dawn.com/2006/08/18/top2.htm|url-status=dead|title=Rain havoc in Karachi|first=Dawn|last=Report|date=2006-08-18|archive-date=2010-10-26|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> La plej alta temperaturo iam registrita en Karaĉio estas {{nombro|47.8}} {{GdC}} ({{nombro|118.0}} {{GdF}}), okaze de la 9-a de majo 1938;<ref>{{Cite web|url=http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm|title=Karachi Extremes|publisher=Pakistan Meteorological Department|location=Pakistano|access-date=2020-11-01|language=en}}</ref> la plej malalta iam ajn estis {{GdC|0}} ({{GdF|32}}) registrita la 21-an de januaro 1934.<ref name=pakmet /> {{Informkesto jara klimato |width = auto <!-- NE HAVEBLA --> |Charte=commune |nomo=Klimataj datumoj en Karaĉio. |metric first = Y <!-- NE HAVEBLA --> |single line = Y <!-- NE HAVEBLA --> <!-- la plej altaj --> |absaltatemp01 = 32.8 |absaltatemp02 = 36.5 |absaltatemp03 = 42.5 |absaltatemp04 = 44.4 |absaltatemp05 = 47.8 |absaltatemp06 = 47.0 |absaltatemp07 = 42.2 |absaltatemp08 = 41.7 |absaltatemp09 = 42.8 |absaltatemp10 = 43.3 |absaltatemp11 = 38.5 |absaltatemp12 = 35.5 <!-- Plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) -->|altatemp01 = 25.9 |altatemp02 = 27.9 |altatemp03 = 31.7 |altatemp04 = 34.5 |altatemp05 = 35.3 |altatemp06 = 35.2 |altatemp07 = 33.1 |altatemp08 = 31.9 |altatemp09 = 32.8 |altatemp10 = 35.1 |altatemp11 = 32.2 |altatemp12 = 27.9 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = 20.4 |avtemp02 = 21.2 |avtemp03 = 25.4 |avtemp04 = 28.8 |avtemp05 = 31.0 |avtemp06 = 31.8 |avtemp07 = 30.4 |avtemp08 = 29.2 |avtemp09 = 28.7 |avtemp10 = 27.8 |avtemp11 = 24.6 |avtemp12 = 20.4 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = 10.8 |malaltatemp02 = 13.0 |malaltatemp03 = 17.7 |malaltatemp04 = 22.5 |malaltatemp05 = 26.2 |malaltatemp06 = 28.1 |malaltatemp07 = 27.5 |malaltatemp08 = 26.2 |malaltatemp09 = 25.4 |malaltatemp10 = 21.4 |malaltatemp11 = 16.3 |malaltatemp12 = 12.2 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = 0.0 |absmalaltatemp02 = 3.3 |absmalaltatemp03 = 7.0 |absmalaltatemp04 = 12.2 |absmalaltatemp05 = 17.7 |absmalaltatemp06 = 22.1 |absmalaltatemp07 = 22.2 |absmalaltatemp08 = 20.0 |absmalaltatemp09 = 18.0 |absmalaltatemp10 = 10.0 |absmalaltatemp11 = 6.1 |absmalaltatemp12 = 1.3 <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> <!--|precipitation colour = green ??? --> |pluvo01 = 8.4 |pluvo02 = 7.4 |pluvo03 = 5.3 |pluvo04 = 3.0 |pluvo05 = 0.1 |pluvo06 = 10.8 |pluvo07 = 60.0 |pluvo08 = 60.9 |pluvo09 = 11.0 |pluvo10 = 2.6 |pluvo11 = 0.4 |pluvo12 = 4.8 <!-- Pluvaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvatago01 = 0.7 |pluvatago02 = 0.8 |pluvatago03 = 0.7 |pluvatago04 = 0.2 |pluvatago05 = 0.1 |pluvatago06 = 0.9 |pluvatago07 = 8.0 |pluvatago08 = 3.3 |pluvatago09 = 0.7 |pluvatago10 = 0.3 |pluvatago11 = 0.1 |pluvatago12 = 0.7 <!-- Averaĝaj monataj sunumadoj NE HAVEBLA --> |Jan sun = 269.7 |Feb sun = 251.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 276 |May sun = 297.6 |Jun sun = 231 |Jul sun = 155 |Aug sun = 148.8 |Sep sun = 219 |Oct sun = 282.1 |Nov sun = 273 |Dec sun = 272.8 <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = 8.7 |suno02 = 8.9 |suno03 = 8.8 |suno04 = 9.2 |suno05 = 9.6 |suno06 = 7.7 |suno07 = 5 |suno08 = 4.8 |suno09 = 7.3 |suno10 = 9.1 |suno11 = 9.1 |suno12 = 8.8 <!-- Elcentoj de suno NE HAVEBLA --> |Jan percentsun = 81 |Feb percentsun = 79 |Mar percentsun = 73 |Apr percentsun = 72 |May percentsun = 72 |Jun percentsun = 56 |Jul percentsun = 37 |Aug percentsun = 37 |Sep percentsun = 59 |Oct percentsun = 78 |Nov percentsun = 83 |Dec percentsun = 83 <!-- Ultraviola radiado NE HAVEBLA! --> |Jan uv=6 |Feb uv=8 |Mar uv=10 |Apr uv=12 |May uv=12 |Jun uv=12 |Jul uv=12 |Aug uv=12 |Sep uv=11 |Oct uv=9 |Nov uv=6 |Dec uv=5 |fonto =PMD (1991–2020),<ref name= PMD>{{Cite web |url = http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |title = Flood Forecasting Division Lahore |access-date = 2020-02-25 |language = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200223210209/http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |archivedate = 2020-02-23 }}</ref> ''Weather Atlas'',<ref name=weather-atlas.com>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |title=Weather Atlas |publisher=Weather Atlas |access-date=2020-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228202014/https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |archive-date=2020-02-28 |url-status=dead |language=en }}</ref> kaj ''Karachi Extremes'' (1931–2018)<ref name= PMDE>{{Cite web |url = http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm |title = Karachi Extremes |publisher = Pakistan Meteorological Department |access-date = 2020-11-01 |language =en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=41780&ano=2022&mes=3&day=30&hora=12&min=0&ndays=30|title= 41780: Karachi Airport (Pakistan)|author=<!--Not stated--> |date= 2022-03-29|website=ogimet.com |publisher=OGIMET |access-date= 2022-03-30|language=en}}</ref> }} === Urba pejzaĝo === La urbo unue disvolviĝis ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio, kaj multo el sia kresko okazis dank'al al ties rolo kiel havenurbo fine de la 18-a jarcento,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|paĝo=33|lingvo=en}}</ref> male de la miljaraj malnovaj urboj de Pakistano kiel [[Lahoro]], [[Multano]] kaj [[Peŝavaro]]. La kvartalo [[Mithadar|Mitadar]] de Karaĉio estas la etendon de Kolaĉi antaŭ la alveno de la britoj. Brita Karaĉio estis disigita inter la «nova urbo» kaj la «malnova urbo», kaj la britaj investoj koncentris plejparte en la nova urbo.<ref name="Oxford University Press">{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La malnova urbo estis plejparte neplanita kvartalo kiu gastigis multajn el la indiĝenaj loĝantoj de Karaĉio kaj havis neniujn kloakajn sistemojn, elektron aŭ akvon.<ref name="Oxford University Press" /> La nova urbo konsistis el loĝdoma, komerca kaj militista areoj.<ref name="Oxford University Press" /> Pro la strategia valoro de la urbo, la britoj disvolvigis la [[Kantonmento de Karaĉio|kantonmenton de Karaĉio]] kiel militista depoto en la nova urbo por helpo la britaj militaj armeoj dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]]<ref name="Oxford University Press" /> La evoluado de la urbo estis plejparte limigita ĉe la areo norde de la Ĉina Rivereto antaŭ la sendependeco, kvankam la ĉemara areo de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] ankaŭ disvolviĝis kiel mez-klasana ejo sub la britoj kaj ties grandaj bangaloj kaj domegoj daŭre hodiaŭ estas inter la plej dezirindaj nemoveblaĵoj el la urbo. Tiuj historiaj areoj formas la plej malnovajn partojn de Karaĉio kaj enhavas ties plej gravajn monumentojn kaj registarajn konstruaĵojn; la strato I. I. Ĉundrigar gastigas plejparton de la bankoj de Pakistano, inkluzive de la ''[[Habib Bank Plaza]]'' kiu estis plej alta konstruaĵo de Pakistano ekde 1963 ĝis la komenco de la 2000-aj jaroj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Sur marborda ebenaĵo nordokcidente de la historia kerno de Karaĉio situas la vasta distrikto [[Orangi]]. Norde de la historia kerno estas plejparte de la burĝa distrikto [[Nazimabad]] kaj alta-burĝa [[Norda Nazimabad]], kiuj disvolviĝis dem la 1950-aj jaroj. Oriente de la historia kerno estas la areo konata kiel Defendo, vasta burĝa antaŭurbo evoluigita kaj administrita fare de la [[Pakistana Armeo]]. La marbordaj ebenaĵoj de Karachi laŭlonge de la [[Araba Maro]] sude de Klifton ankaŭ disvolviĝis tre pli malfrue kiel parto de projekto de la aŭtoritato pri defendo ({{Lang-en|Defence Housing Authority}}). La urbolimoj de Karaĉio ankaŭ inkluzivas plurajn insulojn, kiel la [[insuloj Baba kaj Bit]], Ostraj Rokoj kaj [[Manora, Karachi|Manora]], eks-insulo kiu estas nun konektita al la metropolo per maldika [[sablobenko]] longa 12 kilometrojn kaj konata kiel [[Sandspit Plaĝo|Sandspit]]. La ĉiuj areoj nome [[Gulistan-e-Ĝohar]], [[Gulŝan-e-Ikbal]], [[Federala B. Areo]], [[Malir]], [[Landi]] kaj [[Korangi Urbo|Korangi]] disvolviĝis post 1970. La urbo estis priskribita kiel disigita en sekcioj, por disigi homojn kiuj vivas en laŭplanaj kvartaloj kun aliro al urbaj servoj kaj, aliflanke, homojn kiuj vivas en naplanataj komunumoj kun neadekvata aliro al tiaj servoj.<ref name="e">{{Cite book|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge University Scholars|isbn=978-1-4438-8450-1|language=en}}</ref> 35% el la loĝantoj de Karaĉio vivas en neplanataj komunumoj.<ref name="e" /> == Ekonomio == {{Ĉefa artikolo|Ekonomio de Karaĉio}} [[Dosiero:Pakistan Karachi-cobbler.jpg|eta|dekstra|200px|Tradicia metio en la bazaro de Karaĉio.]] [[Dosiero:Karachi - Pakistan-market.jpg|eta|dekstra|200px|Dimanĉa teksaĵa merkato en Karaĉio.]] Karaĉio estas la financa kaj komerca ĉefurbo de Pakistano.<ref>{{cite web |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |title=Annexures |publisher=City District Government Karachi |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |archive-date=2013-09-16 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |date=2013-09-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |arkivdato=2013-09-16 }}</ref> Ekde la sendependeco de Pakistano, Karaĉio estas la centro de la ekonomio de la lando kaj restis la plej granda ekonomia urbo malgraŭ la ekonomia stagnado kaŭzita de socio-politika tumulto dum la lastaj 1980-aj kaj la 1990-aj jaroj. La urbo formas la centron de ekonomia koridoro etendiĝante de Karaĉio ĝis la apudaj [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] kaj [[Thatta|Tata]].<ref name="wb">{{Citaĵo el gazeto|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/935241478612633044/pdf/109961-WP-PUBLIC-disclosed-11-9-16-5-pm-Pakistan-Development-Update-Fall-2016-with-compressed-pics.pdf|titolo=Karachi City Diagnostic: livability, sustainability and growth in the city of Karachi|alirdato=2017-11-29|jaro=2016|monato=novembro|lingvo=en|gazeto=Pakistan Development Update|paĝoj=45–49}}</ref> En 2021, Karaĉio havis MEP-on (PPP) de 190&nbsp;miliardoj de USD kun jara kresko de {{nombro|5.5}}%.<ref name="Lloyd's"/><ref name="pwc1">{{Cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |title=Global city GDP rankings 2008–2025 |publisher=PricewaterhouseCoopers |access-date=2010-02-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |archive-date=2011-05-13|language=en}}</ref> Karaĉio kontribuas je 90% al MEP de Sindo<ref name="gdp4">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|titolo=Provincial Accounts of Pakistan: Methodology and Estimates|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Social Policy and Development Center|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080410155311/http://spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|arkivdato=2008-04-10}}</ref><ref name="dawngdp2">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |title=Sindh, Balochistan's share in GDP drops |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604174526/http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |archive-date=2011-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp1">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |title=Sindh's GDP estimated at Rs 240&nbsp;billion |website=Dawn |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614200105/http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |archive-date=2008-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp3">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dawn.com/2004/12/02/ebr1.htm|titolo=Sindh share in GDP falls by 1pc|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Dawn Group of Newspapers|dato=2004-12-02|lingvo=en}}</ref> kaj respondecas pri {{Ĉirkaŭ|25%}} de la tuta MEP de Pakistano.<ref name="adb" /><ref name="coastline" /> La grandurbo havas grandan [[Neformala ekonomio|neformalan ekonomion]] kiun oni kutimas ne inkluzivi en MEP-taksoj.<ref name="cipe.org">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.cipe.org/blog/2013/08/22/when-karachi-bleeds-pakistans-economy-bleeds/|titolo=When Karachi Bleeds, Pakistan's Economy Bleeds|alirdato=2016-11-02|dato=2013-08-22|lingvo=en|gazeto=Center for International Private Enterprise}}</ref> La neformala ekonomio povas konsistigi ĝis 36% de la totala ekonomio de Pakistano, kontraŭ nur 22% de la ekonomio de Barato, kaj 13% de la Ĉinia ekonomio.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-05/the-secret-strength-of-pakistans-economy|title=The Secret Strength of Pakistan's Economy|date=2012-04-12|access-date=2016-11-02|agency=Bloomberg|language=en}}</ref> La neformala sektoro laborigas ĝis 70% el la laborantistoj de la grandurbo.<ref name="SAGE">{{Cite journal|last1=Hasan|first1=Arif|date=April 2015|title=Land contestation in Karachi and the impact on housing and urban development|journal=Environment and Urbanization|volume=27|issue=1|pages=217–230|doi=10.1177/0956247814567263|pmc=4540218|pmid=26321797|language=en|issn=0956-2478 }}</ref> En 2018 La Tutmonda Monitora Raporto pri Metropoloj ({{Lang-en|Global Metro Monitor Report}}) taksis la ekonomion de Karaĉio kiel la plej rendimenta metropola ekonomio en Pakistano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2018/06/Brookings-Metro_Global-Metro-Monitor-2018.pdf|titolo=Global Metro Monitor 2018|alirdato=2018-11-23|aŭtoro=Bouchet, Max; Liu, Sifan; and Parilla, Joseph; with Kabbani, Nader|jaro=2018|monato=junio|eldoninto=[[Brookings Institution]]|lingvo=en}}</ref> Hodiaŭ, dank'al la daŭra ekonomia vastigo de Pakistano, Karaĉio estas nun rangordita triona en la mondo laŭ kresko de elspezo de konsumantoj.<ref>{{Cite web|url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|title=Euromonitor 2018 research|website=Euromonitor research|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |date=2018-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |arkivdato=2018-06-25 }}</ref> Ĝin ankaŭ inkluzivis inter la plej bonaj urboj en la mondo laŭ pliigo de nombro de familioj ({{nombro|1.3}} milionoj da familioj) kun ĉiujara enspezo de pli ol {{nombro|20000}} usonaj dolaroj mezurita laŭ taksataj PPP-indicoj de 2025.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Global%20Themes/Urbanization/Urban%20world/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|titolo=Mckinsey Urban Mapping (cities)|lingvo=en|gazeto=Mckinsey (Urban Maping)}}</ref> La tutmonda gazeta raporto de ''FDI Intelligence'' (2017/2018) publikigita en ''[[Financial Times]]'' taksis Karaĉion inter la 10 plej bonaj ĉemaraj urboj de Azio por la estonta ''fDi''-a strategio.<ref>{{Cite web|url=https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|title=fDi's Asia-Pacific Cities of the Future 2017/18 – the winners|last=Intelligence|first=fDi|website=fdiintelligence.com|access-date=2018-11-23|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123201119/https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|archivedate=2018-11-23}}</ref> Laŭ Anatol Lieven, la ekonomia kresko de Karaĉio estas rezulto de la enfluo de [[Muhaĝiroj]] al Karaĉio dum la lastaj 1940-aj kaj la komenco de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/710995260|titolo=Pakistan : a hard country|familia nomo=Lieven|persona nomo=Anatol|jaro=2011|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=PublicAffairs|ISBN=978-1-61039-021-7|OCLC=710995260|lingvo=en}}</ref> === Financo kaj bankado === Plejparto de la publikaj kaj privataj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejojn laŭlonge de la [[strato I. I. Ĉundrigar]] de Karaĉio, kiu estas konata kiel la «Pakistana [[Wall Street|Murstrato]]»<ref name="nadeemf.paracha" /> kaj, pro tio, granda elcento de la mona fluo en la Pakistana ekonomio okazas ĉe la strato I. I. Ĉundrigar. La plej grava fremdaj [[Transnacia firmao|transnaciaj firmaoj]] laborantaj en Pakistano havas ilian sidejon en Karaĉio. Karaĉio eĉ gastigas la [[Borso de Pakistano|Pakistana borso]], kiu estis taksita kiel la plej rendimenta borso de Azio en 2015, konfirmante la altgradigon de Pakistano kiel emerĝanta merkato de [[MSCI]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-10-20/what-s-next-for-asia-s-best-performing-stock-market|titolo=What's Next For Asia's Best-Performing Stock Market?|alirdato=2016-11-01|dato=2016-10-20|eldoninto=[[Bloomberg L.P.]]|lingvo=en}}</ref> === Amaskomunikiloj kaj teĥnologio === Karaĉio estis pioniro pri per-kablaj interkonektoj en Pakistano, kun la plej altnivela per-kabla reto de ajna urbo de Pakistano kaj spertis vastigon de [[Informa teknologio|informa kaj komunikada teĥnologio]] kaj elektronikaj amaskomunikiloj. La urbo fariĝis Pakistana nabo por laŭdemanda programaro. Pluraj sendependaj [[Televido en Pakistano|televidoj]] kaj radiaj stacioj havas ĉefsidejon en Karaĉio, inkluzive de ''[[Business Plus]]'', ''[[AAJ News]]'', ''[[Geo TV]]'', ''[[KTN (televida kanalo)|KTN]]'',<ref name="ktn">{{Cite web|url=http://www.ktn.com.pk|title=Welcome to KTN TV|publisher=KTN|access-date= 2008-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070117020638/http://www.ktn.com.pk/|archive-date=2007-01-17|url-status=dead|language=en}}</ref> ''[[Sindh TV]]'',<ref name="sindhtv">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thesindh.tv/contact.htm|titolo=Sindh TV|alirdato=2008-02-20|eldoninto=Sindh TV|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm|arkivdato=2008-01-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thesindh.tv/contact.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm |arkivdato=2008-01-02 }}</ref> ''[[CNBC Pakistan]]'', ''[[TV ONE]]'', ''[[Express TV]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.express.com.pk/|title=Daily Express Urdu Newspaper – Latest Pakistan News – Breaking News|website=express.com.pk|access-date=2017-08-05|language=en}}</ref> ''[[ARY Digital]]'', ''[[Indus Television Network]]'', ''[[Samaa TV]]'', ''[[Abb Takk News]]'', ''[[Bol TV]]'', kaj ''[[Dawn News]]'', tiel kiel multenombraj lokaj stacioj. === Industrio === La industrio kontribuas al granda parto de la ekonomio de Karaĉio kaj la urbo gastigas plurajn el la plej grandaj firmaoj de Pakistano kiuj laboras kun teksaĵoj, cemento, ŝtalo, peza maŝinaro, ĥemiaĵoj kaj manĝaĵaj produktoj.<ref name="dawn4">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |title=World Bank report: Karachi termed most business-friendly |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2007-10-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011155147/http://dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |archive-date=2007-10-11|language=en}}</ref> La urbo gastigas {{Ĉirkaŭ|30}} elcenton de la fabrikada sektoro de Pakistano<ref name="stepmother" /> kaj produktas {{Ĉirkaŭ|42}} elcenton de la [[aldonita valoro]] de Pakistano en grand-skala fabrikado.<ref>{{cite news|title=How important is Karachi to Pakistan?|url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date=2012-05-05|archive-date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |date=2016-09-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |arkivdato=2016-09-21 }}</ref> Almenaŭ 4500 industria unuoj konstituas la formalan industrian ekonomion de Karaĉion.<ref>{{Cite web|last1=Hasan|first1=Arif|title=The case of Karachi, Pakistan|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|access-date=2016-11-02|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|archivedate=2013-09-15}}</ref> La neformala fabrikada sektoro de Karaĉio utiligas ege pli da homoj ol la formala sektoro, kvankam takso sugestas, ke la cirkulada mono kaj la aldonita valoro de tiaj neformalaj entreprenoj estas ege pli malgranda ol tio de la entreprenoj de formalaj sektoroj<ref>{{Cite web|last1=Sayeed|first1=Asad|last2=Husain|first2=Khurram|last3=Raza|first3=Syed Salim|title=INFORMALITY IN KARACHI'S LAND, MANUFACTURING, AND TRANSPORT SECTORS|url=https://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|publisher=United States Institute for Peace|access-date=2016-11-02|quote=Informal manufacturing is more prevalent than formal manufacturing in terms of the number of people employed, land area covered by informal enterprises, and a number of enterprises. Output data are unavailable, but proxy data suggest that informal manufacturing is far smaller in terms of capital employed and value-added.|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160903025624/http://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|archivedate=2016-09-03}}</ref> Ĉirkaŭ 63% el la laborantaro de Karaĉio laboras en komerco kaj fabrikado.<ref name="wb" /> La Karaĉia eksporta pretigzono, SITE, Korangi, la nord-pretervoja industria zono, Bin-Kasim kaj norda Karaĉio funkcias kiel grandaj industrizonoj en Karaĉio.<ref>{{Cite web |url=http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |title=The Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |publisher=Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |archive-date=2011-09-07 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |date=2011-09-07 }}</ref> La [[Karachi Ekspozicia Centro|Karaĉia Ekspozicia Centro]] ankaŭ subtenas la industrian ekonomion de Karaĉio, gastigante regionajn kaj internaciajn ekspoziciojn.<ref>{{cite web |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |title=Full Service Interactive Agency&nbsp;– MAGSNET LIMITED |publisher=Epb.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |archive-date=2014-01-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |date=2014-01-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |arkivdato=2014-01-12 }}</ref> {| class="wikitable sortable" !Nomo de la nemoveblaĵo !Loko !Establita !Areo en akreoj |- |''[[SITE Karachi]]'' |[[SITE Town|Urbeto ''SITE'']] |1947 |4700<ref>{{cite web |url=http://www.site-association.org/Background_and_Profile.html |title=Welcome To S.I.T.E Association of Industry of Karachi |publisher=Site-association.org |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |archive-date=2015-10-01 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |date=2015-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |arkivdato=2015-10-01 }}</ref> |- |[[Industria areo de Korangi]] |[[Urbeto Korangi]] |1960 |8500<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kati.pk/|titolo=Welcome|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Korangi Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de Langi]] |[[Urbeto Langi]] |1949 |11000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://landhi.org/aboutus/landhifacts.php|titolo=Landhi.Org|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Landhi Association of Trade and Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de norda Karaĉio]] |[[Nova urbeto Karaĉio]] |1974 |725<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nkati.org/|titolo=North Karachi Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|eldoninto=North Karachi Association of Trade & Industry|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180307102359/http://nkati.org/|arkivdato=2018-03-07}}</ref> |- |[[Federala industria areo B]] |[[Urbeto Gulberg]] |1987 |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fbati.com/|titolo=Federal B Area Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|dato=2013-12-17|eldoninto=Federal B Area Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria parko Rivereto Korangi]] |[[Kantonmento Rivereto Korangi]] |2012 |250<ref>{{Cite web|author=APP |url=http://tribune.com.pk/story/634069/construction-approved-korangi-creek-industrial-park-land-up-for-grabs/ |title=Construction approved: Korangi Creek Industrial Park land up for grabs |website=The Express Tribune |date=2013-11-20 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> |- |[[Industriaro Bin-Kasim]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |1970 |25000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bqati.com.pk/|titolo=BQATI {Bin Qasim Association of Trade & Industry}|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Bin Qasim Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Eksporto-Pretiganta zono de Karaĉio]] |[[Urbeto Landi]] |1980<ref>{{cite web |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |title=Export Processing Zone Authority |publisher=Pakistaneconomist.com |access-date=2014-02-10 |archive-date=2017-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |date=2017-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |arkivdato=2017-10-01 }}</ref> |315<ref>{{cite web |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |title=Welcome To EPZA |publisher=Epza.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |archive-date=2014-02-17 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |date=2014-02-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |arkivdato=2014-02-17 }}</ref> |- |[[Pakistana teksaĵa urbo]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |2004 |1250<ref>{{cite web |url=http://www.textilecity.com.pk/ |title=Textile City |publisher=Textile City |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |archive-date=2014-02-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |date=2014-02-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.textilecity.com.pk/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |arkivdato=2014-02-12 }}</ref> |- |[[Industria areo Okcidenta Wharf|Industria areo Okcidenta ''Wharf'']] |[[Urbeto Kimari]] | |430 |- |[[Super-aŭtovoja SITE 1-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1983 |300<ref name=site /> |- |[[Super-aŭtovoja SITE 2-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1992 |1000<ref name=site>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.site.com.pk/|titolo=site.com.pk|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Sindh Industrial Trading Estates|lingvo=en}}</ref> |} === Enspezo-kolekto === [[Dosiero:Old_building_of_State_Bank_of_Pakistan,_Now_its_known_as_State_Bank_Museum.jpg|eta|La eksa Ŝtata Banko de Pakistano estis konstruita dum la kolonia epoko.]] Kun la plej granda haveno kaj granda parto de la fabrikantaj industrioj de Pakistano, Karaĉio ege kontribuas al la kolekto de impostaj enspezoj en la lando. Ĉar plejparto de la grandaj transnaciaj kompanioj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio, la enspezaj impostoj estas pagataj en la urbo eĉ kiam la varoj povas esti produktitaj de aliaj regionoj de la lando.<ref>{{cite news|last1=Janjua|title=Karachi contributing 70% of federal tax revenue – a myth|url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date={{dato|2015-10-13}}|archive-date={{dato|2016-11-4}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |date=2016-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |arkivdato=2016-11-04 }}</ref> Kun la du plej grandaj havenoj de la lando, la Pakistanaj doganaj oficialuloj kolektas plejparton de federala tributojn kaj tarifojn ĉe la havenoj de Karaĉio, eĉ kiam tiuj importaĵoj estas destinitaj al aliaj provincoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|titolo=The importance of Karachi|alirdato=2016-11-02|dato=2015-10-12|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Oni taksas, ke ĉirkaŭ 25% el nacia enspezo de Pakistano estas ''produktita'' en Karaĉio mem.<ref name="adb" /> Laŭ la ĉiujara libro de 2006-07 de la [[federala estraro pri enspezoj]], la impostoj kaj doganoj en Karaĉio respondecis por {{nombro|46.75}}% el la direktaj impostoj, {{nombro|33.65}}% el federala akcizoj, kaj {{nombro|23.38}}% el hejma venda imposto.<ref name="fbr0607">{{Cite web|url=http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|title=Federal Board of Revenue Year Book 2006–2007|access-date=2009-04-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925013600/http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|archive-date=2010-09-25|language=en}}</ref> Karaĉio respondecas por {{nombro|75.14}}% el la doganaj impostoj kaj 79% el la vendaj impostoj pri importaĵoj,<ref name="fbr0607" /> kaj kolektas {{nombro|53.38}}% el la totalaj tributoj de la Federala Estraro pri Enspezo, de kiu {{nombro|53.33}}% estas doganaj akcizoj kaj vendaj impostoj pri importaĵoj.<ref name="fbr0607" /><ref>note: Revenue collected from Karachi includes revenue from some other areas since the Large Tax Unit (LTU) Karachi and Regional Tax Offices (RTOs) Karachi, Hyderabad, Sukkur & Quetta cover the entire province of Sindh and Balochistan {{Dead link|month=januaro|year= 2022}}</ref> == Demografio == {{Ĉefa artikolo|Demografio de Karaĉio|Etnaj grupoj en Karaĉio|Religio en Karaĉio}} [[Dosiero:Bahadurabad_Area_Karachi_City.jpg|eta|La areo Bahadurabad havas altan loĝdenson.]] Karaĉio estas la plej lingve, etne kaj religie diversa urbo en Pakistano.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo estas [[fandopoto]] de etnolingvaj grupoj de tuta Pakistano, tiel kiel de migrantoj de aliaj regionoj de Azio. La censo de Pakistano de 2017 taksis, ke Karaĉio havu 14,910,352 loĝantojn, kun kresko de po 2.49% ĉiujare ekde la censo de 1998, kiu taksis {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionojn de loĝantoj.<ref name="ETT"/> La loĝantoj de la urbo estas nomataj ''Karāchīwālā'' en la urdua kaj ''Karachiite'' en la angla. === Lingvoj === {{Tortdiagramo|etikedo1=[[Urdua]]|etikedo2=[[Paŝtuna]]|etikedo3=[[Panĝaba]]|etikedo4=[[Sinda]]|etikedo5=[[Saraika lingvo|Saraika]]|etikedo6=[[Baluĉa]]|etikedo7=Ceteraj|koloro1=green|koloro2=orange|koloro3=skyblue|koloro4=red|koloro5=blue|koloro6=gold|koloro7=Grey|valoro1=42.30|valoro2=15.01|valoro3=10.73|valoro4=10.67|valoro5=4.98|valoro6=4.04|valoro7=12.25|apudskribo=}} Karaĉio havas la plej grandan nombron de [[urdua]]-parolantoj en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Amos Owen Thomas|2005}} Laŭ la censo de 2017, la jena estas la lingva situacio en la [[dividaĵo Karaĉio]]: {| class="wikitable" !Rangordo !Lingvoj !Censo de 2017<ref name="pbscensus2">{{cite web |author=Pakistan Bureau of Statistics |title=TABLE 11 – POPULATION BY MOTHER TONGUE, SEX AND RURAL/ URBAN |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807175349/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |archive-date=2021-08-07|access-date=2021-07-28|language=en}}</ref> !Parolantoj !Censo de 1998{{sfn|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}} !Parolantoj !Censo de 1981{{sfn|Stephen P. Cohen|2004}} !Parolantoj |- |1 ![[Urduo|urdua]] |{{nombro|42.30}}% |{{nombro|6779142}} |{{nombro|48.52}}% |{{nombro|4497747}} |{{nombro|54.34}}% |{{nombro|2830098}} |- |2 ![[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]] |{{nombro|15.01}}% |{{nombro|2406011}} |{{nombro|11.42}}% |{{nombro|1058650}} |{{nombro|8.71}}% |{{nombro|453628}} |- |3 ![[Panĝaba lingvo|panĝaba]] |{{nombro|10.73}}% |{{nombro|1719636}} |{{nombro|13.94}}% |{{nombro|1292335}} |{{nombro|13.64}}% |{{nombro|710389}} |- |4 ![[Sinda lingvo|sinda]] |{{nombro|10.67}}% |{{nombro|1709877}} |{{nombro|7.22}}% |{{nombro|669340}} |{{nombro|6.29}}% |{{nombro|327591}} |- |5 !saraika |{{nombro|4.98}}% |{{nombro|798031}} |{{nombro|2.11}}% |{{nombro|195681}} |{{nombro|0.35}}% |{{nombro|18228}} |- |6 ![[Baluĉa lingvo|baluĉa]] |{{nombro|4.04}}% |{{nombro|648964}} |{{nombro|4.34}}% |{{nombro|402386}} |{{nombro|4.39}}% |{{nombro|228636}} |- |7 !Ceteraj |{{nombro|12.25}}% |{{nombro|1963233}} |{{nombro|12.44}}% |{{nombro|1153126}} |{{nombro|12.27}}% |{{nombro|639560}} |- | !Ĉiuj |100% |{{nombro|16024894}} |100% |{{nombro|9269265}} |100% |{{nombro|5208132}} |} La kategorio «ceteraj» inkluzivas la hindkan<!--ne konfuziĝu kun la hindia-->, la brahvian, la kaŝmiran, la [[Guĝarata lingvo|guĝaratan]], la memonan, la marvaran, la [[Daria lingvo|darian]], la [[Braŭia lingvo|braŭian]], la makranan, la [[Hazaroj|hazaran]], la ĥovaran, la gilgitan, la [[Buruŝa lingvo|buruŝan]], la [[Balta lingvo|baltan]], la [[Araba lingvo|araban]], la [[Persa lingvo|persan]], la hindian, la [[Bengala lingvo|bengalan]] kaj la [[Tamila lingvo|tamilan]].<ref name="demographics">{{cite web |title=Karachi |url=http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014142856/http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |archive-date=2013-10-14 |access-date=2014-02-10 |publisher=Findpk.com|language=en}}</ref> === Loĝantaro === Fine de la 19a jarcento, Karaĉio havis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|105000}} homoj.<ref name="c">{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|title=Karachi Population 2016|website=World Population Review|access-date=2016-02-25|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160219014636/http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|archivedate=2016-02-19}}</ref> Je la tempo de la [[sendependeco de Pakistano]] en 1947, la urbo havis jam loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La loĝantaro de la urbo kreskiĝis draste kun la alveno de centoj de miloj da [[Muhaĝiroj|islamaj rifuĝintoj]] de la lastatempe sendependa [[Barato|Respubliko Barato]].<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi" /> La rapide-kreskanta ekonomio kiu sekvis la sendependecon allogis kromajn migrantojn el tuta Pakistano kaj suda Azio.<ref name="Rowman & Littlefield" /> Laŭ la censo de 2017, la loĝantoj de Karaĉio estis {{nombro|14910352}}, kun kresko de po {{nombro|2.49}}% ĉiujare ekde la 1998-a censo, kiu taksis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionoj.<ref name="ETT"/> La loĝantaraj ciferoj de la censo, pli malaltaj ol la atenditaj, sugestas ke la malriĉa infrastrukturo de Karaĉio, sia leĝa kaj orda situacio, kaj la malfortigita ekonomio kompare al aliaj regionoj de Pakistano igis la urbon malpli alloga por enmigrado ol antaŭe.<ref name="ETT"/> La ciferoj estas disputitaj fare de ĉiuj gravaj politikaj partioj en [[Sindo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/social-buzz/2017/08/karachiites-lash-census-results-social-media/|title=Karachiites lash out against census results on social media – Samaa TV|website=samaa.tv|access-date=2018-01-24|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://nation.com.pk/03-Nov-2017/assembly-rejects-initial-census-results|titolo=Assembly rejects initial census results|alirdato=2018-01-24|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|title=After PPP and PSP, MQM-Pakistan rejects census 2017 results|date=2017-08-29|work=NewsOne|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |date=2018-01-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |arkivdato=2018-01-22 }}</ref> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis de {{nombro|59.8}}% ekde la {{nombro|14.9}} milionoj de la censo de 1998, dum urbo [[Lahoro]] kreskiĝis je {{nombro|75.3}}%.<ref name=stats/> Tamen, la provinca registaro ne ŝanĝis la censan distrikton de Karaĉio ekde 1998, dum la panĝaba registaro grandigis la censan distrikton de Lahoro, tiel parto de la kresko de Karaĉio okazis en la periferia areo ekster la limoj de la censita urbo.<ref name="ETT"/> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis je indico de {{nombro|3.49}}% inter la censoj de 1981 kaj de 1998 censo, tiel multaj analizistoj antaŭtaksis {{Ĉirkaŭ|18}} loĝantojn por la censo de 2017, surbaze de kresko de po {{nombro|3.49}}% ĉiujare. Kelkaj eĉ atendis, ke la loĝantaro de la urbo estu inter 22 kaj 30 milionoj,<ref name="ETT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://tribune.com.pk/story/1505657/karachis-population-fiction-reality/|titolo=Karachi's population – fiction and reality|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-14|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> kiu postulus ĉiujaran kreskan indicon de inter {{nombro|4.6}}% kaj {{nombro|6.33}}%.<ref name="ETT"/> <!-- Tabelo titole «Nombro de loĝantoj laŭjare» --> {| class="toccolours collapsible collapsed" align="right" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin:0 0 1em 1em; clear:right; text-align:right" |- ! colspan="4" style="background-color:LightGreen; padding-right:3px; padding-left:3px; font-size:110%; text-align:center" | Nombro de loĝantoj laŭjare |- |- style="font-size:95%" ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Year ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Pop. ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | %± |- | style="text-align:center" | '''[[1729]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 250 }} | | style="padding-left:8px" | {{centre|1=—}} |- | style="text-align:center" | '''[[1838]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:5500.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1842]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 15000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:7.1}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1850]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 16773}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:11.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1856]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 22227}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:32.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1861]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 56859}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:155.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1881]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 73560}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.4}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1891]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 105199}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:43.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1901]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 136297}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.6}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1911]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 186771}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:37.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1921]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 244162}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:30.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1931]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 300779}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:23.2}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1941]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 435887}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:44.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1951]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 1137667}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:161.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1961]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 2044044}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:79.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1972]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 3606744}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:76.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1981]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 5437984}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:50.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1986]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 7443663}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:36.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1998]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 9802134}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:31.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[2017]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14910352}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:52.1}}% |- | colspan=4 style="border-top:1px solid black; font-size:85%; text-align:left" | Fonto:<ref name="pt28Aug2017" />{{sfn|Laurent Gayer|2014|pp=26}}<ref name="statpak">{{Cite web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|title=Population size and growth of major cities|publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan|access-date=2010-08-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222175007/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|archive-date=2010-12-22|language=en}}<br />Note: The 1998 census showed a population of about nine million but this did not include workers living in Karachi but registered as living elsewhere in Pakistan by the [[National Database and Registration Authority]] as well as large numbers of [[Afghan refugees]], Bangladeshis, Indians, Nepalis and others (incl. Filipinos, Iranians, Iraqis, Burmese).</ref><ref name=npr>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=91009748|titolo=The Urban Frontier – Karachi|alirdato=2010-01-17|dato=2008-06-02|eldoninto=NPR|lingvo=en}}</ref><br />† Granda loĝantarkresko inter 1941 kaj 1951 pro<br />granda migrado post sendependiĝo en 1947. |} Politikaj partioj en la provinco sugestis, ke la loĝantaro de la urbo estu subtaksita laŭ intenca volo de insidi la politikajn rolojn de la urbo kaj de sia provinco.<ref name="taj" /> La senatano ''[[Taj Haider]]'' de la [[Pakistana Popola Partio|PPP]] asertis, ke li posedu oficialajn dokumentojn rivelantajn censon de 2013 kun {{nombro|25.6}} milionoj da loĝantoj,<ref name=taj>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1369642|titolo=Census commissioner rejects political parties' concerns|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> dum la Sinda Buroo pri Statistiko, kiu estas parto de la provinca administrado gvidata de PPP mem, taksis ke en 2016 Karaĉio havu loĝantaron de {{nombro|19.1}} milionoj.<ref>{{Cite web|title=Sindh at a Glance – 2016|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|website=Sindh Bureau of Statistics|publisher=Government of Sindh|access-date=2017-12-01|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|archive-date=2017-12-01|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |date=2017-12-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |arkivdato=2017-12-01 }}</ref> === Distrikta loĝdenso laŭ km² === Laŭ la censo de 2017 , kun siaj po {{nombro|43063.51}} loĝantoj por kvadrata kilometro, [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] estis la plej dense loĝita distrikto el la ses distriktoj de Karaĉio kaj, pli ĝenerale, de tuta Pakistano. {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Loĝantaro (2017 censo)<ref name="pbscensus-District wise - Sindh">{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|title=TABLE – 4 AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN PROPORTION,HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE OF SINDH|author=Pakistan Bureau of Statistics|access-date=2021-10-22|archive-date=2021-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118090211/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> !Areo (km²) !Denseco |- | style="text-align: left;" |1 !Centra |{{nombro|2971382}} |69 |{{nombro|43063.51}} |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi |{{nombro|2577556}} |108 |{{nombro|23866.26}} |- | style="text-align: left;" |3 !Orienta |{{nombro|2875315}} |139 |{{nombro|20685.72}} |- | style="text-align: left;" |4 !Suda |{{nombro|1769230}} |122 |{{nombro|14501.89}} |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta |{{nombro|3907065}} |929 |{{nombro|4205.67}} |- | style="text-align: left;" |6 !Malir |{{nombro|1924364}} |{{nombro|2160}} |{{nombro|890.90}} |- | style="text-align: left;" | !Ĉiuj |'''{{nombro|16024894}}''' |'''{{nombro|3527}}''' |'''{{nombro|4543.49}}''' |- |} === Etnoj === La plej malnovaj kvartaloj de moderna Karaĉio reflektas la etnan komponaĵo de la unua setlejo, kun Baluĉoj kaj Sindoj kiuj daŭre konsistigas grandan parton de la kvartalo Ljari,<ref name="autogenerated3" /> kvankam multaj de la loĝantoj estas relative lastatempaj migrantoj. Post la dispartigo, grandaj nombroj de hinduoj forlasis Pakistanon por la lastatempe sendependa [[Dominio de Barato|Dominio de Hindio]] (poste, la Respubliko Barato), dum pli granda elcento da islamanaj migrantoj kaj rifuĝantoj el Barato alvenis al Karaĉio. La urbo kreskiĝis je 150% dum la dekjaro inter 1941 kaj 1951 kun la novaj alvenoj el Barato,<ref name="Pakistan: A Country Study">{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1986|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> kiu konsistigis pli ol 57% el la loĝantaro de Karaĉio en 1951.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|jaro=2005|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/193 193]|lingvo=en}}</ref> La urbo estas nun konsiderata fandopoto de Pakistano kaj estas la plej diversa urbo de la lando.<ref name="autogenerated3" /> Ekzemple, Karaĉio estas la plej granda [[Bengala lingvo|Bengala-parolanta]] urbo ekster regiono Bengalio. En 2011, {{Ĉirkaŭ|2.5}} milionoj da fremdaj migrantoj vivis en la urbo, plejparte el [[Afganio]], [[Bangladeŝo]], [[Birmo|Mjanmao]] kaj [[Srilanko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=HarperCollins Publishers India|ISBN=9789351160861|lingvo=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img88_Charminar_Chowrangi.jpg|eta|Karaĉio gastigas grandan kvanton de posteuloj de rifuĝintoj kaj migrintoj el [[Hajderabado]], en suda Barato, kiu konstruis malgrandan kopion de la Hajderabada fama monumento [[Kvar-Minaretoj]] en areo Bahadurabade de Karaĉio.]] Multaj el la civitanaro de Karaĉio devenas de urdu-parolantaj migrintoj kaj rifuĝintoj el norda Barato, kiu fariĝis konataj per la araba termino por «migranto»: [[Muhaĝiroj|Muhaĝiro]]. La unua Muhaĝiroj de Karaĉio alvenis en 1946 kaŭze de la [[Grandaj Mortigoj de Calcutta|Grandaj Mortigoj de ''Calcutta'']] kaj de la sekvaj [[Biharaj tumultoj de 1946]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=THE MAKING OF EXILE: SINDHI HINDUS AND THE PARTITION OF INDIA|familia nomo=BHAVNANI|persona nomo=NANDITA|jaro=2014|ĉapitro=3|eldoninto=Westland|ISBN=9789384030339|paĝoj=434|lingvo=en}}</ref> La riĉaj hinduoj de la urbo oponis la re-setlo de rifuĝintoj proksime al iliaj hejmoj, kaj multe da rifuĝintoj estis gastigataj en la plej malnovaj kaj loĝdensaj kvartaloj de Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Making of Exile: Sindhi Hindus and the Partition of India|familia nomo=Bhavnani|persona nomo=Nandita|jaro=2014|eldoninto=Westland|citaĵo=In June 1947, it was initially proposed to settle the muhajirs on a large plot of land in Bunder Road Extension, a well-heeled suburb of Karachi. This was, however, a residential area dominated by affluent Sindhi Hindus, who became nervous about such a large number of discontented lower-class Muslim refugees living in such close proximity to them. Given their influence, the Hindus were able to sway the government into transferring the proposed resettlement site to Lyari, a more congested and lower middle-class area.|ISBN=9789384030339|paĝoj=39–40|lingvo=en}}</ref> La urbo spertis grandan enfluon de Muhaĝiroj post la dispartigo, kiujn altiris al si la havena urbo kaj la lastatempe-nomumita federala ĉefurbo pro ties ŝancoj por oficejaj laborpostenoj.<ref>{{cite book |last1=Tan |first1=Tai Yong |author-link1=Tan Tai Yong |last2=Kudaisya |first2=Gyanesh |author-link2=Gyanesh Kudaisya |year=2000 |title=The Aftermath of Partition in South Asia |url=https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda/page/n248 234]–235 |isbn=978-0-415-17297-4 |quote=In 1947, as the new Federal Government of Pakistan struggled to establish itself in Karachi, a large number of Muslim refugees from northern India came and settled down in the city{{nbsp}}... Karachi became the preferred destination of northern Indian Urdu-speaking Muslims who hoped to find white-collar employment opportunities in the cosmopolitan commercial and port city.|language=en}}</ref> Muhaĝiroj daŭre migris al Pakistano dum la 1950-aj kaj la komenco de la 1960-aj jaroj,<ref>{{cite journal |last=Khalidi |first=Omar |date=Aŭtuno de 1998 |title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947–97 |journal=Islamic Studies |volume=37 |number=3 |pages=339–352 |jstor=20837002|language=en}}</ref> do Karaĉio restis la unuaranga celloko de barataj islamanaj migrantoj dum tiuj jardekoj.<ref name=":0">{{cite journal |last=KHALIDI|first=OMAR|title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947—97|date=1998-01-01|jstor=20837002 |journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352|language=en}}</ref> La Muhaĝira urdu-parolanta komunumo en la censo de 2017 formis iomete malpli ol 45% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=stats>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1356681|titolo=STATISTICS: THE KARACHI-LAHORE CENSUS CONUNDRUM|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> La Muhaĝiroj konsistigas plejparton de la burĝaro de Karaĉio,<ref name="autogenerated3" /> kaj ili estas rigarditaj kiel la plej laika komunumo de la urbo; pli kaj pli, aliaj malplimultoj, kiel kristanoj kaj hinduoj, rigardas sin kiel Muhaĝiroj.<ref name="autogenerated3" /> Karaĉio gastigas multajn ne-urdu-parolantajn islamanojn kiuj devenas de regionoj en la hodiaŭa [[Barato|Respubliko Barato]]. Fakte, la urbo havas grandajn komunumojn de [[Guĝarataj islamanoj|guĝarata-]], [[Marataj islamanoj|marata-]], kaj konkana-parolantaj rifuĝintoj.<ref name="autogenerated3" /> En Karaĉio ankaŭ loĝas pluraj miloj de membroj de la forta komunumo de [[Mapilaj islamanoj|Malabaraj islamanoj]] el [[Keralo]] en [[suda Barato]].<ref>{{Cite web|author=M R Narayan Swamy |url=http://www.dnaindia.com/world/report_where-malayalees-once-held-sway_4610 |title=Where Malayalees once held sway & Updates at |website=Daily News and Analysis |date=2005-10-05 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Ĉi tiuj etnolingvaj grupoj estas nun [[Kultura asimilado|asimilataj]] en la urdu-parolantan komunumon.<ref name="http">{{Cite web|url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|title=Political and ethnic battles turn Karachi into Beirut of South Asia " Crescent|publisher=Merinews.com|access-date=2012-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|archive-date=2012-11-30|url-status=dead|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |arkivdato=2012-11-30 }}</ref> Dum la periodo de rapida ekonomia kresko en la 1960-aj jaroj, grandaj nombroj de [[Paŝtunoj]] el la [[Nordokcidenta Limprovinco]] migris al Karaĉio, kaj tiel Afganaj Paŝtunaj rifuĝintoj setlis en Karaĉio dum la 1980-aj.<ref name=pbs>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|titolo=Karachi's Invisible Enemy|alirdato=2010-08-24|familia nomo=Obaid-Chinoy|persona nomo=Sharmeen|dato=2009-07-17|eldoninto=PBS|lingvo=en}}</ref><ref name="The National">{{cite web |url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090825/FOREIGN/708249931 |title=In a city of ethnic friction, more tinder |website=The National |date=2009-08-24 |access-date=2010-08-24|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116211443/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090825%2FFOREIGN%2F708249931 |archive-date=2010-01-16|language=en}}</ref><ref name="tribune.com.pk">{{cite magazine|url=http://tribune.com.pk/story/43827/the-pakhtun-in-karachi/ |title=Columnists &#124; The Pakhtun in Karachi |magazine=Time |date=2010-08-28 |access-date=2011-09-08|language=en}}</ref><ref name="thefridaytimes.com">http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121209085408/http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 |date=2012-12-09 }}, thefridaytimes</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://archives.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|titolo=UN body, police baffled by minister's threat against Afghan refugees|alirdato=2012-01-24|dato=2009-02-10|lingvo=en}}</ref> Pro tiu kialo, hodiaŭ Karaĉio estas la metropolo kun la plej granda paŝtuna loĝantaro en la mondo;<ref name="Crossroads">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=A791CwAAQBAJ&pg=PA128|titolo=Pakistan at the Crossroads: Domestic Dynamics and External Pressures|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|jaro=2016|eldoninto=Columbia University|ISBN=978-0-231-54025-4|paĝoj=128,384|lingvo=en}}</ref> ĝi, ekzemple, havas pli paŝtunajn civitanojn ol [[Peŝavaro]].<ref name="nadeemf.paracha" /><ref name="Crossroads" /> La paŝtunoj el Afganio estas taksata kiel la plej konservativa komunumo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtunoj el la Pakistana [[valo de Svat]], kontraste, estas ĝenerale rigarditaj kiel pli liberalemaj laŭ socia perspektivo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtuna komunumo formas plejparto de per-manaj laboristoj kaj transportistoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} Anatol Lieven el la [[Universitato Georgetown en Kataro|Universitato ''Georgetown'' en Kataro]] skribis ke, pro la ekloĝo de Paŝtunoj en la urbo, «Karaĉio (ne Kabulo, Kandaharo aŭ Peŝavaro) estas la plej granda paŝtuna urbo el la mondo».<ref>{{Cite journal|last=Lieven|first=Anatol|title=An Afghan Tragedy: The Pashtuns, the Taliban and the State|journal=[[Survival (journal)|Survival: Global Politics and Strategy]]|volume=63|year=2021|issue=3 |pages=7–36|doi=10.1080/00396338.2021.1930403|doi-access=free|language=en}}</ref> Migrantoj el Panĝabio ekloĝis en Karaĉio en grandaj nombroj en la 1960-aj jaroj kaj nuntempe konsistigas {{Ĉirkaŭ|14}}% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name="nadeemf.paracha" /> La komunumo formas plejparton de la policistoj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> Plejparto de la kristana komunumo de Karaĉio — {{Ĉirkaŭ|2.5}}% de la loĝantaro — estas Panĝaboj.<ref name="pakistanchristianpost.com">[http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 Pakistan Christian Post] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303194247/http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 |date=2016-03-03 }} accessed 5 August 2017</ref> Malgraŭ ĝi estas la ĉefurbo de provinco Sindo, nur 6–8% el la urbo estas Sindanoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Multaj el la Sindoj laboras kiel urbaj kaj provincaj burokratoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> 4% el la loĝantaro de Karaĉio parolas la Baluĉan kiel denaska lingvo, kvankam plejparto el la baluĉa-parolantoj havas [[Sidoj|Sidan]] devenon: ili estas komunumo kiu devenas el Afriko.<ref name="nadeemf.paracha" /> Post la [[Barata-Pakistana milito je 1971|Barata-Pakistana milito de 1971]] kaj la sendependeco de [[Bangladeŝo]], miloj da urdua-parolantaj [[Biharoj]] alvenis en la urbon, preferante daŭre resti Pakistananoj anstataŭ ol vivi en la nova sendependa lando. Ankaŭ grandaj nombroj de [[Bengaloj]] migris de Bangladeŝo al Karaĉio dum periodoj de ekonomia kresko de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Karaĉio nun loĝigas {{Ĉirkaŭ|2.5|3}} milionojn da etnaj [[Bengaloj en Pakistano|Bengaloj]].<ref name="Falling back" /><ref name="cidcm.umd.edu" /> En la urbo eĉ loĝas [[Rohinĝoj|Rohingaj]] rifuĝintoj el [[Birmo|Mjanmao]], kiu parolas dialekton de la bengala kaj estas foje erare rigardataj kiel Bengaloj; en Karaĉio la Rohingoj estas {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|title=From South to South: Refugees as Migrants: The Rohingya in Pakistan|website=HuffPost|date=2008-05-12|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606233229/http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|archive-date=2011-06-06|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|title=Bengali and Rohingya leaders gearing up for LG polls|website=The News|access-date=2015-12-18|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814203153/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|url-status=dead|language=en}}</ref> Grandskala Rohinĝa migrado faris Karaĉion unu el la grandaj loĝantaraj centroj de [[Rohinĝoj|Rohingoj]] en la mondo ekstere de Mjanmao.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dawn.com/news/1165299|titolo=Identity issue haunts Karachi's Rohingya population|alirdato=2016-12-26|familia nomo=Rehman|persona nomo=Zia Ur|dato=2015-02-23|lingvo=en|citaĵo=Their large-scale migration had made Karachi one of the largest Rohingya population centres outside Myanmar but afterwards the situation started turning against them.|verkaĵo=Dawn}}</ref> Centraziaj migrantoj el [[Uzbekio]] kaj [[Kirgizio]] ankaŭ ekloĝis en la urbo.<ref name="conflictedkarachi">{{Cite web |url=http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |title=Conflicted Karachi |website=Dawn |date=2010-08-26 |access-date=2014-02-10 |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107161946/http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |archivedate=2013-11-07 }}</ref> Hejmlaboristoj de Filipinio estas dungitaj en la mezklasanaj lokoj de Karaĉio, dum multaj el la instruistoj de la urbo devenas de [[Srilanko]].<ref name="conflictedkarachi" /> Multaj srilankanoj moviĝis al Karaĉio pro la [[Ekonomia krizo en Srilanko (2019–nuntempe)|ekonomia krizo de 2022]] en Srilanko. Ĉiniajn komencis elmigri al Karaĉio dem la 1940-aj, kaj eklaboris kiel dentistoj, ĉefkuiristoj kaj ŝuistoj; nuntempe multaj el iliaj posteuloj daŭre vivas en Pakistano.<ref name="conflictedkarachi" /><ref name="DawnKarachi">{{citation|archive-url=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archive-date=2004-07-15|url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|date=2001-07-09|access-date=2009-07-26|periodical=Dawn|title=The melting pot by the sea|last=Ramzi|first=Shanaz|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archivedate=2004-07-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |arkivdato=2004-07-15 }}</ref> Ĉinoj ankaŭ alvenis Karaĉion post 2015 en grandaj nombroj pro la projekto CPEC. La urbo gastigas etan nombron de britaj kaj usonaj elmigrintoj.<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/1997/nov/14/news/mn-53634 |title=After Slayings, Americans in Karachi Weigh Choices |website=[[Los Angeles Times]] |date=2009-06-12 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Dum [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]], {{Ĉirkaŭ|3000}} polaj rifuĝintoj alvenis el [[Sovetunio|Sovetio]], kaj kelkaj el tiuj polaj familioj decidis resti en la urbo eĉ post la dispartigo.<ref>{{cite web |url=http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |title=Warsaw Business Journal&nbsp;– Online Portal |publisher=wbj.pl |date=2011-06-13 |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304210743/http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |archive-date= 2014-03-04 |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tNENuKhDGfwC&pg=PA27|titolo=The Exile Mission|alirdato=2015-06-14|familia nomo=Jaroszyńska-Kirchmann|persona nomo=Anna D|jaro=2004|ISBN=9780821415269|lingvo=en}}</ref> Post-dispartiga Karachi ankaŭ unufoje havis grandan rifuĝintan komunumon el post-revolucia [[Irano]].<ref name="conflictedkarachi" /> === Religio === {{Strikesto |titolo=Religioj en Karaĉio<ref name="cia-rel">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead|archive-date=2007-06-13|title=Religions in Pakistan|website=[[The World Factbook]]|access-date=2013-07-09|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211306/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk |date=2018-12-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181220203407/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |arkivdato=2018-12-20 }}</ref><ref name="Curtis, Lisa 2009">Curtis, Lisa; Mullick, Haider (4 May 2009). "Reviving Pakistan's Pluralist Traditions to Fight Extremism". The Heritage Foundation. Retrieved 31 July 2011</ref><ref name="Religions 2010">a b c "Religions: Islam 95%, other (includes Christian and Hindu, 2% Ahmadiyyah ) 5%". CIA. The World Factbook on Pakistan. 2010. Retrieved 28 August 2010.</ref><ref># ^ International Centre for Political Violence and Terrorism Research at Nanyang Technological University, Singapore: "Have Pakistanis Forgotten Their Sufi Traditions?" by Rohan Bedi April 2006</ref> |titola strio=#ddd |maldekstre1='''Religioj''' |dekstre1='''Elcento''' |floso = dekstre |strioj = {{Strikesto/procentoj|[[Islamo]]|Green|96.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Kristianismo]]|blue|2.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hinduismo]]|orange|0.86}} {{Strikesto/procentoj|Ceteraj|purple|0.14}} }} [[Dosiero:Bahria_Town_Karachi_Grand_Mosque_2.jpg|eta|Kun kapacito de {{nombro|800000}} preĝantoj, la [[Granda Moskeo Ĝamia, Karaĉio|Granda Moskeo Ĝamia]] estas la plej granda moskeo el Pakistano kaj la 3-a plej granda el la mondo.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img40_StPatrick_Cathedral.jpg|alternative=|eta|La [[Katedralo de Sankta Patriko, Karaĉio|katedralo de Sankta Patriko]], konstruita en 1881, servas kiel la seĝo de la Ĉefepiskopujo de Karaĉio.]] [[Dosiero:SWAMI_NARAYAN_TEMPLE_HADDID_UDDIN_-_panoramio_-_Haddid_Uddin_(1).jpg|alternative=|eta|La templo Svaminarajan estas la plej granda [[Hinduisma templo|hindua preĝejo]] en Karaĉio.]] Karaĉio estas religie homogena urbo, ĉar pli ol 96 elcento de siaj loĝantoj estas islamanoj.<ref>Peter van der Veer: ''Handbook of Religion and the Asian City – Aspiration and Urbanization in the Twenty-First Century'', California University Press, 2015, {{ISBN|9780520961081}}, p. 388</ref> La Karaĉianoj aliĝas al multenombraj sektoj kaj sub-sektoj de [[Islamo]], tiel kiel de [[Protestantismo|protestanta kristanismo]] kaj eĉ ekzistas komunumo de [[Goaaj katolikoj]]. La urbo ankaŭ loĝigas grandajn nombrojn da [[Hindua|hinduoj]] kaj etan komunumon de [[Zaratuŝtrismo|Zoratuŝtranoj]] kaj [[Parsioj]]. Laŭ ''Nichola Khan'', Karaĉio estas la plej granda islama urbo el la mondo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|jaro=2016|eldoninto=Oxford University Press|citaĵo=... With a population of over 23 million Karachi is also the world's largest Muslim city, the world's seventh-largest conurbation ...|ISBN=9780190869786|lingvo=en}}</ref> Antaŭ la sendependeco de Pakistano en 1947, la religia demografio de la urbo vidis {{nombro|51.1}}% de hinduoj, {{nombro|42.3}}% de islamanoj, kun la cetera 7% precipe de kristanoj (kaj britaj kaj indiĝenaj), Siĥoj, Ĝajnoj, kun nombreto de Judoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-09-15}}</ref> Post la sendependeco de Pakistano, vasta plimulto de [[Sindaj hinduoj]] kiuj loĝis en Karaĉio elmigris por iri Baraton dum, inverse, islamanaj rifuĝantoj el Barato alvenis en la urbon. Ĉi tiu amasa migrado draste ŝanĝis la religian demografion de la urbo. ==== Islamo ==== Karachi estas preskaŭ nur islamana,<ref name="nadeemf.paracha" /> kvankam la urbo estas unu el plej laikaj de Pakistano.<ref name="autogenerated3" /><ref name="India Today" /><ref name="dw.com" /> Ĉirkaŭ 85% el la islamanoj de Karaĉio estas [[Sunaismo|Sunaj]], dum 15% estas [[Ŝijaismo|Ŝijaj]].<ref name="PRC">{{Citaĵo el la reto|url=http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population%286%29.aspx|titolo=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|alirdato=2010-08-28|dato=2009-10-07|eldoninto=[[Pew Research Center]]|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100830165222/http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population(6).aspx|arkivdato=2010-08-30}}</ref><ref name="PRCPDF">{{cite book |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |editor-last=Miller |editor-first=Tracy |month=oktobro |year=2009 |publisher=[[Pew Research Center]] |access-date=2010-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108194815/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |archive-date=2009-11-08 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |date=2009-10-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130725120239/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |arkivdato=2013-07-25 }}</ref><ref name="State">{{Citaĵo el la reto|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108505.htm|titolo=Pakistan – International Religious Freedom Report 2008|alirdato=2010-08-28|dato=2008-09-19|eldoninto=[[United States Department of State]]|lingvo=en}}</ref> La [[Sunaismo|Sunaj]] sekvas plejparte la [[Hanafismo|Hanafisma]] lernejo pri [[jurisprudenco]], dum [[Sufiismo|Sufismo]] influas religiajn praktikojn, instigante respektegon por Sufiismaj sanktuloj kiel Abdulah Ŝah Gazi kaj [[Meva Ŝah]]. La [[Ŝijaismo|Ŝijaj]] estas plejparte [[Dekduimamismo|dekduimamisma]], kun grava [[Ismailismo|Ismailisma]] malplimulto kiu estas cetere subdividita en [[Nizara Ismalismo|Nizaroj]], [[Mustala Ismalismo|Mustaloj]], [[Dacudi-Boroj|Davudi-Boroj]] kaj [[Sulajmanoj]]. Pli ol 3000 moskeoj troviĝas en Karachi; inter la plej eminentaj indas mencii la [[Granda Moskeo Ĝamia|Grandan Moskeon Ĝamia]], la [[Moskeo Baitul-Mukaram|Moskeon Baitul-Mukaram]], [[Masĝid-e-Tuba]]n kaj [[Nova Memon-Masĝid|Memon-Masĝidon]]. ==== Kristanismo ==== Ĉirkaŭ {{nombro|2.5}}% el la loĝantaro de Karaĉio estas kristana.<ref name="cia-rel" /><ref name="Curtis, Lisa 2009" /><ref name="Religions 2010" /> La kristana komunumo de la urbo konsistas precipe de Panĝabaj kristanoj kaj de komunumo de [[Goaaj katolikoj]], kiuj estas ofte pli bone instruitaj kaj pli riĉaj ol siaj panĝabaj samreligianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-35910331|titolo=Who are Pakistan's Christians?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-03-28|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Ili starigis la ŝikan [[Urbo Cincinnatus|Urbo ''Cincinnatus'']] en [[Ĝardena Oriento]] kiel Goaa enklavo. La Goaa komunumo datiĝas je 1820 kaj sia loĝantaro estas {{nombro|12000}}–{{nombro|15000}}.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/A-dash-of-Goa-in-Pakistan/articleshow/9866412.cms|titolo=A Dash of Goa in Pakistan|alirdato=2016-11-17|familia nomo=Barbosa|persona nomo=Alexandre Moniz|dato=2001-09-05|lingvo=en|citaĵo=The city, however, has roughly between 12,000 and 15,000 'Goans', a number that has remained fairly constant for the past 190 years, since the first wave of migrating Goans in dhows washed up on its shores in 1820 and made it their home.|verkaĵo=[[The Times of India]]}}</ref> Karaĉio havas sian propran ĉefepiskopujo, t.e., la [[Romkatolika Ĉefepiskopujo de Karaĉio]]. ==== Hinduismo ==== Kvankam plejparto de la hinduaj loĝantoj de la urbo forlasis amase por iri Baraton post la sendependeco de Pakistano, Karaĉio ankoraŭ havas grandan hinduan komunumon: {{Ĉirkaŭ|250000}} hinduoj loĝis en la urbo laŭ takso de 2013,<ref>{{cite web |url=http://pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |title=Population of Hindus in the World |publisher=pakistanhinducouncil.org |access-date=2013-04-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |archive-date=2013-05-18 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |arkivdato=2013-05-18 }}</ref> kaj en centra Karaĉio troviĝas pluraj aktivaj temploj. La hindua komunumo estas disigita en pli prospera [[Sindaj hinduoj]] kaj grupeto de [[Panĝabaj hinduoj]], kiuj formas parton de la instruitaj burĝoj de Karaĉio, dum la pli malriĉaj hinduoj kiuj devenas de [[Raĝastananoj|Raĝastano]] aŭ de la [[Marvaroj]] formas la ceteran parton, kaj ofte postumas humilajn kaj laŭtagajn laborojn. La pli riĉaj hinduoj vivas precipe en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kaj en [[Sadar]], dum la pli malriĉaj vivas kaj havas iliajn preĝejojn en [[Narajanpura]] kaj [[Ljari]]. Multaj stratoj en centra Karaĉio ankoraŭ konservas hinduajn nomojn, precipe en [[Mitadar]], [[Aram-Bag]] (antaŭe ''Ramas Bagh'') kaj Ramsvami. Multaj hinduismaj preĝejoj en Sadar aĝas pli ol 100 jaroj. ==== Ceteraj religioj ==== Prosperaj kaj influaj [[Zaratuŝtrismo|Parsioj]] vivis en la regiono dum la 12-a jarcento, kvankam la modernaj komunumaj ekestiĝis meze de la 19-a jarcento kiam ili servis kiel militistaj kontraktistoj kaj komisariataj agentoj por la britoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/199 199]|lingvo=en}}</ref> Kromaj enmigradoj de Parsaj enmigrantoj el [[Irano|Persio]] alvenis en la urbon je la fino de la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/202 202]|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Parsoj en Karaĉio kaj tra la cetera suda Azio nuntempe pli kaj pli malpliiĝas pro la malaltaj naskiĝaj indicoj kaj pro la elmigrado al okcidentaj landoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|titolo=Why is India's wealthy Parsi community vanishing?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-01-09|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Laŭ Framĝi Minvala, en Pakistano restas nur {{Ĉirkaŭ|1092}} [[Parsioj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/464419-two-decades-from-now-pakistan-will-have-no-parsis|titolo=Two decades from now, Pakistan will have no Parsis|lingvo=en}}</ref> == Transportado == [[dosiero:Karachi Transport Network.png|eta|Mapo de la transporta reto de la urbo.]] {{Ĉefa artikolo|Transportado en Karaĉio}} === Ŝoseoj === Karaĉio disponas ŝosean reton longa {{Ĉirkaŭ|15500}} kilometrojn ({{nombro|9600}} mejlojn),<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2011/12/24/city/karachi/in-karachi-16562-more-vehicles-hit-the-roads-each-month/|titolo=In Karachi, 16,562 more vehicles hit the roads each month|alirdato=2016-11-25|dato=2011-12-24|lingvo=en|verkaĵo=Pakistan Today}}</ref> kiu servas po {{Ĉirkaŭ|5}} milionoj da veturiloj ĉiutage. Karaĉio estas servita de 6 «sensignalaj koridoroj» ({{Lang-en|signal-free corridors}}), t.e., longaj senhaltaj vojoj kiuj permesas al ĉiutaga trafiko transversi grandajn distancojn sen la bezono halti ĉe interkruciĝoj kaj semaforoj. La strato Karsaz (16&nbsp;km aŭ 10&nbsp;mi) konektas la [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo|Muzeon de la Pakistana Armeo]] en centra Karaĉio al la [[Urbo SITE|industria areo SITE]]. La Strato Raŝid Minhas, longa 20 kilometrojn, konektas la [[Urbo Surĝani|urbon Surĝani]] kun la [[urbo Ŝah-Faisal]]. La 19&nbsp;km (12&nbsp;mi) de la Universitata Vojo konektas la urban centron de Karaĉio al la antaŭurbo [[Gulistan-e-Ĝohar]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de [[Ŝahrah-e-Faisal]] konektas la areon [[Sadar]] de Karaĉio al la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de Ŝahrah-e-Pakistan konektas la urban centron al la [[Federala Areo B.]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de la vojo Ŝer-Ŝah-Suri konektas la urban centron al [[Nazimabad]]. La [[Aŭtoŝoseo de Ljari]] estas 16-km [[aŭtovojo]] kun kontrolataj aliroj, kiuj etendiĝas laŭlonge de la [[rivero Ljari]]. Ĉi tiu paga aŭtovojo estis desegnita por malpliigi la trafikon ene de la urbo. Norde de Karaĉio troviĝas la 39 kilometroj de la [[Karaĉia Norda Pretervojo]] (M10), kiu preteriras la urbon por konekti la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]] al la [[Aŭtovojo N25 de Pakistano|nacia aŭtovojo N25]]. La aŭtoŝoseo Malir (39&nbsp;km aŭ 24&nbsp;mi) estas nuntempe konstruata laŭlonge de la [[rivero Malir]]. Ĝi ligos la DHA de Karaĉio kun la [[urbo Malir]] kaj terminos ĉe ''Kathore'' sur la aŭtovojo M9. Karaĉio estas la fino de la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]], kiu konektas Karaĉion al [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]]. La aŭtovojo M9 estas parto de pli granda tutlanda aŭtovoja reto, multajn de kiuj oni konstruis kadre de la projekto de [[Ĉinia-Pakistana Ekonomia Koridoro]]. De Hajderabado, la aŭtovojoj provizas altrapidan aliron al ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj kiel [[Peŝavaro]], [[Islamabado]] kaj [[Lahoro]] kiuj troviĝas pli ol 1000&nbsp;km (600&nbsp;mi) norde de Karaĉio. Karachi estas ankaŭ la fino de la [[Aŭtovojo N5 de Pakistano|nacia aŭtovojo N5]], kiu konektas la urbon al la historia mezepoka ĉefurbo de Sindo, [[Thatta|Tata]]. Ĝi ankaŭ oferas pli forajn konektojn kun norda Pakistano kaj kun la Afgana landlimo proksime al [[Torĥam]]. La nacia aŭtovojo N25 konektas Karaĉion al la ĉefurbo de Baluĉistano, [[Kveta|Kveto]]. La nacia aŭtovojo N10 konektas Karaĉion al la alia havena urbo, [[Gvadar]]. === Pertrajne === Fervojoj de la [[Pakistanaj Fervojoj]] konektas Karaĉion al cetero de la lando. La stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} kaj la fervoja stacidomo {{stacidomo|Karachi Cantonment}} estas la plej grandaj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La urbo havas internacian fervojan konekton, la ''[[Thar Express]],'' kiu ligas la stacidomon {{stacidomo|Karachi Cantonment}} kun la [[stacidomo Bagat-Ki-Koti]] de [[Ĝodhpur|Ĝodpur]], en Barato.<ref>{{Cite web|url=http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |title=Thar Express escapes blast near Karachi |publisher=GEO.tv |date=2010-12-04 |access-date=2013-04-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105192658/http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |archive-date=2013-11-05|language=en}}</ref> La fervoja sistemo ankaŭ pritraktas kargojn, ligante la haveno de Karaĉio al la cellokoj de norda Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|title=Railways to upgrade waiting halls at 16 major stations|website=Daily Times|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302181953/http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|archive-date=2016-03-02|url-status=dead|language=en}}</ref> La urbo estas la fino por la [[Fervoja linio ML-1 de Pakistano|fervoja linio ML-1]], kiu konektas Karaĉion al Peŝavaro. La fervoja reto de Pakistano, inkluzive de ML-1 disvolviĝis dank'al projekto de la [[Ĉini-Pakistana Ekonomia Koridoro]], kiu permesis al trajnoj foriri el Karaĉio kaj vojaĝadi sur Pakistanaj fervojoj je ordinara rapido de 160&nbsp;km/h (100&nbsp;mph) kontraŭ la nuna ordinara rapido de 80&nbsp;km/h (50&nbsp;mph).<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/22-Jan-2016/karachi-peshawar-railway-line-being-upgraded-under-cpec|titolo=Karachi-Peshawar railway line being upgraded under CPEC|alirdato=2016-02-10|dato=2016-01-22|lingvo=en|verkaĵo=Daily Times}}</ref> === Publika transportado === ==== Tramo ==== {{Ĉefa artikolo|Tramo de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi tram interior.jpg|eta|300px|Interno de aŭtobuso en Karaĉio]] La Pakistana Registaro okazigis projekton nome ''[[Karachi Metrobus]]'' («tramo de Karaĉio»), kun sia [[Rapida aŭtobusa transporto|peraŭtobusa rapida transita]] sistemo de 6 linioj kaj 150 kilometroj (93+1⁄4 mejloj).<ref>{{Cite web |title=Karachi Breeze – The Journey of Convenience Comfort and Reliability |url=https://breezekarachi.com/ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172725/https://breezekarachi.com/ |url-status=dead |language=en }}</ref> La projekton inaŭguris la tiama Ĉefministro [[Navaz Ŝarif]] la 25-an de februaro 2016. Ŝarif asertis, ke la «projekto estos pli bela ol la Metropola Aŭtobuso de Lahoro».<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1241849|title=Karachi's Green Line bus will be more beautiful than Lahore metro: PM Nawaz|date=2016-02-26|newspaper=Dawn|location=Pakistano|access-date=2017-02-25|language=en}}</ref> ==== Ronda Fervojo ==== La [[Ronda Fervojo de Karaĉio]] ({{Lang-en|Karachi Circular Railway}}, mallonge KCR) estas parte aktiva regiona [[Publika transporto|publika transporta sistemo]] en Karaĉio, kiu servas la [[Distrikto Karaĉio|metropola areo de Karaĉio]]. La KCR estis plene funkcia inter 1969 kaj 1999. Ekde 2001, oni klopodis restarigi la fervojon kaj restari la sistemon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/10-Aug-2020/chairman-railways-visits-kcr-track|titolo=Chairman Railways visits KCR track|dato=2020-08-10|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2260409/supreme-court-gives-four-more-months-to-overhaul-railways|titolo=Supreme Court gives four more months to overhaul railways|dato=2020-08-20|lingvo=en}}</ref> En novembro 2020 la KCR parte refariĝis utilizebla.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1591237/karachi-circular-railway-begins-partial-operations-today|titolo=Karachi Circular Railway begins partial operations|dato=2020-11-19|lingvo=en}}</ref> [[Ŝebaz Ŝarif]] inkluzivis la KCR-on en [[Ĉinia-Pakistana ekonomia koridoro|ĈPEK]]-on, kaj sia konstruo ekis en 2022. La ekzistantaj vojoj de 43&nbsp;km kaj stacioj de KCR estus entute rekonstruitaj kiel moderna [[Aŭtomatigo|aŭtomatiga]] [[Metroo|rapida transportada]] sistemo kun [[medifavora]] [[Elektra lokomotivo|elektraj trajnoj]]. La vojo ne estus ŝanĝita, tamen multaj suppasejoj kaj pontoj estus konstruitaj laŭlonge de la vojo por forigi la 22-nivelajn kruciĝojn. La nova KCR estus simila al la [[Oranĝkolora limio (Lahora metroo)|Oranĝkolora Trajno]] de [[Lahoro]]. La nova KCR havus komunajn staciojn kun la [[aŭtobuso de Karaĉio]] ĉe punktoj de interkruciĝo. Laŭ la planoj, la projekto ekus en 2025. Kun ties nabo ĉe la stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} sur la [[strato I. I. Chundrigar]], la KCR estos [[Publika transporto|publika transporta]] sistemo kiu konektos la urban centron kun pluraj industriaj, komercaj kaj loĝdomaj distriktoj ene de la urbo.<ref name="Railway Technology">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.railway-technology.com/projects/karachicircularrailw/|titolo=Karachi Circular Railway Revival, Pakistan|alirdato=2012-10-04|eldoninto=railway-technology.com|lingvo=en}}</ref> ==== Tramvoja servo ==== Ikoneca tramvoja servo startiĝis en 1884 en Karaĉio sed estis fermita en 1975.<ref>{{cite news|title=OLMT project to face further delay|url=https://tribune.com.pk/story/1941286/1-olmt-project-face-delay/|access-date=2019-04-02|agency=[[The Express Tribune]]|author=Adnan, Imran|date=2019-04-01|quote=As per the direction of the apex court, he said, the civil works of the project will be completed by end of July 2019. But the project will not enter into commercial operations by August or November 2019.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Manufacturing of orange trains starts, says Kh Hassan|url=https://www.thenews.com.pk/print/122738-Manufacturing-of-orange-trains-starts-says-Kh-Hassan|access-date=2017-01-24|agency=The News|date=2016-05-26|quote=Latest technology will be employed for fabricating these trains and the rolling-stock will be fully computerised, automatic and driverless.|language=en}}</ref> Tamen, la reviviĝon de la trama servo proponis la administranto de Karaĉio Iftiĥar Ali. Turkio proponis sian helpon por la reviviĝo kaj por la starigo de moderna trama servo en Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2264436/turkey-offers-help-in-bringing-iconic-tram-service-back-to-karachi?amp=1|titolo=Turkey offers help in bringing iconic tram service back to Karachi|dato=2020-09-17|lingvo=en}}</ref> === Aero === La [[Internacia Flughaveno Ĝinah]] de Karaĉio estas la plej trafika flughaveno de Pakistano, kun totalo de {{nombro|7.2}} milionoj da pasaĝeroj en 2018. La nuna strukturo estis konstruita en 1992 kaj estas disigita en internaciaj kaj hejmaj sekcioj. La flughaveno de Karaĉio servas kiel [[Flugkompania nabo|nabo]] por la [[flagportanta flugkompanio]], la ''[[Pakistan International Airlines]]'' (PIA), kaj ankaŭ por ''[[Air Indus]]'', ''[[Serene Air]]'' kaj ''[[Airblue]]''. La flughaveno proponas seninterrompaj flugoj al cellokoj al tuta orienta Azio, suda Azio, sudorienta Azio, centra Azio, la [[arabaj ŝtatoj ĉe la Persa Golfo|Golfaj Ŝtatoj]], Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>{{Cite web|url=http://www.piac.com.pk/schedule/display_abc.asp?date=3:16:07+AM|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|website=piac.com.pk|language=en}}{{Dead link|month=decembro|year= 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="PKint">{{Cite web|url=https://www.piac.com.pk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726225316/http://www.piac.com.pk/PIA_About/intnetwork.asp|url-status=dead|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|archive-date={{dato|2014-7-26}}|website=www.piac.com.pk|language=en}}</ref> === Maro === La plej grandaj ekspedaj havenoj en Pakistano estas la [[haveno de Karaĉio]] — la plej malnova en Pakistano — kaj la apuda [[haveno Kasim]]. La haveno Kasim troviĝas 35 kilometrojn (22 mejlojn) oriente de la Haveno de Karaĉio laŭ la estuaro de la [[Induso|rivero Induso]]. Ĉi tiuj havenoj pritraktas 95% el la komerca kargo de Pakistano de (kaj ĝis) fremdaj havenoj. Ĉi tiuj havenurboj oferas modernajn servojn, inkluzive de pogranda transportado, zonoj por ujoj kaj petrola transporto.{{Mallonga piednoto|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}} La havenoj estas parto de la laŭmara [[Silka Vojo]].<ref>{{Cite web|title=The new Silk Road and the Sea|url=https://www.thenews.com.pk/print/107317-The-new-Silk-Road-and-the-Sea|access-date={{dato|2021-10-3}}|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == Urba administrado == === Urba registaro === {{Ĉefa artikolo|Registaro de Karaĉio}} Karachi havas fragmentan sistemon de civita registaro. La urba areo estas disigita en ses «distriktaj municipaj korporacioj»: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], [[Distrikto Malir|Malir]], kaj [[Distrikto Korangi|Korangi]]. Ĉiu distrikto estas plue disigita en inter 22 kaj 42 «uniaj komitatoj». Ĉiun unian komitaton reprezentas sep elektitaj reprezentantoj, kvar el kiuj povas esti ĝeneralaj kandidatoj de ajna socia deveno; la ceteraj tri seĝoj estas rezervita por virinoj, religiaj malplimultoj, kaj unia reprezentanto aŭ kultivisto el la kamparo. La urba areo de Karaĉio ankaŭ inkluzivas ses [[Kantonmento (Pakistano)|kantonmentojn]], kiujn administras senpere la [[Pakistanaj armitaj fortoj|Pakistana militistaro]] kaj inkluzivas kelkajn el la plej dezirindaj domegoj de Karaĉio. Kernaj civitaj korpoj kiel, inter la aliaj, la [[Estraro pri akvo kaj kloakoj]] kaj la [[Karaĉia aŭtoritato pri kontroloj de konstruoj]], estas sub la senpera kontrolo de la [[Registaro de Sindo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1225311|title=Sindh govt takes away key municipal function from local bodies|last=Azfar-ul-Ashfaque|date=2015-12-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-06|language=en}}</ref> Krome, la urbo-plananta aŭtoritato pri disvolvigindaj terenoj de urbo Karaĉio, nome «[[Karaĉia aŭtoritato pri disvolvigo]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}), estas sub la kontrolo de la registaro, dum du novaj urbo-planantaj aŭtoritatoj, la [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Ljari]] kaj [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Manir]] estis revivigita en 2011 fare de la registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni patronize siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02" /> ==== Historia enkonduko ==== En respondo al ĥolera epidemio de 1846, la tiamaj britaj administrantoj starigis la «[[Karaĉia konservada estraro|Karaĉian konservadan estraron]]» por kontroli la disvastigo de la malsano.<ref name=cdgkhistory>{{Cite web|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|title=CDGK History|publisher=City-District Government of Karachi|access-date={{dato|2010-8-24}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|archive-date=2011-04-17|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |date=2011-04-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |arkivdato=2011-04-17 }}</ref><ref>{{cite web | title=Culture, Religion and Lifestyle in Karachi | website=Karachi History | date=2001-08-14 | url=http://www.karachi.com/v/history/ | access-date=2017-08-05 | language=en | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806020334/http://www.karachi.com/v/history/ | archivedate=2017-08-06 }}</ref> La estrarp poste fariĝis la «Karaĉia municipa komisiono» en 1852 kaj la «Karaĉia municipa komitato» la sekvanta jaro.<ref name=cdgkhistory /> La municipa leĝo de urbo Karaĉio de 1933 transformis la urban administron en la «[[Karaĉia municipa korporacio|Karaĉian municipan korporacion]]» kun urbestro, vic-urbestro kaj 57 konsilistoj.<ref name="cdgkhistory" /> En 1976, la korpo fariĝis la «[[Karaĉia metropola korporacio]]».<ref name="cdgkhistory" /> Dum la 1900-aj jaroj, Karaĉio spertis sian plej gravan plibeligon kun projekto sub la urbestra ofico de [[Harĉandrai Viŝandas]]. Novaj stratoj, parkoj, loĝdomaj kaj distraj areoj disvolviĝis kiel parto de ĉi tiu projekto. En 1948, oni starigis la «[[Federala ĉefurba teritorio|federalan ĉefurban teritorion]]» de Pakistano, konsistanta de {{Ĉirkaŭ|2103}} km² (812&nbsp;mi²) de Karaĉio kaj ĉirkaŭaj areoj, sed tiu ĉi teritorio unuiĝis al la provinco [[Okcidenta Pakistano]] en 1959.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.statoids.com/upk.html|titolo=Pakistan Provinces|alirdato={{dato|2010-8-24}}|eldoninto=Statoids.com|lingvo=en}}</ref> En 1960, la unuiĝo de Karaĉio kaj de la distrikto Lasbela kreis la dividaĵon Karaĉio-Bela. En 1972, la [[distrikto Lasbela]] translokiĝis al [[dividaĵo Kalat]] kaj la [[Karaĉia metropola korporacio|metropola areo de Karaĉio]] estis disigita en tri (03) distriktojn: [[Orienta distrikto de Karaĉio|Orienta]], [[Okcidenta distrikto de Karaĉio|Okcidenta]] kaj [[Suda distrikto de Karaĉio|Suda]]. En 1996, la metropola areo de Karaĉio estis plue disigita en du (02) kromajn distriktoj: [[Centra distrikto de Karaĉio|Centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]], ĉiu el ili kun ties propra municipa korporacio.<ref name=cdgkhistory /> ==== Uniaj konsilioj (2001–11) ==== [[Dosiero:Naimatullah_Khan_(cropped).jpg|eta|Kun sia honora titolo «patro de la servo», [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]] (2001-2005) estis unu el la plej sukcesaj kaj respektindaj urbestroj kiun Karaĉio havis iam ajn.]] En 2001, dum la guberniestreco de Generalo Pervez Muŝaraf, kvin distriktoj de Karaĉio unuiĝis kaj formis la urban distrikton Karaĉio, kun tri-nivela strukturo. La du plej lokaj niveloj konsistas de 18 [[Tehsil|urbetoj]] kaj 178 [[Uniaj konsilioj de Pakistano|uniaj konsilioj]].<ref name=tiers>{{Citaĵo el la reto|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Towns/tabid/72/Default.aspx|titolo=CDGK Towns|alirdato=2010-08-24|eldoninto=City District Government of Karachi}}{{dead link|date=marto 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |language=en}}</ref> Ĉiu nivelo koncentriĝis pri elektitaj konsilioj kun kelkaj komunaj membroj por havigi «vertikaljan ligojn» ene de la federacio.<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/default.asp |title=Local Government |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |archive-date=2009-01-25 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |date=2009-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |arkivdato=2009-01-25 }}</ref> [[Naimatulah Ĥan]] estis la unua ''Nazim'' (t.e., «administranto») de Karaĉio dum la periodo de la unia konsilio, dum [[Ŝafik-Ur-Reman Paraĉa]] estis la unua distrikta kunordiga oficisto de Karaĉio. [[Sjed Mustafa Kamal]] estis elektita kiel nova urba administranto de Karaĉio kaj anstataŭis Naimatulah Ĥan en 2005 balotadoj kaj [[Nasrin Ĝalil]] estis elektita kiel la urba ''Naib Nazim''. Ĉiu unia konsilio havis dek tri membrojn elektitaj de specifaj balotantaroj: kvar viroj kaj du virinoj elektitaj rekte de la ĝenerala loĝantaro; du viroj kaj du virinoj elektitaj de kamparanoj kaj laboristoj; unu membro por la minoritataj komunumoj; du membroj estas elektitaj komune kiel la unia urbestro (''Nazim'') kaj la dua unia urbestro (''Naib Nazim'').<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |title=Composition of the Union Council |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110803101846/http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |archive-date=2011-08-03|language=en }}</ref> Ĉiu konsilio inkluzivis ĝis tri konsiliajn sekretariojn kaj nombron de aliaj civilaj servantoj. La sistemo de la unia konsilio ĉesis en 2011. ==== Distriktaj municipaj korporacioj (2011–nuntempe) ==== En julio 2011, la registaro de la urba distrikto Karaĉio estis redesegnita laŭ ties originalaj konsistigaj unuoj kontaj kiel «distriktaj municipaj korporacioj» ({{Lang-en|District Municipal Corporations}}, mallonge «DMC»). La kvin originalaj DMC-oj estis: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. En novembro 2013, sesa DMC nome [[Distrikto Korangi]] estis disigita el Orienta Karaĉio.<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1054395|title=Korangi notified as sixth district of Karachi|first=Hasan|last=Mansoor|date=2013-11-06|website=DAWN.COM}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/378585-former-un-staffer-being-tipped-as-pm-s-focal-person-for-polio|title=Former UN staffer being tipped as PM's focal person for polio|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2011/07/11/sindh-back-to-5-divisions-after-11-years/|title=Sindh back to 5 divisions after 11 years – Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Aligi |first=Irfan |url=http://tribune.com.pk/story/208342/changing-hands-karachi-split-into-5-districts/ |title=Changing hands: Karachi split into 5 districts |website=The Express Tribune |date={{dato|2011-7-12}}|access-date={{dato|2014-2-10}}|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com/|titolo=Welcome to official website of Karachi Metropolitan Corporation|alirdato={{dato|2014-2-10}}|eldoninto=Kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com|lingvo=en}}</ref> En aŭgusto 2020, la gubierno de SIndo aprobis la formadon de la sepa distrikto en Karaĉio (nome distrikto Keamari); ĝi estis greita el parto de Okcidenta Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1575785/new-district-in-karachi,|titolo=New district in Karachi|dato=2020-8-22|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.samaa.tv/news/2020/08/karachi-fits-seventh-district-into-its-mix-keamari/,|titolo=Karachi fits seventh district into its mix – Keamari|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/703699-kemari-becomes-karachi-s-seventh-district,|titolo=Kemari becomes Karachi's seventh district|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pressreader.com/bahrain/gulf-today/20200822/281779926499237,|titolo=Keamari is now 7th district of Karachi city|lingvo=en}}</ref> La komitatoj por ĉiu distrikto elpensas kaj observigas la uzon kaj a regulojn pri la terenoj ene de sia distrikto. Ĉiu komitato ankaŭ administras la akvo-provizon, la kloakon kaj la stratojn (krom 28 ĉefaj arterioj, kiu estas administritaj de la «[[Karaĉia metropola korporacio]]»).<ref name=":11" /> Strata lumigo, trafika planado, komercaj reguloj kaj vojsignoj estas ankaŭ sub la kontrolo de la DMC-oj. Ĉiu DMC ankaŭ daŭrigas sian propran municipan arĥivon kaj decidas pri sia propra loka buĝeto.<ref name=":11" /> La KMC-oj ankaŭ prirespondas por la evoluado kaj daŭrigado de ĉefaj arterioj, pontoj, dreniloj, pluraj hospitaloj, plaĝoj, mastrumado de solidaj ruboj, kaj ankaŭ de kelkaj parkoj kaj de la urbaj fajroestingadservoj.<ref>{{Cite web|title=KMC Function|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220454/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|archivedate=2020-05-01}}</ref> La plej lastatempa Karaĉia urbestro estis [[Vasim Aĥtar]] (2016-2020), kun Arŝad Hasan servanta kiel dua urbestro; ambaŭ laboris ene de la KMC. En 2022, la administranto de Karaĉio estis d-ro Sjed Saif-ur-Reman.<ref>{{Cite web|title=Metropolitan Commissioner|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220554/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|archivedate=2020-05-01}}</ref> La posteno de [[komisionestro de Karaĉio]] estis kreita, kaj Iftiĥar Ali Ŝalvani plenumis ĉi tiun rolon.<ref>{{Cite web|title=Meet-Commissioner Karachi Division|url=https://commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|website=commissionerkarachi.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|archive-date={{dato|2020-5-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |date=2020-05-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |arkivdato=2020-05-05 }}</ref> Estas ses [[Kantonmento (Pakistano)|militistaj kantonmentoj]], kiu estas administritaj de la [[Pakistana Armeo|pakistana armeo]] kaj estas inter la plej luksaj kvartaloj de Karaĉio. === Urba planado === La «[[aŭtoritato pri la disvolvigo de Karaĉio]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}, mallonge KDA), kune kun la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Ljari» ({{Lang-en|Lyari Development Authority}}, mallonge LDA) kaj la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Malir» ({{Lang-en|Malir Development Authority}}, mallonge MDA) respondecas pri la disvolvigo de la plej neevoluinta teritorio ĉirkaŭ Karaĉio. La KDA estiĝis en 1957 kun la tasko administri landon ĉirkaŭ Karachi, dum la LDA kaj la MDA naskiĝis en 1993 kaj 1994, respektive. La KDA iĝis sub la kontrolo de la loka registaro de Karaĉio kaj de sia urbestro en 2001, dum la LDA kaj la MDA estis aboliciitaj. La KDA poste iĝis rekte sub la kontrolo de la [[Registaro de Sindo]], ekde 2011. la LDA kaj la MDA ankaŭ renaskiĝis pro volo de la tiama registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02">{{Citaĵo el gazeto|url=https://pubs.iied.org/pdfs/10625IIED.pdf|titolo=Land ownership, control and contestation in Karachi and implications for low-income housing|familia nomo=Hasan|persona nomo=Arif|lingvo=en|gazeto=International Institute for Environment and Development United Nations Population Fund}}</ref> Do, la urbo-planado en Karaĉio ne estas decidita loke sed, male, estas sub la kontrolo de la provinco. Ĉiu «distrikta municipa korporacio» reguligas la uzon de la lando en neevoluintaj areoj, dum la «aŭtoritato pri kontrolo de konstruoj en SIndo» certigas, ke la konstruoj respektas planatajn regulojn de la urbo. La areoj de la kantonmentoj kaj la ''Defence Housing Authority'' estas administritaj kaj planataj fare de la militistaro. == Municipaj servoj == === Akvo === La akvajn provizojn de la municipo administras la «Karaĉia estraro pri Akvo kaj Kloakoj», kiu provizas po 640 milionoj da galjonoj ĉiutage al la urbo (krom la ŝtalfabrikoj de la grandurbo kaj la [[haveno Kasim]]), de kiu 440 milionoj de galjonoj estas filtrataj/traktataj.<ref name=":11" /> Plejparto de la provizo venas de la [[Induso|rivero Induso]] kaj 90 milionoj de galjonoj de la [[Akvobaraĵo Hub|digo Hub]].<ref name=":11" /> La akva provizo de Karaĉio estas transportita al la urbo dank'al kompleksa reto de kanaloj, tuboj, kaj sifonoj, kun la helpo de pumpado kaj filtraj stacioj.<ref name=":11" /> En 2022, 80% el familioj de Karaĉio havis aliron al krana akvo,<ref name="SPDC"/> kun privataj akvaj cisternoj provizis multe de la akvo postulita en neformalaj setlejoj.<ref name=wb/> 15% el loĝantoj laŭ enketo de 2022 taksis sian akvan provizon kiel «malbona» aŭ «tre malbone», dum 40% maltrankviliĝis pro la stabileco de la akva provizo.<ref name="SPDC"/> En 2022 oni taksis, ke po {{Ĉirkaŭ|35000}} homoj mortis ĉiujare pro malsanoj rilataj al aĉa akvo.{{Mallonga piednoto|Yamini Narayanan|2015}} La [[akva projekto K-IV]] estas nuntempe planata kontraŭ kosto de 876 milionoj de USD. Ĝi konektus la [[Lago Kinĝar|lago]] [[Lago Kinĝar|Kinĝar]] al Karaĉio, tial solvante la problemon pri akva malabundeco en orientaj kaj nordaj kvartaloj de la urbo. Ĝi devus provizi po 650 milionoj da galjonoj ĉiutage de trinkebla akvo al la urbo; la unua fazo de la projektoj, kun siaj 260 milionoj da galjonoj, preskaŭ kompletiĝas.<ref>{{cite news|title=Pakistan to award Karachi water supply project to Frontier Works Organisation|url=http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/|access-date={{dato|2017-11-29}}|agency=Water Technology|date={{dato|2016-2-15}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201041215/http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/ |date=2017-12-01 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://nation.com.pk/22-Nov-2017/ist-phase-of-k-iv-project-to-be-completed-in-june-gov|titolo=Ist phase of K-IV project to be completed in June: Gov|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato={{dato|2017-11-22}}|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref> === Kloakoj kaj urba purigo === 98% el la familioj de Karaĉio havas aliron al la subtera publika kloako de la urbo,<ref name="SPDC"/> plejparte administrata fare de la «Karaĉia estraro pri akvo kaj kloakoj» (kun anglalingva akronimo KW&SB). La KW&SB funkciigas 150 pumpadajn staciojn, 25 pograndajn akvo-rezervujojn, pli ol {{nombro|10000}} kilometrojn de tuboj kaj {{nombro|250000}} kloakkovrilojn.<ref name=":11" /> La urbo produktas po {{Ĉirkaŭ|472}} milionojn da galjonoj ĉiutage de kloakaĵoj, de kiu 417 estas eligitaj sen traktadoj.<ref name=":11" /> KW&SB bone kapablus trakti ĝis 150 milionojn da galjonoj de kloakaĵo, sed funkciigas nur {{Ĉirkaŭ|50}} milionojn de ĉi tiu kapacito.<ref name=":11" /> Tri centroj pri traktado ekzistas: en urbeto SITE (defluilo Bagiĉa), [[Memudabad (Karaĉio)|Memudabad]] kaj Moripur.<ref name=":11" /> Laŭ takso de 2022, 75% el la intervjuitaj raportis, ke la drenada sistemo de Karaĉio superfluas aŭ haltiĝas,<ref name="SPDC" /> la plej alta elcento inter ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj.<ref name="SPDC" /> Partoj de la urba sistemo pri drenado superfluas ordinare po 2–7 fojoj ĉiumonate, inundante kelkajn urbajn stratojn.<ref name="SPDC" /> Familioj en Orangi mem-organiziĝis por starigi sian propran kloakan sistemon ene de la [[pilota projekto de Orangi]],<ref name="sewer" /> servo organizata komunume, fondita en 1980. 90% el la stratoj de Orangi estas nun konektitaj al kloaka sistemo konstruita de lokaj loĝantoj dank'al la projekto.<ref name="sewer" /> Loĝantoj de individuaj stratoj pagas la koston de kloakajn tubojn kaj oferas volontulan laboron por meti la tubojn.<ref name="sewer" /> La loĝantoj ankaŭ daŭrigas la kloakajn tubojn,<ref name="sewer" /> dum la urbo municipa administrado konstruas plurajn unuarangajn kaj duarangajn tubojn por la reto.<ref name="sewer" /> Rezulte de la projekto, 96% el loĝantoj de Orangi havas aliron al latrino.<ref name="sewer" /> La «estraro pri mastrumado de solidaj ruboj en Sindo» respondecas pri la kolekto kaj dispono de solidaj ruboj, ne nur en Karaĉio sed tra la tuta provinco. Karaĉio havas la plej altan elcenton da loĝantoj en Pakistano kiu raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj: 42% el loĝantoj en Karaĉio raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj, kompare al nur 10% el la loĝantoj de [[Lahoro]].<ref name="SPDC"/> Nur 17% el la loĝantoj de Karaĉio raportis ĉiutagan stratan purigadon, kompare al 45% en Lahoro.<ref name="SPDC">{{Cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|year=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|access-date={{dato|2017-11-28}}|archive-date={{dato|2020-4-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |date=2020-04-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |arkivdato=2020-04-05 }}</ref> 69% el la loĝantoj de Karaĉio uzas privatajn rub-kolektajn servojn,<ref name="SPDC"/> kaj nur 15% uzas la publikan servon.<ref name="SPDC"/> Laŭ enketo de 2022, 53% el la loĝantoj de Karaĉio raportis, ke la stato de la purigeco de sia kvartalo estis aŭ «malbona» aŭ «tre malbona»,<ref name="SPDC"/> kompare al 35% en [[Lahoro]]<ref name="SPDC"/> kaj al 16% en [[Multano]].<ref name="SPDC"/> == Edukado == {{Ĉefa artikolo|Edukado en Karaĉio}} [[Dosiero:Bvs_608.jpg|dekstra|eta|Parsa mezlernejo nome «[[Parsa mezlernejo BVS|Bai Virbaiĝi Soparivala]]» (B.V.S.).]] === Legokapabla indico laŭ distriktoj === Laŭ la censo de Pakistano de 2017, la [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra]] estas la plej legokapabla distrikto inter ĉiuj la distriktoj de Karaĉio kaj Sindo. Jen la legokapablaj indicoj de jomoj aĝantaj almenaŭ 10 jarojn el la ses distriktoj de Karaĉio: {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Legokapabla Loĝantaro % (2017 censo)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise|titolo=District Wise Results (Census - 2017)|alirdato={{dato|2022-9-17}}|aŭtoro=Pakistan Bureau of Statistics|lingvo=en}}</ref> |- | style="text-align: left;" |1 !Centra | style="text-align: Center;" |{{nombro|81.52}}% |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi | style="text-align: Center;" |{{nombro|80.49}}% |- | style="text-align: left;" |3 !Suda | style="text-align: Center;" |{{nombro|77.79}}% |- | style="text-align: left;" |4 !Orienta | style="text-align: Center;" |{{nombro|75.96}}% |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta (<small>''inkluzive de ''</small> <small>''Kemari''</small>) | style="text-align: Center;" |{{nombro|65.61}}% |- | style="text-align: left;" |6 !Malir | style="text-align: Center;" |{{nombro|63.69}}% |- |} === Lernejoj === La edukada sistemo de Karaĉio estas disigita laŭ kvin niveloj: bazlernejo (5 jaroj), mezlernejo (2 jaroj), altlernejo (2 jaroj; kun atesto ĉe la fino), interlernejo (2 jaroj, kun atesto), kaj finfine universitataj programoj kun la plej altaj edukadaj gradoj. Karaĉio havas kaj publikajn kaj privatajn edukadajn instituciojn. Multaj edukaj institucioj disigas la studantoj laŭ sia sekso ekde baz- ĝis la interlernejo. Multajn el la lernejoj de Karaĉio, kiel la [[Altlernejo de Sankta Patriko|altlernejo de S-ta Patriko]], la [[Monaĥineja lernejo de sankta Jozefo|monaĥineja lernejo de S-ta Jozefo]] kaj la [[Angla altlernejo de Sankta Paŭlo|angla altlernejo de S-ta Paŭlo]], estras kristanaj preĝejoj, kaj estas inter la plej prestiĝaj lernejoj de Pakistano. === Universitatoj === [[Dosiero:DJCollegeKarachi.jpg|alternative=|eta|La [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] estas unu el plej malnovaj universitatoj de Karaĉio kaj datiĝas ĉe 1887.]] [[Dosiero:Silver_Jubilee_Gate_Karachi_University.jpg|eta|La Universitato de Karaĉio estas la plej granda el la urbo laŭ nombro de studantoj, nombro de departementoj kaj laŭ okupata landa areo.]] Karaĉio gastigas plurajn gravajn publikajn universitatojn. La unua publika universitato de Karaĉio datiĝas je la [[Brita Raĝlando|britkolonia]] epoko. La universitato ''[[Sindh Madressatul Islam]]'', fondita en 1885, ricevis statuson de universitato en 2012. Post la ''Sindh Madressatul'' ''Islam'' estis starigita la [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] en 1887, kaj la institucio ricevis statuson de universitato en 2014. La [[Universitato pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio Nadirŝo Edulĝi]] (NED), estis fondita en 1921 kaj estas la plej malnova altlernada institucio de Pakistano. La [[Universitato Do pri Sanaj Sciencoj]] estis starigita en 1945 kaj estas nun unu el plej bonaj por kuraca esplorado en la lando. La [[Universitato de Karaĉio]], fondita en 1951, estas la plej granda universitato de Pakistano kun studenta loĝantaro de {{nombro|24000}}. La [[Instituto pri Komerca Administro (Karaĉio)|Instituto pri Komerca Administro]], fondita en 1955, estas la plej malnova komerca lernejo ekster Nordameriko kaj Eŭropo, kaj estis starigita dank'al teĥnika subteno de la [[Lernejo Wharton|Lernejo ''Wharton'']] kaj de la [[Universitato de Suda Kalifornio]] (ambaŭ en Usono). La [[Universitato Davud pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]], kiu malfermiĝis en 1962, oferas kursojn pri inĝenieristiko de petro, gaso, ĥemiaĵo kaj industrioj. La [[Pakistana Mararmeo Kolegio pri Inĝenieristiko]], sub la administrado de la [[Pakistana Mararmeo]], estas en asocio kun la [[Nacia Universitato pri Sciencoj kaj Teĥnologio]] de Islamabado. Karaĉio ankaŭ gastigas multenombrajn privatajn universitatojn. La [[Universitato Aga Ĥan]], fondita en 1983, estas la plej malnova privata eduka institucio de Karaĉio kaj unu el la plej prestiĝaj kuracaj lernejoj de Pakistano. La [[Indus-vala Lernejo pri Arto kaj Arĥitekturo]] estis fondita en 1989 kaj proponas altlernadajn programojn pri arto kaj arĥitekturo. La [[Universitato Hamdard|Universitato]] [[Universitato Hamdard|Hamdard]] estas la plej granda privata universitato en Pakistano kun fakultatoj kiuj inkluzivas orientan medicinon, kuracon, inĝenieristikon, farmacion kaj juron. La [[Nacia Universitato pri Komputilaj kaj Aperantaj Sciencoj]], unu el plej bonaj universitatoj de Pakistano pri komputila edukado, havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Universitato Bahria]], fondita en 2000, estas unu el la gravaj ĝeneralaj institucioj de Pakistano kun siaj universitatejoj en Karaĉio, Islamabado kaj Lahoro oferas programojn pri Administradaj Sciencoj, Elektra Inĝenieristiko, Komputila Scienco kaj Psikologio. La [[Universitato S-ro Sjed pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]] proponas programojn pri biomedicino, elektroniko, telekomunikado kaj informadiko. La Karaĉia Instituto pri Ekonomio kaj Teĥnologio (KIET) havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Instituto Ŝahid Zulfikar Ali Buto pri Scienco kaj Teĥnologio]], fondita en 1995 fare de la eks-Ĉefministro [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], havas sidejon en Karaĉio. Jenas la listo pri privataj universitatoj:[[Dosiero:Habib_University_3.jpg|eta|La universitato Habib estas [[Liberalarta kolegio|liberala arta altlernejo]] en Karachi.]] * Universitato Ikra * Universitato Habib * Universitato Do * Kuraca kaj denta kolegio Ĝinah * Sinda kuraca universitato Ĝinah * Karaĉia instituto pri ekonomiko kaj teĥnologio * Unuiĝinta kuraca kaj denta kolegio * Nacia kuraca kolegio Liakat * Instituto pri kostaj kaj administradaj librotenistoj de Pakistano * Instituto pri [[komerca administrado]] === Amaskonukiloj === * [[Dawn (gazeto)|Dawn]] kaj [[Daily Jang]] (ĉiutagaj gazetoj) == Kuracado == {{Ĉefa artikolo|Listo de hospitaloj en Karaĉio|Medio de Karaĉio}} [[Dosiero:Aga_Khan_University_.jpg|eta|La hospitalo de la [[universitato Aga-Ĥan]].]] Karaĉio estas centro de esploro pri biomedicino kun almenaŭ 30 publikaj hospitaloj, 80 registritaj privataj hospitalojn kaj 12 rekonitaj kuracaj kolegioj,<ref>{{Cite journal|title=Establishment of a Comprehensive Epilepsy Center in Pakistan: Initial Experiences, Results, and Reflections|first1=M. Zubair|last1=Tahir|first2=Zain A.|last2=Sobani|first3=S. A.|last3=Quadri|first4=S. Nizam|last4=Ahmed|first5=Mughis|last5=Sheerani|first6=Fowzia|last6=Siddiqui|first7=Warren W.|last7=Boling|first8=Syed Ather|last8=Enam|date={{dato|2012-1-1}}|journal=Epilepsy Res Treat|volume=2012|doi=10.1155/2012/547382|pmid=22957232|pmc=3420664|pages=547382|doi-access=free|language=en}}</ref> inkluzive de la Hospitalo Induso, Hospitalo Sinjorino Dufferin, [[Karachi Institute of Heart Diseases|Karaĉia instituto pri koraj malsanoj]],<ref>{{Cite web|url=http://www.kihd.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506025000/http://www.kihd.org/|url-status=dead|archive-date={{dato|2011-5-6}}|title=Karachi Institute of Heart Diseases (KIHD)|website=kihd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Nacia instituto pri kardiovaskulaj malsanoj,<ref>{{Cite web|url=http://nicvd.org/|title=National Institute of Cardiovascular Diseases|website=nicvd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Civila Hospitalo,<ref>{{Cite web|url=http://chk.gov.pk/|title=Civil Hospital Karachi|website=chk.gov.pk|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Kombinita Militista Hospitalo, PNS Rahat,[286] PNS Ŝifa, Universitata Hospitalo Aga Ĥan, Nacia Hospitalo Liakat, Postbakalaŭra Medicina Centro Ĝinah, Hospitalo Sankta Familia kaj Hospitalo Ziaudin. En 1995, la Hospitalo Ziaudin estis la situo de la unua ostmedola transplantado en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}} La Karaĉiaj urbaj aŭtoritatoj en 2017 starigis novan frua-avertan sistemon kiu atentigis urbajn loĝantojn al prognozita varmigo. Fakte, pasintece la varmigoj ofte mortigis loĝantojn de Karaĉio, sed ekde la efektivigo de la averta sistemo laŭdire neniu morto pro varmigo plu okazis.<ref name="heatwave"/> Dum la pandemio de KOVIM-19 de 2020-2021, vakcinoj estis haveblaj en ĉiuj gravaj hospitaloj. == Distro, turismo kaj kulturo == {{Ĉefa artikolo|Kulturo de Karaĉio}} === Butikcentroj === Karaĉio gastigas la plej grandan butikcentron el Pakistano kaj pli ĝenerale de suda Azio nome «[[Lucky One Mall|butikcentro bonŝanculo]]» ({{Lang-en|Lucky One Mall}}), kiu gastigas pli ol 200 vendejoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|title=South Asia's largest mall, Lucky One selects LMKT to deploy GPON Solution – LMKT|date={{dato|2016-1-18}}|work=LMKT|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|archive-date={{dato|2018-8-8}}|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/ |date=2018-08-08 }}</ref> Laŭ ''[[TripAdvisor]]'' la urbo eĉ enhavas la plej ŝatatan butikumadacentro el Pakistano, t.e., [[Butikcentro Dolmen]], en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]], kiun priparolis ankaŭ [[CNNa Internacio|CNN]].<ref>{{Citation|last=Pak Property Mela|title=Dolmen Mall Karachi by CNN|date={{dato|2016-12-16}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=6MyQjqj--Xo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/6MyQjqj--Xo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.com/Attractions-g293959-Activities-c26-Pakistan.html|title=THE BEST Shopping in Pakistan – TripAdvisor|website=tripadvisor.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref> En 2023, alia giganta butikcentra/distra komplekso nome «Butikcentro de Karaĉio» estos malfermita, troviĝonte ĉe la fundo de plej alta nuboskrapulo de Pakistano: [[Ikona Turo de Baria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/10/16/62-storey-bahria-town-icon-reaches-structural-completion/|title=62-storey Bahria Town Icon reaches structural completion|website=Pakistan Today|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|title=Bahria Town ICON – Bahria Town – Your Lifestyle Destination|last=toot|website=bahriatown.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043315/http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|archive-date={{dato|2018-11-16}}|url-status=dead|language=en}}</ref> === Muzeoj kaj artgalerioj === [[Dosiero:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|eta|dekstra|La fama skulptaĵo «[[Pastro-Reĝo (skulptaĵo)|Pastro-Reĝo]]» de la [[Induso-civilizacio]], videbla en la [[Nacia Muzeo de Pakistano]], en Karaĉio.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img17_Mohatta_Palace.jpg|eta|dekstra|Konstruita kiel domo por riĉa hindua komercanto, la [[Palaco Mohata]] estas nun muzeo alirebla por la publiko.]] Karaĉio gastigas multajn el la eminentaj muzeoj de Pakistano, kiel ekzemple la [[Nacia Muzeo de Pakistano]] kaj la [[Palaco Mohata]]; la urbo ankaŭ havas plurajn privatajn artgaleriojn.<ref>{{Cite web|url=http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|title=10 Stunning Contemporary Art Galleries in Karachi, Pakistan|website=The Culture Trip|date={{dato|2014-3-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151221031837/http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|archivedate=2015-12-21}}</ref> La [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo]] ({{Lang-ur|{{Nastaliq|پاک فضائیہ عجائب گھر}}| t=pak fazaiya ajaaeb ghar}}) estas [[muzeo]] pri [[aerarmeo]] kaj parko kiu troviĝas proksime al ''Karsaz Flyover'' laŭlonge de bulvardo Ŝahrah-e-Faisal en Karaĉio.<ref name=TheNation>{{citaĵo el gazeto|url=http://nation.com.pk/national/07-Sep-2015/air-chief-inaugurates-martyrs-monument-at-paf-museum-karachi|titolo= Air Chief inaugurates martyrs monument at PAF Museum Karachi|gazeto= The Nation |dato= 7-a de septembro 2015|alirdato = 14-a de septembro 2017|lingvo=angle}}</ref> Inter la ceteraj muzeoj, indas mencii la [[Muzeo pri la Pakistana Mararmeo]] kaj la unua interaktiva scienca centro de la lando, nome [[Centro MagnifiScience|Centro ''MagnifiScience'']].<ref>{{Cite news |last1=Azam |first1=Oonib |title=A praiseworthy endeavour to foster children's interest in science |url=https://www.thenews.com.pk/print/900358-a-praiseworthy-endeavour-to-foster-children-s-interest-in-science |website=Dawn (newspaper) |access-date={{dato|2022-4-15}}|date={{dato|2021-10-15}}|language=en}}</ref> La [[Domego Vazir]] ({{Lang-ur|وزیر مینشن}}, {{Lang-en|Wazir Mansion}}), oficiale konata per la nomo '''Naskiĝloka Muzeo de ''Quaid-i-Azam''''',<ref name=Dawn1>[https://www.dawn.com/news/880180 Wazir Mansion forgotten?] Dawn (newspaper), Publikigita la 26an de Decembro 2009, alirita la 20an de Aŭgusto 2020</ref><ref>Muzeoj de Sindo, broŝuro, registaro de Sindo</ref> estas eksa familia domo en la distrikto Ĥaradar de Karaĉio, konsiderita la naskiĝloko de la fondinto de la lando, [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]].<ref name=Dawn>''Wazir Mansion: then and now'' Dawn (gazeto), eldonita la 17-an de junio 2013</ref> La [[Domego de Quaid-e-Azam|domego de ''Quaid-e-Azam'']] ({{Lang-ur|{{nastaliq|قائدِ اعظم کا گھر}}}}; ''Quaid-e-Azam'' signifas «''grandan gvidanton''»), ankaŭ nomata kiel '''domo Flagstango''' ({{Lang-en|Flagstaff House}}),<ref name="stdc">{{citaĵo el la reto|url=https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|titolo=Quaid-e-Azam House Museum, Karachi|alirdato=2023-01-26|lingvo=en|eldoninto=Sindh Tourism Development Corporation (STDC)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230126144514/https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|arkivdato=2023-01-26}}</ref> estas domo-[[muzeo]] dediĉita al la vivo de [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano. La domego troviĝas en Karaĉio kaj estis desegnita de brita arĥitekto [[Moses Somake]]. Aliaj muzeoj inkluzivas la [[Domo TDF|domon TDF]] kaj la [[Ŝtata Banko de la Pakistanaj Muzeo kaj Artgalerio]]. === Teatro kaj kino === Karaĉio gastigas kelkajn gravajn kulturajn institucioj de la lando. La [[Nacia Akademio pri Prezentartoj]], troviĝanta en la eksa Hindu-Ĝimĥana, proponas diplomajn kursojn pri prezentartoj, inkluzive de klasika muziko kaj nuntempa teatro.<ref name="napa">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napa.org.pk|titolo=Welcome to National Academy of Performing Arts|alirdato={{dato|2006-4-17}}|aŭtoro=National Academy of Performing Arts|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060411143725/http://napa.org.pk/|arkivdato=2006-04-11}}</ref> Karaĉio estas la sidejo de grupoj kiel ''Thespianz Theater'', profesia junulara senprofita prezentarta grupo, kiu interesiĝas pri teatro kaj artaj aktivecoj en Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.pakistanbusinessjournal.com/b2b-directory/thespianz-theater_95750.html|title=Thespianz Theater |website=Pakistan Business Journal|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134478|title=Thespianz Theater brings string puppetry to PACC|author=Entertainment Desk|website=Dawn|date={{dato|2014-9-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref> Kvankam [[Lahoro]] estis konsiderita la hejmo de la filma industrio de Pakistano, eĉ Karaĉio fastigas la ĉiujara [[Kinfestivalo Kara]], kun siaj sendependaj pakistanaj kaj internaciaj filmoj kaj dokumentarioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/951275/karawood-film-festival-to-kick-start-september-7/|titolo=Karawood film festival to kick start September 7|alirdato={{dato|2015-12-18}}|dato={{dato|2015-9-5}}|lingvo=en|verkaĵo=[[The Express Tribune]]}}</ref> La jenaj estas inter la plej famaj kinejoj de la urbo: kinejo Bambino, Kinejo Kapri, Kinejo Sinepaks, Kinejo Sinegold-Pleks (urbeto Baria), Kinejo Mega Maltipleks (''Millennium Mall''), Kinejo ''Nueplex'' (Askari-4), Kinejo Atria Butikcentro (Sadar). === Muziko === La [[Tutpakistana Muzika Konferenco]], rilata kun la 45-jaraĝa simila institucio en [[Lahoro]], okazigas sian ĉiujaran muzikan festivalon ekde ĝia komenco en 2004.<ref>{{cite web |url=http://apmc.info/ |title=All Pakistan Music Conference &#124; Established in 1959 |publisher=All Pakistan Music Conference |access-date={{dato|2014-2-10}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20040205022516/http://apmc.info/ |archive-date={{dato|2004-2-5}}|url-status=dead|language=en }}</ref> La Nacia Artkonsilio (Kuĉa-e-Sakafat) havas muzikajn prezentojn kaj [[muŝairo]]jn. == Sociaj temoj == === Krimo === Foje deklarita inter la plej danĝeraj urboj el la mondo,<ref>{{Cite web|last1=Khan|first1=Taimur|title=Cooking in Karachi|url=https://foreignpolicy.com/2013/09/03/cooking-in-karachi/|access-date={{dato|2016-12-6}}|date={{dato|2013-9-9}}|language=en}}</ref> laŭ la vero la frekvenco de perfortaj krimoj en Karaĉio ne estas tiel alta kiel en aliaj metropoloj en la mondo.<ref name="ReferenceA">{{Citaĵo el libro|titolo=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience|url=https://archive.org/details/pakistanparadoxi0000jaff|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|dato=2015|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-061330-3|paĝoj=672|lingvo=en}}</ref> Laŭ la Krima Indekso Numbeo de 2014, Karaĉio estis la 6-a plej danĝera urbo en la mondo. Ĉe la mezo de 2016, la rango de Karaĉio jam falis al 31 dank'al la novaj kontraŭkrimaj operacioj.<ref>{{cite news|title=Pakistan is winning its war on terror|url=http://www.spectator.co.uk/2016/12/pakistan-is-winning-its-war-on-terror/|access-date={{dato|2017-1-3}}|work=[[The Spectator]]|date={{dato|2016-12-31}}|ref=Just three years ago, according to the Numbeo international crime index, Karachi was the sixth most dangerous city in the world. Today it stands at number 31 – and falling.|language=en}}</ref> Ekde 2018, la rango de Karaĉio falis al 50.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/karachi-improves-ranking-on-international-crime-and-safety-index-2018/|titolo=Karachi, the 6th most dangerous city in the world previously, has jumped to 50th place|alirdato={{dato|2018-2-13}}|lingvo=en|verkaĵo=Daily Pakistan Global}}</ref> En 2021, la rango de Karaĉio falis al 115. En 2022, la rango falis cetere al 128-an pozicio, kaj Karaĉio fariĝis pli sekura ol samregionaj urboj kiel [[Dako]] (56-a), Delhio (90-a) kaj [[Bengaluro]] (122-a).<ref>{{Cite web|last=desk|first=News|date={{dato|2021-4-27}}|title=Karachi ranks 115 in global crime ranking after improved security situation|url=https://pakobserver.net/karachi-ranks-115-in-global-crime-ranking-after-improved-security-situation/|access-date={{dato|2021-5-2}}|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> Pro la dimensio de la urbo kaj sia granda loĝantaro, la nombro de hommortigoj estas alta kaj la hommortiga indico estas modera.<ref name="ReferenceA" /> Ĉiuokaze, la hommortigaj indicoj pri Karaĉio estas pli malaltaj, ekzemple, ol multaj latinamerikaj urboj,<ref name="ReferenceA" /> kaj en 2015 estis po {{nombro|12.5}} ĉiu {{nombro|100000}},<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Karachi-worlds-most-dangerous-megacity-Report/articleshow/22437484.cms|titolo=Karachi world's 'most dangerous megacity': Report|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2013-9-9}}|lingvo=en|verkaĵo=The Times of India}}</ref> do pli malalta ol la hommortiga indico de pluraj usonaj urboj kiel [[Nov-Orleano]] kaj [[Sankta Luiso|S-ta Luiso]].<ref name="businessinsider.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.businessinsider.com/most-violent-cities-in-the-world-2016-1/#10-cali-colombia-had-6427-homicides-per-100000-residents-41|titolo=The 50 most violent cities in the world|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-26}}|lingvo=en|verkaĵo=Business Insider}}</ref> La hommortigaj indicoj en kelkaj latinamerikaj urboj kiel [[Karakaso]] (en [[Venezuelo]]) kaj [[Akapulko]] (en Meksikio) estas en eksceso de po 100 ĉiu {{nombro|100000}} loĝantoj,<ref name="businessinsider.com" /> do tre pli altaj ol la hommortiga indico de Karaĉio. En 2016, la nombro de murdoj en Karaĉio falis al 471, kaj cetere al 381 en 2017.<ref name="auto">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/|titolo=Karachi: Killing, extortion decreased in 2017 – The Frontier Post|alirdato={{dato|2018-3-8}}|dato={{dato|2018-1-2}}|lingvo=en|verkaĵo=The Frontier Post}} {{Citaĵo el la reto |url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308103624/https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |arkivdato=2018-03-08 }}</ref> Je la fino de la 1980-aj kaj la komenco de la 1990-aj jaroj, Karaĉio spertis politikan konflikton dum samtempe la krimoj pliiĝis pro la alveno de armiloj el la [[Enlanda milito en Afganio|Milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> Pluraj el la krimaj mafioj de Karaĉio fariĝis potencaj dum la periodo en la 1990-aj jaroj priskribita kiel «la gubierno de la mafioj».{{Mallonga piednoto|Marcello Balbo|2005}} Gravaj mafioj aktivaj en la urbo inkluzivis la mafion de la terenoj, la mafio de la akvaj cisternoj, la mafio de la transportoj, kaj la mafio pri sablo kaj gruzo.{{sfn|Newsline|2006}}{{sfn|Marcello Balbo|2005|p=181}}{{sfn|Mohammad Shahid Alam|1996|p=49}}<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1035362/fair-warning-kwsb-installations-at-risk-due-to-heavy-excavation-in-malir-river/|title=Fair warning: KWSB installations at risk due to heavy excavation in Malir River|date={{dato|2016-1-28}}|website=The Express Tribune|access-date={{dato|2016-3-15}}|language=en}}</ref> La plej alta indico de mortigoj en Karaĉio okazis dum la mez-1990-aj jaroj. En 1995, 1742 murdoj estis registritaj, kun maksimumo de 15 mortigoj en ununura tago.<ref>{{cite news|title=Karachi target killings, highest in 15 years|url=http://tribune.com.pk/story/69491/karachi-target-killings-highest-in-15-years/|access-date={{dato|2016-12-6}}|agency=The Express Tirbune|date={{dato|2010-10-29}}|language=en}}</ref><ref>See Demographics section above.</ref> ==== Operacioj pri publika ordo ==== Karaĉio fariĝis ĝenerale konata pro siaj altaj indicoj de perfortaj krimoj, sed indicoj akre malpliiĝis post polemika subprema operacio kontraŭ krimuloj, la alveno de la politika partio MQM, kaj la Islamistaj radikaluloj iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> En 2015, 1040 Karaĉianoj mortis pro agadoj de [[Terorismo en Pakistano|terorismo]] aŭ aliaj krimoj, t.e., preskaŭ 50% malpli ol la 2023 mortigitaj en 2014<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thenews.com.pk/print/85793-In-2015-Karachi-the-most-violent-region-of-Pakistan|titolo=In 2015, Karachi the most violent region of Pakistan|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-2}}|lingvo=en|citaĵo=With 1,040 deaths{{snd}}down from 2,023 in 2014{{snd}}recorded in Karachi this past year, the metropolis saw{{nbsp}}...|verkaĵo=The News (Pakistan)}}</ref> kaj preskaŭ 70% malpli ol la 3251 mortigitaj dum 2013, la plej alta iam ajn registrita nombro en la Karaĉia historio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/660098/death-toll-rises-over-3200-killings-in-karachi-make-2013-deadliest-year-so-far/|titolo=Death toll rises: Over 3,200 killings in Karachi make 2013 deadliest year so far|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2014-1-18}}|lingvo=en|verkaĵo=The Tribune}}</ref> Perfortaj krimoj kiel celaj mortigoj, forkaptoj por elaĉeto aŭ eldevigado, brulanta aŭ torturanta ĝis mortigo, drogoj kaj kontrabando de armiloj tre malpliiĝis post 2015. Strataj krimoj daŭre restas oftaj, kiel ekzemple elkaptado de kontantmono, telefonoj, motorcikloj kaj aŭtoj per armila forto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/1244433/frightening-situation-52552-karachiites-fell-victim-street-crime-2016/|titolo=52,552 Karachiites fell victim to street crime in 2016|alirdato={{dato|2016-12-6}}|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Pro 650 [[murdo|hommortigoj]] en 2015, la hommortiga indico de Karaĉio malpliiĝis de 75% kompare al 2013.<ref name="Reuters">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Recorded murders in Karachi fell to 650 last year, a 75 percent drop from 2013, while registered extortion was down 80 percent and kidnapping by nearly 90 percent, according to the CPLC, which collates official police data.|verkaĵo=Reuters}}</ref> En 2017, la nombro de hommortigoj falis cetere al 381.<ref name="auto"/> Eldevigadaj krimoj malpliiĝis je 80% inter 2013 kaj 2015, dum forkaptoj malpliiĝis de 90% dum la sama periodo.<ref name="Reuters" /> En 2016, la urbo registris totalon de 21 kazoj de forkapto por elaĉeto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://dunyanews.tv/en/Crime/368050-Karachi-witnesses-significant-decrease-in-target-k|titolo=Karachi witnesses significant decrease in target killing, extortion cases in 2016|alirdato={{dato|2017-11-30}}|dato={{dato|2016-12-31}}|eldoninto=Dunya TV|lingvo=en}}</ref> Teroristaj okazaĵoj falis je 98% inter 2012 kaj 2017, laŭ la Ministerio pri internaj aferoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/135955398pc|titolo=98pc drop in terrorism in Karachi, NAP implementation report shows|alirdato={{dato|2017-12-1}}|dato={{dato|2017-9-23}}|verkaĵo=Dawn}}{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes|language=en }}</ref> Rezulte de la pli sekura medio de la urbo, la prezoj de domegoj en Karaĉio tre altiĝis post 2015,<ref name="reuters.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Karachi property prices jumped 23 percent last year to a record high, outpacing other large cities and the national average of 10 percent, data from property website Zameen.com showed.|verkaĵo=Reuters}}</ref> kaj naskiĝis komercaj oportunoj por starigi luksaj restoracioj kaj kafejoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-economy-idUSKCN0Z50XQ|titolo=Despite rising economy, Pakistan still hampered by image problem leftright 4/4leftright|alirdato={{dato|2016-12-5}}|dato={{dato|2016-6-19}}|lingvo=en|citaĵo=A crime crackdown in Karachi, Pakistan's financial hub of 20 million people, has helped spur a real estate boom and new, upmarket seaside restaurants and cafés are overflowing.|verkaĵo=Reuters}}</ref> === Etnaj konfliktoj === Kaŭze de la nesufiĉa kaj tro multekosta loĝeja infrastrukturo por sorbi kreskon de la urbo, diversaj migrantoj en Karaĉion ekloĝis en homoĝenaj kvartaloj kun la sama etnio.<ref name=wb/> La 1970-aj jaroj vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|gravajn laboristajn luktojn]] en industrioj de Karaĉio. La perforto devenis de la universitatoj kaj disvastiĝis tra la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=74, 256}}</ref> La konflikto fariĝis precipe forta inter la [[Partio MQM de Pakistano|partio MQM]] kaj loĝantoj etne [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]] kaj [[Panĝaboj]]. La partio kaj sia vasta reto de subtenantoj iĝis celo de la Pakistanaj sekurecaj fortoj pro la polemika «[[operacio purigo]]» en 1992, kiam ili klopodis restarigi la pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994. La interetnaj konfliktoj daŭris inter grupoj de malsamaj lingvoj ĝis la fino de la 2010-aj jaroj kaj, ekde tiam, ili ne pli estis ekstremaj. === Malbonaj infrastrukturoj === Karaĉio ne disvolviĝis laŭ urba planado, kaj pro la rapida kresko de la urbo kaŭzis malaltan kvaliton de vivo.<ref name=wb/> La urbo havas ne kohezan politikon pri transportoj, tamen ĝis po 1000 novaj veturiloj estas aldonita ĉiutage al la jam trafikaj urbaj stratoj.<ref name="wb" /> La surfaco de vojoj kaj stratoj estas rompita ĉe multaj lokoj, sed ne estas riparita en ĝustatempa maniero. Nekapablaj provizi loĝejojn al grandaj nombroj de rifuĝintoj tuj post la sendependeco, la aŭtoritatoj de Karaĉio unue eldonis permesojn al rifuĝintoj ekde 1950, kaj tio permesis al rifuĝintoj setli ĉe ajna vaka lando.<ref name=sewer>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-slums-pakistan-sewage/fed-up-with-no-sewers-pakistans-slum-residents-go-diy-idUSKCN12D1PK|titolo=Fed up with no sewers, Pakistan's slum residents go DIY|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato=October 2016|lingvo=en|verkaĵo=Reuters}}</ref> Tiaj [[neformalaj setlejoj]] estas konataj kiel «''[[katchi abadi]]''». Ĉirkaŭ duono el la loĝantoj de Karaĉio ankoraŭ vivas en ĉi tiuj neplanitaj komunumoj, kun malmulto da stratoj kaj servoj.<ref name=wb/> == Arĥitekturo == [[Dosiero:Adnan_Asim's_Karachi_City._3_Talwar_(_Swords_)_Clifton,_Karachi.jpg|eta|dekstra|200px|Vido de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kun sia monumento de la «tri glavoj».]] Karaĉio enhavas kolekton de konstruaĵoj kaj strukturoj de malsamaj [[Arĥitektura stilo|arĥitekturaj stiloj]]. La urbocentraj distriktoj de [[Saddar|Sadar]] kaj [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] montras arĥitekturon de la komenco de la 20-a jarcento, kaj siaj diversaj stiloj inkluzivas la [[Novklasika arkitekturo|neo-klasikan]] konstruaĵo de [[Karachi Havena Fido|KPT]] kaj la konstruaĵo de la [[Sinda Alta Kortumo]]. Karachi akiris siajn unuajn neo-gotikajn aŭ Hindo-gotikaj konstruaĵoj kun la kompletiĝo de la [[Halo Frejr]], de [[Merkato Imperiestrino]] kaj de la [[Katedralo de Sankta Patriko (Karaĉio)|Katedralo de Sankta Patriko]]. La [[Tudor-reviviĝa arĥitekturo|Tudor-simila]] arĥitektura stilo aperis ĉe la [[sporta klubo de Karaĉio]] kaj la barka klubo. La [[Novrenesanco|nov-renesanca arĥitekturo]] iĝis populara dum la 19-a jarcento kaj estis elektita por la monaĥinejo de S-ta Josefo (de 1870) kaj la [[Sinda Klubo]] (de 1883).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|titolo=Heritage Revisited|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|arkivdato=[[22-a de aŭgusto]] [[2008]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |arkivdato=2008-08-22 }}</ref> La klasika stilo repopulariĝis ĉe la fino de la 19-a jarcento, kaj videblas en la [[Hospitalo sinjorino Dufferin|hospitalo sinjorino ''Dufferin'']] (1898)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|titolo=Public Arch 5|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|arkivdato=[[24-a de oktobro]] [[2007]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |arkivdato=2007-10-24 }}</ref> kaj la Fervoja Stacio de Karaĉio {{stacidomo|Karachi Cantonment}}. Dum [[Itala-moka arĥitekturo|itala-similaj]] konstruaĵoj restis popularaj, eklektika miksaĵo nome [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracena]] aŭ Anglo-Mogola komencis aperi en kelkaj lokoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} La loka komercista komunumo ekaltiris al si imponajn strukturojn. La strato ''Zaibunnisa'' en la areo [[Saddar]] (nomata «strato ''Elphinstone''» dum la brita regado) estas ekzemplo kie la komercaj grupoj adoptis la itala-similan kaj Hindo-Saracenan stilon por montri sian konon de la okcidenta kaj de sia propra kulturoj. La ''Hindu Gymkhana'' (1925) kaj la [[Palaco Mohata]] estas ekzemploj de Mogola-reviviĝaj konstruaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|titolo=Public Architecture|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|arkivdato=15a de aprilo 2008}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |arkivdato=2008-04-15 }}</ref> La [[Indus-vala lernejo pri arto kaj arĥitekturo]] oferas unu el la ĉefaj ekzemploj de arĥitektura konservado kaj restarigo kie tuta konstruaĵo el areo [[Ĥaradar]] de Karaĉio translokiĝis al Klifton por esti reutilizata kiel lernejo. Por translokigi tion, oni zorge forigis ĉiun pecon de ligno kaj ŝtono, stakigis ilin intertempe, ŝarĝis ilin sur la kamionojn por transportado al la Klifton, malŝarĝis kaj re-aranĝis ilin laŭ plano, ŝtonon post ŝtono, pecon post peco, ĉio dum nur tri monatoj.<ref name="Indus Valley Website">{{Cite web|url=http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|title=Nusserwanjee Building (Relocation) Project|website=Daily Times|access-date={{dato|2013-2-26}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126022502/http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|archive-date={{dato|2013-1-26}}|url-status=dead|language=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img22_Chundrigar_Road.jpg|eta|200px|Vido de la strato I. I. Ĉundrigar, kun la turo ''[[Habib-Bank-Plaza]]''.]] Arĥitekture apartaj — eĉ ekscentraj — konstruaĵoj ekaperis tra Karaĉio. Rimarkindaj ekzemploj pri nuntempa arĥitekturo estas la sidejo de la [[Pakistana Ŝtata Petrolo]]. La urbo havas ekzemplojn pri moderna [[Islama arkitekturo|islama arĥitekturo]], inkluzive de la hospitalo de la [[Universitato Aga Ĥan]], la [[Granda Moskeo Ĝamia]], [[Masĝid-e-Tuba]], la Moskeo Faran, la [[Moskeo Baitul-Mukaram]], la [[Mazar-e-Kaid|Maŭzoleo de Kaid]], kaj la [[Teksaĵa Instituto de Pakistano]]. Unu el la unikaj kulturaj elementoj de Karaĉio estas ke la loĝejoj, kiu estas du- aŭ tri-etaĝaj, estas konstruitaj kun la fronta jardo protektita de alta brika muro. La strato I. I. Ĉundrigar prezentas gamon de altaj konstruaĵoj. La plej eminentaj ekzemploj inkluzivas la [[Habib Banka Placo|''Habib Bank Plaza'']], la Turo UBL, la Turoj PRC, la Konstruaĵo PNSC kaj la [[Turo MCB]].<ref>{{Cite web|url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|title=MCB Tower, the tallest skyscraper of Karachi|publisher=Mcb.com.pk|access-date={{dato|2010-5-6}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|archive-date={{dato|2009-5-4}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723214014/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |date=2010-07-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |arkivdato=2009-05-04 }}</ref> Pli novaj ĉielskrapantoj estas konstruataj en Klifton. Almenaŭ 50 konstruaĵoj de pli ol 150 metroj estis konstruataj dum 2022. == Sportoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de sportejoj en Karaĉio}} [[Dosiero:Sindh_Cricket_team_match_with_Australia_in_1935.jpg|maldekstra|eta|Paĝo de sporta gazeto pri kriketa matĉo kontraŭ Aŭstralio, 1935.]] [[Dosiero:Inside_the_National_Stadium,_Karachi_01.jpg|eta|La [[Nacia Stadiono de Karaĉio|Nacia Stadiono]] en Karaĉio.]] === Kriketo === La historio de [[kriketo]] en Pakistano datiĝas ĉe antaŭ la naskiĝo de la lando en 1947. La unua iam ajn internacia kriketa matĉo en Karaĉio okazis la 22-an de novembro 1935 inter [[Sindo]] kaj aŭstraliaj kriketaj teamoj. La matĉon spektis 5000 Karaĉianoj.<ref>[http://www.smh.com.au/ "Match against Sindh"]. ''The Sydney Morning Herald'', 23 November 1935</ref> En Karaĉio ankaŭ ekzistas la [[tejpbalo]], pli sekura kaj pli malaltekosta alternativo al kriketo.<ref>{{Citation|last=Guardian Sport|title=Have you heard of Tape Ball cricket?|date={{dato|2017-7-19}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=sV4fmG9-hlo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/sV4fmG9-hlo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2017-7-23}}|language=en}}{{cbignore}}</ref> La inaŭguran unua-klasan matĉon ĉe la Nacia Stadiono ludis Pakistano kaj Barato la 26-an de februaro 1955 kaj ekde tiam la Pakistana nacia teamo pri kriketo gajnis 20 el la 41 ''test matches'' luditaj ĉe la Nacia Stadiono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/22/1506_t.html|titolo=Test matches played on National Stadium, Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La unua [[Unu-taga Internacia]] ĉe la Nacia Stadiono okazis kontraŭ la 21-an de novembro 1980. La urbo gastigis nombron de enlandaj kriketaj teamoj inkluzive de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/846/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj bluuloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/444/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Blues|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj verduloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/446/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Greens|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj blankuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/445/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Whites|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La Nacia Stadiono gastigis du grupajn matĉojn (Pakistano kontraŭ Sud-Afriko la 29-an de februaro, kaj Pakistano kontraŭ Anglio la 3-an de marto) kaj kvarono-fina matĉojn (Sud-Afriko kontraŭ Okcidenta Hindio la 11-an de marto) dum la [[Kriketa monda pokalo de 1996]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/series/60981.html?template=fixtures|titolo=Fixtures|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=ESPNcricinfo|lingvo=en}}</ref> la Kriketa Stadiono Rafi, en konstruo en urbeto Baria, baldaŭ fariĝos la granda kriketa stadiono en Karaĉio, kun sia kapacito de pli ol {{nombro|50000}} spektantoj. === Aliaj sportoj === Laŭ kelkaj fontoj, estis en Karaĉio ke en 1877 la tiamaj britaj regantoj klopodis krei rularon de volanludo kaj probable la loko de la unuaj matĉoj estis Halo Frejr.<ref>{{cite book |title= Better Badminton for All |url= https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse |url-access= registration |last=Downey |first=Jake |page=[https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse/page/13 13] |year=2003 |publisher=Pelham Books |isbn=978-0-7207-0228-6|language=en}}</ref> Karaĉio gastigis sep eldonojn de la Naciaj Ludoj de Pakistano, la plej lastatempan en 2007.<ref>{{Cite web|url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|title=National Games|publisher=Pakistan Sports Board|access-date={{dato|2010-8-26}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|archive-date={{dato|2011-8-24}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG |date=2011-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> En 2005, la urbo gastigis la [[pokalon SAFF]] en ĉi tiu ejo, tiel kiel la Supera Futbala Ligo Geo de 2007. La populareco de [[Golfo (sporto)|golfo]] estas pliiĝanta, kun kluboj en Karaĉio kiel ''Dreamworld Resort'', la golfa klubo de urbeto Baria, Hotela kaj Golfa Klubo, ''Arabian Sea Country Club'', ''DA Country & Golf Club''. La urbo havas servojn por [[gazonhokeo]] (Hokea Klubo de Pakistano, Hokeo kampo UBL), [[boksado]] (Sporta Komplekso KPT), [[skvaŝo]] (Skvaŝa Komplekso Ĝahangir Ĥan) kaj [[poloo]]. Ekzistas maraj kaj barkaj kluboj. La [[Sporta Komplekso de la Nacia Banko de Pakistano]] estas ejo de la [[unua-klasa kriketo]] kaj diversuza sportaj servoj en Karaĉio. ; Profesiaj teamoj de Karaĉio {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Klubo ! scope="col" |Ligo ! scope="col" |Sporto ! scope="col" |Ejo ! scope="col" |Establita |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Reĝoj]] |[[Superligo de Pakistano]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2015 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Delfenoj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Zebroj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[HBL FC]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1975 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[K-Elektric F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1913 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[KPT F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1887 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[NBP F.C.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |N/ |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[PIA F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1958 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Unuiĝintoj F.K.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Unuiĝinta Stadiono de Karaĉio]] |1996 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Dija V.F.K.]] |[[Nacia virina futbala pokalo]] |[[Futbalo]] |nekonata |2002 |} == Rimarkindaj homoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de homoj el Karaĉio}} <div class="div-col" style="column-width: 22em;"> === Armeo === * [[Pervez Muŝaraf|Parvez Muŝaraf]], politikisto, prezidanto kaj armea komandanto * [[Rashid Minhas|Raŝid Minhas]] Ŝahid, aerarmea piloto kiu ricevis la premion [[Nishan-e-Haider|Niŝan-e-Haider]] === Politikistoj === * [[Muhammad Ali Jinnah|Muhamedo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano * [[Iskander Mirza]], la unua prezidanto de Pakistano * [[Abdur Rab Nishtar|Abdur Rab Niŝtar]], politikisto * [[Arif Alvi]], politikisto, prezidanto * [[Asif Ali Zardari]], politikisto kaj prezidanto * [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], politikistino kaj ĉefministrino * [[Altaf Husain]] (Pakistana politikisto), politikisto, fondinto de la partio MQM * [[Farooq Sattar|Faruk Satar]], politikisto kaj eks-urbestro * [[Hussain Haqqani|Husain Hakani]], politika aktivulo kaj ĵurnalisto * [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]], advokato, eks-urbestro * [[Munawar Hasan|Munavar Hasan]], politikisto, eks-prezidanto de la partio [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami Pakistan]] * [[Hafiz Naeem ur Rehman|Hafiz Naim ur Rehman]], politikisto, prezidanto de [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami]], Karaĉio * [[Syed Mustafa Kamal|Sjed Mustafa Kamal]], eks-urbestro * [[Miftah Ismail]], eksa ministro pri financoj === Sciencistoj === * [[Abdul Qadeer Khan|Abdul Kadir Ĥan]], fondinto de la nuklea programo de Pakistano * [[Pervez Hoodbhoy|Pervez Hudboj]], nuklea fizikisto === Artistoj kaj verkistoj === * [[Ibn-e-Insha|Ibn-e-Inŝa]], poeto * [[Ibn-e-Safi]], verkisto kaj poeto * [[Abdul Hak (urdua verkisto)]], la padro de la moderna urdua * [[Jaun Elia|Ĝon Elia]], poeto kaj filozofo * [[Tabish Dehlvi|Tabiŝ Dehlvi]], poeto * [[Jamiluddin Aali|Ĝamiludin Ali]], poeto * [[Nasim Amrohvi]], poeto kaj filozofo * [[Mushtaq Ahmad Yusufi|Muŝtak Ahmad Jusufi]], verkisto de satiro kaj humuro * [[Sadequain|Sadekain]], pentristo kaj kaligrafo * [[Rais Amrohvi]], poeto, filozofo kaj psikanalizisto === Televido kaj spektaklo === * [[Moin Akhter|Moin Aĥter]], Pakistana televido, filma kaj sceneja artisto, humuristo, komikulo, imitisto, gastiganto, verkisto, kantisto, direktoro kaj produktanto. * [[Umer Shareef|Umer Ŝarif]], aktoro, komikulo, direktoro, produktanto kaj gastiganto de televidaj spektakloj. * [[Shehzad Roy|Ŝehzad Roj]], kantisto * [[Nazia Hassan|Nazia Hasan]], kantisto * [[Zohaib Hassan|Zohaib Hasan]], kantisto * [[Junaid Jamshed|Ĝunaid Ĝamŝed]], religia akademiulo fariĝinta kantisto * [[Kamran Ĥan (ĵurnalisto)|Kamran Ĥan]], ĵurnalisto * [[Anwar Maqsood|Anvar Maksud]], satiristo kaj humuristo * [[Haseena Moin|Hasina Moin]], dramisto * [[Bohemia (repisto)|''Bohemia'']], Pakistana-usona panĝaba repisto * [[Behroze Sabzwari|Behroze Sabzvari]], aktoro * [[Ahad Raza Mir]], aktoro * [[Fawad Khan|Favad Ĥan]], aktoro * [[Humayun Saeed|Humajun Said]], aktoro * [[Fahad Mustafa]], aktoro, modelo, televida programestro * [[Mahira Khan|Mahira Ĥan]], aktorino * [[Syra Yousuf|Sajara Yusuf]], videoĵokeo kaj aktorino * [[Hina Altaf]], aktorino kaj modelo * [[Mahnoor Baloch|Mahnur Baloĉ]], aktorino kaj modelo * [[Sarah Khan|Sarah Ĥan]], aktorino * [[Humaima Malick|Humaima Malik]], aktorino kaj modelo * [[Kubra Khan|Kubra Ĥan]], aktorino kaj modelo * [[Sarwat Gilani|Sarvat Gilani]], aktorino kaj modelo * [[Arisha Razi|Ariŝa Razi]], aktorino * [[Komal Rizvi]], aktorino, kantisto, verkisto, televida programestro * [[Yumna Zaidi|Jumna Zaidi]], aktorino * [[Ayeza Khan|Ajeza Ĥan]], aktorino * [[Urwa Hocane|Urva Hocane]], aktorino * [[Mehwish Hayat|Mehviŝ Hajat]], aktorino * [[Neelam Muneer|Nilam Munir]], aktorino * [[Saba Qamar|Saba Kamar]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Jung|Sanam Ĝung]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Saeed|Sanam Said]], aktorino kaj modelo * [[Iqra Aziz|Ikra Aziz]], aktorino * [[Aiman Khan|Aiman Ĥan]], aktorino * [[Minal Khan|Minal Ĥan]], aktorino * [[Sanam Baloch|Sanam Baloĉ]], aktorino kaj televida programestro * [[Mansha Pasha|Manŝa Paŝa]], aktorino * [[Naveen Waqar|Navin Vakar]], aktorino kaj modelo * [[Arij Fatyma|Ariĝ Fatima]], Pakistana-Usona aktorino * [[Nadia Hussain|Nadia Husain]], televida aktorino, gastiganto, modelo, entreprenisto kaj modokreanto * [[Amna Ilyas|Amna Ilias]], modelino * [[Nadir Ali (comedian)|Nadir Ali]], komikulo * [[Kumail Nanjiani|Kumail Nanĝiani]], aktoro kaj komikulo * ''[[Young Stunners]]'', hiphopa duopo * [[Kaifi Khalil|Kaifi Ĥalil]], kantaŭtoro === Sportistoj === * [[Javed Miandad|ĝaved Miandad]], kriketisto * [[Shahid Afridi|Ŝahid Afridi]], kriketisto * [[Sarfaraz Ahmed]], kriketisto, iama kapitano * [[Fawad Alam|Favad Alam]], kriketisto * [[Danish Kaneria|Daniŝ Kaneria]], kriketisto * [[Jahangir Khan|Ĝahangir Ĥan]], skvaŝo-ludanto === Aliaj === * [[Abdul Sattar Edhi|Abdul Satar Edi]], filantropo * Zafar Abbas, fondinto de NGO JDC * [[Aamir Liaquat Hussain|Amir Liakat Husain]], politikisto, televida programestro, komikulo * [[Alamgir Khan (politician)|Alamgir Ĥan]], politikisto, aktivulo, estro de grupo «Fixit» * [[Abdullah Shah Ghazi|Abdulah Ŝah Gazi]], islama mistika Sufia sanktulo de la 8-a jarcento * Mufti [[Tariq Masood|Tarik Masud]], religia akademiulo </div> == Ĝemelaj urboj == {{Ĉefa artikolo|Listo de ĝemelaj urboj en Pakistano}} <div class="div-col" style="column-width: 20em;"> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Maŝhado]], Irano<ref name=siasat>{{cite web|title=Here are the TWIN Sisters of Karachi, Lahore, Islamabad, Multan, and other Pakistani cities, from across the globe|url=https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|website=siasat.pk|publisher=Siasat Blogs|date=2021-07-19|access-date=2021-10-13|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024171728/https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|archivedate=2021-10-24}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Ĥomo]], Irano<ref>{{cite web |title=Qom|url=https://www.toiran.com/en/city-qom|website=toiran.com|publisher=Toiran.com|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Tjanĝino]], Ĉinio<ref name=tianjin>{{cite web |title=China's Tianjin Municipality named sister-city to Karachi, Islamabad|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2021/09/21/chinas-tianjin-municipality-named-sister-city-to-karachi-islamabad/|website=pakistantoday.com.pk|publisher=Pakistan Today|date=2021-09-21|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Urumĉio]], Ĉinio<ref name=dawn2019>{{cite web |title=Three Chinese towns named sister cities to Karachi, Gwadar, Multan|url=https://www.dawn.com/news/1472506|website=dawn.com|publisher=Dawn|date=2019-03-29|access-date=2021-10-11|language=en}}</ref> </div> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == {{Refbegin|30em}} * {{citation |first=Laurent|last=Gayer|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|date={{dato|2014-6-1}}|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-023806-3|ref={{sfnref|Laurent Gayer|2014}}|language=en}} * {{citation |author1=West Pakistan (Pakistan). Transport Commission|author2=Mian Anwer Ali|title=Report: April 1969 – September 1969, Volume 2|year=1970 |publisher=West Pakistan Government Press|ref={{sfnref|Railway Report|1970}}|language=en}} * {{citation |publisher=United Nations|title=Review of Developments in Transport in the ESCAP Region ...: Asia and the Pacific|year=2007|isbn=978-92-1120-534-3|ref={{sfnref|United Nations|2007}}|language=en}} * {{citation |author=Thomas, Amos Owen|title=Imagi-Nations and Borderless Television: Media, Culture and Politics Across Asia|date={{dato|2005-10-3}}|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3396-0|ref={{sfnref|Amos Owen Thomas|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Hunt|last1=Janin|first2=Scott A.|last2=Mandia|title=Rising Sea Levels: An Introduction to Cause and Impact|date={{dato|2012-10-11}}|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-5956-8|ref={{sfnref|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012}}|language=en}} * {{citation |author=Sind Muslim College, Karachi|title=Sind Muslim College Magazine|year=1965|publisher=The University of Michigan|ref={{sfnref|Sind Muslim College|1965}}}} * {{citation |first=Sarina|last=Singh|author-link=|title=Pakistan and the Karakoram Highway|year=2008|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-542-0|ref={{sfnref|Sarina Singh|2008}}|language=en}} * {{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date={{dato|2011-6-15}}|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}} * {{citation |author=N. H. Senzai|title=Ticket to India|date={{dato|2015-11-17}}|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4814-2258-1|ref={{sfnref|N. H. Senzai|2015}}|language=en}} * {{citation |first=Yamini|last=Narayanan|url=https://books.google.com/books?id=wQUBCwAAQBAJ&pg=PA165|title=Religion and Urbanism: Reconceptualising Sustainable Cities for South Asia|date={{dato|2015-11-19}}|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-75542-5|ref={{sfnref|Yamini Narayanan|2015}}|language=en}} * {{citation |first1=Robert|last1=Stimson|first2=Kingsley E.|last2=Haynes|url=https://books.google.com/books?id=QgiDiR1QQHQC&pg=PA43|title=Studies in Applied Geography and Spatial Analysis: Addressing Real World Issues|date={{dato|2012-1-1}}|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}}|language=en}} * {{citation |first=Newsline|last=Publications|title=Newsline, Volume 18|year=2006|publisher=The University of Michigan|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Newsline|2006}}|language=en}} * {{citation |author=Mohammad Shahid Alam|title=Community Organizations and Urban Development: A Study of Selected Urban Settlements in Karachi|year=1996|publisher=NGO Resource Centre|ref={{sfnref|Mohammad Shahid Alam|1996}}|language=en}} * {{citation |first=Marcello|last=Balbo|url=https://books.google.com/books?id=pCet48XFuJQC&pg=PT95|title=International Migrants and the City: Bangkok, Berlin, Dakar, Karachi, Johannesburg, Naples, São Paulo, Tijuana, Vancouver, Vladivostok|year=2005|publisher=UN-HABITAT|isbn=978-92-1131-747-3|ref={{sfnref|Marcello Balbo|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Jonah|last1=Blank|first2=Christopher|last2=Clary|first3=Brian|last3=Nichiporuk|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA19|title=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|date={{dato|2014-10-30}}|publisher=[[Rand Corporation]]|isbn=978-0-8330-8751-5|page=19|ref={{sfnref|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}}|language=en}} * {{citation |first=Stephen P.|last=Cohen|title=The Idea of Pakistan|year=2004|publisher=[[Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-9761-6|page=202|ref={{sfnref|Stephen P. Cohen|2004}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=DrCxJ4F8f0cC&pg=PT278|title=Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine |edition=2013|date={{dato|2013-5-1}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4901-1294-7|page=278|ref={{sfnref|Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine|2013}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=CwtnpymlSe4C&pg=PA404|title=Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional |edition=2013|date={{dato|2013-7-22}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4816-5848-5|page=404|ref={{sfnref|Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional|2013}}|language=en}} * {{citation |first1=Zohra|last1=Zaidi|author2=S.W Lanigan|url=https://books.google.com/books?id=I0GFGJfVeFIC&pg=PR10|title=Dermatology in Clinical Practice|date={{dato|2010-3-10}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-84882-862-9|page=x|ref={{sfnref|Zohra Zaidi|S.W Lanigan|2010}}|language=en}} * {{citation |author1=Mohammad Aslam Uqaili|first2=Khanji|last2=Harijan|url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&pg=PA259|title=Energy, Environment and Sustainable Development|date={{dato|2011-10-14}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-7091-0109-4|page=259|ref={{sfnref|Mohammad Aslam Uqaili|Khanji Harijan|2011}}|language=en}} * {{citation |author=Renaux, Helen|title=True Children of the Raj|year=2011|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-0177-3|page=159|ref={{sfnref|HELEN RENAUX|2011}}|language=en}} * {{citation |author1=Kenneth D. Miller M.D.|author2=Miklos Simon MD|url=https://books.google.com/books?id=V7cxBgAAQBAJ&pg=PA414|title=Global Perspectives on Cancer: Incidence, Care, and Experience [2 volumes]: Incidence, Care, and Experience|date={{dato|2015-2-3}}|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-2858-4|page=414|ref={{sfnref|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}}|language=en}} {{Refend}} == Vidu ankaŭ == * [[Islamabado]] * [[Plej grandaj urboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=karacxi}} * {{oficiala retejo|http://www.kmc.gos.pk/}} * [https://www.youtube.com/watch?v=lXyB3JTHus0 Karaĉio ĉe la fino de la Raĝlando] ({{lang-en|Karachi at the end of the Raj}}), filmo de nekonata brita soldato, 1942-1947, ''Mowgli Productions''. * [https://www.karachicity.gov.pk/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016035349/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2019-10-16 }} * WikiTrans * {{tradukita | lingvo = en | artikolo = Karachi | revizio = 1136020205 }} {{Metropoloj}} {{Havenda artikolo|Karaĉio}} [[File:Karachi WV page banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karaĉio| ]] [[Kategorio:Iamaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Pakistano]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1720-1729]] [[Kategorio:Aperis en 1729]] ndfnkip6srmrpbdymx5i8bmjroqls3p 0 35747 9491175 9463072 2026-10-10T14:16:05Z Sj1mor 12103 9491175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Solovjov''', nome '''Vladimir Sergejeviĉ Solovjov''', malofte Solovev ({{lang-ru|Владимир Сергеевич Соловьёв}}), estis rusa pensulo kaj poeto naskiĝinta en Moskvo la {{JULGREGDATO|28|1|1853|ligilo="jes"|akuzativo=jes}} kaj forpasinta en Oskoe (najbare de Moskvo) la {{JULGREGDATO|13|8|1900|ligiloj="true"|akuzativo=jes}}. [[Dosiero:Vladimir-Solovyov.jpg|eta|dekstra|Vladimir Solovjov]] == Biografio == Vladimir estis filo de Sergej Solovjov, de familio kiu kalkulis inter siaj membroj pastron kaj ankaŭ ĉefepiskopon kaj profesoron pri religio. El tiu matrico li ege ĉerpis kaj eĉ ĝin intensigis per sia praktika atento al religiaĵoj kaj mistika sinteno ĝis sin montri nezorgema pri ordinaraj vivtrivialaĵoj. Oni lin pentradis kiel infano sentema kaj laborema, brila kaj mistikema. Sed, junulaĝe, li kaptiĝis en kultura medio de la jaroj sesdekaj, markitaj de sciencisma materiismo, pro kio certamomente li ekrifuzis ĉiun religian praktikon de la 14a ĝis la 18a jaroj. Sekve li mergiĝis en studoj pri [[Spinoza]] kaj ekinkliniĝis el [[materiismo]] al [[pozitivismo]], poste li renkontis la pensadan sistemon de [[Schopenhauer]] kaj [[Schelling]], el kiuj li ricevis impeton por akordigi idealismon kaj sciencojn. Kaj post fazo de blokanta [[pesimismo]] (ĉirkaŭ la lia 19-a jaro), Vladimir Solovjov preskaŭ abrupte revenis al [[kristanismo]] kaj kristanismo impregnanta la tutan vivon: junulo radikala, koherega, ŝatanta kaj valoriganta la popolajn aspirojn tiujn celanta plieduki: lia publika kaj pensada agado ne malsimilis al tiuj de [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]] kun vejnoj inkliniĝantaj al pika [[narodnikismo]]. Kun la reveno de la religia kredo, li flankenlasis pluajn studojn pri sciencoj kaj ekfrekventis studojn pri historio kaj filozofio kaj stabile ekvizitis la akademion de Sankta Serĝo [http://digilander.libero.it/ortodossia/LavradiSanSergio/Lavra.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071203111418/http://digilander.libero.it/ortodossia/LavradiSanSergio/Lavra.htm |date=2007-12-03 }} elektante la kursojn pri teologio. En 1873 li ekkultivis rilatojn, kiuj fariĝos intensaj, de [[amikeco]] kun Dostoievskij; li korespondis kun Tolstoj, kies ideoj, tamen, pri kristanismo pure morala kaj [[Abstraktado|abstrakta]] ne sukcesos ĉe la kristanismo hierarkia kaj historia de Solovjov. Oficiala preleganto ĉe la fakultato de Moskvo en la aĝo de 21 jaroj, doktoro en la aĝo de 27, li akiros vastan konsideron okaze de publikaj lekcioj (1877-1878) pri [[Teandrologio]] (Teologio rilatanta al unuiĝo de la dia kaj homa naturoj en [[Jesuo Kristo]]). En 1881, pro lia pledo por liberigo de la puno kontraŭ la mortigantoj de [[Aleksandro la 2-a]], li estis devigata forlasi la universitaton. La poezio de liaj poemoj tiom plaĉis ke ĝi disvastiĝis per sep eldonoj de 1893 ĝis 1921 == Doktrino de Solovjov == Solovjov sin prezentas en la kristana ortodoksa medio kiel ambasadoro de [[ekumenismo]]: fakte, li juĝis la [[Raskol]]/on [http://en.wikipedia.org/wiki/Raskol ] plagon de la rusa eklezio kaj engaĝiĝis por la repacigo de la Ortodoksaj Malnovaj Kredantoj kun la rusa oficiala eklezio, kiu iam enkondukis uniformecon en la liturgio. Li antaŭe esperis ke koncilio kapablas solvi la problemon sed poste li konvinkiĝis ke ne eblas por la rusa eklezio solvi stabile tiun problemon. La murdo de la Caro Aleksandro la 2-a en 1881 kaŭzis renversiĝon en la ideoj pri Rusio kiujn Solovjov formigis al si. Ekde tiu epoko li adresis sian atenton al Romo en kiu li ekvidis la unikan vojon por revivigi la rusan eklezion. Por li, la eklezia fraksiiĝo «oriento/okcidento» similas, en pli vasta mezuro, al la Raskol. Li opinias, ke kristanaro bezonas alcentrigon kaj unikan gvidanton por plenumi sian mision: la realigo de la dia regno sur la tero. Li distingas kaj ekzaltas samtempe la aspirojn al la kontempla vivo en la orienta eklezio kaj la emojn al aktivado kaj ekstera entreprenemo de la kristanaro de Okcidento por pli atenti al la "homa" en la savenda homaro. Se eblas, laŭ li, la karitato aŭ reciproka amo, necesa por refari la unuigon de la eklezioj, oni sciu ke ne estas alia vojo ol tiu reŭnuiĝo por ke rekonstituiĝu la dia kaj homa unuiĝo, nome la universala eklezio. Romo povas esti la centro: ĉiu el du eklezioj jam estas, en siaj profundecoj, universala eklezio: por Solovjov la disdivido estas nur ŝajna kaj kaŭzita nur de manko de reciproka amo. Solovjov pliposte asociis [[Protestantismo]]n al sia projekto pri eklezio imagita kiel «libera [[teokratio]]». Ĉio tio estas teoriigata en la verko de 1883 «La granda Debato kaj kristana politiko». Solovjov estas, kelkfoje, komparata al sia samtempulo, kardinalo [[John Henry Newman]]. Ili havas saman opinion pri la funkcio de la papa institucio kun dekomenca ostraciemo, la saman celon plenumi la dian volon, la saman emon baziĝi sur la [[Patroj de la Eklezio]], aparte sur [[Sankta Aŭgusteno]], rilate la prieklezian historion, la fundamentojn de la kristanismo, la filozofion de religiaj evoluiĝoj, la homan devaron kaj liturgian piecon. Kelkfoje li partoprenas en katolikaj ritoj, renkontas katolikan episkopon [[Strossmayer]] ĉe [[Đakovo]], sed je sia reveno sur lin plonĝas kritikoj de diversaj flankoj. En 1891 la ortodoksa eklezio al li rifuzas la sakramentojn. Li mortos (1900) religie asistite de ortodoksa pastro. Precizaj konceptoj: «La disdivido de la Eklezio kaŭzigzis pro tio ke la ekleziuloj sin lasis superregi per kontraŭkristana nepravigebla kaj nebrensebla egoismo kaj rivalismo» (La Granda Debato kaj la kristana politiko) == Antikristo laŭ Solovjov == Sian vizian bildon pri la Antikristo Solovjov skizis, kelkajn monatojn antaŭ ol li forpasis, en romaneto titotila «La tri Dialogoj kaj la rakonto pri la antikristo» (1900) [http://www.magna-carta.it/node/1328] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090707185458/http://www.magna-carta.it/node/1328 |date=2009-07-07 }}. Rilate la Antikriston, Solovjov en la lastaj tagoj de sia vivo tiel trajtis la figuron de la Antikristo, personulo emblema, antitezo perfekta de la Savanto, kiu laŭ li aperos sur la scenejo de homa historio ĉe la fino de la 20-a jarcento. Antikristo - tiel li lin priskribas - evidente apartenas al vico de la “saĝuloj” kaj de la “inteligentuloj”. Li estas eĉ eksperta bibliisto. Eĉ des pli, li estas asketulo kaj konvinka spiritualisto, kaj allasas “altegajn sintenojn de modero, de neprofitemo kaj aktiva bonfaro”. Aparte li estas “iluminita persono kaj aktiva pacifisto”. Oni hodiaŭ lin difinus ekologisto kaj bestisto “plenplena je kompato, ne nur amiko de la homoj, sed ankaŭ de la bestoj”. Super ĉio Antikristo sin montras elstara ekumenisto, kapabla dialogi “kun vortoj de mildeco, saĝeco kaj fascina parolo”. Tamen, li havas nevenkeblan antipation rilate la personon Kristo. Li estas eĉ dominita de morbeca maltoleremo fronte al la fakto ke Jesuo resurektintus kaj hodiaŭ estus viva, tiom ke li histerie ripetadas : “Li ne estas inter la vivantoj kaj li tia neniam estos. Li ne resurektis, ne resurektis, ne resurektis! Li putris en la tombo...”. Ekstremsinteze oni rajtas diri: kio plejaparte difinklarigas la pozicion de Antikristo estas: li anstataŭis al la indentigo de kristanismo kun la persono de la glora Savanto (kio estas perspektivo fundamenta kaj nelasebla ekde la apostolaj tempoj) la identigon de kristanismo kun aliaj “valoroj” kiuj, kvankam je evangelia matrico, estas tamen facile vendeblaj sur la komunaj merkatoj. * (Vidu artikolon [[La du antikristoj]]) == Verkoj de Solovjov == * La disvolviĝo de la mitoj en la antikva paganismo,1873 * La metafiziko kaj la pozitivaj sciencoj, 1873 * La krizo de la okcidenta filozofio, 1875 * Preelgoj pri Teandrologio 1877-1880 * La Tri Fortoj, 1877 * Filozofiaj principoj de la integra kono, 1877 * Kritiko pri de abstraktaj principoj de 1877 ĝis 1880 * Lahcio per la Dia-homa, 1880 aŭ1881 * Pri la spirita povo en Rusjo, 1881 * Tri paroladoj pri Dostoïevski ààà, 1883 * La nacia demando en Rusujo, 1883-1888 et 1888-1891, 15 artikolok entute * La Granda Bebato kaj la Kristana Politiko, 1883 * Maŭ demandoj al la patro A. Ivantsov-Platonov, 1883 * La spiritaj fundamentoj de la vivo, 1884 * La judoj kaj la kristano, i884 * Rusujo kaj la universala eklezio, 1885 * La disvolvo de la Dogmoj de la Eklezio kaj la problemo de la reŭnuiĝo de la Eklezioj, 1886 * Ĉu la orienta Eklezio estas ortodoksa?, 1886 * Historio kaj estonteco de la Teokratio, 1886-1887 * La Praviĝo de Dio, 1897 * Beleco en la Naturo, 1889 * La priarta sento, 1890 * Pri lirika poezio, artikolo, 1890 * Pri la signifo de amo, 1892-1894 * La poezio de Tioutchev, artikolo, 1895 * Dimanĉaj leteroj, 1897-1898 * La teoria filozofio, kplekto de tri artikoloj, 1897,1898, 1899 * La tragika vivo de Paltono, 1898 * La tri rendevuoj, poemo, 1898 * L graveco de la poezio de la poemoj de Pouchkine, artikolo, 1899 * TRi dialogoj kaj mallonga historio pri la Antikristo, 1899-1900 * Kompleta verkaro, 10 vol., Saint-Pétersbourg, 1911-1913. * '''Tradukitaj al esperanto''': Kelkaj poemoj [http://www.internacia-gazeto.com/articoli/articolo_0064_vladimir_la_ero_de_silento.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060513191610/http://www.internacia-gazeto.com/articoli/articolo_0064_vladimir_la_ero_de_silento.htm |date=2006-05-13 }}. == Biografio == (El diversaj lingvoj) * The Crisis of Western Philosophy: Against the Postivists by V Solovyov Lindisfarne Press 1996 ISBN 0-940262-73-8 * The Justification of the Good * Sulla bellezza. Nella natura, nell'arte, nell'uomo., Dell'Asta Adriano - Edilibri - 2006 * Il significato dell'amore, Introduzione e traduzione di Adriano Dell’Asta, Edilibri, 2003 * La conoscenza integrale, La Casa di Matriona - 1998 * Fondamenti spirituali della vita, Lipa - 1998 * La sofia. L'eterna sapienza mediatrice tra Dio e il mondo, San Paolo Edizioni - 1996 * Scritti letterari. Saggi inediti di letteratura ed estetica, San Paolo Edizioni - 1995 I tre dialoghi e il racconto dell'anticristo, Marietti,1975 e 1996, Vita e Pensiero 1995 Sulla divinoumanità e altri scritti, Jaca Book - 1990 * Il problema dell'ecumenismo, Jaca Book - 1973 * Il Timone, pagina 49 n. 87, Milano, 2009 * 1995 : Maxime Herman, Vie et œuvre de Vladimir Soloviev, éditions universitaires Fribourg Suisse, p.&nbsp;157 * 2000 : Art et philosophie russe [journée d'études, Université de Bourgogne, Dijon, 11 mars 1999], Françoise Lesourd et Michel Eltchaninoff (Dir.) ; publ. par le Centre Gaston-Bachelard de recherches sur l'imaginaire et la rationalité [et la Société Soloviev], éd. universitaires de Dijon, Coll. Cahiers d'histoire de la philosophie n°2. (ISBN 2906645354) * 2001 : Paul Toinet, Vladimir Soloviev, chevalier de la Sophia, Ad Solem, Genève. (ISBN 9782940090709 * Vladimiro Soloviev. Los Tres Diálogos y el Relato del Anticristo. Scire, 1999. ISBN 84-931097-1-1. * Vladimiro Solovief. Rusia y la Iglesia universal. EPESA, 1946 * Ludolf Müller: Materialien zu einem russisch-deutschen Wörterbuch der philosophischen Terminologie Vladimir Solov’evs. Slavisches Seminar (Skripten 27), Tübingen 1987 * Martin George: Mystische und religiöse Erfahrung im Denken Vladimir Solov’evs. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1988, ISBN 3-525-56261-6 * Peter Normann Waage: Der unsichtbare Kontinent. Wladimir Solowjow – der Denker Europas. Freies Geistesleben, Stuttgart 1988, ISBN 3-7725-0797-2 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Ekumenismo]] [[Kategorio:Kristanismo]] i0z147zvz710zv2k8g0ec6l4l3ytx0b 0 40624 9491267 9469589 2026-10-10T18:08:39Z Abraham Silverstein 264736 /* */ Okay, goyim. 9491267 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vatican Banner.jpg|centre|775ra]] [[Dosiero:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|eta|dekstra|150ra|Vira anatomio laŭ la desegno de [[Pioneer 11]], la sondo sendita [[Kosmo|kosmen]] por montri al eventualaj [[eksterterulo]]j pruvon de [[Homo|homa]] ekzisto]] [[Dosiero:Blue male symbol.svg|eta|120ra|Simbolo de la romia dio [[Marso (dio)|Marso]], ofte uzata kiel simbolo de la vira genro aŭ sekso.]] '''Viro''' estas [[plenkreskulo|plenkreskinta]] [[homo]] de la [[vira sekso]], kontraste al [[virino]] kaj al [[knabo]] ([[adoleskulo]], [[junulo]]); tamen foje la vorto ''viro'' estas uzata pli amplekse kiel malo de virino kaj pro tio sen konsidero al la aĝo, tio estas inkludante ankaŭ infanojn aŭ eĉ virbestojn, kiaj [[virkoko]], [[virbovo]] ktp. La vorto ''viro'' uziĝas por distingi la [[biologio|biologian]] sekson, la [[kulturo|kulturan]] rolon aŭ ambaŭ. Viroj laŭhistorie dediĉis sin en plej granda nombro de kulturoj al apartaj laboroj, taskoj kaj profesioj, diference de virinoj. Kiel ĉe plej aliaj masklaj [[mamulo]]j, la vira [[genomo]] tipe heredas [[kromosomo]]n X (ikso) el sia patrino kaj [[kromosomo]]n Y (ipsilono) el sia patro. La maskla [[feto]] produktas pli grandajn kvantojn de [[androgeno]]j kaj pli malgrandajn kvantojn de [[oestrogeno]]j ol feto de [[ino]]. Tiu diferenco en la relativaj kvantoj de tiuj seksaj [[steroido]]j estas ege responsa de la [[fiziologio|fiziologiaj]] diferencoj kiuj distingas virojn el virinoj. Dum la pubereco, [[hormono]]j kiuj stimulas androgenaj produktadon rezultas en la disvolvigo de [[duarangaj seksaj karakteroj]], tiele montrante pli grandajn diferencojn inter ambaŭ seksoj. Tamen, estas esceptoj ĉe kelkaj [[Intersekseco|interseksaj]] kaj [[Transgenrulo|transgenraj]] viroj. == Biologio == La [[testosterono]] estas [[hormono]] androgenia propra de la masklo en multaj specioj, kiu permesas disvolvigi la [[muskolo]]j de la viro danke al malmulta peno<ref>Gabriela Gottau, [http://www.vitonica.com/anatomia/diferencias-entre-hombres-y-mujeres-que-influyen-en-el-entrenamiento Diferencias entre hombres y mujeres que influyen en el entrenamiento] Alirita en la [[3a de aŭgusto]] de 2012 Vitónica.com, [[29a de oktobro]] de 2008. Citaĵo: "las mujeres tienen menores posibilidades de desarrollar igual fuerza y tamaño muscular que los varones, aún cuando se ejercitan de la misma forma."</ref> kaj estas decidiga parte por ties fizika disvolvigo kaj de la seksaj karakteroj duarangaj. === Vira sekso === {{Ĉefartikolo|Viraj seksorganoj}} [[Dosiero:Michelangelo Buonarroti 017-corrected.jpg|eta|230ra|maldekstre|Fresko reprezentanta nudan viron (''La kreo de [[Adamo]]'', de la renesanca pentristo [[Michelangelo Buonarroti]]).]] La [[vira reprodukta sistemo]] garantias ke la viro havu la kapablon [[Fekundeco|fekundigi]] la [[Ovolo (bestoscienco)|inan ovolon]] kaj danke al tio la transdonon de la [[Genetiko|gena informado]] pere de la [[Spermatozoo|spermatozoa ĉelo]]. La [[Viraj seksorganoj|unuarangaj seksorganoj]] de la viro estas eksteraj, diference de tiuj de la virino kiuj estas internaj. Por plenumi la menciitajn reproduktajn funkciojn, la ĉefaj reproduktaj (kaj diferencigaj) organoj de viroj estas la [[peniso]] (kun eblo plilongiĝi, plidikiĝi, plifortikiĝi kaj pliduriĝi, kiam necesas) kaj la [[testiko]]j (kun ĉefa grava funkcio produkti [[spermo]]n). La [[andrologio]] estas la scienco kiu studas la viran reproduktan sistemon kaj rilatajn organojn.<ref> Clement, Pierre; Giuliano, François (2015). [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26003237/ ''Anatomy and physiology of genital organs – men''.] ''Handbook of Clinical Neurology''. Vol. 130. pp. 19–37. doi:10.1016/B978-0-444-63247-0.00003-1. ISBN 978-0-444-63247-0. ISSN 0072-9752. PMID 26003237. </ref> Viroj [[gravedeco|gravedigas]] virinojn, por ke tiuj povu naski infanojn. Daŭra ĉeesto de viro apud virino ŝajne helpas reguligi la [[menstruo|menstruan ciklon]] per ankoraŭ ne bone konata meĥanismo. === Duarangaj seksaj karakteroj === {{Ĉefartikolo|Duarangaj seksaj karakteroj}} [[Dosiero:Male Human Nudity.jpg|maldekstre|eta|120ra|Maskla [[homa korpo]]. Notu ke la kapa kaj vizaĝa hararo estis fortondita.]] Inter la duarangaj karakteroj plej oftaj kiuj ekdisvolviĝas el la [[pubereco]] kaj el la vira aĝo (kiuj ne necese estas ĉiam tiele) sen ke ties foresto kontraŭu la viran identecon, estas la jenaj: * Tono de [[voĉo]] basa kaj forta. * Alteco, forto kaj muskolaro ĝenerale supraj al tiu de [[virino]]j. * Kresko de hararo sur la vizaĝo ([[barbo]] kaj [[lipharoj]]) kaj ĝenerale pli dense kaj longe ol virinoj ankaŭ ĉe aliaj partoj de la [[korpo (biologio)|korpo]] (brakoj, kruroj, [[brusto]], [[abdomeno]], [[akselo]], kaj [[Pubvilaro|pubo]]). * Ampleksaj [[torako]] kaj [[ŝultro]]j kaj mallarĝa [[pelvo]]; triangula formo de la dorso. * Pli granda volumo korpa. * Foresto de [[haŭto|subhaŭta]] [[graso]]. * Pli granda tendenco al la iompostioma [[kalveco|ofta kalveco]]. * [[Haŭto]] pli dika kaj pli malhela. * Averaĝe pli malgranda [[talio]]. * Pli peza [[skeleto]]. * Averaĝe pli grandaj [[piedo]]j, [[mano]]j kaj [[nazo]]. == Socia rolo == En la plejmulto de [[socio]]j, la viroj dominas la [[politiko|politikan]] vivon kaj la [[ekonomio]] ([[patriarkeco]]), kaj en [[familio]]j, viroj pli ofte enspezas la [[mono]]n bezonatan por vivteni la familion. Tamen, ekde la komenco de la [[20-a jarcento]], la [[feminismo|feminisma]] movado penas kontraŭi tion, kaj jam havis multajn sukcesojn, precipe en la [[okcidenta civilizo|okcidenta]] mondo. === Vireco === {{Ĉefartikolo|Vireco}} [[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|eta|200ra|La verko de ''[[Mikelanĝelo]] nome [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]'' estas la steorotipo de [[beleco]] de juna maskla viro ĉe la [[Renesanco]] en okcidenta [[arto]].]] Vireco havas siajn radikojn en [[genetiko]] (vidu artikolon [[sekso]]).<ref>John Money, 'The concept of gender identity disorder in childhood and adolescence after 39 years', Journal of Sex and Marital Therapy 20 (1994): 163-77.</ref><ref> Laura Stanton kaj Brenna Maloney, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2006/12/18/GR2006121800372.html 'The Perception of Pain',] ''Washington Post'', 19a de Decembro 2006.</ref> Tial dum vireco aspektas malsama en malsamaj kulturoj, ekzistas oftaj aspektoj al ĝia difino trans kulturoj.<ref>Donald Brown, ''Human Universals''</ref> Foje priseksaj akademiuloj utiligos la frazon "hegemonia vireco" por distingi la plej dominan formon de vireco de aliaj variaĵoj. En la mezo de la [[20a jarcento]] en [[Usono]], ekzemple, [[John Wayne]] eble enkarnigis unu formon de vireco, dum [[Albert Einstein]] eble estos vidita kiel viro, sed ne en la sama "hegemonia" modo. [[Maĉismo]] estas formo de vira kulturo. Ĝi inkludas troan memcertecon aŭ defendon de la propraj rajtoj, respondecon, altruismon, ĝeneralan kodon de etiko, sincerecon, kaj respekton.<ref>Mirande, Alfredo (1997). ''Hombres y Machos: Masculinity and Latino Culture'', p.72-74. ISBN 0-8133-3197-8.</ref> [[Antropologio]] montris, ke vireco mem havas socian statuson, ekzakte kiel riĉeco, [[raso]] kaj [[socia klaso]]. En okcidenta kulturo, ekzemple, pli granda vireco kutime alportas pli grandan socian statuson.<ref> Helgeson 2017, pp. 45–48. </ref> Multaj vortoj kiel ekzemple virto kaj vireco (de la hindoeŭropa radiko ''vir'' kun la signifo viro) reflektas tion.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/virtue|titolo=Virtue (2009)|alirdato=2009-06-08|jaro=2009|eldoninto=Merriam-Webster Online Dictionary}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/virile|titolo=Virile (2009)|alirdato=2009-06-08|jaro=2009|eldoninto=Merriam-Webster Online Dictionary}}</ref> Asocio kun fizika kaj/aŭ morala forto estas implica. Vireco estas asociita pli ofte kun plenkreskaj viroj ol kun knaboj. En plimulto da kulturoj, maskla privilegio havigas al viroj pli da rajtoj kaj ebloj ol al virinoj. Eĉ en socioj en kiuj viroj ne havas specialajn jurajn privilegiojn, ili tipe atingas pli altajn postenojn de povo, kaj oni konsideras virojn pli serioze en la socio.<ref> Helgeson 2017, pp. 45–48. </ref> Tio estas asocia kun la "premo de la ĝenro-rolo" laŭ kiu viroj frontas pliiĝantan socian premon por, ke ili kongruiĝu kun la seksaj roloj.<ref> Helgeson 2017, pp. 119–121. </ref> Multo nun estas konata ĉirkaŭ la evoluo de viraj karakteroj. La proceso de seksa diferencigo specifa por la genera sistemo de ''[[Homo sapiens]]'' produktas inon defaŭlte. La SRY-geno sur la Y-kromosomo, aliflanke, influas la defaŭltoproceson, kaŭzante ĉenon de okazaĵoj kiuj kaŭzas [[testiko]]-formadon, androgenan produktadon kaj vicon da kaj antaŭnaskaj kaj post-naskaj hormonaj efikoj kovritaj per la esprimoj maskulinigo aŭ ''virigo''. Ĉar maskulinigo redirektas biologiajn procezojn de la defaŭlta ina itinero, ĝi estas pli ĝuste nomita ''defeminigo''. [[Dosiero:Men_montage.jpg|maldekstre|eta|Fotomuntaĵo de la vizaĝoj de iuj historie famaj viroj, iuj el ili estas artaĵoj.]]Ekzistas ampleksa debato ĉirkaŭ kiel infanoj evoluigas [[Seksa identeco|sociajn seksojn]]. En multaj kulturoj elmontri karakterizaĵojn ne tipajn al onia sekso povas kaŭzi sociajn problemojn por la individuo. Inter viroj, la ekspozicio de virineca konduto povas esti konsiderata signo de [[samseksemo]], dum tio sama estas por virinoj kiuj elmontras viran konduton. Ene de sociologio tia etikedado kaj prepariteco estas konataj kiel sekso-supozoj kaj estas parto de socianiĝo al pli bona kongruigo de la moroj ĉe kulturo. La ekvivalenta socia kondamno de troa vireco povas esti esprimita en esprimoj kiel ekzemple "maĉismo" aŭ "testosteronveneniĝo." La relativa graveco de la roloj de socianiĝo kaj genetiko en la evoluo de vireco daŭre estas diskutita. Dum socia prepariteco evidente ludas rolon, povas ankaŭ esti observite ke certaj aspektoj de la vira identeco ekzistas en preskaŭ ĉiuj homaj kulturoj. La historia evoluo de genro estas traktita per tiaj kampoj kiel kondutisma genetiko, [[evolua psikologio]], homa ekologio kaj socibiologio. Ĉiuj homaj kulturoj ŝajnas instigi al la evoluo de genroj, tra [[literaturo]], [[kostumo]] kaj [[kanto]]. Kelkaj ekzemploj de tio eble inkludos la [[eposo]]jn de [[Homero]], la rakontojn pri la [[Reĝo Arturo]] en la [[angla]], la normigajn komentaĵojn de [[Konfuceo]] aŭ biografiajn studojn de la profeto [[Mohamedo]]. Pli specialecaj traktadoj de vireco povas esti trovitaj en verkoj kiel ekzemple la [[Bhagavad Gita]] aŭ [[Hagakure]] de [[Buŝido]]. [[Toksa vireco]] estas koncepto en [[psikologio]] kaj genraj studoj uzata por priskribi normojn de vira konduto, kiuj estas damaĝaj al la socio. Ĉi tiu koncepto difinas sociajn stereotipojn kiel, mizogineco kaj homofobio, ktp. kiel " toksaj". ==== Vircentrismo ==== {{Ĉefartikolo|Vircentrismo}} [[Vircentrismo]] estas pensmaniero kiu, ĉu konscie aŭ ne, centrigas viran mondrigardon kaj malcentrigas virinajn, kreante konfuzon inter viraj ecoj kaj tuthomaraj aŭ universalaj. Ĝia teoria malo, kiu universaligus [[virineco]]n, estas incentrismo. Vircentrismo centrigas viran mondrigardon kaj malcentrigas virinajn, tiel ebligante ke konceptoj elpensitaj kiel tuthomaraj (ekzemple individua [[aŭtonomeco]] kaj [[subjekto|subjekteco]]) estas praktike atribuitaj nur al viroj. Ĝi ankaŭ povas rezultigi, ke fakte viraj vivospertoj estas atribuataj al la tuta homaro. Kritiko al vircentrismo povas fariĝi kritiko al [[antropocentrismo|homcentrismo]] ĉar homcentrisma mondrigardo ofte centrigas koncepton de homo, kiu mem estas vircentrisme pensata. [[Virismo]] aŭ '''masklismo''' estas [[socio|socia]] teorio kaj [[politiko|politika]] movado, kiu kritikas la [[neegaleco]]n inter la seksoj kaj strebas akcenti kaj antaŭenigi la rajtojn de viroj. La baza elirpunkto de virismo estas, ke la nuna socia ordo donas aŭtomatajn avantaĝojn al virinoj, laŭ la ĝenerala akceptado de la principoj de [[inismo]] en plej parto de la okcidentaj aŭ demokrataj landoj. ==== Norme vira lingvaĵo ==== {{Vidu ankaŭ|Virseksulo kiel normo|Seksneŭtrala lingvaĵo}} En multaj lingvoj oni uzas laŭvorte virseksajn esprimojn por neviroj. Tio okazas parte kiam oni nomas sekse miksitajn grupojn aŭ homojn de nesciata sekso per virseksa vorto, ĉar la lingvo ne havas seksneŭtralan formon kaj oni konsideras la virseksan pli universala. Ekzemplo estas la tradicia uzo de ''li'' en [[Esperanto]] por nedifinita homo aŭ homo kies sekson oni ne scias (kiel en jena citaĵo de la ''[[Dua Libro]]'': "La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, '''li''' vidos iajn mirindaĵojn"). Ĝi ankaŭ povas okazi en la nomoj de okupoj aŭ sociaj roloj, kiujn oni rezervis ĉefe por viroj; ekzemple, la tradicia [[angla]] vorto por "negocisto" estas ''businessman'' (laŭvorte "negocviro"). Krome, origine seksneŭtralaj vortoj ofte [[semantiko|fariĝas]] virseksaj, sed malkonsekvence konservas kelkajn universalajn sencojn; ekzemple, el la [[latina]] vorto ''homo'', ''homin-'' "homo" evoluis la [[hispana]] ''hombre'' "viro", kiun oni tamen daŭre uzas ankaŭ por la signifo "homaro". Multaj filozofoj kaj sociaj sciencistoj trovas, ke norme vira lingvaĵo malcentrigas virinojn, interseksulojn, kaj neduumulojn en la socio.<ref>{{cite web | last = Saul | first = Jennifer | title = Feminist philosophy of language | url = http://plato.stanford.edu/entries/feminism-language/#1.1 | website = plato.stanford.edu | publisher = Stanford Encyclopedia of Philosophy (online) | date = 2004 | access-date = 17 March 2011}}</ref> === Genra duumismo === {{Ĉefartikolo|Genra duumismo}} '''Seksa duumismo''' aŭ '''genra duumismo''' ([[kalkeo]] el [[la angla]] ''gender binarism'') estas la divido de [[sekso]] en du apartajn, malajn kaj disajn formojn: [[vira]]n kaj [[virino|inan]]. Kiel unu el la kernaj principoj de genrismo, ĝi povas priskribi socian limon, kiu malinstigas homojn ŝanĝi aŭ miksi seksajn rolojn, aŭ identigi sin ĝenerale kun pli ol du seksaj roloj. En ĉi tiu duumisma (aŭ dualisma) modelo oni defaŭlte supozas, ke "biologia sekso", "[[socia sekso]]", kaj "[[seksa orientiĝo]]" estas laŭliniaj. Ekzemple, oni supozus ke "biologia viro" aspektus "socie vira", havus atenditan "viran karakteron" kaj agus laŭ atendita "vira konduto", inkluzive de aliseksemo. Klasigo en la seksan duumon tiel almarĝenigas individuojn, kiuj naskiĝas kun neduumaj reproduktaj organoj ([[intersekseco|interseksuloj]]) kaj ankaŭ malinkluzivas tiujn, kiuj identigas sin kiel [[lesbanino|lesbana]]j, [[gejo|geja]]j, [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksema]]j, [[transgenreco|transgenra]]j, [[transseksa]]j, [[Neduuma genro|neduuma]]j aŭ [[Tria sekso|triaseksa]]j. === Neduuma genro === {{Ĉefartikolo|Neduuma genro}} '''Neduuma genro'''<ref name="neduuma"/> estas terminego por la genroj kie la individuo ne apartenas al la [[seksa duumismo|genra duumo]]. Persono kies memdeklarita sekso ne samas al la biologia sekso de tiu persono estas nomata ''transgenra'', dum persono kiu havas tiujn seksojn akordaj estas nomata ''cisgenra''<ref name="neduuma">{{citaĵo el la reto|url=https://egalecen.org/2015/10/12/genroneutralaj-necesejoj/|titolo=Genroneŭtralaj necesejoj|verko=Egalecen|persona nomo=Ariel|alirdato=2023-11-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190505043223/https://egalecen.org/2015/10/12/genroneutralaj-necesejoj/|arkivdato=2019-05-05}}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Paulína|familia nomo=Kožuchová|titolo=Kial iĝi riisto|gazeto=Beletra Almanako|numero=21}}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Rolando|familia nomo=Bonkorpa|titolo=Pluraneco|gazeto=Beletra Almanako|numero=21}}</ref>. Ĉi tiu seksa specifeco partoprenas de situacio de transgenreco, kiam homo estas malakorda inter sia vera sekso kaj la sekso kiu estis al tiu homo oficiale elektita dum la nasko. Ĉi tiu elekto obeas la ideon de seksigado de homoj laŭ iliaj seksaj markoj: havi [[peniso]]n signifas, ke homo estas necese viro, dum havi [[vulvo]]n signifas ke homo estas necese [[virino]]. Krom esti [[Transfobio|transfobia]] penso, tio estas ankaŭ duuma penso, ĉar ĝi ne agnoskas la ekziston de transgenraj homoj nek specife akceptas, ke la personoj povas deturniĝi de la seksa normo. == Familio == {{Ĉefartikolo|Patro}} [[Dosiero:Father with child.jpg|eta|dekstre|Patro kaj filo, viroj.]] '''Patro''' estas la vira generinto de [[infano]]. Plejparto da animaloj (inkluzive de [[homo]]j) estas generitaj de patro kaj [[patrino]]. Je homoj, patra rilato povas havi [[biologio|biologian]], [[socio|socian]], aŭ [[juro|juran]] signifojn, laŭ la rilato. Biologia patro naskigis infanon. La karesvorto uzata de geinfanoj por nomi sian patron estas ''paĉjo''. Viroj povas havi filojn, ĉu biologie aŭ [[adopto|adopte]];<ref>En tiaj okazoj, se temas pri paro, oni parolu pri ''patroj'' kaj ne pri ''gepatroj''.</ref> tiu viroj estas patroj. La rolo de viroj en la [[familio]] konsiderinde ŝanĝiĝis en la 20-a kaj 21-a jarcentoj, ekplenumante pli aktivajn rolojn en la zorgado de gefilojn en plimulto de socioj, kvankam ne tutmonde.<ref name=":11">{{Cite news |last=University of California, Irvine |date=28a de Septembro, 2016 |title=Today's parents spend more time with their kids than moms and dads did 50 years ago |work=Science Daily |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/09/160928160716.htm |access-date=3a de Novembro, 2020 |archive-date=30a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030195725/https://www.sciencedaily.com/releases/2016/09/160928160716.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Livingston |first1=Gretchen |last2=Parker |first2=Kim |date=19a de Junio 2019 |title=8 facts about American dads |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/06/12/fathers-day-facts/ |access-date=2022-02-02 |website=Pew Research Center |language=en-US |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310211846/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/06/12/fathers-day-facts/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Blamires |first1=Diana |last2=Kirkham |first2=Sophie |date=17a de Aŭgusto 2005 |title=Fathers play greater role in childcare |url=http://www.theguardian.com/uk/2005/aug/17/gender.children |access-date=2022-02-02 |website=the Guardian |language=en |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310211847/https://www.theguardian.com/uk/2005/aug/17/gender.children |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Huerta |first1=Maria C. |last2=Adema |first2=Willem |last3=Baxter |first3=Jennifer |last4=Han |first4=Wen-Jui |last5=Lausten |first5=Mette |last6=Lee |first6=RaeHyuck |last7=Waldfogel |first7=Jane |date=16a de Decembro 2014 |title=Fathers' Leave and Fathers' Involvement: Evidence from Four OECD Countries |journal=European Journal of Social Security |volume=16 |issue=4 |pages=308–346 |doi=10.1177/138826271401600403 |issn=1388-2627 |pmc=5415087 |pmid=28479865}}</ref> Viroj tradicie edziĝis al virinoj por havi filon, sed nuntempe multaj landoj permesas [[Samseksaj edzeco kaj edzineco|samseksajn edzecojn]], kaj por tiuj paroj la rajton kreski gefilojn ĉu pere de adopto aŭ de [[Lupatrino|lupatrineco]]. Viroj ankaŭ povas esti unusolaj patroj, kaj tio okazas pli kaj pli nuntempe, kvankam virinoj estas trifoje pli verŝajne unusolaj patrinoj ol viroj.<ref>{{Cite web |title=The Single-Parent Family {{!}} Psychology Today |url=https://www.psychologytoday.com/us/basics/family-dynamics/single-parent-family |access-date=2023-03-10 |website=www.psychologytoday.com |language=en-US |archive-date=31a de Julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731030026/https://www.psychologytoday.com/us/basics/family-dynamics/single-parent-family |url-status=live }}</ref> En [[Paternalismo|paternalaj]] socioj, viroj estis tipe konsiderataj kiel "familiestro" kaj profitas de kromaj sociaj privilegioj.<ref>{{Cite journal |last=Bell |first=Kenton |date=2014-12-25 |title=head of household definition {{!}} Open Education Sociology Dictionary |url=https://sociologydictionary.org/head-of-household/ |language=en-US |access-date=10a de Marto 2023 |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310211847/https://sociologydictionary.org/head-of-household/ |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230310211847/https://sociologydictionary.org/head-of-household/ |date=2023-03-10 }}</ref> La movaco por la viraj rajtoj plendas, ke viroj frontas malavantaĝojn se temas pri [[idozorgado]], tamen, empiria esplorado ne subtenas la nocion de jura kliniĝo kontraŭ viroj.<ref name="melvillehunter">{{Cite journal |last1=Melville |first1=Angela |last2=Hunter |first2=Rosemary |year=2001 |title='As everybody knows': Countering myths of gender bias in family law |url=https://kar.kent.ac.uk/1719/1/R_Hunter_As_everybody_knows_2001.pdf |journal=Griffith Law Review |volume=10 |issue=1 |pages=124–138 |quote=Several authors have observed that men's rights groups claim that the family law system and the Family Court are biased against men, despite the lack of supporting empirical research. |access-date=3a de Aprilo 2023 |archive-date=8a de Januaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108063630/https://kar.kent.ac.uk/1719/1/R_Hunter_As_everybody_knows_2001.pdf |url-status=live }} Disponebla ankaŭ ĉe [http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/griffith10&div=12&src=home HeinOnline.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231022104253/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/griffith10&div=12&src=home |date=2023-10-22 }}</ref> Patrinoj ja havas zorgorajtojn en la plimulto de kazoj, sed patroj ne klopodas por havi la juran rajton al idozorgadon ankaŭ en la plimulto de kazoj, kaj tiun afreon oni aranĝas tre ofte ekster jura proceso.<ref>{{Cite web |date=2012-07-10 |title=Do Dads REALLY Get Dissed In Divorce Court? |url=https://www.huffpost.com/entry/dispelling-the-myth-of-ge_b_1617115 |access-date=2023-04-03 |website=HuffPost |language=en |archive-date=31a de Julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731030446/https://www.huffpost.com/entry/dispelling-the-myth-of-ge_b_1617115 |url-status=live }}</ref><ref name="crean2">{{Cite book |last=Crean |first=Susan M. |url=https://archive.org/details/innameoffatherss0000crea/page/107 |title=In the name of the fathers: the story behind child custody |publisher=Amanita |year=1988 |isbn=978-0-921299-04-2 |location=Toronto |pages=[https://archive.org/details/innameoffatherss0000crea/page/107 107–108]}}</ref> == Laboro == {{Ĉefartikolo|Laboro}} [[Dosiero:Lewis Hine Power house mechanic working on steam pump.jpg|eta|maldekstre|180ra|Usona laboristo de komenco de la 20-a jarcento. Tradicia bildo de laborista viro.]] Viroj tradicie tenis laborpostenojn kiuj ne estis atingeblaj fare de virinoj, en plimulto de socioj. Tiaj laboroj tendencis esti pli fortopostulaj, pli prestiĝaj aŭ pli danĝeraj. Nuntempaj viroj pli kaj pli povas plenumi netradiciajn kariervojojn, kiel ekzemple resti hejme kaj idozorgadi dum iliaj partneroj laboras ĉu hejme ĉu eksterhejme.<ref>{{Cite journal |last1=Heppner |first1=Mary J. |last2=Heppner |first2=P. Paul |date=September 2009 |title=On Men and Work: Taking the Road Less Traveled |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0894845309340789 |journal=Journal of Career Development |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=49–67 |doi=10.1177/0894845309340789 |s2cid=145053662 |issn=0894-8453 |access-date=10a de Marto 2023 |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310213702/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0894845309340789 |url-status=live }}</ref> Nuntempa viro tendencas labori pli longe ol virino, kio rezultas en malpliigo de lia kapablo pasigi tempon kun sia familio.<ref>{{Cite news |last=Williams |first=Joan C. |date=2013-05-29 |title=Why Men Work So Many Hours |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2013/05/why-men-work-so-many-hours |access-date=2023-03-10 |issn=0017-8012 |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310213700/https://hbr.org/2013/05/why-men-work-so-many-hours |url-status=live }}</ref> Eĉ nuntempe, kelkaj laboroj restas disponeblaj nur al viroj, kiel ekzemple la [[deviga militservo]].<ref>{{Cite web |last=Micheletti |first=Alberto |date=2018-08-18 |title=Why is warfare almost exclusively male? |url=https://theprint.in/defence/why-is-warfare-almost-exclusively-male/100746/ |access-date=2023-03-10 |website=ThePrint |language=en-US |archive-date=31a de Julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731031518/https://theprint.in/defence/why-is-warfare-almost-exclusively-male/100746/ |url-status=live }}</ref> [[Konskripcio]] restas enorme [[seksismo|seksisma]], kaj nuntempe, laŭ kelkaj ĉirkaŭkalkuloj, nur dek landoj inkludas virinojn en siaj konskripciaj programoj.<ref>Goldstein, Joshua S. (2003). [https://books.google.com/books?id=XUAsskBg8ywC&pg=PA108 "War and Gender: Men's War Roles – Boyhood and Coming of Age"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230731031639/https://books.google.com/books?id=XUAsskBg8ywC&pg=PA108 |date=2023-07-31 }}. En Ember, Carol R.; Ember, Melvin ''Encyclopedia of Sex and Gender: Men and Women in the World's Cultures''. Volume 1. [[Springer]]. p. 108. {{ISBN|978-0-306-47770-6}}. Alirita la 25an de Aprilo, 2015.</ref><ref>{{Cite journal |last1=Persson |first1=Alma |last2=Sundevall |first2=Fia |date=2019-03-22 |title=Conscripting women: gender, soldiering, and military service in Sweden 1965–2018 |journal=Women's History Review |volume=28 |issue=7 |pages=1039–1056 |doi=10.1080/09612025.2019.1596542 |issn=0961-2025 |doi-access=free}}</ref> Viroj plue plenumas pli danĝerajn laborpostenojn ol virinoj, eĉ en disvolviĝintaj landoj. En Usono en 2020, dekobla nombro de viroj mortis en la laborlokoj pli ol virinoj, kaj viro estas dekfoje pli verŝajne mortontebla en la laborloko ol virino.<ref>{{Cite web |last=DeVore |first=Chuck |title=Fatal Employment: Men 10 Times More Likely Than Women To Be Killed At Work |url=https://www.forbes.com/sites/chuckdevore/2018/12/19/fatal-employment-men-10-times-more-likely-than-women-to-be-killed-at-work/ |access-date=2023-03-10 |website=Forbes |language=en |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310220400/https://www.forbes.com/sites/chuckdevore/2018/12/19/fatal-employment-men-10-times-more-likely-than-women-to-be-killed-at-work/ |url-status=live }}</ref> == Distrado kaj komunikiloj == Portretoj de viroj en [[amaskomunikilo]]j ofte ripetas tradician rigardon de maskleco. Viroj estas portretitaj pli ofte en [[televido]] ol virinoj kaj plej ofte aperas kiel estroj en programoj de agado kaj dramo. Viroj estas tipe pli aktivaj en televidaj programoj ol virinoj kaj tipe ili posedas pli da povo kaj alta statuso. Pro siaj elstarecoj, viroj estas pli verŝajne kaj objektoj kaj sukjektoj de humoraj kaj malaprezaj enhavoj. Patroj estas ofte portretitaj en televido kiel ĉu idealigitaj kaj zorgemaj aŭ mallertaj kaj malkapablaj. En [[reklamado]], viroj estas malproporcie montritaj en reklamaĵoj por alkoholaĵoj, vehikloj kaj negocproduktoj.<ref>{{Cite book |last=Fejes |first=Fred J. |title=Masculinity as Fact: A Review of Empirical Mass Communication Research on Masculinity |publisher=SAGE Publications |year=1992 |isbn=978-0-8039-4163-2 |editor-last=Craig |editor-first=Steve |pages=9–22 |chapter=Considering Men and the Media}}</ref> == Vestaĵoj == [[Dosiero:Denim Jeans Pant Display.JPG|eta|Viro vestanta [[Vesto|negocveston]] stariĝanta apud ekspoziciigataj [[Ĝinzo|ĝinzoj]] ĉe vestofabriko.]] La vestaĵoj de viroj tipe enhavas ampleksan gamon de varoj desegnitaj por variaj okazoj, sezonoj, kaj stiloj. Fundamentaj aĵoj de la vestaĵaro de viro inkludas [[ĉemizo]]jn, [[pantalono]]jn, [[Vesto|negocvestojn]], kaj [[jako]]jn, kiuj estas desegnitaj por havigi kaj komforton kaj stilon prioritatigante funkciemon. Vira modo enhavas ankaŭ pli neformalajn vestaĵojn kiel [[T-ĉemizo|T-ĉemizoj]], [[ŝvitvesto|ŝvitvestoj]], [[ĝinzo]]j, [[ŝorto]]j, kaj [[Bankostumo|banvestoj]], kiuj estas tipe intencitaj por neformalaj okazaĵoj. Ankaŭ kulturaj kaj regionaj tradicioj ofte influas la modojn de vira vestaĵaro, rezulte en diversaj stiloj kaj vestaĵoj kiuj respegulas la unikajn karakterojn de diversaj partoj de la mondo.<ref>{{Cite book |last1=Karlen |first1=Josh |url=https://books.google.com/books?id=BVE3N2rBEF0C |title=The Indispensable Guide to Classic Men's Clothing |last2=Sulavik |first2=Christopher |date=1999 |publisher=Tatra Press |isbn=978-0-9661847-1-6 |language=en |access-date=7a de Marto 2023 |archive-date=7a de Aprilo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407034928/https://books.google.com/books?id=BVE3N2rBEF0C |url-status=live }}</ref> == Edukado == [[Dosiero:Life Class 1908 Edinburgh College of Art.jpg|eta|maldekstre|Ĉiuj masklaj [[pentristo]]j en 1908 en la ''Edinburgh College of Art'', [[Skotlando]].]] Viroj tradicie ricevis plian edukadon ol virinoj kiel rezulto de seks-apartigita [[edukado]]. Universala edukado, kun la signifo de ŝtat-havigita baza kaj meza edukado sendependa de sekso, ne estas ankoraŭ tutmonda normo, eĉ se ĝi estas akceptita en plej el la evoluiĝintaj landoj.<ref>{{cite web |title=Historical summary of faculty, students, degrees, and finances in degree-granting institutions: Selected years, 1869–70 through 2005–06 |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d07/tables/dt07_178.asp |access-date=2014-08-22 |publisher=Nces.ed.gov |archive-date=17a de Novembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117072828/https://nces.ed.gov/programs/digest/d07/tables/dt07_178.asp |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |title=Women (Still) Need Not Apply:The Gender and Science Reader |publisher=Routledge |year=2001 |location=New York |pages=13–23 |author1=Eisenhart, A. Margaret |author2=Finkel, Elizabeth }}</ref> En la 21-a jarcento, la ekvilibro ŝanĝiĝis en multaj evoluiĝintaj landoj, kaj viroj nuntempe estas superitaj de virinoj en edukado.<ref>{{Cite book |last1=Directorate-General for Education |first1=Youth |url=https://data.europa.eu/doi/10.2766/509505 |title=Study on gender behaviour and its impact on education outcomes (with a special focus on the performance of boys and young men in education): final report |last2=ECORYS |last3=Staring |first3=François |last4=Donlevy |first4=Vicki |last5=Day |first5=Laurie |last6=Georgallis |first6=Marianna |last7=Broughton |first7=Andrea |date=2021 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=978-92-76-40249-7 |location=LU |doi=10.2766/509505 |access-date=10a de Marto 2023 |archive-date=31a de Julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731031752/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/414f506c-df95-11eb-895a-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}</ref> Tamen viroj superas virinojn en la profesoraro de universitatoj.<ref>{{cite book |title=A six-year Longitudinal Study of Undergraduate Women in Engineering and Science:The Gender and Science Reader |publisher=Routledge |year=2001 |location=New York |pages=24–37 |author1=Brainard, Susanne G. |author2=Carlin, Linda }}</ref> En 2020, 90% de la tutmondaj viroj estis [[Legoscio|legokapablaj]], kompare kun 87% de virinoj. Sed sub-Sahara Afriko, kaj sudokcidenta Azio restis tre malantaŭ la cetero de la mondo; nur 72% de viroj en sub-Sahara Afriko estis legokapablaj.<ref>{{Cite web |title=This is how much global literacy has changed over 200 years |url=https://www.weforum.org/agenda/2022/09/reading-writing-global-literacy-rate-changed/ |access-date=2023-03-10 |website=World Economic Forum |date=12a de Septembro 2022 |language=en |archive-date=10a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310204824/https://www.weforum.org/agenda/2022/09/reading-writing-global-literacy-rate-changed/ |url-status=live }}</ref> == Lingvaj notoj == En plej multaj lingvoj, se ne en ĉiuj, oni distingas per lingvaj elementoj virojn disde inojn. Tio rezultas ofte en diversaj misuzoj, kiam temas pri komplikoj de tiuj lingvaj elementoj kun sociaj konceptoj. Lastatempe aperis multaj reformoklopodoj tiurilate en la plej diversaj lingvoj, depende de la propraj lingvaj elementoj, ĉu viraj ĉu inaj. En [[Esperanto]] ekzistas la sufikso -in- por marki inecon, sed ne estas simila korespondaĵo por marki malinecon; tial plej ofte oni uzas la radikon vir-, kvazaŭ ĝi estus sufikso simila al -ino-. Krome oni povas krei [[Kromnomo|karesnomojn]] per la sufiksoj ''-ĉj-'' por viraj personoj kaj ''-nj-'' por inaj personoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/j.html|titolo=J° kaj PJ°|alirdato=2020-02-09|aŭtoro=[[Bertilo Wennergren]]|dato=2020-01-01|verko=[[Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200209224154/https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/j.html|arkivdato=2020-02-09}}</ref> Antaŭ ĉi tiuj sufiksoj oni uzas mallongigitan formon de la nomo. Oni kutime konservas ĉirkaŭ 1 ĝis 5 literojn. Tial Johano iĝas Joĉjo, Vilhelmo iĝas Vilĉjo aŭ Viĉjo kaj patro iĝas paĉjo.<ref>[[Bertilo Wennergren]], [[Detala Gramatiko de Esperanto]], Espero por E@I, 2023, p. 180.</ref> == Bunta viraro == <gallery mode="packed" heights="180" perrow=""> Dosiero:Child tongue.jpg|[[Sudameriko|Sudamerika]] knabo. Dosiero:Usain Bolt smiling Berlin 2009.JPG|[[Usain Bolt]], jamajka kuristo Dosiero:Sabaa_Nissan_Militiaman.jpg|iraka viro Dosiero:Alan Moore (2).jpg|[[Alan Moore]]. Dosiero:Ronnie Coleman 8 x Mr Olympia - 2009 - 5.png|[[Korpokulturado|Korpokulturisto]] Ronnie Coleman Dosiero:Lama_in_the_Gandan_Monastery_in_Ulan_Bator,_Mongolia,_1981.jpg|[[mongolio|mongolia]] [[lamao]] en 1981. Dosiero:PalmercarpenterA.jpg|Laboranta [[Ĉarpentisto]] Dosiero:Grape worker.jpg|Laboristo de [[vinbero]]j el [[Meksiko]]. </gallery> == Famaj historiaj viroj el ĉiuj epokoj kaj mondoregionoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Tutanĥamono]] * [[Homero]] * [[Julio Cezaro]] * [[Mohamedo]] * [[Reĝo Arturo]] * [[Ĝingis-Ĥano]] * [[Mikelanĝelo]] * [[Kristoforo Kolumbo]] * [[Albert Einstein]] * [[Lenino]] * [[Mahatma Gandhi]] * [[Mao Ze Dong]] * [[John Wayne]] * [[Nelson Mandela]] * [[Brad Pitt]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Andrew Perchuk, Simon Watney, Bell Hooks, ''The Masculine Masquerade: Masculinity and Representation'', MIT Press 1995. * Élisabeth Badinter: ''XY. Die Identität des Mannes''. Piper, München 1993, ISBN 3-492-03634-1. * Pierre Bourdieu, ''Masculine Domination'', Paperback Edition, Stanford University Press 2001. ''Die männliche Herrschaft''. Suhrkamp, Frankfurt 2005. * Robert W. Connell, ''Masculinities'', Cambridge : Polity Press, 1995. ''Der gemachte Mann. Konstruktion und Krise von Männlichkeiten''. Leske Budrich, Opladen 1999, Neuauflage 2004, ISBN 3-8100-2765-0. * Warren Farrell, ''Myth of Male Power'', Berkley Trade, 1993 ISBN 0-425-18144-8 * Sebastian Haffner: ''Der Abstieg des Mannes''. En: ''Im Schatten der Geschichte. Historisch-politische Variationen aus zwanzig Jahren''. dtv, München 1987, S. 273–280. * Helgeson, Vicki S. (2017). ''Psychology of Gender'' (5a eld.). Routledge. ISBN 978-1-138-18687-3. * Walter Hollstein: ''Was vom Manne übrig blieb. Krise und Zukunft des starken Geschlechts''. Aufbau, Berlin 2008, ISBN 978-3-351-02659-2. * Michael Kimmel (eld.), Robert W. Connell (eld.), Jeff Hearn (eld.), ''Handbook of Studies on Men and Masculinities'', Sage Publications 2004 * George L. Mosse: ''Das Bild des Mannes. Zur Konstruktion der modernen Männlichkeit''. Fischer, Frankfurt 1996, ISBN 3-10-050605-7. * Paul Nathanson, Katherine Young: ''Legalizing Misandry. From Public Shame to Systemic Discrimination Against Men''. McGill-Queen’s University Press, Montreal 2006, ISBN 0-7735-2862-8 (englisch). * [[Esther Vilar]]: ''Der dressierte Mann. Das polygame Geschlecht. Das Ende der Dressur''. Neuauflage. dtv, München 2000, ISBN 3-423-36134-4. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Cirkumcido]] * [[Maĉismo]] * [[Masklo]] * [[Patriarkeco]] * [[Patro]] * [[Peniso]] * [[Polucio]] * [[Seksegaleco]] * [[Seksismo]] * [[Viraj studoj]] * [[Virino]] * [[Virismo]] {{Div col end}} {{Projektoj|ReVo=vir}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Man|revizio=1183198761}} {{Havenda artikolo|Viro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viro| ]] jj9wu3dn3gh46f05m5oddj94ff363i3 0 41008 9491452 9462576 2026-10-11T08:18:51Z RG72 11847 9491452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-oble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === {{ĉefartikolo|Strato Revolucio (Jalutorovsko)}} En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalaas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] mpvgqcpc8s0o7a6tmgengx2p9iqyx4o 0 61731 9491297 8409624 2026-10-10T20:42:41Z Kent Wang 190754 Exterior of Palácio Nacional de Belém 98.jpg 9491297 wikitext text/x-wiki '''[[Portugalio]]''' estas demokrata [[respubliko]], depost la jaro [[1974]], kiam la t.n. [[Revolucio de la Diantoj]] renversis antaŭan [[Diktatoreco|diktatorecan]] [[Reĝimo (politiko)|reĝimon]]. La [[Konstitucio]] estis aprobita je la [[25-a de aprilo]] de [[1976]], kun postaj modifoj en 1982, 1989, 1992, 1997, 2001 kaj 2004. La [[voĉdono]] estas ĝenerala kaj sekreta por ĉiuj civitanoj pli aĝaj ol 18 jaroj. Ekzistas du ĉefaj figuroj en la politika povo: la [[prezidento]] kaj la [[ĉefministro]]. La ĉefan povon havas la ĉefministro, dum la prezidento posedas ĉefe reprezentan karakteron. == Politikaj institucioj == [[Dosiero:Exterior of Palácio Nacional de Belém 98.jpg|eta|300px|Palácio de Belém]] La [[Prezidento de Portugalio]] estas elektita rekte por kvinjara funkcia periodo en ĝenerala baloto. Ili estas ĉefkomandantoj de armitaj fortoj, surbaze de rezultoj de parlamentaj balotoj ili nomas ĉefministron kaj de ili proponita registaron. Ili havas ankaŭ plenrajton disigi la parlamenton, revoki la registaron aŭ proklami militon. Sed ili estas limigitaj pro vico da kondiĉoj, inter kiuj apartenas ekzemple devo por konsulti kun deksepmembra ''Ŝtata konsilantaro''. Tiu servas kiel konsilanta korpuso kaj ĝi konsistas el ses eksaj civilaj oficistoj (estintaj prezidentoj) kaj dek pluaj civitanoj – kvin elektas la parlamento, kvin la prezidento mem. Abunde uzata plenrajto de la prezidento estas [[Vetoo|vetoado]] de leĝoj. ''Respublika Asembleo'' ([[portugala lingvo|portugale]] ''Assembleia da República'') estas nomo de portugala unukamera [[parlamento]] konsistanta el 230 deputitoj. Ĝi estas elektata en ĝeneralaj balotoj por tempo 4 jaroj surbaze de principo de proporcia reprezentado. Prezidanto de Respublika Asembleo reprezentas la prezidenton en la tempo de ties neĉeesto. La ekzekutivan povon posedas la registaro, ĉe kies kapo troviĝas [[Ĉefministro de Portugalio|ĉefministro]], kiu ĝenerale estas la ĉefo de la partio kiu ricevis plion da voĉdonoj en la parlamenta elekto. La registaro devas prezenti sian programon al la parlamento. Se ĝi ne estas akceptata de plimulto da deputitoj, tio signifas konfirmo de la registaro en la funkcio. == Politikaj partioj == La politiko en Portugalio estas regata de du ĉefaj partioj: la [[Socialista Partio (Portugalio)|Socialista Partio]] (PS) kaj la [[Socialdemokrata Partio (Portugalio)|Socialdemokrata Partio]] (PSD). Oni devas atentigi ke, malgraŭ la nomoj, la unua estas tipa eŭropa [[Socialdemokratio|socialdemokrata]] [[Partio (politiko)|partio]], dum la dua estas [[Konservativismo|konservativa]]. Krom tiuj ĉi, ekzistas la dekstra [[Popola Partio (Portugalio)|Popola Partio]] (kromnomata ankaŭ [[Centro Democrático Social]], PP/CDS), la [[Portugala Komunista Partio]] (PCP), tre influa en la unuaj jaroj post la Revolucio, kaj la [[Maldekstra Bloko (Portugalio)|Maldekstra Bloko]] (Bloco de Esquerda, BE). == Listo de portugalaj prezidentoj == * [[António Spínola]], [[1974]] * [[Francisco Da Costa Gomes]], [[1974]] - [[1976]] * [[António Ramalho Eanes]], [[1976]] - [[1986]] * [[Mário Soares]], [[1986]] - [[1996]] * [[Jorge Sampaio]], [[1996]] - [[2006]] * [[Aníbal Cavaco Silva]], [[2006]] - == Listo de portugalaj ĉefministroj == Post diversaj militistaj registaroj, la deĵorantaj ĉefministroj estis: * Mário Soares, [[23-a de julio]] [[1976]] - [[28-a de aŭgusto]] [[1978]] * [[Alfredo Nobre Da Costa]], [[1978]] * [[Carlos Mota Pinto]], [[1978]] - [[1979]] * [[Maria de Lourdes Pintasilgo]], [[1979]] - [[1980]] * [[Francisco Sá Carneiro]], [[1980]] * [[Diogo Freitas Do Amaral]], [[1980]] - [[1981]] * [[Francisco Pinto Balsemão]], [[1981]] - [[1983]] * Mário Soares, [[1983]] - [[1985]] * Aníbal Cavaco Silva, [[1985]] - [[1995]] * [[António Guterres]], [[1995]] - [[2002]] * [[José Manuel Durão Barroso]], [[2002]] - [[2004]] * [[Pedro Santana Lopes]], [[2004]] - [[2005]] * [[José Sócrates]], [[2005]] - [[2011]] * [[Pedro Passos Coelho]], [[2011]] - {{Projektoj}} [[Kategorio:Politiko de Portugalio| ]] 41epg0z59pkouq103b65imal31lyf3d 0 66016 9491134 9060377 2026-10-10T12:37:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Jogo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} [[Dosiero:Vrksasana.jpg|eta|240px|''Vrksasana'' pozicio|alternative=|maldekstra]] {{Hinda filozofio}} '''Jogo,''' foje '''jogao''', estas familio de antikvaj [[Homa korpo|fizikaj]], [[menso|mensaj]], kaj [[spirito|spiritaj]] praktikoj kiuj originis en [[Hindio]], kie ili daŭre estas vibrantaj kaj vivantaj tradicioj. Jogo celas kombini sintenojn, meditadon, kontrolitan spiradon, elparoladon de vortoj kaj aliaj teknikoj por kontribui al la disvolviĝo de la individuo, trankviligi doloron kaj atingi staton de [[Vekiĝo (Budhismo)|vekiĝo]]<ref name=":0">(nl) Yoga is vanaf nu cultureel erfgoed (Jogo estas ekde nun kultura heredaĵo (Unesko), Metro, la 2-an de decembro 2016.</ref>. La fina celo de jogpraktikado estas atingo de liberiĝo ([[Sanskrito|sanskrite]] : ''mokṣa'' ; [[Nagario|nagarie]] (devanāgarī) : मोक्ष) el mondaj suferoj kaj el la ciklo de naskiĝo kaj morto ([[sansaro]]). Oni ofte parolas pri ĉiu formo de jogo kiel "vojo" al [[Vekiĝo (Budhismo)|vekiĝo]]. Jogo, kiel rimedo de vekiĝo estas centra por [[Hinduismo]], [[Budhismo]] (ĉefe ĉe la [[Vahrajana]] Budhismo<ref>Chogyam Trungpa (2001) ''The Lion's Roar: An Introduction to Tantra''. Shambhala. ISBN 1-57062-895-5</ref><ref>Edmonton Patric 2007, pali and its significance p. 332</ref><ref name="Lama Yeshe 1998, pg. 135-141">Lama Yeshe (1998). ''The Bliss of Inner Fire.'' Wisdom Publications. pp. 135-141.</ref>), [[Sikhismo]] kaj [[Jainismo]],<ref>Denise Lardner Carmody, John Carmody (1996), ''Serene Compassion.'' Oxford University Press US. p. 68.</ref><ref name="autogenerated1">Stuart Ray Sarbacker, ''Samādhi: The Numinous and Cessative in Indo-Tibetan Yoga.'' SUNY Press, 2005, pp. 1–2.</ref><ref name="Tattvarthasutra 2007 p. 102">Tattvarthasutra [6.1], vidu Manu Doshi (2007) Traduko de Tattvarthasutra, Ahmedabad: Shrut Ratnakar p. 102</ref><ref name="autogenerated1" /> influintaj aliajn religiajn praktikojn tutmonde. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris la 25-an de Junio kiel '''[[Internacia Tago de Jogo]]''". == Etimologio == La termino ''jogo'' venas el la [[sanskrito|sanskrita]] योग kiu signifas ''unio de korpo kaj spirito''. La vorto posedas la saman hind-eŭropan [[radiko]]n kiu troveblas en la [[franca]] ''joug'', en la [[angla]] ''yoke'' aŭ en la [[rumana]] ''jug''. == Historio == La origino de jogo laŭ teorioj datas el antaŭ-[[Veda Civilizo|Vedaj]] [[Hindio|hindiaj]] tradicioj. La plej fruaj skribitaj tekstoj pri jogo aperas en la [[Rigvedo]]<ref>Karel Werner asertas ke la ekzisto de jam espertaj jogistoj en Vedaj tempoj ne povas esti dubaj, citante la himnon Kesin de Rigvedo kiel pruvo de joga tradicio en la Veda epoko. Karel Werner (1977), Yoga and the Ṛg Veda: An Interpretation of the Keśin Hymn (RV 10, 136), Religious Studies, Vol. 13, No. 3, paĝoj 289-302</ref>, kiu estis verkita inter 1500 kaj 1200 antaŭ Kristo (a.K.). Estas malfacile konstati precizan daton de la apero de jogo, ĉar Rigvedo estis transdonita parole dum la unua jarmilo. Jogo plej verŝajne disvolviĝis ĉirkaŭ la sesa kaj la kvina jarcentoj a.K., en la antikvaj hindiaj [[asketo|asketa]] kaj [[Ŝramano|ŝramanaj]] movadoj.<ref>Samuel, Geoffrey (2008), The Origins of Yoga and Tantra, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-69534-3 [https://books.google.es/books?id=JAvrTGrbpf4C&hl=es] Alirita la 17an de Januaro 2016. p. 8.</ref> La kronologio de la plej fruaj tekstoj kiuj priskribas jogajn praktikojn ne estas klara, variante al hinduismaj [[Upaniŝadoj]]<ref name="marksing">Mark Singleton (2010), Yoga Body: The Origins of Modern Posture Practice, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-539534-1, paĝoj 25-34</ref> kaj budhisma [[Palia Kanono]],<ref>Werner, Karel (1998). Yoga And Indian Philosophy (1977, Reprinted in 1998). Motilal Banarsidass Publ. ISBN 81-208-1609-9. p. 119-20</ref> probable el la tria jarcento a.K. aŭ poste. Tekstoj de hatha jogo aperis ĉirkaŭ la 11-a jarcento kun originoj en ''[[tantro]]''.<ref name="khecari1">James Mallinson, "Sāktism and Hathayoga," 28a de Junio 2012. http://www.khecari.com/resources/SaktismHathayoga.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130616025645/http://www.khecari.com/resources/SaktismHathayoga.pdf |date=2013-06-16 }} [alirita la 19an de Septembro 2013] pg. 20, Citaĵo: "The techniques of hatha yoga are not taught in Sanskrit texts until the 11th century or thereabouts."</ref><ref name="autogenerated16">Burley, Mikel (2000). Hatha Yoga: Its Context, Theory and Practice. Delhi: Motilal Banarsidass. p. 16. "It is for this reason that hatha-yoga is sometimes referred to as a variety of 'Tantrism'."</ref> Bildoj de meditantaj jogistoj el la [[Indusa Valo]] laŭtakse aĝas 6000-7000 jarojn. === Upaniŝadoj === La unuaj detalaj priskriboj de la principoj kaj celoj de jogo troviĝas en la [[Upaniŝado]]j, kiuj estis verkitaj inter la oka kaj la kvara jarcentoj a.K. En la Upaniŝadoj, ankaŭ nomataj ''Vedanta'', la malnovaj praktikoj de oferdonoj kaj la ceremonioj por pacigi la diojn anstataŭiĝas per nova kompreno ke la homo povas, per ena oferdono, fariĝi unu kun la Supera Estaĵo (aludita kiel ''Brāhman'' aŭ ''Māhātman'') per morala kulturo, memregado kaj mensa trejnado. === Jogo en okcidento === La ''Jogaj Sutroj de Patanjali'' datas el la unua duono de la 1-a jarmilo de nia erao,<ref>Whicher, pp. 1-4, kronologio ĉe pp. 41-42</ref><ref>W. Y. Evans-Wentz (2000), Tibetan Yoga and Secret Doctrines, 3a Eldono, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-513314-1, Ĉapitroj 7 kaj 8</ref> sed akiris elstarecon en [[Okcidenta civilizo|okcidento]] nur en la 20-a jarcento.<ref>White, David Gordon (2014), The "Yoga Sutra of Patanjali": A Biography, Princeton University Press pp. xvi-xvii</ref> Ĝi priskribas la aliĝon al la "ok brakoj" (la sumo kiu konsistigas "ashtanga jogo"-n) por kvietigi la menson kaj unuiĝi kun la senfino. Jogo-[[Guruo|guruoj]] el [[Barato]] enkondukis jogon en okcidenton,<ref>White, David Gordon (2011), Yoga, Brief History of an Idea (Ĉapitro 1 de "Yoga in practice") (PDF), Princeton University Press, p. 2.</ref> sekve de la sukceso de Sŭami [[Vivekananda]] en la fino de la 19a kaj komenco de la 20a jarcento.<ref>White, 2011, p. 2.</ref> En la [[1980-aj jaroj]], jogo populariĝis kiel sistemo de [[Alternativa medicino|fizika ekzercado]] tra la tuta okcidenta mondo.<ref name="autogenerated16" /> Jogo en hindiaj tradicioj, tamen, estas pli ol fizika ekzercado, ĉar ĝi havas meditigan kàj spiritan kernon.<ref>* Marek Jantos (2012), in Oxford Textbook of Spirituality in Healthcare (Editors: Mark Cobb et al.), Oxford University Press, ISBN 978-0-19-957139-0, paĝoj 362-363 * James M. Nelson (2009), Psychology, Religion, and Spirituality, Springer, ISBN 978-1-4419-2769-9, paĝoj 78-82 * Jean Varenne (1977), Yoga and the Hindu Tradition, Motilal Banarsidass, ISBN 978-0-226-85116-7, Enkonduko</ref> Unu el ses ĉefaj ortodoksaj skoloj de hinduismo estas nomata ankaŭ "jogo" kiel propra filozofio, kiu havas sian propran [[Epistemologio (vorto)|epistemologion]] kaj [[Metafiziko|metafizikon]]. Ĝi tre rilatas al la hinduisma ''Samĥja'' filozofio<ref>* Mikel Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga: An Indian Metaphysics of Experience, Routledge, ISBN 978-0-415-64887-5, Vidu Enkondukon; * John A. Grimes (1989), A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, ISBN 978-0-7914-0100-2, paĝo 70</ref>. == Kultura heredaĵo de Unesko == Speciala komitato de [[Unesko]] enlistigis jogon en sia [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Listo de nemateria kultura heredaĵo]]<ref name=":0" />. Sekvante la ligilon al la referenco spekteblas jutuban videon de Unesko pri jogo. == Diversaj tradicioj == Dum la longa historio de jogo, aperis ampleksa diverseco de skoloj, praktikoj kaj celoj<ref>White, David Gordon (2011), Yoga, Brief History of an Idea (Ĉapitro 1 de "Yoga in practice") ([http://press.princeton.edu/chapters/i9565.pdf] PDF alirita la 17an de Januaro 2016), Princeton University Press</ref> kaj ekzistas multnombraj ekzemploj de subdividoj kaj sintezoj. Laŭ la internacia federacio de jogo ekzistus 20 diversaj tradicioj de jogo, sed jenaj formoj de jogo apartenas al la plej tipaj: ''bhakti'', ''jnana, karma, kundalini'' kaj ''[[rāja jogo]]'' <ref>(en) ''[https://www.purplelotusyoga.com/the-6-major-forms-of-yoga-explained/#:~:text=There%20are%20six%20traditional%20or,jnana%2C%20tantra%2C%20and%20hatha. Six classical forms of yoga explained] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Purplelotusyoga.com</ref><ref>(eo) Jogao, ''Epitomo de la Alianco Universala'', p. 27, Alianco Universala, Kalamata, Grekio, (elĉerptia, ĝi haveblis ankaŭ en la greka, angla kaj franca). Kopio konserviĝas ĉe la [[Internacia Esperanto-Arkivo|IEA]].</ref>. Jogo inkluzivas amon kaj sindediĉon (kiel en bhakti jogo), sindonan laboron (kiel en karma jogo), konon kaj distingpovon (kiel en jnana jogo), aŭ ok-brakan sistemon de disciplinoj emfazante meditadon (kiel en rāja jogo aŭ [[aŝtanga jogo]]).[[Dosiero:Acroyoga_in_butler_park.jpg|eta| Akrojogo en parko. ]] En aliaj partoj de la mondo kie jogo estas populara, alispeca formo de ''[[Hatha Jogo|hatha jogo]]'' ekestis kaj fariĝis asociata plej ofte kun [[asano]]j (pozicioj) de hatha jogo, kiu populariĝis pro ĝiaj fizikaj [[korpoekzerco]]j. Jogo prezentas ankaŭ la ideon ke la [[atmano]] gvidas al absoluta unuiĝo. Per la unuigo de tiuj du elementoj (atmano kaj unuiĝo), jogo estas la realigo de la vero per la joga vojo. [[Akrojogo]] (alilingve foje Acro-Yoga aŭ Acroyoga) estas la nomo de nova jogodisciplino kiu inspiras sin je tradicia jogo, akrobatado kaj taja [[masaĝo]]. Kutime sesio de akrojogo komencas per bonveniga cirklo, kiu ebligas al la partoprenantoj kune spiri kaj movi. Poste sekvas varmigaj ekzercoj kiuj enhavas ankaŭ sinsekvon de jogopozicioj. Plua ŝtupo estas la partnera sesio kiu inkluzivas muskoletendojn, kiu postulas du personojn, kiuj fidas unu la alian kaj partumas interligitecon. [[Raja jogo]] aŭ en [[sanskrita]]j [[teksto]]j, ''rāja yoga'' (/ˈrɑːdʒə ˈjoʊɡə/) estis kaj la celo de jogo kaj metodo akiri ĝin. La termino estas ankaŭ moderna nomo por la praktiko de jogo,<ref> Jason Birch (2013), Råjayoga: The Reincarnations of the King of All Yogas, International Journal of Hindu Studies, Volume 17, Issue 3, pp. 401–444 </ref><ref> Mallinson-1 2011. </ref> kiam en la [[19-a jarcento]] [[Sŭami Vivekananda]] egaligis la koncepton de ''raja jogo'' kun la ''Jogaj Sutroj'' de [[Patanĝali]].<ref> Swami Vivekananda, Raja Yoga, ISBN 978-1500746940 </ref> == Praktikado de jogo == Moderna praktiko de jogo ofte inkluzivas tradiciajn elementojn hereditajn el la [[hinduismo]], kiel moralaj kaj etikaj principoj, poziciojn por konservi la korpon en bona sanstato, spiritan [[filozofio]]n, instruojn de guruo, kantadon de [[mantro]]j (sanktaj silaboj), kvietigon de [[spiro]] kaj senmovigon de la menso per [[meditado]]. Tiuj ĉi elementoj ofte iĝas adaptitaj por la bezonoj de la nehinduismaj praktikantoj. Proponantoj de jogo taksas la ĉiutagan praktikadon mem kiel pliboniga ; ĝi plibonigus la sanstaton, la emocian ekvilibron, la mensan klarecon kaj la vivoĝojon. Adeptoj de jogo progresus al stato de ''samadhi''<ref>Noto : '''''Samadhi''''' (sanskrite: समाधि, samādhi, 'profunda meditado', 'absorbado') estas la oka kaj lasta paŝo en la okobla joga vojo (ashtanga-jogo) de la jogaj sutroj de Patanjali.</ref>, je kiu la praktikanto havus tutan regadon pri sia [[konscio]]. La celoj de jogo estas esprimitaj malsimile en diversaj tradicioj : En la diocentrema [[hinduismo]], jogo estas taksata kiel serio de praktikoj kiuj intencas alproksimigi homojn al Dio aŭ helpi ilin akiri unuiĝon kun Dio. En [[budhismo]], kiu ne postulas necese kreantan tipon de Dio, jogo pliprofundigas la [[Saĝo|saĝon]] de la praktikantoj, [[Kompato|kompaton]] kaj envidon. En okcidentaj tradicioj, kie ekzistas forta emfazo de individueco, jogpraktikado estas aldono de la serĉado de signifo en la [[egoo]] kaj integrado de diversaj aspektoj de la estaĵo. La terminoj ''mem-realiĝo'' kaj ''Di-realiĝo'' estas uzataj interŝanĝe en hinduisma jogo, kun la subkaŝiĝanta kredo ke la vera naturo de la [[Mio, Supermio, kaj Ĝio|egoo]], malkovrita per praktikado de jogo, estas samspeca al la naturo de [[Dio]]. La fina celo de jogpraktikado estas atingo de liberiĝo el mondaj suferoj kaj el la ciklo de naskiĝo kaj morto (''mokŝa'' ''[[Sansaro|sansaro).]]'' == Esploroj == Multaj studoj klopodis determini la efektivecon de jogo kiel komplementa interveno kontraŭ [[kancero]], [[skizofrenio]], [[astmo]], kaj [[kormalsano]]j.<ref name="kellysmithetcmed">* {{Cite journal|last=Smith|first=Kelly B.|first2=Caroline F.|last2=Pukall|title=An evidence-based review of yoga as a complementary intervention for patients with cancer|journal=Psycho-Oncology|date=Majo 2009|volume=18|issue=5|pages=465–475|doi=10.1002/pon.1411|pmid=18821529}} * {{Cite journal|last=Sharma|first=Manoj|first2=Taj|last2=Haider|title=Yoga as an Alternative and Complementary Treatment for Asthma: A Systematic Review|journal=Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine|date=Oktobro 2012|volume=17|issue=3|pages=212–217|doi=10.1177/2156587212453727}} * {{Cite journal|last=Innes|first=Kim E.|first2=Cheryl|last2=Bourguignon|title=Risk Indices Associated with the Insulin Resistance Syndrome, Cardiovascular Disease, and Possible Protection with Yoga: A Systematic Review|journal=Journal of the American Board of Family Medicine|date=Novembro–Decembro 2005|volume=18|issue=6|pages=491–519|doi=10.3122/jabfm.18.6.491}}</ref><ref name="Schizophrenia">{{Cite journal|last1=Vancampfort|first1=D.|last2=Vansteeland|first2=K.|last3=Scheewe|first3=T.|last4=Probst|first4=M.|last5=Knapen|first5=J.|last6=De Herdt|first6=A.|last7=De Hert|first7=M.|title=Yoga in schizophrenia: a systematic review of randomised controlled trials|journal=Acta Psychiatrica Scandinavicao|date=Julio 2012|volume=126|issue=1|pages=12–20|doi=10.1111/j.1600-0447.2012.01865.x}}, art.nr. 10.1111/j.1600-0447.2012.01865.x</ref> La rezultoj de tiuj studoj estis miksaj kaj ne definitivaj, el kiuj kancerstudoj sugestas neniun al neklaran efektivecon, kaj aliaj sugestas, ke jogo povus malpliigi la riskajn faktorojn kaj helpi al la pacienta psikologia kurprocezo.<ref name="kellysmithetcmed" /><ref name="Schizophrenia" /> == Eksteraj ligiloj == (en, fr, es, pt, it) [https://www.internationalyogafederation.net/ International Yoga Federation] (eo: Internacia Federacio de Jogo) [https://www.youtube.com/watch?time_continue=137&v=WsfQBF6neJE Filmeto de Unesko pri jogo], YouTube == Vidu ankaŭ == * [[Hinda filozofio]] * [[Hinduismo]] * [[Internacia Tago de Jogo]] * [[Korpekzercado]] * [[Meditado]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|ReVo=jog}} {{Portalo Jogo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Yoga|revizio=699447525}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Jogo|*]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Hinduismo]] [[Kategorio:Barato]] [[Kategorio:Hinduismaj branĉoj]] fkttev2t1tlot8eh36k9r83v7iwfngw 0 80107 9491130 9072202 2026-10-10T12:15:17Z Crosstor 3176 /* Gravaj personoj */ 9491130 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Rumanio}} | regiono = {{rumania Banato}} | distrikto = {{distrikto Timiș}} | regiono-ISO = RO-TM | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | priskribo de mapo = situo en la distrikto | zomo = 10 | bildo = <!-- kutime el vikidatumoj --> }} '''Buziaș''' [buziaŝ] ({{hu}} '''Buziásfürdő''' ''buziaŝfyrdoe'', {{de}} '''Busiasch''') estas urbo en [[Rumanio]] orient-sudoriente de [[Timișoara]]. Administre apartenas al ĝi [[Bacova]], [[Silagiu]]. Ĝi estas kuracbanejo. == Loĝantaro == En [[1910]] ĝi havis 2&nbsp;923 loĝantojn (germanoj, hungaroj, rumanoj) kaj en [[1992]] 5&nbsp;682 (rumanoj, 6 % hungaroj). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Historio == Ĝia unua skriba mencio estas en [[1320]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Temes (reĝa departemento)]] vármegye''). == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Gravaj personoj == * Rodica Drăghincescu (*[[29-a de novembro]] [[1962]]) poetino * [[Alisz Goriupp]] (Buziásfürdő, [[18-a de aŭgusto]] [[1894]] – [[Budapest]], [[4-a de februaro]] [[1979]]): bibliotekisto, prashistoriisto, bibliografo. * [[Guido Karátsonyi]], hungara terposedanto * [[Ferenc Kolbenheyer]] (? , [[1840]] – Buziás, januaro [[1881]]): arkitekto. * [[Jolán Mánn]], hungara aktoro, zoologo. * [[Endre Mistéth]], hungara inĝeniero, ministro. * [[Jenő Radisics]] (Buziás, [[7-a de aŭgusto]] [[1856]] – [[Budapest]], [[4-a de januaro]] [[1917]]): artverkisto. * [[Anna Rózsa]] ''Vasiliu'' ([[10-a de februaro]] [[1899]] – [[Kluĵo]], [[8-a de aprilo]] [[1987]]) operkantistino (soprano). * [[Ákos Széll]], hungara notario. == Eksteraj ligiloj == * Historiaj banejoj en Transsilvanujo (aŭgusto [[2009]], revuo [[Korunk]]: [http://www.korunk.org/?q=node/8&ev=2009&honap=8&cikk=10911] * [http://www.jimbolia.ro/indexro.htm Mapo de urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502005051/http://www.jimbolia.ro/indexro.htm |date=2006-05-02 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Temes Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090122042845/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Temes |date=2009-01-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Rumanio]] [[Kategorio:Urboj de distrikto Timiș]] [[Kategorio:Kuraclokoj de Rumanio]] 6dki5713b9cc170igzckcjpcwbhzpsr 3 97530 9491457 9488857 2026-10-11T08:48:54Z FrojtikIm 264665 /* Vilmos Dunszt */ nova sekcio 9491457 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde matene de la 6-a ĝis vespere de la 10-a de oktobro estas for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[VP:FA|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reprononas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn, ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto. }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Peto pri forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) Unus nur venis lasta averto de mi, vidu sube, sed fine la konto tamen forbariĝis, sed nur 3 monatojn poste, vidu [[#Forbaro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:57, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plej baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj de-ekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (de-flanke vi aspektas obsedita se vi preskaŭ ĉiun tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj malmultaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas multe, kaj la impreso ankaŭ estas laŭ tio kiel vi redaktas, ne estas nur la nombro de redaktoj) krome povas malfortigi la impreson de obsedo kiujn aliaj vidas ĉe vi. Kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) Mi aldonis bildojn, forigu se vi volas do. Pri la virina pozicio en [[lestadianismo]] oni memoragas, ke en la origina lestadiana reviviĝo estis ankaŭ virino kiel predikanto. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:46, 27 maj. 2026 (UTC) :Nuntempe oni ne povus ecx konsideri tian eblon, ke [[Suviseurat|tie]] iu virino predikus == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]]) :{{re|Näin on näreet}} Se vi klakas la artikolan ligilon, vi bone ankoraŭ vidas la noton "pro manko de fidindaj ekstervikipediaj referencoj kaj eksteraj ligiloj, ekestas la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva kreaĵo - se tio ne pliboniĝos ene de semajno, forigo estos konsentebla". Kaj konsento pri la forigo estis post atendado de semajno: simple tro multo mankis - referencoj aŭ/kaj eksteraj ligiloj, kategorioj, ankaŭ intervikiaj ligiloj, la teksto krome tute ne estis ligita de aliaj tekstoj, do estis "orfa". Kaj vere estis "la impreso ke la teksto estas persona, subjektiva" opinio. Mi bedaŭras ke vi ne sufiĉe frue konsciis ke la teksto estas sub minaco forpreniĝi: Tiam vi ankoraŭ havintus ŝancon mem plibonigi la mankojn, kaj ankaŭ ĉiuj aliaj havis la ŝancon helpi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Cetere, pri la teksto [[Pentti Arajärvi]]: Se vi vidas tute supre, tie estas linio [[d:Q2502942|Vikidatumoj: Pentti Arajärvi (Q2502942)]], '''''sen priskribo'''''. Tiu "sen priskibo" estas manko kiu estas ĉe ĉiuj de viaj tekstoj. Ĉu vi entute rajtas redakti en vikidatumoj, se ĉiuj viaj kontoj estas sen prokrasto forbaritaj en la finna vikipedio? Se vi rajtas redakti en vikidatumoj: ĉu vi scias kiel vi povas tre rapide meti tiun priskribon tie? Kutime la priskibo rajtas esti tio, kio estas post la vorto "estas" en la unua frazo, do ĉi tie "finna politikisto, advokato, rofesoro, verkisto de nefikcio kaj lerneja spertulo" - rajtas ankaŭ esti koncizigo, ekz. "finna politikisto kaj verkisto". Mi nun ne metas la priskibon al vikidatumoj - mi faris tion jam ĉe centoj de viaj novaj tekstoj - por ke vi vidu pri kiu mi skribas kaj povas provi ĉu vi sukcesas mem fari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 27 maj. 2026 (UTC) :Mi dankas vin, kvankam vi faris eraron pri lia propra lernejo https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti_Araj%C3%A4rvi&diff=prev&oldid=9385196 --[[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] sen subskribo ::Ne mi faris eraron, sed '''eble''' tion faris vikidatumoj: en [[d:Q1306700]] oni asertas pri ekzisto de la liceo Ressu de Helsinko, mezlernejo en Helsinko, finne Ressun lukio. Se li estis mezlernejano tie, tiam antaŭ 1968, antaŭ la 20-a vivjaro, li finis la mezlernejon tie. Do se ĝustas via aserto ke nur post la bazlerneja reformo ekestis la lernejo Ressun lukio, kaj antaŭ 1968 ĝi ankoraŭ ne estis (tion konfirmas vikidatumoj asertante ke Ressun lukio ekhavis tiun nomon en 1977), tiam efektive vikdatumoj ĉi tie estas misgvida. ::Restas tri demandoj: Kiam ekzakte estis tiu bazlerneja reformo? Ĉu la ekfunkcio de Ressun lukio en 1977 estas realisma? Kaj ĉu la antaŭulo antaŭ 1977, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko", estis [[d:Q105930182]], do ''entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977''?? - Se ĉiuj demandoj estas solvitaj, ni povas pripensi kiel pli elegante vortumi la frazon, ĉar nun aspektas malelegante. Sed ankaŭ eblas entute forstreki la mezlernejon el la teksto. Ĝi ne estas nepre esenca informo. ::Sed mi havas ankoraŭ mian antaŭan demandon: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 27 maj. 2026 (UTC) :::Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. Oppikoulu konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al oppikoulu/läroverk. La moderna bazlerneja sistemo estis kreita do, ke la ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj civitana lernejo estis unuigita unu nauxjara lernejo. ''Lukio'', kiu antaŭe estis trijara finparto de ''oppikoulu'', iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la nauxa (lasta) jaro de la moderna bazlernejo ''peruskoulu''. Tiu ''peruskoulu'' inkludis sesjaran parton ''ala-aste'' (kiu anstatauxigis la antauxan lernejon ''kansakoulu'') kaj trijaran parton ''yläaste''. Al la nova sistemo oni movis en 1972 - 1977. La unua tia lernjaro, kiam la nova sistemo estis en la tuta lando tuta preta, estis 1981–1982. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:26, 27 maj. 2026 (UTC) La movo al la moderna finnlanda lerneja sistemo laux jaroj kaj komunumoj: * 1972: [[Alatornio]], [[Askainen]], [[Dragsfjärd]], [[Enontekiö]], [[Hankasalmi]], [[Haukipudas]], [[Inari]], [[Jämsä]], [[Kaarina]], [[Karunki (Suomi)|Karunki]], [[Kemi]], [[Kemijärven maalaiskunta]], [[Kemijärvi]], [[Kemin maalaiskunta]], [[Kemiö]], [[Kittilä]], [[Kolari]], [[Kuivaniemi]], [[Kuru]], [[Kuusamo]], [[Köyliö]], [[Leivonmäki]], [[Lemu]], [[Lieto]], [[Masku]], [[Multia]], [[Muonio]], [[Nousiainen]], [[Pelkosenniemi]], [[Pello]], [[Pirkkala]], [[Posio]], [[Pudasjärvi]], [[Raisio]], [[Rantsila]], [[Ranua]], [[Rovaniemen maalaiskunta]], [[Rovaniemi]], [[Ruokolahti]], [[Salla]], [[Savukoski]], [[Simo]], [[Sodankylä]], [[Taivalkoski]], [[Tarvasjoki]], [[Temmes]], [[Tervola]], [[Toivakka]], [[Tornio]], [[Töysä]], [[Utsjoki]], [[Vahto]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Varpaisjärvi]], [[Velkua]], [[Västanfjärd]], [[Ylitornio]] * 1973: [[Alahärmä]], [[Alavus]], [[Houtskari]], [[Huittinen]], [[Iniö]], [[Juuka]], [[Jyväskylä]], [[Jyväskylän maalaiskunta]], [[Kaavi]], [[Kajaani]], [[Kajaanin maalaiskunta]], [[Kangasala]], [[Kannonkoski]], [[Karijoki]], [[Keikyä]], [[Kestilä]], [[Kesälahti]], [[Kiikka]], [[Kinnula]], [[Kitee]], [[Kivijärvi]], [[Konginkangas]], [[Konnevesi]], [[Korppoo]], [[Kristiinankaupunki]], [[Kuhmalahti]], [[Kuhmo]], [[Kuortane]], [[Kyyjärvi]], [[Kärsämäki]], [[Lemi]], [[Lestijärvi]], [[Lieksa]], [[Luopioinen]], [[Luoto]], [[Metsämaa]], [[Muurame]], [[Nauvo]], [[Nilsiä]], [[Nurmes]], [[Oravainen]], [[Paltamo]], [[Parainen#Parainen|Parainen]], [[Pietarsaaren maalaiskunta]], [[Pietarsaari]], [[Pihtipudas]], [[Piippola]], [[Pornainen]], [[Pulkkila]], [[Puolanka]], [[Puumala]], [[Pyhäjärvi]], [[Pyhäntä]], [[Pälkäne]], [[Rautavaara]], [[Ristijärvi]],, [[Rääkkylä]], [[Saarijärvi]], [[Sahalahti]], [[Savitaipale]], [[Sipoo]], [[Soini]], [[Sotkamo]], [[Sumiainen]], [[Suolahti]], [[Suomenniemi]], [[Suomussalmi]], [[Säynätsalo]], [[Tohmajärvi]], [[Tuusniemi]], [[Uudenkaarlepyyn maalaiskunta]], [[Uukuniemi]], [[Uurainen]], [[Uusikaarlepyy]], [[Vaala]], [[Valtimo]], [[Vammala]], [[Vampula]], [[Vehmersalmi]], [[Viitasaari]], [[Vuolijoki]], [[Vähäkyrö]], [[Värtsilä (kunta)|Värtsilä]], [[Vöyri]], [[Ylihärmä]], [[Ylikiiminki]], [[Äänekoski]] * 1974: [[Alajärvi]], [[Alavieska]], [[Anttola]], [[Asikkala]], [[Eno]], [[Evijärvi]], [[Haapajärvi]], [[Halsua]], [[Hauho]], [[Haukivuori]], [[Hausjärvi]], [[Himanka]], [[Hirvensalmi]], [[Honkajoki]], [[Hämeenkyrö]], [[Ii]], [[Iisalmi]], [[Ikaalinen]], [[Ilomantsi]], [[Joensuu]], [[Joutsa]]<ref>http://lukiovanha.joutsa.fi/0708/vihkiaiset08/historiikki.htm</ref>, [[Juva]], [[Jäppilä]], [[Kalajoki]], [[Kangasniemi]], [[Kankaanpää]], [[Kannus (kaupunki)|Kannus]], [[Karhula]], [[Kauhava]], [[Kaustinen]], [[Keitele]], [[Kempele]], [[Keuruu]], [[Kihniö]], [[Kiihtelysvaara]], [[Kiikoinen]], [[Kiiminki]], [[Kiuruvesi]], [[Kokkola]], [[Kontiolahti]], [[Korpilahti]], [[Kortesjärvi]], [[Kotka (kaupunki)|Kotka]], [[Kustavi]], [[Kymi]], [[Kälviä]], [[Lapinlahti]], [[Maksamaa]], [[Lappajärvi]], [[Lappeenranta]], [[Lapua]], [[Laukaa]], [[Lavia]], [[Lehtimäki]], [[Lieto]], [[Liminka]], [[Liperi (kunta)|Liperi]], [[Lohtaja]], [[Luhanka]], [[Merijärvi]], [[Mikkeli]], [[Mikkelin maalaiskunta]], [[Mouhijärvi]], [[Muhos]], [[Mustasaari]], [[Mäntyharju]], [[Nivala]], [[Oulainen]], [[Oulu]], [[Oulunsalo]], [[Outokumpu]], [[Parkano]], [[Pattijoki]], [[Perho (kunta)|Perho]], [[Pertunmaa]], [[Petäjävesi]], [[Pieksämäen maalaiskunta]], [[Pieksämäki]], [[Pielavesi]], [[Polvijärvi]], [[Pori]], [[Pyhtää]], [[Pyhäjoki]], [[Pyhäselkä]], [[Pylkönmäki]], [[Raahe]], [[Reisjärvi]], [[Ristiina]], [[Ruukki]], [[Sievi]], [[Sonkajärvi]], [[Suodenniemi]], [[Teuva]], [[Toholampi]], [[Tuupovaara]], [[Ullava]], [[Utajärvi]], [[Valkeala]], [[Valtimo]], [[Vehkalahti]], [[Vehmaa]], [[Veteli]], [[Vieremä]], [[Vihanti]], [[Viljakkala]], [[Vimpeli]], [[Virtasalmi]], [[Yli-Ii]], [[Ylikiiminki]], [[Ylistaro]], [[Ylivieska]], [[Ähtäri]] * 1975: [[Anjalankoski]], [[Artjärvi]], [[Asikkala]], [[Askola]], [[Elimäki]], [[Enonkoski]],[[Hamina]], [[Hartola]], [[Heinola]], [[Heinävesi]], [[Hollola]], [[Ii]], [[Iitti]], [[Ilmajoki]], [[Imatra]], [[Isojoki]], [[Isokyrö]], [[Jaala]], [[Jalasjärvi]], [[Joroinen]], [[Joutseno]], [[Jurva]], [[Juupajoki]], [[Kangaslampi]], [[Karttula]], [[Kaskinen]], [[Kauhajoki]], [[Kemi]], [[Kerimäki]], [[Korsnäs]], [[Koski Hl]], [[Kouvola]], [[Kuhmoinen]], [[Kuopio]], [[Kuorevesi]], [[Kurikka]], [[Kuusankoski]], [[Kärkölä]], [[Lahti]], [[Laihia]], [[Lapinjärvi]], [[Lappeenranta]], [[Leppävirta]], [[Liljendal]], [[Loviisa]], [[Längelmäki]], [[Maalahti]], [[Maaninka]], [[Miehikkälä]], [[Mustasaari]], [[Myrskylä]], [[Mänttä]], [[Nastola]], [[Nuijamaa]], [[Närpiö]], [[Orimattila]], [[Orivesi]], [[Padasjoki]], [[Parikkala]], [[Pernaja]], [[Peräseinäjoki]], [[Porvoo]], [[Porvoon maalaiskunta]], [[Pukkila]], [[Punkaharju]], [[Rantasalmi]], [[Rautalampi]], [[Rautjärvi]], [[Ruovesi]], [[Ruotsinpyhtää]], [[Ruovesi]], [[Saari (kunta)|Saari]], [[Savonlinna]], [[Savonranta]], [[Seinäjoki]], [[Sulkava]], [[Sysmä]], [[Taipalsaari]], [[Tervo]], [[Teuva]], [[Tyrnävä]], [[Uusikaupunki]], [[Vaasa]], [[Varkaus (kaupunki)|Varkaus]], [[Vehkalahti]], [[Vesanto]], [[Vieremä]], [[Vilppula]], [[Virolahti]], [[Virrat]], [[Vähäkyrö]], [[Ylistaro]], [[Ylämaa]] * 1976: [[Alastaro]], [[Aura (kunta)|Aura]], [[Eura]], [[Eurajoki]], [[Forssa]], [[Halikko]], [[Hanko]], [[Harjavalta]], [[Hattula]], [[Humppila]], [[Hyvinkää]], [[Hämeenlinna]], [[Inkoo]], [[Janakkala]], [[Jokioinen]], [[Järvenpää]], [[Kalanti]], [[Kalvola]], [[Karinainen]], [[Karjaa]], [[Karjalohja]], [[Karkkila]], [[Kerava]], [[Kiikala]], [[Kirkkonummi]], [[Kisko]], [[Kiukainen]], [[Kodisjoki]], [[Kokemäki]], [[Koski Tl]], [[Kullaa]], [[Kuusjoki]], [[Kylmäkoski]], [[Laitila]], [[Lammi]], [[Lappi Tl]], [[Lempäälä]], [[Lohja]], [[Lohjan kunta|Lohjan maalaiskunta]], [[Loimaa]], [[Loimaan maalaiskunta]], [[Lokalahti]], [[Loppi]], [[Marttila]], [[Mellilä]], [[Merikarvia]], [[Merimasku]], [[Mietoinen]], [[Muurla]], [[Mynämäki]], [[Mäntsälä]], [[Naantali]], [[Nakkila]], [[Nokia (kaupunki)|Nokia]], [[Noormarkku]], [[Nummi (Lohja)|Nummi]], [[Nurmijärvi]], [[Oripää]], [[Paimio]], [[Perniö]], [[Pertteli]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Puolanka]], [[Pusula]], [[Valkeakoski]], [[Piikkiö]], [[Pohja]], [[Pomarkku]], [[Punkalaidun]], [[Pöytyä]], [[Rauma]], [[Rauman maalaiskunta]], [[Renko]], [[Riihimäki]], [[Rusko]], [[Rymättylä]], [[Salo]], [[Sauvo]], [[Siikainen]], [[Siikajoki]], [[Siuntio]], [[Snappertuna]], [[Somero]], [[Suomusjärvi]], [[Säkylä]], [[Särkisalo]], [[Taivassalo]], [[Tammela]], [[Tammisaaren maalaiskunta]], [[Tammisaari]], [[Tampere]], sv. [[Tenala]]= fi. [[Tenhola]], [[Toijala]], [[Turku]], [[Tuulos]], [[Tuusula]], [[Ulvila]], [[Urjala]], [[Valkeakoski]], [[Vesilahti]], [[Vihti]], [[Viiala]], [[Yläne]], [[Ylöjärvi]], [[Ypäjä]]<ref>https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Vuosikertomus_valmis_nettiin.pdf</ref> * 1977: [[Espoo]], [[Helsinki]], [[Kauniainen]], [[Vantaa]] <ref>Kuntatieto (1977)</ref> <ref>http://www.yksityiskoulut.fi/yksityiskoulujenmatrikkeli/index3.htm</ref> En tiu listo maalaiskunta signifas kamparan komunumon, vidu [[Kampara komunumo (Finnlando)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:12, 28 maj. 2026 (UTC) La moderna finna baza lernejo, ''peruskoulu'', naskiĝis dum la lerneja reformo de la 1970-aj jaroj, kiam oni transiris de paralela lerneja sistemo al unueca lerneja sistemo, tiel ke la antauxa bazlernejo, popollernejo (''kansakoulu''), la civitana lernejo (''kansalaiskoulu'') kiu sekvis ĝin, kaj la ''keskikoulu'' (kiu konsistis el la kvin aŭ ses unuaj klasoj de la ''oppikoulu'') kunfandiĝis en la bazan lernejon, kaj ''lukio'' tri lastaj klasoj de la ''oppikoulu'' fariĝis sendependa lernejo. Kiam mi ekiris al lernejo, mia patro klarigis, ke kiam li iris al lernejo, la situacio estis alia. En la lando ekzistis paralela lerneja sistemo. Komuna lernejo por ĉiuj daŭris nur kvar jarojn. Kelkaj transiris el la ''kansakoulu''/''folkskola'' post la kvara aŭ kvina klaso al ''oppikoulu/läroverk'', en kiu iuj frekventis ne nur kvin- aŭ sesjaran ''keskikoulu''/''mellanskola'' sed ankaŭ trijaran ''lukio''/''gymnasium''. La aliaj finis la sesjaran ''kansakoulu''/''folkskola'' kaj poste frekventis dujaran ''kansalaiskoulu''. Mi demandis, kial oni ŝanĝis la sistemon. Li diris, ke la populareco de la ''oppikoulu''/''läroverk'' kreskis tiom multe, ke ŝajnis, ke iom post iom la ''kansalaiskoulut''/''medborgarskolorna'' restos sen lernantoj. Tial oni ne plu opiniis sencohava teni la du branĉojn apartaj. La ''kansakoulu''/''folkskola'', la ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj la ''kansalaiskoulu''/''medborgarsskola'' estis kunfanditaj en naŭjaran bazlernejon, post kies naŭa klaso oni povas kandidatiĝi al trijara ''lukio''/''gymnasium''. Mi demandis ChatGPT-on pri la germana lerneja sistemo. Kiam ĝi klarigis ĝin, mi demandis, ĉu la klarigo praktike signifas, ke Germanio ankoraŭ uzas tian lernejan sistemon, el kiu ekzemple Svedio kaj Finnlando transiris al komuna naŭklasa baza lernejo. Ĝi respondis, ke tio grandparte signifas ĝuste tion. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:29, 28 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} <big>'''D'''</big>o, koncize: en Helsinko la lerneja reformo ekvalidis en 1977, tial la ekfunkcio de la lernejo "[[d:Q1306700|Ressun lukio]]" en 1977, kaj tiu [[Pentti Arajärvi]], kiu en 1967, 19-jara, jam ekstudis, garantiite estis lernejano en la antaŭa lernejo, kiun vi simple nomas "oppikoulu Helsinko". Vi ne respondis la demandon, ĉu tiu "oppikoulu Helsinko" estis [[d:Q105930182]], do ''"entinen ruotsinkielinen oppikoulu Helsingissä 1864–1977"''. Kaj daŭre mankas via respondo al la demando: Ĉu vi povas/rajtas skribi ion en vikidatumoj? Se jes, provu enkopii la priskribon "finna politikisto kaj verkisto" tie. Pri tio ono tute ne bezonas ChatGPT-on, vi simple devas elprovi kaj tiam respondi mian demandon. Se vi '''ne''' rajtas redakti ion en vikidatumoj, tiam ĉiam iuj aliaj uzantoj devas aldoni priskribojn, kiel estis ĝis nun. Se la mezlernejo de P. Arajärvi estis d:Q105930182, tiam mi en vikidatumoj povas ŝanĝi la indikon kaj malaperos la misa mencio de la lernejo "Ressun lukio" en la e-lingva informkesto. En [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Contributions/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet vikidatumoj nun notiĝas 7 redaktoj de vi], la lasta antaŭ 5 tagoj, kaj al mi ŝajnas ke vi ne estas forbarita tie, krom ke eble forbaro en alia branĉo, ĉi tie la finna kaj rusa, aŭtomate signifas ne povi rekte skribi ion en vikidatumeron, sed maksimume el esperantaj tekstoj intervikie ligi paĝon. Simple elprovu, kaj respondu al mi kio okazis en via provado. Kaj se vi ne scias kion vi devas fari, ne demandu ChatGPT-on sed prefere min aŭ alian eo-administranton (kvankam, se hazarde ChatGPT scias kiel esperantlingve kontribui al vikidatumoj, ankaŭ bone). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 14:17, 28 maj. 2026 (UTC) Bedaŭrinde mi ne povas skribi en vikidatumoj. En la 1970-aj jaroj en la plej multaj kazoj ''keskikoulu'' estis anstataŭigita per ''yläaste'' (lernejaj jaroj 7 - 9), kian ĉiuj devis frekventi. ''Helsingin Reaalilyseo'' ricevis antauxe la kromnomon ''Ressu''. En 1977, kiam Helsinko movis al la moderna lerneja sistemo, la nomo ''Ressu'' estis donita oficiala nomo al du lernejoj: ''Ressun yläaste'' kaj ''Ressun lukio'', kiu agis en sama loko kiel antauxe la okjara oppikoulu (läroverk) Helsingin Reaalilyseo. Ressun yläaste ne ankoraux ekzistas, sed Ressun lukio ekzistas kaj estas konata elita lernejo. Iam en iu jaro la mezuma sojlo de la lernejo estis 9,75. ''Lukio'': El la verbo lukea (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]]. Unue la vorto signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri el la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis pruntita al nov uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) ''lukio'' iĝis trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj movas el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' kiu estis kreita unuiginte la lernejojn ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu''. --skribis, sen subskribo, Näin on näreet 28 maj. 2026 Ambaŭfoje domage, ke vi ne povas skribi en vikidatumoj, ĉar tio kutime estas parto de la redakta kreado, kaj ke efektive mi pravis, kiam mi sen grandaj scioj en vikidatumoj pri [[d:Q1306700]] skribis je 09:56 h, 16 okt. 2024: ''ThomasPusch aldonis kromnomojn [eo]: gimnazio Ressu, Ressun lukio, Helsingin lyseo kaj priskribon por [eo]: mezlernejo en Helsinko, Finnlando''. La kromnomo "Helsingin lyseo" pli koncizas ol "H. Reaalilyseo" kaj probable malpli ekzaktas, sed ĉiukaze ŝajnas ke pri la antaŭa lernejo ne estas iuj informoj en la ĉiulingva vikipedio kaj vikidatumoj aparte de la ero pri la nova lernejo "[[d:Q1306700]] / Ressun lukio", kaj tiam eblas nur malfacile ĝustigi la e-lingvan informkeston. Mi tamen provetos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:03, 28 maj. 2026 (UTC) Ĉu estas bone mencii pri Hausjärvi en la artikolo [[Nurmijärvi (lago)]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 21:42, 28 maj. 2026 (UTC) :Jes, kial ne? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:47, 28 maj. 2026 (UTC) == Bavaraj riveroj == Saluton Thomas, antaŭ malmultaj tagoj mi plantis du mikroĝermojn [[Aisch]] kaj [[Brenz]]. Mi volus peti vin ampleksigi la informkestojn - iel mi per poŝtelefono kaj dumvojaĝe ne tiom komforte povas... Ĉu? Dankon, [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:09, 30 maj. 2026 (UTC) :Tio per normala komputilo estas nenia problemo, la bloko kopieblas ene de sekundo. Vi celis la paĝon [[Brenz (rivero)]], ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:48, 30 maj. 2026 (UTC) ::Mi rekomendas ĉe tiaj mikroĝermoj ankoraŭ antaŭvidi du ankoraŭ nevideblajn (per < !-- -- > nevidebligitaj) malplenajn kadrojn por estontaj bildoj, kaj krome pensas, ke iu plia frazeto "La fonto estas en ..." estas ne lukso: tiam estas 4 magraj frazoj, iom pliu ol la nepre necesaj minimumaj 3. Mi nun plenigis la paĝetojn [[Aisch]] kaj [[Brenz (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:12, 30 maj. 2026 (UTC) :::.. kaj povis ankoraŭ plenigi paĝojn pri la similregionaj riveroj [[Fränkische Rezat]], [[Wiesent (Regnitz)]] kaj [[Wiesent (Danubo)]]. Se oni ankoraŭ aldonas tekston kaj en tio profundiĝas en temojn ekzemple pri fiŝoj, kiel mi faris pri la artikolo [[Fränkische Rezat]], tamen la fino de laboro ne estas tiom rapida - mi scias ke la ideo estas nur meti plejminimumon kaj lasi al eventuale postaj alvenantoj aldoni pli detalajn teksterojn, sed tio estas nur la teorio; praktike tamen ofte malfacilas rezisti la tenton mem tuj pliampleksigi tiom magrana paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 31 maj. 2026 (UTC) == Jyväskylä == Eble vi ne sxatas pri tio, ke mi petas vin vidu iun artikolon. Tamen mi unu fojon ankoraŭ faras do: vidu [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 : Mi ne havas fortajn emociojn pri tiu teksto. La nereviziitaj adaptoj estas tiuj de 9:11 h 4 maj. 2026 kaj 14:31, 31 maj. 2026: en tio ŝanĝiĝas (krom la jaro 1914 aldonita poste) nur la ĉapitro de "En la lastaj jardekoj..." ĝis "...la paroĥo de tiu urbo". Tiu ĉapitro laŭ mi estas en ordo. Reviziebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Cxu laux vi vi komprenis mian klarigon? En la granda finnlanda lerneja reformo 1972 - 1981 ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' estis unuigita kiel 9-jara ''peruskoulu''. En la reformo ''lukio'', kiu antauxe kun ''keskikoulu'' estis ''oppikoulu'' estis sxangxita al lernejo, al kiu oni povas provi iri el la 9-a klaso de la ''peruskoulu''. Tiuj, kiuj ne iras al ''lukio'', iras normale al ''ammattikoulu''. Kvankam ''kansakoulu'' (la bazlernejo de la malnova sistemo) estis normale 6- jara, en iuj kazoj 7-jara, tiuj, kiuj iris al ''oppikoulu'' estis en ''kansakoulu'' normale nur 4 aux 5 klasoj. Por ''oppikoulu'' estis irekzameno. ''Kansalaiskoulu'' estis 1 - 3 jara lernejo, kiu ekzistis nur ekde 1958 gxis la granda lerneja reformo de la jaroj 1972 - 1981. Gxi estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''. La nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977, kaj 1981 - 1982 estis la unua lerneja jaro en kiu la moderna bazlerneja instruplano estis uzata en ĉiuj klasoj 1 ĝis 9 en tuta Finnlando. -- sen subskribo uzanto Näin on näreet je 31 maj. 2026 :Mi jam antaŭe komprenis ke la "nuna lerneja sistemo estis iom post iom enkondukita en diversaj komunumoj inter 1972 kaj 1977", kaj antaŭe demandis pri konkreta lernejo kaj konkreta urbo (Helsinko), kaj ankaŭ volis konfirmon kiel la antaŭa nomo de konkrete tiu lernejo estis. Tiun informon vi donis. Dankon. Por mi tiu temo jam estas finita. Mi devas fini tekstojn pri Aŭstrio, volas komenci tekstojn pri Israelo, kaj momente tute ne pense estas en norda Eŭropo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 31 maj. 2026 (UTC) Ekzistis en nia urbo du viroj Jorma Kuusinen, profesoro (forte ateisto) kaj eklezia reganto de la [[Libera eklezio de Finnlando]] (Vapaakirkko). Mia patro rakontis, ke unufoje en laboreja manĝejo li vidis kaj aŭdis, ke iu iris al la profesoro Jorma Kuusinen kaj diris: vi ja apartenas al la viroj de Vapaakirkko... -- [[:fi:Jorma_Kuusinen_(professori)]] + [[:fi:Jorma_Kuusinen]]. == Nacia vidpunkto == Kiom la nacia vicpunkto difinas, kiu estas notebla? Vi diris, ke esperante [[:fi:Pentti Hirvonen]] ne estas notebla. Nun estas uzataj auxtomataj retaj tradukantoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:50, 2 jun. 2026 (UTC)Cxu estus notebla esperante mia amiko Keijo: [[:fi:Keijo Varis]]. :Mi scias ke Keijo Varis estas kodo [[d:Q85984878]]. Kutime en vikidatumoj skribatas priskribo de homo, ekz. "finna politikisto, advokato kaj verkisto", ĉi tie estas '''neniu ajn''', eĉ ne en la finna. Kaj klaras ke teksto pri li estas ekskluzive en la finna, en neniu el la [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|20 plej "grandaj lingvoj"]]. Tio estas milda indiko pri tio, ke en vikipedio la komunumoj en la grandaj lingvoj ne konsideras lin aparte elstara. Sed ĉar per guglo-serĉo almenaŭ iuj ne-finnaj paĝoj troveblas, ekz. en retejoj [https://www.researchgate.net/profile/Keijo-Varis researchgate] kaj [https://www.linkedin.com/in/keijo-varis-670241199/ linkedin], oni jes povas defendi la vidpunkton ke li kiel universitata docento mencieblas. Kaj estas pluso ke vikidatuma ero almenaŭ ekzistas, precipe ĉar vi, farantew novajn pagcojn, ne povas krei vikidatumajn erojn. Mi dirus ke e-lingvaj tekstoj pri la grandaj universitatoj de la mondo pli gravas ol tekstoj pri unuopaj docentoj, ĉar la institucioj estos pli longe ol la homoj, kiuj baldaŭ estos pensiuloj kaj tiam maksuimume gravas kiel verkistoj de iuj aparte elstaraj libroj. Sed, jes, mi dirus ke li povas havi esperantan, anglan, hispanan, italan ktp tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:34, 2 jun. 2026 (UTC) Post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]], estis programo en finna radio, kiu rakontis, kion turkaj bazlernejanoj skribis pri finnaj turistoj. Unu laŭtlegita teksto finiĝis jene: "Ilia religio estas kristanismo. Tial estas kruco de Jesuo sur ilia flago. Mi dividas ilian malĝojon, kiun la morto de la Papo nun kaŭzas al ili." La finna radio-prezentisto diris amuzite, ke la teksto de la knabino estis bona, sed enhavis kelkajn malprecizaĵojn. -- sen subskribo Näin on näreet, 3 jun. 2026 :Nu ja, anekdoto. Estas bone esti sentema estante infano, kaj probable tiu knabino pli kunsentis pri la morto de fremda maljunulo ol plej multaj finnoj. Sed ĝenerale la morto de maljunaj homoj estas natura fenomeno, tial ankaŭ multaj katolikoj nur notis la novaĵon, ankoraŭ mallonge rememoris la vivon de la papo, kaj fino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:22, 3 jun. 2026 (UTC) :Certe sxi volus bonan, sed sxi faris eraron. Luteranoj, lestadianoj, vapaakirkko-anoj, pentekostuloj, metodistoj kaj baptistoj ne difinas la papon kiel auktoritato :: Ŝi ne miskondutis. Li estis maljuna homo kaj mortis. Estas noble bedaŭre kunsenti kun ĉiu maljuna mortanto, kun turka islama aŭ kurda jezida aŭ ortodoksa greka maljunulo same kiel kun samea aŭ nordfinna aŭ sudpola oldulo, kia estis Karol Wojtyła ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 4 jun. 2026 (UTC) ==Proponoj== Saluton. Mi proponis por Artikolo de la monato por julio kaj du proponojn por [[vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|legindaj artikoloj]]. Ĉu vi povas opinii? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:17, 3 jun. 2026 (UTC) :Jes kompreneble. Dankon al vi! Mi opinios post horo aŭ du... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:22, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Iom stulta demando: Kie vi antaŭvidas voĉdonon por AdlS 7 2026? Mi ĵus vidis ke en [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026]] mi jam antaŭ monato voĉdonis por la teksto [[hispana enlanda milito]] por 7 2026, Moldur cetere ankaŭ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Mi estas mallerta. Mi ne vidas la voĉdonon pri ADLM. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} La mallerto estas miaflanka. Mi legis viajn du mallongajn frazojn, kaj legis "ne vidis", ne "ne vidas". La voĉdonesprimo estas en la koncerna diskutpaĝo, tute sube [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026#Dua duono de 2026]]. Tie supozeble neniu hazarde venanta uzanto malkovros ĝin, do necesos atentigi iujn pri tio. Sed mi eĉ ne scias, kie estus pli bona norma loko por tia diskuto pri elekto, se ne en la koncerna diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:11, 4 jun. 2026 (UTC) == Bv forbaru la vomsakon == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöpussi]] -- neniam redaktis, sed tamen neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 6 jun. 2026 (UTC) :Prave, dankon. {{Farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:02, 6 jun. 2026 (UTC) == Nova paĝo Kansa taisteli == Iam, kiam mi estis eble dekjara, mi legis la revuon [[Kansa taisteli]]. Iu en ĝi diris, ke li estis prenita militkaptito en loko, kie ankaŭ laboris Yrjö Kokko, finna perfidulo. Mi demandis mian patron, ĉu tio estis la verkisto [[Yrjö Kokko]], kaj li diris, ke ĝi certe ne estis la sama Yrjö Kokko - lia literatura verkaro tre klare montras, ke la verkisto Yrjö Kokko partoprenis en tiuj militoj ĉe la finna flanko. :Ĉu vi rimarkis ke vi hieraŭ tute ne ligis la novan paĝon [[Kansa taisteli]] al vikidatumoj??? Tiel ankaŭ ne eblis meti ŝablonojn {{ŝ|Informkesto gazeto}} kaj {{ŝ|oficiala retejo}} al la teksto - tio estas aparte maltaŭge se en la teksto estas frazo "Nuntempe ĝi estas legeble interrete". Se vi ne povas adapti vikidatumeron, vi ne povas elporti la retejon kaj kopii ĝin '''al''' vikidatumoj, sed ligi novan paĝon al vikidatumoj vi jes povas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:20, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne scias, kio estas Wikidata! [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 04:59, 8 jun. 2026 (UTC) Se mi vidas la paĝon [[Kansa taisteli]], mi vidas tute supre de la paĝo <big><big><span style="font-family:Times">Kansa taisteli</big></big> <hr> <small>[[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]], ''finna prisoldata gazeto (1957-1986)''<br/> Alternativaj nomoj: neniu</small> {{re|Näin on näreet}} Kion vi vidas tie? Kaj ĉu vi povas klaki sur la vortojn [[d:Q11869646|Vikidatumoj: Kansa Taisteli (Q11869646)]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:47, 8 jun. 2026 (UTC) == Kacxo de Yrjölä == Kiu povas esti bona kategorio por tiu artikolo: [[kaĉo de Yrjölä]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:14, 8 jun. 2026 (UTC) La kategorioj ne estas la problemo, sed la enhavo mem. Ĝi estas multege tro specifa por vikipedia artikolo, kaj tio estas la kialo kial ĝi ekzistas en neniu alia lingvo. Oni povus fari ampleksan artikolon pri nutraĵo aŭ nutrado por hundoj (do io kiel ''[[:fi:Koiranruoka|Koiranruoka]]''), kaj en tiu teksto povus kaŝi etan ĉapitron pri tiu "kaĉo de Yrjölä", sed tiu ĉi teksto ne konvinkos iun solan esperantlingvan vikipediiston krom vi. Mi pardonpetas, sed tiu temo kiel memstara artikolo ne havas ŝancon pretervivi en Vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:03, 8 jun. 2026 (UTC) :En finnaj retaj diskutoj pri hundoj estas multe tekstoj pri tiu kacxo. Estas ankaux en almenaux unu sveda hundtema pagxo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:08, 9 jun. 2026 (UTC) ::Finnaj retejoj aŭ retaj diskutoj pri hundoj estas kompreneble multe pli specifaj, sed enciklopedio estas informejo por ĉiuj homoj, ne nur por bestoposedantoj kiuj speciale zorgemas pri la nutrado de siaj hundoj, aŭ kobajoj, kunikloj, ĉevaloj, azenoj, papagoj ktp. Baza konsilo: estu aparte konvinkita pri temo, se en neniu aŭ nur unu alilingva branĉo de vikipedio estas teksto, kaj estu preparita ke vi eble ne konvinkos la aliajn uzantojn ke tiu temo estas nepra... Se jam en kvin aŭ dek aliaj lingvoj estas vikipediaj tekstoj, malpli facile eblas opinii ke iu temo ne estas menciinda en memstara enciklopedia artikolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::Iu virino el islamlando estis multe en nordaj Finnlando kaj Svedio. Sxi diris, ke estas komunaj trajtoj, kaj la intervjuo menciis unu el la komunecoj: estas malfacile kredi, kiel la lestadianaj ekstremkristanoj estas tute similaj ol la ekstremislamanoj en sxia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 10:11, 9 jun. 2026 (UTC) Mi malplilongigis la tekston sveda lingvo en Finnlando en la artikolo sveda lingvo. La teksto estis tro longa kaj eble malneuxtrala, cxar gxi tro multe esencis pri tiu unu afero en la artikelo. En la aparta artikolo sveda lingvo en Finnlando estas bone rakonti pli longe. Teksto pri "pakkoruotsi" estis en la artikolo tro longe, mi estis kulpo, mi pardonpetas. Tiu unu afero estis tro emfazita en la artikolo antaŭ ol mi mallongigis la parton de la artikolo kiu parolas pri ĝi. Mi supozas, ke vi konsentas. Mi devus seniĝi de la obsedo pri la temo. Konservativalestadiano pri la aĝo de la universo kaj de la vivo: La Tero estis kreita antaŭ 6000 jaroj tiel, ke ĝi aspektas kvazaŭ miliardojn da jaroj maljuna. La rokoj ŝajnas havi aĝon de miliardoj da jaroj, por ke kredo je la vero de la Biblio estu malfacila. Dinosaŭroj neniam ekzistis. Iliaj ostoj estis kreitaj kaj kaŝitaj en la tero kiel provo de fido. Same oni ne scias, kie troviĝis la tombo, en kiu Jesuo estis entombigita, por ke kredi ne estu tro facila. Mi legis artikolon peruskoulu (moderna nauxjara bazlernejo) en iu finnlanda enciklopedio, kiu estas skribita dum la sxangxo de la lerneja sistemo. Tiu diris, ke sentu, ke estas unu diferenco kun la origina plano: por la finnlingva peruskoulu igxos du devigaj fremdaj lingvoj, la sveda kaj la angla, ne nur la angla. Cxu estas bone en la artikolo rakonti pri la etimologio? [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 22:18, 5 jul. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj== Vi ŝajne pensas ke en Esperanto ekzistas iu kategorio de nomoj, en kiu nur la unua litero de la unua vorto de la nomo estas majuskla, kaj la ceteraj estas minusklaj. Mi certas ke ne ekzistas tia kategorio (krom la tre escepta kategorio verktitoloj), kaj kiel mi jam provis rimarkigi al vi, ĝi ne estas antaŭvidata en nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]]. Se fakte mi malpravas pri tio, bonvolu pruvi ĝin antaŭ ol redakti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:42, 18 jun. 2026 (UTC) ==Supersignoj== Saluton. Hieraux nokte malaperis la rimedo konstrui supersignojn per aldono de x. Cxu vi scias ion pri tio? Cxu oni riparos gxin?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 19 jun. 2026 (UTC) :Mi scias tute nenion, sed ĉe mi ankoraŭ funkcias kiel ĉiam - mi sur la klavaro tajpas unue c post x, kaj tuj aperas ĉ. Do devus esti io rilate al la tielnomata [[Helpo:Universala LingvoElektilo|Universala LingvoElektilo]] - kie en la menuo dekstre de la vortoj «En aliaj lingvoj» aŭ «Lingvoj» klakeblas la bildeto Lingvaj agordoj, la dentorado, poste eblas elekti «Enigo» kaj agordi... Sed mi havas neniun ideon, ankaŭ ne scias kie mi povus rigardi, ĉar ĉe mi jes ĉio aspektas kiel ĉiam... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 jun. 2026 (UTC) ::Dankon, cxio estas solvita (sekvinte viajn rekomendojn) por la redakto de artikoloj, sed sxajne ne cxi tie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:19, 19 jun. 2026 (UTC) :::Strange ke estas diferenco pri redaktado de artikoloj kaj de diskutpaĝoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:21, 19 jun. 2026 (UTC) == Karilas == Ŝoke, ke pri Karilas estas artikolo nun kvinlingve. Mi esperas, ke vi germane faru artikolon [[Yrjö Karilas]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:31, 20 jun. 2026 (UTC) :Nu en la [[azera]] estas nur mizera frazo, sed en la [[finna]], [[sveda]], [[angla]] kaj [[Esperanto]] estas decaj artikoloj. Mi nur ĵus vidis ke en la esperanta teksto estas fuŝa ruĝa ligilo [[pentekontismo]] - klare: estas eraro, la vorto estas [[pentekostismo]], la kristana festo estas [[pentekosto]] kun "s". La germana nur estas unu el tre multaj eŭropaj lingvoj, mi ne ekstre faras tekstojn en la germana, nederlanda, franca, litova ktp., ĉar ankaŭ mi devas ŝpari miajn vivhorojn por la al mi plej esenca. Sed estas multaj aliaj eŭropanoj kiuj parolas kaj skribas en la germana, nederlanda, franca, litova ktp. ... Tamen pri la esperanta teksto, mi pensas ke jam eblus havi deziron ekhavi tekston pri la eldonisto [[Werner Söderström]] ([[d:Q6202412]]) kaj sia eldonejo nomita siatempe [[WSOY]] ([[d:Q3564797]]), el kio intertempe evoluis la finna amaskomunikila konzerno ''[[Sanoma]]'' ([[d:Q1540297]]), la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 21 jun. 2026 (UTC) ::Karilas skribis, ke la finna estas longvorta lingvo, sed longaj vortoj estas ankaux en aliaj lingvoj. La plej longa vorto de la germana estas antialkohol.... Mi ne memoras la finon. Cxu vi scias, kio estas taksita kiel la plej longa germana vorto? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:03, 21 jun. 2026 (UTC) :::Ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 21 jun. 2026 (UTC) Membro de la [[Luther-fondaĵo]] prezentis al mi la pravigojn por bebobapto kaj kontraŭstaris pentekostismon, ekzemple. Mi demandis pri [[konservativa lestadianismo]]. Li diris, ke konservativa lestadianismo havas la saman eraron en pli milda formo - oni komprenas, ke beboj estu baptitaj, sed ili ne komprenas, kial tio estas la kazo. Cxu la artikolo [[bapto]] nun estas bona? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:19, 21 jun. 2026 (UTC) Iam estis artikolo en [[Keskisuomalainen]] pri tio, ĉu oni devus malebligi al la retkomputiloj de lernejoj aliron al malkonvenaj retpaĝoj, kiuj estas identigitaj laŭ certaj vortoj. Sed tie leviĝis la demando: kio okazus, se iu lernanto volus per Interreto legi la verkojn de la franca poeto Saint-John Perse (en la finna perse signifas "pugo")? Kio malbona estus en tio? https://eo.wiktionary.org/wiki/mummonmarkka https://eo.wikipedia.org/wiki/Den_blomstertid_nu_kommer [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:55, 22 jun. 2026 (UTC) Mi demandis unu finnan virinon, ĉu ŝi kredas, ke Johannes Virolainen aŭdis la vortludon vihannes jorolainen. Ŝi respondis, ke certe li aŭdis ĝin kaj eĉ do multajn fojojn, ke la ludo komencis enuigi lin. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:05, 23 jun. 2026 (UTC) == Oittinen == Lian politikan karieron finigis liaj opinioj pri la sveda kaj la religio en la moderna bazlernejo. Li volis, ke la sveda ne estu deviga. Li iris al disputoj kontraŭ la lingvonaciisma Sveda Popola Partio kaj Johannes Virolainen, kiuj absolute ne akceptis tian, ke ekzistus naŭjara bazlernejo, kie la sveda ne estus deviga (Virolainen havis diversaj argumentoj ol la menciita partio). En la plano de Oittinen estis tia problemo, ke iri al la trijara mezlernejo, lukio, oni devus scii la svedan kaj tial la bazlernejanoj devus jarojn pre la fino de bazlernejo decidi, cxu ili provos iri mezlernejen. Oittinen, ateisto, ne volis al la moderna naŭjara bazlernejo konfesireligian instruon. Li iris do al disputoj krome kontraŭ iuj konservativaj-kristanaj (ekzemple lestadianaj) politikistoj kiel Armas Leinonen, kaj ankaŭ tio estis parta kialo de tio, ke Oittinen perdis siajn eblojn pintopolitike bone sukcesi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:46, 24 jun. 2026 (UTC) :Laux mia patro mi pravas en tio, ke ankaux opinioj pri la bazlerneja religio efikis al pozicio de Oittinen. Laŭ li tempo el tiu tempo pasis jam do longe, ke en mia generacio normale oni ne scias pri Oittinen, se ne studis edukadon sed mi scias kaj mi neoficiale studis la edukadon. Mia patro rakontis, ke li estis ĉe la ''[[Suviseurat]]'', Someraj Kunvenoj en 1968, kaj la necesejaj kondiĉoj estis tiel teruraj, ke li ne estis nefekanta dum tri tagoj. Mi diris, ke verŝajne ne multaj kuracistoj rekomendus ion tian. Nu, certe neniu. Mi rakontis, ke mi aŭdis, ke ĝuste dum la Someraj Kunvenoj de 1968 oni faris decidon absolute malpermesantan televidon. Li diris, ke interese, ĝuste en 1968 la televidilo estis translokita al la supra etaĝo de la memstara domo (kiel kompromiso pro tio, ke parto de la familianoj estis lestadianoj kaj parto ne). == Artikolo de la Monato == Saluton. Ĉu oni elektis mian proponon pri [[Hispana Enlanda Milito]] por [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|Artikolo de la monato]] por tuja julio? Ĉu mi devas fari iun demarŝon? En Hispanio okazos tiun monaton 90a datreveno de la okazintaĵo kaj tiurilate pluraj eventoj. Aparte mi dankas pri unu el viaj artikoloj pri futbalistoj, nome [[Pedro Porro]], ĉar li estas mia samlokano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:52, 24 jun. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Nedankinde pri [[Pedro Porro]]. Mi nun faris tekstojn pri ĉiuj aktualaj naciteamanoj, kiel videblas en la navigilo sube. Sed dume mi ankaŭ pasetis la paĝon ''[[Copa del Rey]]'', kiu sincere videbligas ĉiujn hispanajn klubojn kiuj ĝis nun ankoraŭ ne havas tekstojn. Sincere dirite mi en mia ĵusa laborado pri futbalo ankaŭ pasis multajn tre konatajn britajn, nederlandajn kaj kelkajn francajn kaj belgajn klubojn, kiuj same ne havas tekstojn, sed se hazarde vi havas iun liberan horon inter pli serioza vikipedimado aŭ inter futbalaj matĉoj, eble vi povus elekti iu(j)n el la ruĝaj ligiloj de la paĝo ''[[Copa del Rey]]'' kaj adopti ĝin/ilin por paĝokreo. Cetere dankon al vi, ke vi trovis miajn preskaŭ forgesitajn tri tekstojn pri litovaj gazetoj kaj levis ilin de ĝermeto al ĝermo... Pri la artikolo de julio: mi [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|ĵus invitis]] ankoraŭ 1-3 kolegojn eble voĉdoni, kaj fermos la temon antaŭ ĉi-vespere. Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 jun. 2026 (UTC) ::Morgaŭ estos nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:16, 30 jun. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Estus supozeble nebone mencii en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]] vere multaj riaj diraĵoj. Sed la rakonton pri tio, ke ri diris, ke ri volis robon kaj oni terure kriis al ri kolerege, ri diris publike multajn fojojn kaj tial estas bone mencii ĝin. [[Uzanto:Yrjöän|Yrjöän]] ([[Uzanto-Diskuto:Yrjöän|diskuto]]) 19:14, 5 jul. 2026 (UTC) :Mi persone plene malakceptas ĉian slangon inventi novajn pronomojn al la esperanta gramatiko, tial mi povas toleri ke en Vikipedio ankaŭ estas tekstoj en tiu artefarita dialekto sed ne volas kunlabori pri tiuj tekstoj. Jen unua aspekto. Kaj due mi dirus ke la esperanta vikipedio jam sufiĉe raportas pri tiu tre specifa kaj bizara biografio, kompara al vikipedio ekzemple en la nederlanda, pola, portugala, greka, turka, ĉina, japana aŭ korea, kaj ke principe eblas lasi ĝin kaj ĝi ne bezonas pluajn horojn da esperantista redakta labortempo. La esperanta vikipedio ne prisilentas ĝin, kaj estas bone ke aliaj 11 lingvoj ankaŭ ne prisilentas ĝin, sed tiu kovro de la temo laŭ mia persona opinio estas sufiĉa. Kvar aliaj esperantaj tekstoj ligas al la esperanta artikolo, tio estas la minimuma kvanto por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], estas ankaŭ unu ekstera referenco kaj kvar eksteraj ligiloj. Oni ne povas teknike riproĉi al la esperanta teksto esti malsufiĉa. Tial mi lasos tiun tekston, kaj traktos temojn kiuj pli bezonas laboron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:34, 6 jul. 2026 (UTC) ::Multfoje ri rakontis, ke kiam ri estis sesjara, ri hejme demandis, ĉu lia amikino Saija havis mirindan robon. Oni respondis jese, kaj tiam ri diris, ke ri ankaŭ volas havi similan. En tiu momento ĉia parolado kaj ĉia moviĝado en la ĉambro subite ĉesis; dum mallonga momento ĉio kvazaŭ frostiĝis kiel en senmova filmbildo. Kiam la silento rompiĝis, oni kolere kaj terure ekkriis al ri. Iu kondukis Saijan hejmen, kaj la patrino de Olli laŭte diris, ke knaboj ne portas robojn. Poste ŝi devigis rin demeti la pantalonon por kontroli, kiajn genitalojn ri havis. Laŭ ri tiu memoro el la infanaĝo estis tiel traŭmata, ke ri ankoraŭ hodiaŭ ne plene resaniĝis el ĝi. ::https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_duoninsulo&diff=prev&oldid=9406629 "Mi ekde eta infano scias, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. Sesjare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Pubere mi komencis kredu, ke temus pri transvestismo. Kun tia takso estis iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankau gxi estas kialo por silento kaj kialo por ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas etega, etega malplimulto kaj tial vaste konsiderata stranga." == "Mi vomas" -> bv forbaru == [[:m:Special:CentralAuth/Yrjöän]] -- neakceptebla uzantonomo plus gantopupumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:22, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... bv ŝlosu la paĝojn [[Uzanto:Yrjöän]] [[Uzanto-Diskuto:Yrjöän]] [[Uzanto:Yrjöpussi]] [[Uzanto:Urpola]] [[Uzanto-Diskuto:Urpola]]. La kontoj estas forbaritaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 6 jul. 2026 (UTC) : {{farite}} ... la paĝoj estas ŝlositaj kaj la konto "Yrjöän" estas globale forbarita. Kiel longe oni plutoleru la konton [[:m:Special:CentralAuth/Näin_on_näreet]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:43, 7 jul. 2026 (UTC) == Drolaĵoj == Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Johannes_Virolainen#Virolainen_kaj_la_sveda_lingvo Yrjö Karilas ankaŭ evoluigis bonegajn metodojn por plibonigi la kapablojn pri mensa kalkulado. En la finna Vikipedio ne estas tia regulo, ke estas malgxuste krei artikolon, al kiu ne estas ligiloj. Vidu [[Lilli]] kaj [[Suomalainen]] Preskaŭ ĉiuj konservativaj lestadianoj naskiĝis al konservativaj lestadiajanaj gepatroj. La fakto, ke la membronombro de la movado kreskas, ŝuldiĝas nur al tio, ke oni ne uzas kontraŭkoncipadon. Sed la neuzo de kontraŭkoncipado kondukas al tiel grandaj infanaroj, ke estas surprize, ke la membronombro kreskas nur sufiĉe malrapide. Mi demandis unu kritikanton de la konservativa lestadiana movado, kiu devis forlasi ĝin en la aĝo de dek jaroj, ĉar lia patro estis eksigita el la movado kaj la tuta familio estis eksigita kune kun li, kiam komenciĝis la periodo, dum kiu preskaŭ neniu plu aliĝas al la movado el ekstere. Laŭ li, tio estas bona demando. Eble fine de la 1950-aj jaroj. La gubernio estis dum longa tempo unu el la du regionaj administraj unuoj de Finnlando. La gubernioj konsistis el komunumoj. La koncepto de gubernio devenas el Svedio, kaj dum la tempo kiam Finnlando apartenis al Svedio, la svedaj gubernioj ampleksis ankaŭ Finnlandon. La gubernio en Finnlando restis administra unuo dum la tuta periodo de la aparteno de Finnlando al Rusio (1809–1917) kaj dum pli ol 90 jaroj de la sendependeco de Finnlando. La finnlandaj gubernioj funkciis proksimume laŭ la modelo de la svedaj gubernioj. La gubernioj dum longa tempo havis grandan signifon ne nur por la administrado, sed ankaŭ por regiona identeco kaj regionaj analizoj. Tamen, kiam en 1997 la parto de Finnlando sude de la gubernio Oulu, escepte de Alando, estis dividita en tri "grandajn guberniojn", la karaktero de la gubernioj fariĝis ĉefe administra. La neadministraj funkcioj de la gubernioj transiris al la provincoj, kies limoj estis oficialigitaj en 1994. Antaŭe la provinca divido estis neoficiala. Kelkaj provincoj estis teritorie identaj al gubernio. Tiuj ĉi regionoj de Finnlando ne estu konfuzataj kun la naŭ historiaj regionoj de Finnlando. Komence de la jaro 2010 la gubernioj estis nuligitaj. La provincoj restis. == Erkki Palmen == Ĉu pri li povus esti artikolo en la esperanta vikipedio: https://fi.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n https://la.wikipedia.org/wiki/Erkki_Palm%C3%A9n [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-38905-97|&#126;2026-38905-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-38905-97|diskuto]]) 17:33, 9 jul. 2026 (UTC) Senprobleme... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:38, 9 jul. 2026 (UTC) Palmén estis amiko de mia patro. Kiam mi partoprenis al eventoj de Esperantoklubo de Jyväskylä pacxjo diris, ke supozeble Palmén parolas esperanton. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:55, 9 jul. 2026 (UTC) [[kaĉo de Yrjölä]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 19:28, 9 jul. 2026 (UTC) Vidu: [[Den blomstertid nu kommer]] Vidu: [[flega kunveno (lestadianismo)]] Ĉu pri ŝi mi rajtas fari artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Lyydia_Almila Jorma Nieminen diris, ke estas malkompreneble, el kio la nova signifo de sia nomo iris. Kiam li naskigxis (1956) estis normale en nia lando, ke oni donis al filo la nomon Jorma. Tio havis neniun ambivalencon. En la 1980-aj jaroj redaktoroj de virrevuoj komencis uzi la vorton ''jorma'' pri peniso. Sed kial? == Kongresoj == Mi foriras ĝis la fino de la monato julio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:05, 13 jul. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Komprenite. Bonan tempon al vi! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:24, 13 jul. 2026 (UTC) == Seine-et-Marne == Mi ĵus vidis la paĝon [[Meaux]], kaj tie tre videblas la manko de komunumaj paĝoj en la departemento [[Seine-et-Marne]]. La regiono estas centra en Francio, kaj mi vere volus vidi unuajn paĝojn tie. Eble vi povos levi tiun grandan taskon... Ne devus esti perfektaj artikolaj ĝermoj, sed estus perfekte se la vakuo tie ne estus tiom granda... Cetere, mi proponus entute ŝanĝi la malfeliĉajn informkestojn al normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}. Mi supozas ke vi ĵus spektas la matĉon Hispanio-Francio kaj tial ne estas ĉe la komp'o. Sed la matĉo jes ne estos eterne... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:25, 14 jul. 2026 (UTC) :Aĥ, tiu Francio kun tiom da vakuo en la esperanta vikipedio... Kompreneble vi pravas... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:44, 14 jul. 2026 (UTC) ::Mi nun faris la necesajn 8 paĝojn por forigi la ruĝajn ligilojn en la paĝo [[Meaux]], kun normaj ŝablonoj {{ŝ|informkesto urbo}}, sed proponas lasi la kaprican informkeston en la paĝo [[Meaux]] mem, post kiam vi riparis la plej akrajn misojn tie. Pli pri la ĉirkaŭaĵo de [[Meaux]] mi nun ne sukcesos fari, eĉ kvankam estas la {{flago|Francio}} 14-a de julio... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:44, 14 jul. 2026 (UTC) == Ankoraŭ propraj nomoj == Nun vi minuskligas nomojn de universitatoj, malsanulejoj, lagoj ktp. Ĉu tiu ideo venas de iu esperanta fonto? Ĉiujn fontojn, kiujn mi konas, inkluzive esperantajn, klare traktas ilin kiel proprajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:15, 17 jul. 2026 (UTC) :Nu, la demando estas, kiam kombino de normala esperanta vorto kaj nacilingva nomo iĝas nova propra nomo. Ĉiuj scias, ke [[Palokkajärvi]], [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] kaj [[Alvajärvi (Jyväskylä)|Alvajärvi]] estas lagoj en [[Jyväskylä]], ne la plej grandaj sed iuj el la lagoj de la urbo. Vi majuskligis «lagon Nacilingva Nomo» al <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo, eĉ al <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago Nacilingva Nomo. Ĉu vi ankaŭ pensas ke devos nepre esti en tekstoj kaj fotosubskriboj la vortkombinoj <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Palokkajärvi]], <big>'''L'''</big>a <big>'''L'''</big>ago [[Tuomiojärvi (Jyväskylä)|Tuomiojärvi]] ktp? Ĉu vi pensas ke <big>[[Integra katolika lernejo en Nitra]]</big> estas groteske malĝusta nomo de artikolo kaj nepre devas esti Integra Katolika Lernejo en Nitra en Esperanto? Pri <big>[[Publika Observatorio de Drebach]]</big> oni skribas ke ĝi estas en najbaraĵo de la elementa lernejo "David Rebentrost". Ĉu ankaŭ drasta eraro kaj nepre devas esti Elementa Lernejo "David Rebentrost" aŭ laŭ vi '''L'''a '''E'''lementa '''L'''ernejo "David Rebentrost"? Aŭ, por koncentriĝi pri miaj eraroj: mi en 2024 skribis tekston pri [[Widehem]] kaj tie notis "La administrejo ... samtempe ankaŭ estas la loka elementa lernejo". Ĉu ankaŭ tute erara, nepre devas esti la kompleta nomo kaj ĉio majuskla: "... samtempe ankaŭ estas la loka Elementa Lernejo Widehem"?? Kiam elementa lernejo, infanĝardeno, kolegio aŭ ankaŭ universitato estas simple la institucio tiunoma de loĝloko kaj nomiĝas en vikipedio [institucio] de [loĝloko], sed ne mem donis al si propran nomon esperantlingvan aŭ estas titolo de esperantlingva libro (se jes, validas tiu librotitolo, konsultebla en bibliotekoj aŭ la esperantaj libroservoj), tiam la '''loĝloko''' estas nepre majuskla, ĉar klare propra nomo, sed la unua substantivo povas rigardiĝi kiel parto de fiksa propra nomo, sed ankaŭ povas rigardiĝi kiel simpla substantivo. Tio estas tiom banala, ke la grandaj gramatikoj ŝajne aŭ eble eĉ ne notas ke "o-vortojn oni kutime komencas per minuskla litero kaj finas per -o", kvankam por denaska germanlingva komencanto tio povas esti grava atentigo, krom ke li jam eklernis iun alian lingvon kaj jam komprenas ke ne ĉiuj faras kiel la germana, aŭtomate majusklante ĉiun "o-vorton". --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:16, 17 jul. 2026 (UTC) ::*Kombino de vortoj iĝas propra nomo kiam ĝi iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon" [https://vortaro.net/#nomo_kd]. Pri finnaj lagnomoj mi ne scias sufiĉe por komenti, sed en la lagnomoj, kiujn mi korektis, "Lago" estas fiksita, ne forigebla parto. ::*"La" majusklas en la komenco de frazoj, kaj ankaŭ de bildopriskriboj, artikolaj titoloj kaj similaj frazofragmentoj. Bonvolu pli zorgi pri tio. ::*Jes, "Integra katolika lernejo en Nitra" estas malĝusta kaj verŝajne devus esti "Integra Katolika Lernejo en Nitra", ktp., kiel mi [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Propraj nomoj|jam provis atentigi vin]]. ::*Kompreneble oni ne devas skribi la tutan nomon de afero ĉiun fojon, ke oni mencias la aferon. Sed kiam oni skribas ĝin, oni devas skribi ĝin majuskle. ::*"[institucio] de [loĝloko]" estas ofta vortumo kaj en propraj nomoj kaj en komunaj. Tio ne signifas ke oni rajtas skribi kiun ajn tiuforman vortumon kiel ajn oni volas, sed ke oni devas kompreni la signifon de tio, kion oni skribas, kaj skribi ĝin majuskle se ĝi estas propra nomo de io kaj minuskle kiam ĝi estas simpla priskribo. ::*Mi petas, malfermu kelkajn modernajn librojn aŭ gazetojn en Esperanto kaj kontrolu kion ili faras. Tio verŝajne estos pli kredebla pruvo pri ĉi tiuj aferoj ol ajna teoriumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 18 jul. 2026 (UTC) :Evidente ni havas malsaman koncepton kiam iu kombinaĵo de substantivoj kaj adjektivoj en la esperantlingva literaturo kaj internacia gazetaro iĝas fiksita esprimo "signanta individue unu personon aŭ aĵon". Mi provas atenti pri via malsama koncepto, kvankam kiel skribite mi akceptas kiel fiksan titolon de institucio ne ĉiun hazardan kombinaĵon de substantivoj kaj adjektivoj, sed kompreneble en komuna projekto necesas fari kompromisojn. Mi volus ankoraŭ komenti ion pri la temo, sed ĵus promesis al Aidas fari tasketon kaj tial nun ne malfermos plian bareleton. Kaj mi povas certigi vin ke mi jes legas ankaŭ libropartojn kaj artikolojn de 2026, kvankam kompreneble ne ĉiujn, kaj supozeble ofte ankaŭ sentas min premita ŝtopi per novaj tekstoj aŭ ampleksigi iujn draste malsufiĉajn paĝojn, do tro redaktas en Vikipedio anstataŭ vaste legi. Sed ankaŭ por tio restas tempo, ankaŭ se vi dubas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) == [[Kinga Korska]] == Saluton. Vi kreis tiun artikolon ĝuste nur kelkajn malmultajn horojn post oni menciis ŝin en prelego pri bildliteraturo en Esperanto en la Hispana Kongreso. Ĉu estas hazardo aŭ iu rilato?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:26, 17 jul. 2026 (UTC) :Fakte, ne estas rilato al la Hispana Kongreso, sed mia vojo estis iom pli trista. Nome, mi jam en la unua semajno de julio bedaŭrante eksciis pri la morto de la esperantisto kaj vikipediisto [[Przemysław Wierzbowski]] la 30-an de junio, kun kiu mi ankoraŭ skribis antaŭ malmultaj monatoj, kaj legante en lia artikolo mi tie vidis bluan ligilon pri la "grafika novelo" [[Cerba fetiĉo]] kaj ruĝan de Kinga Korska - mi povas kompreni ke oni hezitas ekfari biografian tekston pri verkisto, pri kiu estas apenaŭ biografiaj informoj, ne naskiĝjaro aŭ -dato kaj ne naskiĝloko, neniu informo pri lernejo aŭ universitato, sen informo kiel ŝi alvenis al La Palma kaj kial ŝi nun havas irlandan civitanecon... Ĉu eble en la prelego pri bildliteraturo en [[Portugaleto]] oni aludis al aĝo aŭ naskiĝjaro de ŝi?? Kaj, se vi nun estas surloke, "ĉe la fonto de informoj", ĉu vi eble ankoraŭ povus eltrovi iujn biografiajn bazajn datumojn pri iuj esperantistoj menciitaj en via teksto [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]]? Kun iomete da informo, mencio en [[ĝermolisto de katalunaj esperantistoj]] aŭ [[ĝermolisto de hispanaj esperantistoj]] jam estus ebla... - principe mi dirus ke ĉe publike agantaj esperantistoj pli da informoj estas pli bonaj ol draste malpli. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:48, 17 jul. 2026 (UTC) == Peto pri finnaĵo == Plu unufoje mi petas, ke vi klarigu, ĉu la artikolo estas malneŭtrala: [[Sveda lingvo en Finnlando]]. : Mi nun havas malmultan tempon, havas plurajn homojn kiuj havas diversajn petojn kaj taskojn por mi kaj petas pri kompreno, ke mi ankoraŭ kelkajn tagojn ne povos reveni al Skandinavio. Povas ŝajne maljuste ke mi preferas unue trakti alian peton, se mi entute havas maltro da tempo, sed mi interalie ŝuldas komplezon al Aidas kaj prenas al mi la liberon kiun prioritaton mi elektas kiam ne eblas trakti ĉiujn petojn samtempe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) Vi estas kuracisto, kaj tial vi supozeble sciu: al kiuj kategorioj apartenus [[situs inversus]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:50, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi prenus simple la kategorion: Homa anatomio. Mi iom ĝustigis la tekston nun, sed vi ankoraŭ atentu enkonstrui internajn ligilojn, kie ili eblas, ekzemple [[koro]] kaj [[hepato]]. Kaj ĝenerale mi certas ke la teksto estas nur komencita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:58, 19 jul. 2026 (UTC) == Peto pri helpo == Thomas, vi faris ĉiujn tekstojn pri aktualaj futbalistoj de la angla teamo (inter multaj aliaj), sed ŝparis la aktualan trejniston. Mi jus faris tekston pri [[Thomas Tuchel]], kaj volus gratuli precipe vin, sed iom ankaŭ min kaj Sj1mor ke pri la [[FM 2026]] ni sukcesis bluigi ĉiujn gravajn tekstojn pri futbalistoj kaj trejnistoj de la esencaj teamoj, pri kantonoj, ofte urboj, se necese altlernejoj kie unuopaj teamoj trejniĝis kaj matĉis. Fine de la turniro mi ankoraŭ havas peton al vi, nome bluigi la ruĝan ligilon pri la honorigo '''[[Tutmonda trejnisto de la jaro de FIFA]]''' kiun mi jus kreis en la pago pri Tuchel. Temas pri vasta tabelo, kaj tiajn mi en mia malvasta ekrano de la saĝtelefono ne povas bone trakti... Ĉu vi havos duonhoron da elprenita tempo por tio? Antaŭdankas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 19 jul. 2026 (UTC) :Mi provas, se mi sukcesas dum duonhoro. Kvankam mi timas ke per via peto mi malfermos multajn novajn ruĝajn ligilojn, kiujn mi kutime malŝatas malfermi se mi kreas pli ol mi mem ene du aŭ tri monatoj poste povas bluigi (poste mi jam mem perdis la superrigardon kie mi ankoraŭ plantis ruĝajn ligilojn). Sed ankaŭ pri kantonoj de Usono aŭ pri komunumoj de Francio kaj pri futbalistoj mi lastatempe kreis pli la ruĝaj ligiloj ol mi realisme povas mem fermi post tri monatoj se ĝis tiam ne hazarde iu alia kompatis temon kaj kreis novajn esperantajn paĝojn. Se mi ne sukcesos ene de 30 minutoj, mi vidos ĉu mi entute ne savos mian provon aŭ ĉu mi improvizos... Estas ankoraŭ la sekva monato - ne ĉiun temon pri futbalo oni devos nepre fini ankaŭ la fino de la futbala mondpokalo ĉi-vespere. Cetere ankoraŭ estos la titolo de tre longa nomo [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]], kie ankaŭ elstaras kvin ruĝaj ligiloj laŭ nuna stato, kaj estas pluraj aliaj naciaj futbalaj teamoj kiuj ankoraŭ bezonas artikolon, eĉ se eble eĉ ne elstaras ruĝaj ligiloj pri ili, sed ĉiukaze ili ne estas faritaj, ekzemple {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}, {{KaboverdoFB}}, {{UzbekioFB}} kaj {{EgiptioFB}}. Do ne elĉerpiĝos la temoj, eĉ se oni ne malfermas iun hazardan paĝon de malnova filmo, en kiu tuj saltas en la okulon dudeko aŭ trideko de ruĝaj nomoj de malnovaj aktoroj, reĝisoroj aŭ scenaristoj... 30 en unu paĝo, kaj estas eble miloj da tiuj paĝoj, kun bedaŭrinde malsamaj nomoj, tiel ke eĉ se oni kreas artikolan ĝermon oni ĵus kreis novan orfon. Do vi vidu ĉu eble vi pri biografio de la [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] povos helpi per via ŝaĝtelefono... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:07, 19 jul. 2026 (UTC) ::Mi en la nova listo provizore limigis min unue al la lastaj 4 (2022-), poste 5 jaroj (2021-2025), pri trejnistoj de vira kaj virina futbalo, kaj provizore nur kreis du novajn ruĝajn ligilojn, grandparte pro tio ke en virina futbalo nur honoriĝis du homoj en 5 jaroj... alikaze probable jam estus kvin ruĝaj ligiloj. Se vi hodiaŭ per via ŝaĝtelefono povis fari biografian ĝermon pri Thomas Tuchel, eble vi ankaŭ sukcesos pri [[Sarina Wiegman]], ĉu? {{rideto}} Se la listo vastiĝos, probable oni vidos ke nun multe pli da viraj biografioj estos ol virinaj. Tio estas aparte pro la kampanjoj de viraj futbalaj mondpokaloj, aparte aktuale dum la lastaj tagoj, ne estas pro "sistema maĉismo" - pri Thomas Tuchel ankaŭ estintus ruĝa ligilo, se vi ne hazarde antaŭ kelkaj horoj kreintus la paĝon, venonta vira ruĝa ligilo kalkulante kontraŭkronologie, estos 2016 [[Claudio Ranieri]]. Kvankam pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] ankaŭ jam estis pli granda esperantlingva kampanjo de paĝokreoj, sed ĝis tekstoj pri unuopaj trejnistoj la kampanjo ankoraŭ ne vastiĝis. Ne gravas, nun estas okazo! Mi nun probable elŝaltas min el la komputilo por almenaŭ la resto de la tago. Ĝis iam morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 19 jul. 2026 (UTC) :::Dankon pro via kreo de la paĝo [[Sarina Wiegman]] tiom rapide post kiam mi petis pri tio, responde al via peto hieraŭ. Mi ankoraŭ iom vastigetis ĝin kaj jam forprenis la indikon {{ŝ|ĝermo}}, ĉar klare la teksto jam ne estas nur ĝermo. En la listo mi jam vastigis la jarojn de 5 al 10 jaroj (2016-2025): nun jam la ruĝaj ligiloj [[Claudio Ranieri]] kaj [[Leicester City]] videblas, kaj krome la restinta unu ligilo ĉe la virinaj trejnistoj plimultiĝis al 4, kio antaŭvideblis. Novaj taskoj, novaj defioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::::Davaj, mi volas al vi proponi kunlaboron: mi por la listo kaj via nova paĝo [[Leicester City]] faris "kadron" de artikola ĝermo [[Claudio Ranieri]] kaj volas proponi al vi ke vi nur aldonas la ligilojn de la multaj kluboj. Se tiu listo estas, la teksto estas preta, kaj vi havis malmultan laborinveston. Ĉu konsenteble? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:02, 20 jul. 2026 (UTC) :::::Taip galima daryti, mi akceptas la proponon, dankon. Tri horojn poste: vi forigis unu ruĝan ligilon, mi kreis kvin novajn, unu poste bluigis (kaj la laborinvesto jam plimultiĝis), kaj kvar pliaj novaj ruĝaj ligiloj faritaj de mi restas. Tiel ofte funkcias la paĝokreoj. Sed estas en ordo: almenaŭ pri [[AS Monaco]] kaj [[Fulham FC]] mi jam pli ofte legis en artikoloj, tie novaj artikoloj, kiam ajn ili povas fariĝi, estos utilaj. Mi vidis ke vi ankoraŭ faris du tekstojn pri muzikistoj, kiujn mi tre aprezas. Pri [[Hayato Sumino]] mi simple volas danki, tie mi nur plikompletigis iujn bluajn ligilojn, sed vi ne forgesu (supozeble vi konscias), ke vi ankaŭ ekfaris paĝon [[Daniel Lozakovich]], pri kiu vi nur metis unu frazon. Tio kompreneble devos ankoraŭ ampleksiĝi. Pri D. Lozakovich mi aparte bedaŭras ke komuneje ne jam estas bildo pri li - en lia vizaĝo oni tre bone vidas la interesan miksaĵon de belarusa patro kaj kirgiza panjo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 20 jul. 2026 (UTC) ::::::Jes, mi tute konsciis pri la ne-preteco de tiu unufraza ĝermeto pri D. Lozakoviĉ hieraŭ. Jen mi levis la tekston malmulte super la minimuman nivelon de artikola ĝermo. Mi volus skribi pli, sed kiel kutime, la tempo. Kaj krome tekstoj nur povas malperfekte redoni la scenejan impreson de tiu junulo - mi kiam mi unuafoje vidis lin pensis ke li estus 18-, 19-jara, ne kiel estus vere 25-jara. Sed havi iom junecan, delikatan vizaĝon estas nur donaco, nun kiam li radias kiel soloisto sur scenejoj, kaj ankaŭ poste, kiam li estos 40-jara kaj homoj pensos ke li havus 28 jarojn. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:23, 21 jul. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == En najbardomo de mia gepatroj logxis konservativa lestadianisma familio, kie estis 17 gefiloj. Mi petas, ke vi unu fojon ankoraux vidu [[flega kunveno (lestadianismo)]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 16:19, 22 jul. 2026 (UTC) == [[UTC]] == @{{u|ThomasPusch}} Kara Thomas, mi vidis ke vi en iuj artikoloj ekuzis "UTK", kvazaŭ "esperantigo" de [[UTC]]]. Bedaŭrinde tio estas erara uzo - necesas ĉiam uzi la ekzaktajn literojn '''UTC'''. Vidu ĉe [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]] por detaloj - mi kredas ke vi ja komprenos kaj konsentos kun la klarigoj tie. Tial mi ankaŭ petas forigon de ĉiuj paĝoj (aŭ alidirektiloj) kun la erara "UTK" en artikolnomo. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:41, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi vidis kaj legis vian noton. Tamen mi ne tuj povos okupiĝi pri la afero. Mi ankoraŭ havas tre multajn fenestrojn malfermitajn kaj devos morgaŭ malŝalti la komputilon. Tial mi iom poste detale legos la diskutpaĝon. Ne timu... mi ne ignoros la noton, nur traktos ĝin iom pli poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 23 jul. 2026 (UTC) ::Do bone. Bonan nokton, kaj ĝis iam estonte! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:57, 23 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}}Vi konscias, ĉu ne, ke la mallongigo "UKT" ne estis mia inventaĵo (ekzemple, la alidirektilon [[UTK]] faris uzanto Literowka je 11:58, 26 feb. 2022), sed mi konfesas ke la ideo plaĉis al mi, despli ke ĉiam mi restis iom skeptika pri la klarigo ke UTC estus kompromiso inter ''CUT'', el anglalingva ''Coordinated Universal Time'' kaj ''TUC'', el francalingva ''Temps universel coordonné''. Ĉar fakte ne estas malpermesite ke Esperanto havas tute aliajn mallongigojn, akronimojn kaj vortojn ol ĉiuj aliaj lingvoj, ni analogie prenu la vorton Usono, kiu origine estis mallongigo USN, kaj eble fontis de artefarita akronimo Usonia fine de la 19-a jc. aŭ eble povus esti kripligo de UŜN resp. Uŝono - kvankam en la loka kaj ĉiuj aliaj okcidentaj lingvoj estas USA, sed tute ne ĉe ni. Sed kompreneble mi ĉiam predikas, ke vikipedio ne estas la loko kie oni inventas vortojn aŭ akronimojn, kaj ĉiujn menciojn oni en kazo de dubo devos povi konfirmi per ekstervikipediaj fontoj, kaj tie estas la granda diferenco inter Usono (en PIV 1970, Zamenhof-radikaro 1927 kaj ĉiu alia moderna E-vortaro) kaj UTK (ne en PIV, mi ne havas la antikvan poŝlibron "La Jaro" el Antverpeno kaj ne havas iujn vortlistojn de la radioamatoroj, sed mi dubas ke la mll. troveblus tie). Tial mi tute ne povus defendi la - subjektive eble ĉarman eble nervan proponon "UTK". Sed kion mi baze faris, krom meti la 26/28 alidirektilojn en nia vikipedio, alidirektiloj baze ankaŭ povas esti de tute malĝustaj al ĝustaj titoloj, estis ke mi instalis la malllonigon en la esperanta nomo de la vikidatumaj paĝoj, kio povas amase multobligi la uzon, per enporto de vikidatumoj al miloj da esperantaj informkestoj. Tial mi volis proponi ke mi forigos tiujn adaptojn de la 26/28 vikidatumaj eroj. Tion eblas tempoŝpare fari. Sed mi havas la impreson, ke kiam mi hieraŭ ne tuj ekagis, vi jam faris tion en ĉiuj vikidatumaj eroj. Do dankon pro tio. Despli bone por mi - mi hodiaŭ havis ĝis 2 horojn por libertempe vikipediumi, sed nun estos for por pli-malpli semajno, kaj estos bone laŭeble ne altiri vikipediajn taskojn en tiu tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) :::Cetere vi probable jam vidis mian noton en [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]: :::Mi ŝatas la aserton "Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, [[universala tempo]]." kiun en 2013-10-30 aldonis la tiama uzanto Hans Eo, kvankam bedaŭrinde sen konfirmebla referenco. Ĉar [[Hans Welling|Hans]] estis tre spertega esperantlingva radioamatoro, kie oni daŭre manipulas per universalaj tempoindikoj, mi tamen emas kredi lian frazon. Se eble ankoraŭ eblos aldoni veran konfirmeblan referencon al lia frazo, tiam la "simpla" mallongigo UT por [[universala tempo]] povus eventuale ankaŭ en la esperanta vikipedio iĝi pli klara kaj pli simpla mallongigo ol la fakte ne tute komprenebla siglo UTC, kiu aspektas kiel mallongigo sed laŭdire ne estas iu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:08, 24 jul. 2026 (UTC) == Plia finnlanda noto == [[Anna-Maja Henriksson]] Mi scias, ke ne ĉiuj en la Sveda Popola Partio de Finnlando — precipe en Uusimaa — estas tiaj. Sed Henriksson agis tiel, kiel mi priskribas en la artikolo. == Ekstremkristanismo == Membro de konservativa lestadionismo skribis, ke li ne estis pri sia konceptoj lestadiano kaj ne ecx ne kristano. Li estis pura ateisto. Li skribis, ke lia logxejo estas arangxita do, ke similas kiel lestadiano: cd-bretoj havis lestadianajn himnojn, sed li ne auxskultis ilin sed alian muzikon. Sur sxipoj li kondukis kiel la finnoj normale. Li havis ankaux televidilon sed kasxite. Li aktoris lestadianon. Li devis auxskulti denove kaj denove el gefiloj de konatuloj lekcionoj pri tio, kiuj iros al fajrmaro, sed ili ne timigis, cxar li ne kredis, ke ekzistas fajrmaro. Iu skribis, ke tia duonvivo - inter ekstremkristanismo kaj ateismo - estas probleme kaj estus pli bone forigi oficiale el la movado kaj klare diri el lestadianaj konatuloj, ke li ne estas lestadiano kaj ne ecx kristano kaj ne ecx kredas, ke estas dio kaj tial elektis alian vojon ol ili. == Peto pri MekPom == Mi ĵus rimarkis ke la loĝantaroj de Meklenburgio-Antaŭpomerio ankoraŭ estas je la ŝtato de 2022. Se vi iam havas tempon, mi petus pri ioma aktualigo, ne gravas ĉu tio okazas nun aŭ post du semajnoj ... (mi kompreneble konscias ke ĉiu povus tion fari, ankaŭ mi, sed per mia poŝtelefono mi prefere ne volas tuŝi la listegon). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:42, 26 jul. 2026 (UTC) :{{re|Aidas}} Vi pravis rimarki tion, dankon! Ĉiuj aliaj partoj de Germanio estas je la stato fino de 2024 aŭ de 2025, nur Meklenburgio-Antaŭpomerio kaj Ŝlesvigo-Holstinio estis ankoraŭ je stato fino de 2022 kaj nun estas aktualigitaj al fino de 2025. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:38, 26 jul. 2026 (UTC) <hr> Permesu al mi aldoni ankoraŭ unu rimarkon pri la deviga statuso de la sveda lingvo en Finnlando. Reirante kelkajn jarojn: "Simple sekvu la laboranoncojn en *Helsingin Sanomat*. Vi rimarkos, ke tre multaj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda." Kompreneble, oni ne plu multe reklamas vakajn laborpostenojn en gazetoj. Sed tiutempe, kiam oni ankoraŭ faris tion, la kontraŭargumento sonis proksimume jene: *Helsingin Sanomat* sola ne reprezentas ĉiujn finnajn gazetojn. Ĝi estas gazeto celanta ĉefe homojn en la regiono Uusimaa. Sekve, ĝiaj laboranoncoj koncentriĝas grandparte al postenoj en Uusimaa. Multe pli granda proporcio de tiuj laborpostenoj postulas scipovon de la sveda kompare kun la tutlanda finna labormerkato. Tio grandparte ŝuldiĝas al la fakto, ke signifa nombro da svedlingvanoj loĝas en Uusimaa; ankaŭ la koncentriĝo de dulingva administra burokratio en la regiono de Helsinko ludas rolon. ==IFA== Ĉu vi scias, ke en la Internacia Fonetika Alfabeto oni metas la akcentan signon antaŭ la akcentan silabon, ne antaŭ ĝian vokalon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:15, 29 jul. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Bona demando. Mi ĝenerale orientiĝas laŭ la paĝo [https://unalengua.com unalengua.com] kiu kutime ŝajnas tre fidinda laŭ IFA-literumo, krome plaĉas al mi pro tio ke ĝi ne havas limigon je nur malmultaj signoj en reta metado de IFA-signoj (kaj aldone honorigas la lingvon Esperanto per propra interfaco, sed tio estas nur eta detalo): ĉiukaze tiu retejo ĉiam metas la akcentan signon antaŭ la akcentan vokalon. Mi krom tiu retejo jam vidis ambaŭ manierojn kaj tial estas dubema, ĉu la metodo de unalengua vere garantiite estas la ĝusta. Sed ĉar mi sume vidis pli da paĝoj kun akcenta signo ankaŭ la vokalo ol antaŭ la tuta silabo, mi ne tro malfidis la fakulojn. Sed efektive mi ankaŭ jam foje vidis la sistemon kun akcenta signo antaŭ la tuta akcentita silabo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 29 jul. 2026 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo pri la fontoj de viaj transskriboj! Mi missupozis ke vi faras ilin mem. Kaj pardonu la eble malĝentilan vortumon de mia demando. ::Bedaŭrinde Unalengua ŝajnas ne esti fidinda, sed havas kelkajn erarojn aŭ malnormalajn interpretojn krom la afero de la akcentsignoj. Mi provis ĝin per ::vikipediaj tekstoj en la angla kaj la hispana. ::*En ambaŭ lingvoj ĝi markas akcenton en ĉiu vorto, eĉ tiuj vortetoj, kiuj neniam havas. ::*En la hispana, krome, ĝi transskribas diptongojn erare (sed simile al respondaj sonoj en multaj anglaj akĉentoj), ekzemple [bwˈenos ˈa͡ɪɾes] (anstataŭ [ˈbwenos ˈa͡iɾes], aŭ pli konsekvence [ˈbwenos ˈajɾes] aŭ [ˈbu̯enos ˈai̯ɾes)]. ::*Ankaŭ en la hispana ĝi strangege transskribas la fonemon /r/ kiel [ɾɾ]. ::*Kaj por la angla kaj por la hispana ĝi transskribas laŭ eŭropa prononco, neniam amerika. Transskribi usonan, kanadan aŭ latinamerikan nomon en brita aŭ hispana akĉento ŝajnas al mi tre malkongrue. ::Laŭ alia diskuto [https://www.reddit.com/r/russian/comments/1c69x2m/ive_made_a_russian_to_ipa_popup_translator_using/] ĝi funkcias vere katastrofe por la rusa, kvankam mi ne certas, kiuj kritikoj estas pri veraj eraroj kaj kiuj pri legitime alternativaj analizoj. ::Mi pensas ke se vi vere volas meti transskribojn en IFA al artikoloj ne sciante IFA, Vikivortaro aŭ en iuj okazoj profesia vortaro estus pli utila rimedo. Se en neniu vortaro oni trovas transskribon, des malpli aŭtomata programo povos diveni ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:31, 29 jul. 2026 (UTC) :::Fakte, mi jam rimarkis ke foje en francaj vortoj unalengua transskribas la prononcon fidinde tiel kiel ĝin prononcus homo el okcidenta Usono sen kono pri la franca.... Sed se oni legas la IFA-prononcon, kaj jes facile eblas legi ĝin, oni vidas (aŭ laŭtlegante aŭdas) la fuŝon kaj povas rapide ripari. Se hazarde estas IFA-prononco en la angla vikipedia teksto, tiam ankaŭ eblas meti ĝin - sed mi rimarkis ke la IFA-prononcoj en la angla vikipedio regule (do tre ofte, ne ĉiam) entute malhavas akcenton, kaj sen akcento almenaŭ hungara aŭ franca vorto, kiu neniam akcentiĝas per la esperante norma antaŭlasta silabo, estas malkompletaj. Ne estas tiel ke mi aŭ vi ne scias IFA, sed almenaŭ mi ne havas IFA-signaran klavaron, do elpiki la unuopajn signojn el la tabelego de la vikipedia redaktofenestro estas pena agado... Teorie, klare, ankaŭ vikidatumoj antaŭvidas parametron "IFA-transskribo", je kodo p898, sed tie apenaŭ iam estas io ajn. Pri vikivortaro mi ankoraŭ ne multe atentis - tiu konsilo povos esti utila. Sed se temas pri iu franca vilaĝa komunumo, pri kies esperanta artikolo IFA-prononco utilas, mi dubas ke estas vikivortara ero pri la nomo de tiu vilaĝa komunumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:39, 29 jul. 2026 (UTC) ::::Pri la konkreta afero de la akcentsigno: Mi jam legis multe da IFA en mia vivo kaj mi neniam antaŭe vidis ĝin ĉiam rekte antaŭ vokalo krom en la Esperanta Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:40, 29 jul. 2026 (UTC) https://eo.wikipedia.org/wiki/lukio ''Lukio'': El la verbo ''lukea'' (legi). La vorton kreis [[Elias Lönnrot]]. Unue la vorto ''lukio'' signifis dujaran lernejon, al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''yläalkeiskoulu'', al kiu oni povis provi iri al la lernejo ''ala-alkeiskoulu''. Tiuj tri termoj malaperis en la aktuala uzo en 1872, kiam ''ala-alkeiskoulu'', ''yläalkeiskoulu'' kaj ''lukio'' estis unuigita kiel ''oppikoulu'', sed la vorto ''lukio'' estis prenita al nova uzo en 1914, kiam ''oppikoulu'' iĝis duparta, konstitanta el kvinjara ''keskikoulu'' kaj trijara ''lukio''. En la granda lerneja reformo (1972 - 1981) lukio iĝis trijara lernejo, al kiu oni povas provi iri el la naŭjara bazlernejo ''peruskoulu'' Mi diskutis kun Jorma Nieminen. Mi ŝercis pri lia nomo. Li ne ŝatis pri tio. Li diris, ke kiam li naskiĝis (1956) estis ordinare doni al knabo la nomo Jorma kaj ĝi ne signifis penison. Li ne povas esti ne-miranta pri tio, el kio tiu signifo iris. [[Mezlernejfina ekzameno en Finnlando]] En konservativa Laestadianismo, estis tempoj — almenaŭ en la 1980-aj jaroj — kiam necesis "kompletigi" la Biblion per certaj instruoj de la gvidantaro de la movado. Ĉu vi opinias, ke aldoni ĉi tiun informon al la artikolo pri konservativa Laestadianismo postulas esperantlingvan fonton (konsiderante, ke ekzistas finnlingvaj fontoj)? Mi demandis al ChatGPT, kaj ĝi respondis: Ĉu estus amuze, se ekzistus gastroenterologo, kies nomo estus Yrjö? Jes, multaj povus opinii tion iom amuza vortludo. La kialo estas, ke Yrjö estas finna vira antaŭnomo, sed en la finna parollingvo yrjö ankaŭ signifas vomon aŭ vomadon. Gastroenterologo estas kuracisto specialiĝinta pri malsanoj de la digesta sistemo, kaj liaj pacientoj povas suferi, ekzemple, pro naŭzo kaj vomado. Tial, ekzemple, la nomo "gastroenterologo Yrjö Virtanen" povus ridetigi homojn ĝuste pro tiu noma koincido. Tamen temas nur pri kromsignifo en la parollingvo – la antaŭnomo Yrjö estas malnova finna nomo, devenanta de la greka nomo Georgios, kaj ĝi ne havas etimologian rilaton al la slanga vorto por vomado. La vortludo ekestas nur pro la sama prononco. == Ludovikaĵoj == Kara {{u|ThomasPusch}}, vi eble estas for de Interreto nun kaj ne legas ĉi tion tuj. Mi nur volas sciigi al vi, kiam vi revenas, pri diskuto kiun mi ekis ĉe [[VP:FA#Ludovikaĵoj]]. Mi esperas ke ni, post longa tempo, fine sukcesos iom ordigi la postlasaĵojn de Armando Zecchin. – Amike via [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Flega kunveno == Parto el la kunvenoj estis hejmaj kunvenoj. En tiaj kazoj iuj lestadianaj religiaj regantoj decidis, kiam ili iros al ies hejmo kaj anoncis pri tiuj membroj tiun tempon (normale la tempo estis vespere) kaj tion, ke se tiuj membroj ne permesos ilin veni, ili estos forigita el la movado. La kunveno povis daŭri eĉ tra nokto. Tiuj forigoj peris traŭmatojn, ĉar tiuj personoj kredis, ke se ili mortos ne apartenante al la movado, ili iros al infero. Krome, forigi la maljunan membrecon estis dolora por multaj ĉar klara plimulto de iliaj parencoj kaj amikoj ankoraŭ apartenis al la movado kaj la movada direktado malpermesis al movadanoj esti en kontaktoj kun tiuj, kiuj estis eksigitaj el la movado. Kelkaj devis komenci rekunmeti sian tutan rondon de konatoj preskaŭ de nulo, kaj tial forigi la statuson de maljunuloj povus esti traŭmata eĉ por tiuj, kiuj apartenis nur al la movado socie kaj kulture (tiajn membrojn la persone kredantaj membroj de la movado nomas "putraj fiŝoj") – konservativa lestadianismo estas ankaŭ kultura afero, kaj al la movado apartenas ankaŭ tiuj membroj, kiuj fakte ne havas konservativan lestadian kredon. == [[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] == Saluton! Hazarde mi trovis ke vi forigis tiun ĉi kategorion kiel malplenan. Sed ĝi mankas nun al kelkdek artikoloj, en kiuj ĝi montriĝas kiel ruĝa. Ĉu tio estis teknika eraro? La masakroj okazis kaj respektivaj artikoloj haveblas kaj certe aperos plu. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:34, 7 aŭg. 2026 (UTC) {{re|RG72}} Sendube temis pri teknika paneo. Mi ne nur skribis "malplena kategorio," sed ankaŭ "laŭ decido de VP:FA" - kaj tio povas nur rilati al forigo de antaŭa kategorio kun finaj vortoj "Dua mondmilito" resp. "dua mondmilito". Estis tiom da ordigendaj kategorioj, ke unu eraro enŝteliĝis. Mi tuj reinstalos la kategorion, kaj flanke ankoraŭ vidis ke la kat. "Masakroj en la dua mondmilito" ankoraŭ havas unu paĝon, [[volinia masakro]]. Ankaŭ tion mi povas rapide ripari. Dankon pro la atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 7 aŭg. 2026 (UTC) ==Prohibicio== Saluton. Mi vidas, ke [[Prohibicio]] restis neligita al alia lingvo. Mi trovis [[:en:Prohibitionism]] kiu estas iom pli ampleksa, sed kiu enhavas ekzemple aliron al [[:en:Prohibition]] rilate al alkoholaĵoj inter aliaj. Mi dubas ĉu ligi artikolon [[Prohibicio]] al [[:en:Prohibitionism]] eble aldonante ion en la redaktado; dume [[:en:Prohibition]] meritas alian artikolon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Ĉu vi jam reestas hejme? Tiam saluton tie. Ni ambaŭ konscias ke la tutnova ido [[prohibicio]] de antaŭ semajno estas nur rapide farita ekteksto la [[artikola ĝermo]] por entute ion havi pri tute normala esperanta vorto, kiu ĝis nun forgesiĝis en wiki.eo. Mi preferus ĝuste lingve ligi [[prohibicio]]n al ekzemple [[:en:Prohibition]], sed ankaŭ ĉiuj alilingvaj tekstoj, kaj lasi la eblan estontan e-lingvan titolon "prohibiciismo" pri la temaro de [[:en:Prohibitionism]] kaj la 3 aliaj tekstoj. Kvankam mi ne sentas tre fortan bezonon je du vortoj, pri kiu la itala, franca, germana, portugala ktp. vikipedioj ankaŭ povas facile rezigni. Sed baze mi dirus ke "[[prohibicio]]" estas tute fundamenta socia koncepto, ne nepre tuta ideologio - kaj tion ankaŭ perceptas PIV, kiu konas prohibicion, sed ne aparte dokumentigas prohibiciismon. Ĉu bone ke mi (aŭ vi, se vi volas) ligos "prohibicion" al [[:en:Prohibition]] kaj al la aliaj 45 lingvaj versioj? Mi jes konsentas ke laŭ senpera kopiado de la simpligita angla priskribo nun preskaŭ ĉiuj lingvoj en Q46388 difinas la vorton "prohibicio" NUR kiel malpermeson de alkoholo kaj supozeble ĉiu anglalingvano tuj pensas pri Usono en la 1920-aj jaroj, pri neleĝaj distilejoj en Ĉikago kaj elegantaj mafiuloj profitantaj el tio, sed Usono kaj specife Ĉikago aŭ Novjorko ne estas la umbiliko de la mondo, kaj supozeble ĉiuj vortaroj de la grandaj lingvoj ne difinas ke prohibicio estas NUR malpermeso de alkoholo en Usono en la 1920-aj jaroj, sed ke tio estas nur aparte konata ekzemplo pri vortuzo... almenaŭ la germanaj, litovaj ktp vortaroj difinas la vorton tute same kiel nia PIV. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 10 aŭg. 2026 (UTC) :Jes, mi estas jam hejme de kelkaj tagoj. Pri Prohibicio kaj Prohibiciismo mi konfuziĝas ankoraŭ. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:40, 10 aŭg. 2026 (UTC) Ni ne devos hasti. Ĉu nova teksto estos 7 aŭ 10 tagoj sen konekto al vikidatumoj ne estas granda diferenco - sed ja laŭeble la neperfekta senliga stato de artikolo ne estu tro longe. Tamen ni ĉiuj konscias, ke ĉiuj ligiloj ankaŭ ĉiam povas esti novplektitaj. Nenio en Vikipedio estas betonita ĝis la eterneco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:05, 10 aŭg. 2026 (UTC) <br> EN tiu semajno komencas nuna lernjaro en la plej multaj finnlandaj bazlerrnejoj. Mi memoras, ke kiam mi komencis lerneje en 1996 mia patro klarigis, ke kiam li (n. 1955) komencis lerneje, estis alia situacio: En la lando ekzistis paralera lerneja sistemo. Komunaj por la cxiuj estis nur la kvaraj unuaj jaroj (''kansakoulu''/''folkskola''). Post tio parto movis al ''oppikoulu''/''läroverk'' (se oni partoprenis al la enirekzamenoj de ''oppikoulu'' kaj sukcesis) kaj la aliaj dauxrigis ''kansakoulu'' kaj post tio povis iri al civitana lernejo ''kansalaiskoulu''/''medborgarskola''. En la granda finnlanda lerneja reformo ''kansakoulu'', ''keskikoulu'' (kvin aux por knabinoj ses jaroj el la ''oppikoulu'') igxis moderna nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola''. ''Lukio''/''gymnasium'', kiu antauxe estis la tri lastaj jaroj de ''oppikoulu'' igxis lernejo, al kiu oni povas provi movi (minimuma mezuma noto por akcepto en gimnazion) el la lasta jaro de ''peruskoulu''. Kaj mi demandis, kial la reformo. pacxjo diris, ke la populareco de ''oppikoulu'' multe kreskis, la lernantaj nombroj de ''kansalaiskoulu'', civitana lernejo malkreskis multe. La eduknivelo en la lando kreskis multe. Tial malkreskis la kialo por ke aparteco de tiuj lineoj ''oppikoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' (medborgarskola) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 17:34, 10 aŭg. 2026 (UTC) Vidu [[Larsmo]]n. Cxu la teksto religio estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45044-50|&#126;2026-45044-50]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45044-50|diskuto]]) 14:57, 17 aŭg. 2026 (UTC) Laŭ Osmo Soininvaara, unu argumento por fari la svedan deviga studobjekto por ĉiuj finnlingvanoj dum la lernejreformo de la 1970-aj jaroj estis, ke estintus neeble ne fari la finnan deviga por ĉiuj svedlingvanoj en Finnlando; tial, por certigi egalecon inter la lingvaj grupoj, oni devis fari la svedan deviga por la finnlingvanoj. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. Antaŭ 1989, Siltavuori spertis du psikiatrajn taksadojn, kiuj diagnozis ĉe li patologian malsanon de kontraŭsocia personeco, emocian supraĵecon, mankon de morala sento kaj senkompatan malrespekton al aliaj. En televida intervjuo en 1999 igxis klare, ke li ne ecx komprenis sin kiel kulpo nek bedauxris. Laux policisto Mikko Juote, kiu partoprenis al esploroj de la murdoj Jammu estis tute malvarmega emocie. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen. Laux personaro de la malliberujo ne tamen estus realisme, ke Siltavuori vivus denove libere - li estus tro ega dangero por infanoj kaj frujunuloj kaj krome por li mem estus dangere vivi en normala socio, cxar oni malamis lin do multe - oni misuzus lin. Li estis sendita al malliberula flega sekcio de juĝa psikiatria malsanulejo de Turku. Kuracistoj tie akordis kun la opinio de la mallibereja personaro. Tial Siltavuori estis sendita al Kuopio al Malsanulejo de Niuvanniemi al deviga flego. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion kaj intestan kanceron. Li mortis en la malsanulejo en 2012. Cxu en mia vikipedia agado estas probleme, ke mi skribas preskau nur pri Finnlando? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-45643-40|&#126;2026-45643-40]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-45643-40|diskuto]]) 10:28, 21 aŭg. 2026 (UTC) Mi eksciis, ke en Tampere estas gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Tauxga nomo Ĉu estas bona la mencio pri rimarko: https://eo.wiktionary.org/wiki/urpo Mi demandis panjon, ke se infano demandus, kial ekzistas nomo Yrjö, kvankam la signifo estas malagrabla, cxu sxi povus diri, ke tiu signifo oftigxis en sxia infaneco kaj juneco - antauxe "yrjö" neniel ligis pri sia signifo al vomajxo. Sxi diris, ke sxi povus diri do == Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos == Bv forbaru gantopupon [[:m:Special:CentralAuth/Yrjö_yrjöää_Pikku-Yrjön_ulos]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) Estas {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} (finne, signifo "Georgo puŝas etan Georgon eksteren" ne malferme obscena) Ĝis nun estis nur du redaktoj je 22 aŭg. 2026, tiun pri [[Vomado]] mi kaj videble ankaŭ Taylor juĝus vandala, sed tio pri [[Demando pri Alando]] estis konstrua. Redaktoj ĉiukaze ne ĉesos, se oni forbaros ĉiujn novajn kontojn kaj la redaktado daŭros per anonimaj kontoj. Mi dirus ke la aldono de finna antaŭnomo "Georgo" al teksto [[Vomado]] estas malutila, sed sole tiun paŝon konsideri por forbari la konton estus tre drasta. Mi ne konsideras la redakteton sufiĉe detrua por forbari la tutan konton. Ankaŭ unu plia miso, kaj mi pretos forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:55, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Rubo 2026-08 == Bv malplenigu la rubujon [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (krom unu kato kiu ne estas malplena). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Finnlando == Vidu [[Jammu Siltavuori]]: Pro la kazo de Siltavuori okazis manifestacioj en Helsinko. Sur la ŝildoj estis skribite interalie: „Seksa krimulo NE resaniĝas en malliberejo. Fakuloj estas POR deviga kuracado.“ Vidu [[Meza Finnlando]]: Mi volus skribi pli pri mia hejmprvinco [[Keski-Suomi]]. Cxu vi povu rakonti, pri kioj aferoj al la artikolo estu bone skribi. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:20, 30 aŭg. 2026 (UTC) == Forbaro de "Näin on näreet" == Kopiita de [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet]] al mia, antaŭ forbaro de la konto [[Uzanto:Näin on näreet]]: === Seriozega averto de mi === Saluton, kolego. Taylor 49 akre plendis, estinte tre klare postulinte hieraŭ, ke vi ĉesas mencii la uzantonomon Taylor 49 en resumoj, kaj ke vi ĉesu "mesaĝbombi" en persona diskutpaĝo samkiel en unuopaj diskutpaĝoj kaj per viaj resumoj. Tian kristalklaran postulon de plenrajta uzanto simple ignori estas tre malsaĝe. Mi plenrajte povus forbari vin jam nun, ĉar ignori klarajn postulojn de plenrajta uzanto, kiam vi ankoraŭ ne estas plenrajta, sed simple malgraŭ via forbaro estis tolerite ĉi tie dum iom da monatoj (konto "Näin on näreet" toleriĝis ekde 17 apr., sed ankaŭ antaŭe toleriĝis redaktoj anonimaj kaj ne ĉiuj antaŭaj kontoj estis tuj blokitaj). Mi kompreneble ne legas vian diskutpaĝon kaj tial ne sciis pri la "lasta averto" de Taylor 49 hieraŭ. Se mi vidintus ĝin, mi aldonintus mian promeson ke mi vere blokos vin plene (do ne nur la nunan kaj estontajn salutnomojn sed ankaŭ ĉiujn anonimulojn, kiuj suspektinde forte interesiĝas pri finna kulturo kaj aparte pri ĉiuspecaj luteranaj-sektaj temoj), se vi malatentas tian klaran postulon "ĉesi molesti". Ĉar mi NE vidis ion hieraŭ, kaj ne povis jam konfirmi ke mi pretas refaligi vin en plenan aplikatan forbaron, mi ne faras tion tuj, sed ĵuras ke mi globale serioze forbaros vin se ankoraŭ unufoje kontaktas Taylor aŭ iun alian uzanton kiu tiom klare esprimis tiun postulon. Mi mem ne tiom akre postulis ne-plu-kontaktigon, kaj mi ankoraŭ ne scias ĉu alia homo tiom klare montris Stop-ŝildon al vi. Se jes, kaj tiu homo protestos al mi pri vi, ankaŭ tie ankoraŭ unufoja malatento de Stop-ŝildo signifas re-seriozan aplikon de la forbaro. Ĉion ni jam plurfoje havis. Mi mem havis la impreson, ke vi ĝis iam en aprilo sukcesis pli kree kontribui, kaj ne nur remaĉi pri la samaj kaj samaj temoj pri finnaj biografioj, luteranaj ekstremistoj kaj la ceteraj finnaj temoj pri kiuj vi mem scias ke ili fantomas en via kapo ŝajne senĉese. Nun estas denove preskaŭ tiom obsede tiom en plej psikiatriaj el viaj fazoj. Tial mi vere rekomendus al fari vikipaŭzon, kaj post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu). Do: la nomo Taylor 49 nun estas tabuo por vi, kaj ĉiu alia uzantonomo kiu malpermesis al vi plu kontakti lin same: Unufoje malobei tion ekde nun signifos tujforbaron kiel ni jam havis multajn antaŭajn monatojn. Se vi sukcesos nul mispaŝi ekde nun, kaj do evitos seriozan tujforbaron de ĉiuj viaj vivsprimoj en eo-wiki, la demando kiom longa devos esti via kompleta vikipaŭzo dependas kiom longe vi bezonos por povi kontribui per aliaj temoblokoj ol viaj obsedaj "ŝatotemoj". Sed se vi estos denove serioze forbarita, tiam la vikipaŭzo ne dependos de vi. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|LiMr|Tlustulimu|Kani}} mi petas vian komprenon ke mi devas ankoraŭ nomi mian unufojan averton pri fino de la toleremo-fazo al la konata finna uzanto. Sed se iu ekde nun ankoraŭ rimarkos plej etan malobeon de postuloj ne-kontakti, aŭ iun enhavan vandalismon, petu al mi re-komplete tuj-forbari ĉiun suspektatan anonimulon kaj uzantonomon AŬ faru mem, informante min kaj almenaŭ la aliajn du burokratrojn. Thomas 20:03, 22 maj. 2026 (UTC) PS: Mi pardonpetas ke mia gramatiko estis iom tordita en miaj antaŭaj frazoj. Aparte ke mi unuflanke pene respektas la peton de Taylor 49 laŭeble ne esti nomata per pronomoj "ŝi", "li" aŭ "ĝi", sed aliflanke mi mem konsideras la silabon "ri" kaj pliajn novproponojn ne-esperantaj vortoj kaj ne volas perforti min en diskutoj kaj la ĉiutaga vivo nun ekuzi novan artefaritan lingvon, igas miajn frazojn malelegantaj kaj bizaraj. (Kompreble mi kompromise toleras tiajn fremdajn elementojn en eo-vikipediaj biografioj pri homoj kiuj klare esprimis konvinkiĝon ne esti viroj kaj virinoj - sed tiuj tekstoj estas en al mi fremda artefarita lingvo, kiu simple per kompromiso toleriĝas en eo-vikipedio.) Mi substrekas, ke se nia komuna finna kolego deklarus ke li ne komprenus Esperanton sufiĉe por kompreni ultimaton kiel tiun de Taylor 49 hieraŭ au de mi nun, ke tio estus lia problemo. La avertoj kaj ultimatoj ĉiukaze validas, ĉar la homo en aliaj momentoj povas tute bone kompreni Esperanton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 22 maj. 2026 (UTC) :Mi povas diri nur, ke tiu finno kontribuis per la plej fuŝaj artikoloj, kiuj ege laborigis nin, se ne restis kiel veraj fuŝaĵoj. Inter misoj manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, foje fuŝa lingvonivelo, obsedaj temoj, manko de kategorioj, ktp. Mi opinias, ke li aŭ ne volis aŭ (pli malverŝajne) ne povis atenti pri la konstantaj rekomendoj kiujn multaj el ni faris al li. Pruvo estas, ke kiam li suferis forbarojn, tuj inventis novajn uzantojn aŭ uzis anonimulojn, ne kompreninte, ke ni tuj vidos, ke temas pri liaj verkoj. Mi delonge vidis en li malbonajn intencojn, super tiuj kiuj deziris helpi lin, kaj troan memtakson. Mi dediĉis al liaj kontribuoj multajn horojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:20, 22 maj. 2026 (UTC) ::{{u|ThomasPusch}} - Bonvolu tuj kaj komplete forbari {{u|Näin on näreet}}. Li ĵus, en mesaĝo al mia diskutpaĝo, alvokis al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Estas tempo ĉesi toleri liajn misfarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::{{Re|Moldur}} Volonte. Mi nur ankoraŭ ne vidis la alvokon al Taylor en via diskutpaĝo. Se vi povas rapide helpi al mi kie mi trovos ĝin, mi tuj sekve forbaros. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::En la redakto-resumo, vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&action=history jen]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:39, 31 aŭg. 2026 (UTC) :::::Dankon pro montrado de la loko. {{Farite}} kun mencio de la ĉi tien kopiita diskuta notaro, kaj aldona resuma noto "estas longa antaŭhistorio de malatento pri komunumaj alvokoj, kaj la homo ĉiukaze estas globale forbarita jam ekde 2023". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Koran dankon {{u|ThomasPusch}} por la tuja forbaro! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:21, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::: Ĉu la gantopupo {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} restu sen forbaro? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:30, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::Mi jam supre argumentis ke nur estis du redaktoj de tiu konto, tiun pri aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] mi konsideras sensencaĵo kaj vi prave tuj malfaris (cetere mi ankaŭ malfaris la lastajn 12 redaktojn de la nun forbarita "Näin.." en teksto [[Yrjö]]) kaj tiujn pri [[demando pri Alando]] mi konsideras tute konstruaj. Do nur unu, fakte eta mispaŝeto, kaj krome la konto ne estis uzita. Mi lasus ĝin ankoraŭ. Se vi rimarkas ke iu ajn konto kiun vi suspektas esti en rilato al la forbarito mencias vin iel ajn, kiel faris homo de la konto "Näin..", ni same rapide fermos tiujn kontojn, kaj se "Yrjo yrjöää.." ankoraŭ faros iun ajn duan mispaŝeton, tiu ankaŭ estos for. Cetere mi tute konscias, kaj [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]] bone pruvas tion, ke mi en somero 2023 forbaris amason da anonimaj kontoj kaj kontoblokoj, kaj rajtis tiun fari nur por tri jaroj. Nun pasas somero 2026 kaj ĉiuj kanaloj denove estas malfermitaj. Mi ne scias ĉu tio faciligos la eblecon per multaj anonimaj kanaloj eniri nian projekton aŭ ĉu ĉiukaze estas senlime multegaj vojoj, sed efektive la tempaj resursoj okupiĝi pri la finna kolego tre limiĝas (tion ankaŭ montras mia neeblo reagi al la multaj kontaktigoj kaj demandoj de konto "Näin.." al mia persona diskutpaĝo) kaj tial estas bone tuj reagi kiam oni ion rimarkas. Sed por forbaro de "Yrjo yrjöää.." mi nun ankoraŭ ne vidas sufiĉan krimon. La aldono de ligilo [[Yrjö]] al teksto [[vomado]] estis simpla stultaĵo de unu, kvarlitera vorteto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:38, 1 sep. 2026 (UTC) == Request == Could you please review [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48023-00|my changes]]? I switched temp accounts for some reason. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:12, 4 sep. 2026 (UTC) ::Done. TP :Also, I discovered that [[Leaving Neverland]] might be an incorrect page. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:35, 4 sep. 2026 (UTC) ::What means "incorrect"? It is a pityful small page, which is an "orphan" and a "stub"..., but those are technical comments. I don't see "incorrectness"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:40, 4 sep. 2026 (UTC) :::It describes an animated TV series, and from what I know on the subject, it is neither animated nor a TV series. Look at [[en:Leaving Neverland]] to see what needs to be changed. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:42, 4 sep. 2026 (UTC) ::::You are right about that. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 22:52, 4 sep. 2026 (UTC) ::::I have found the correct definition of the topic. It is a 2019 documentary television film directed and produced by Dan Reed. I have not seen this film, but I heard it was controversial. I remember people calling this one of the worst films of 2019 along with the 2019 remake of [[La Leona Reĝo|The Lion King]] (which I personally think is overhated). If you didn't already know, I am that Disney fan who likes [[Teletubbies]] and other shows and movies for children. Could you perhaps start a discussion on changing the titles of Disney articles and/or removing protection from them? [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 22:54, 4 sep. 2026 (UTC) Also, about "Teletubbies": the article mentions how some conservative Christians have denounced the series. Among them was Jerry Falwell back in 1999. Perhaps there could be some references for this part of the article? Since it is a stub, it could use more information. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-48286-77|~2026-48286-77]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-48286-77|diskuto]]) 23:03, 4 sep. 2026 (UTC) :Mi iom vastigis la ĉapitron pri la kontroverso kaj aldonis du referencojn. Tamen mi intence ne persone nomis tiun Jerry Falwell, ĉar mi opinias ke elstarigi lin estus tro da atento por ekstremisto. Tamen vi ĝuste atentigis pri la stato esti artikola ĝermo: en la esperanta vikipedio, ĝermo estas interkonsentita minimumo por artikolo: almenaŭ tri frazoj, unu kategorio, pli ol unu interna ligilo en la teksto. Eĉ informkesto, vikidatuma ero, ekstera ligilo aŭ almenaŭ unu foto ne estas nepraj kondiĉoj. Tiu teksto "Teletubbies" do delonge estis pli ol tiu minimumo kaj ne plu bezonas la ŝablonon "ĝermo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:57, 5 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj denove== Vi ankoraŭ atribuas signifojn al ruĝaj ligiloj, kiuj ne estas interkonsentitaj de vikipediistoj. Sed laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. Ĉu ne? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 11 sep. 2026 (UTC) == Yrjö == Mi eksciis, ke en [[Universitata malsanulejo de Tampere]] laboras gastroenterologo Yrjö Vaalavuo. Supozeble iu paciento ridis pro la nomo. Samtipa kazo kiel tio, ke surgardenisto de [[Universitato de Turku]] estis Arno Kasvi (kasvi signifas planton) https://fi.wikipedia.org/wiki/Arno_Kasvi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-49481-56|~2026-49481-56]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-49481-56|diskuto]]) 17:10, 13 sep. 2026 (UTC) Kial Ida Asplund ne koleras pro tio, ke la verkaro de Sibelius estas prezentata kiel parto de la finna nacia kulturo, same kiel ŝi koleras, kiam la verkaro de Runeberg estas prezentata tiel? Supozeble pro tio, ke Runeberg laŭ siaj familiaj radikoj estis tute klare sveda, dum Sibelius laŭ siaj familiaj radikoj apartenis al finnaj familioj, kiuj alprenis la svedan lingvon. Paasikivi verŝajne situas tiurilate ie inter Runeberg kaj Sibelius. ==Ankoraŭ propraj nomoj== Ĉu vi pensas, ke estas nur unu [[universitato de Helsinko|universitato en Helsinko]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:07, 15 sep. 2026 (UTC) :Laŭ mia scio la [[universitato de Helsinko]], rekta ekvivalento de [[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'' kaj [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'' havas tiun nomon en pli-malpli ĉiuj lingvoj, inkluzive de la de vi parolataj lingvoj, la angla (''University of Helsinki'') kaj hispana (''Universidad de Helsinki''). Tial mi estas plene konvinkita ke Esperanto ne devas tordi sin kaj traduki la originajn nomojn ''Helsingin yliopisto'' kaj ''Helsingfors universitet'' al Esperanto per "pli ĝusta traduko" "la plej aĝa, plej granda kaj plej grava universitato en Helsinko". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 15 sep. 2026 (UTC) ::Do se vi nomas universitaton "la univartikolojn ersitato de Helsinko" ne ĉar ĝi estas laŭvorte ''la'' universitato de Helsinko, sed ĉar ĝi estas nomo por tiu specifa universitato uzata en pli-malpli ĉiuj lingvoj, vi uzas ĝin kiel propran nomon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:24, 16 sep. 2026 (UTC) == Novaj, ankoraŭ mizeraj taksonomiaj paĝoj == Mi ĵus, en trajno kaj sub sub-optimumaj kondiĉoj, komencis novajn paĝetojn pri la temoj [[fasciolidedoj]] kaj [[eĥinostomidoj]]. Kiam vi ree estos ĉe la komputilo, mi volos peti vin iom kunhelpi Levi ilin al kontentiga ĝerma stato. Mi speciale ne metis la ŝablonon "redaktas", ĉar mi tute bonvenigas kunlaboron. Antaŭdankas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:06, 17 sep. 2026 (UTC) :Do mi ene de kvaronhoro povis iom aldoneti (fakte mi precipe rigardis kaj "eklegis" pri la temo), baze bildon, aŭtoritaton, kaj lige al tio pliajn ŝablonajn du frazetojn, tiel ke nun estas 4 frazoj, super la ĝerma minimumo. Daŭre la paĝoj estas tre magraj, sed tio estas tio kio karakterizas plej multajn ĝermojn. Mi ankoraŭ iritiĝis ke la platvermaj paĝoj havis fieran leonon en la ĝerma ŝablono sube, kaj rapide aldonis novan ĝerman kategorion pri "platvermoj". Fakte la grupego estas tuj sub la "animaloj", do bestoj, do teorie povus esti multaj paĝoj utligantaj la ĝerman ŝablonon - kvankam mi supozas ke ĝis nun la internacia Esperanto-komunumo ne multe interesiĝis pri platvermoj.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:53, 17 sep. 2026 (UTC) == Humuro == Cxu vi povu forigi tiun pagxon. Temas pri humurpagxo: https://eo.wiktionary.org/wiki/pienimö [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50094-81|~2026-50094-81]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50094-81|diskuto]]) 19:23, 17 sep. 2026 (UTC) [[Markus Kajo]] Li skribis pri certa fleksia formo de finna vorto, asertante, ke ĝi estas malĝusta, tamen li uzas ĝin ĉiuokaze. Hejme ĉe mi vizitas flegistoj de hejma sanservo dufoje tage por alporti medikamentojn. Ĵus mi demandis unu el ili, ĉu ŝi renkontis personojn nomatajn Yrjö. Ŝi respondis jese. Mi demandis, ĉu ŝi havis Yrjö-ojn kiel siajn pacientojn. Laŭ ŝi jes, sed ne lastatempe. Laste, antaŭ proksimume dek jaroj, ŝi prizorgis unu Yrjö-n. Tiu Yrjö tiam estis 99-jara, veterano de kaj la Vintra Milito kaj la Daŭriga Milito. Mi demandis tiun flegistinon, ĉu Yrjö tiam vomis, kiam ŝi prizorgis lin. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö odoris kiel vomo. La flegistino respondis nee. Mi demandis, ĉu Yrjö estis iel vom-aspekta. La flegistino respondis nee. Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Cxu la artikolo estas neutrala: https://eo.wikipedia.org/wiki/Sveda_lingvo_en_Finnlando https://eo.wiktionary.org/wiki/lusikkatesti Marja-Sisko klarigis tion proksimume jene: Kompreneble, en la 1950-aj jaroj ankoraŭ ne ekzistis ultrasonaj ekzamenoj. Pro iu kialo, Panjo simple estis certa, ke ŝi atendas knabinon. Ŝi diris al la akuŝistino, ke la bebo certe estos knabino kaj ricevos la nomon Marja-Sisko. Sed post mia naskiĝo, la akuŝistino diris al Panjo, ke se la infano ricevus la nomon Marja-Sisko, li certe estus batata en la lernejo. == Cadooo == [[Kimmo Kiljunen]] skribis proksimume do: Ĉado estas priskribebla kiel la plej mizera ŝtato en la mondo. Ĝi estas inter la plej malriĉaj kaj — laŭ la plej taŭga indikilo de homa bonfarto — ĝi havas la plej malaltan vivdaŭron. Kiel teritorio, ĝi esence estas nenio pli ol restaĵo de la limdesegnado el la kolonia epoko. Dum preskaŭ sia tuta sendependa periodo, Ĉado estis disŝirita de civila milito, dum ege malsamaj loĝantaraj grupoj, enfermitaj en la sama ŝtato, batalis por vivspaco kaj potenco. Tio speguliĝas en la flago de la lando. Ĝi estas banala hibrido inter la franca trikoloro kaj la tutafrikaj koloroj. La flago estas rigardebla kiel spegulo de la luktoj de la lando. Sendependeco disde la franca kolonia regado neniam plene realiĝis; tial estas trafe, ke la flago diferencas de la franca trikoloro nur per tio, ke flava koloro anstataŭas la blankan. Ne estas loko por tutafrikanismo, ĉar la lando plurfoje staris ĉe la rando de disfalo. Ne mirigas, ke la verda koloro de la tutafrika kolorsistemo estis anstataŭigita per blua. Oni diras, ke la ruĝa koloro simbolas progreson kaj nacian unuecon. Tamen Ĉado ne spertis progreson — fiasko grandparte atribuebla al ĝia manko de unueco. [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 16:35, 26 sep. 2026 (UTC) :Ĉu tion oni povu en la artikolo [[Ĉado]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/~2026-50835-38|~2026-50835-38]] ([[Uzanto-Diskuto:~2026-50835-38|diskuto]]) 17:08, 26 sep. 2026 (UTC) == Forigo de novaĵo == Saluton. Iu uzanto forigis tiun ĉi novaĵon: ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukrainia armeo anoncis, ke ĝi liveris per droneoj 4 tunojn de humanitara helpo en okupaciitan ukrainian urbon Oleŝki. Pravigante sin tiel: «''tio estas kroniko de la tutmonda (!) enciklopedio (!), ne novaĵejo de transporta fako de la ukraina armeo, nur vere gravaj eventoj aperu ĉi tie, ne raportoj de armeaj provizantoj pri alportado de unukamiona kargo al vilaĝnivela urbeto''». En Oleŝki nun okazas humanitara katastrofo, kie loĝantaro ne havas atingeblecon al nutraĵoj kaj necesaj medicinaĵoj. Livero de 4 tunoj (!) de humanitara helpo ne estas ĉiutaga afero kaj laŭ mi, estas sufiĉe grava por esti inkluzivigita en tiu ĉi kroniko. Mi skribis ĉi tie ĉar mi preferus havi dignan diskuton sen propagandaj [[:en:Gish gallop|Giŝ-galopoj]]<ref>https://eo.wikipedia.org/wiki/Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#h-Ukrainaj_ne-novaĵoj-20260824050900</ref> de tiu uzanto. Kion mi faru? Dankon kaj pardonu pri la ĝenado. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:34, 28 sep. 2026 (UTC) {{referencoj}} {{re|VolodimirSvjatoslaviĉ}} Mi konsentas ke la repliko de RG72 estas cinika, kaj ke la evento de kompleta sieĝo de la urbo [[Oleŝki]] kun humanitara katastrofo kiel ĝi okazas en armeaj sieĝoj de urboj estas pli grava ol nur banala "alportado de unukamiona kargo al vilaĝ[o]". Sed aliflanke la vikipedia ĉefpaĝo vere ne celiĝas esti milita kroniko (kaj bedaŭrinde pri la milito en Ukrainio mencieblus pliaj simile dramaj eventoj). En la vikipedia ĉefpaĝo nur fulmrapide menciiĝu iuj ekzemplaj eventegoj, kaj baze estas la ideo (ne ĉiam ideale realigita) ke la frazetoj atentigu pri apartaj esperantaj artikoloj aŭ almenaŭ pri apartaj ĉapitroj en teme superaj esperantaj artikoloj. Do mi konsilas ekhavi ĉapitron pri la fakta sieĝo de la urbo en la esperanta artikolo [[Oleŝki]], kiu nun estas tre ege magra ek-ĝermo de teksto. Se almenaŭ en iu nacia alilingva branĉo de vikipedio estas propra teksto pri la sieĝo kaj humanitara katastrofo tie, ankaŭ imageblas propra artikolo, sed la ĉapitro en la teksto [[Oleŝki]] ĉiukaze estu. Se tio estas, ĉiukaze imageblas meto en la kronikan liston [[27-a de septembro]], sub linio 2026 de la ĉapitro "Eventoj". Tiuj kronikaj listoj ankaŭ estas misuzitaj de iuj homoj, fakte nun nur de unu polo, kiu amplekse vastigadas militkrimojn kaj maljustaĵojn kontraŭ polaj samlingvanoj aparte inter 9 1939 kaj 5 1945, kvazaŭ tute ne kalkuleblas militkrimoj kaj maljustaĵoj en aliaj regionoj tiam, kaj tiu kria katastrofo kontraŭ poloj tute ne kompareblas al io antaŭ 9 1939 kaj post 5 1945. Sed se aplikiĝas la limigo de "unu teksta linio (ĉirkaŭ 150 signoj aŭ 20 vortoj) por unu jaro", tiam la mencio ĉi tie estas tute ne kontestebla - aparte, ankaŭ ĉi tie, se interna ligilo plugvidas al pli profunda teksto en alia artikolo. Mi komprenas ke tio ne estas konsolo, sed ĉiukaze konsilas tiel fari. Se ĉio estas, ankoraŭ eblas rekonsideri ĉu la meto al la ĉefpaĝo aŭ eterne al la listo [[Septembro de 2026]] tamen estas pravigebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 28 sep. 2026 (UTC) ==Malfaro ĉe [[Esperanto]]== Kion vi celas? La redakto, kiun vi malfaris, korektis rektajn malrespektojn de [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|la kompromiso pri landnomoj]] faritajn de Alifono en aŭgusto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:50, 28 sep. 2026 (UTC) Plu en [[Diskuto:Esperanto#Landnoma kompromiso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:11, 29 sep. 2026 (UTC) == Ŝablono:IFA == Bv portempe malprotektu la ŝablonon [[Ŝablono:IFA]]. Ĝi bezonas forigon de interwikioj kaj germanaĵoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:03, 2 okt. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} Bone, mi tuj faros. Bv. noti al mi kiam vi estos preta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 2 okt. 2026 (UTC) : Mi jam forigis la interwikiojn kaj cimojn. Tamen mi ne feliĉas pri reprotekto al nivelo "nur administrantoj", kaj pro tio kreis [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Propono_aktivigi_rajton_"Ŝablonredaktanto"_AKA_"Template_Editor"_en_ĉi_tiu_vikio|proponon]] pri aktivigo de rajto "ŝablonredaktanto". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 2 okt. 2026 (UTC) ==[[Coxen Hole]]== Saluton. Vi kreis tiun artikolon pri urbo en [[Honduro]]. Nun mi kreis la artikolon pri la insulo [[Roatán]], kies ĉefurbo ĝi estis, sed la oficiala nomo de la urbo kaj la nomo en la oficiala lingvo de la lando estas Roatán mem, kvankam iam sub brita okupado ĝi nomiĝis Coxen Hole kaj same nomas ĝin kreolaj anglalingvanoj. Ĉu mi povas alinomi la artikolon al [[Roatán (urbo)]] kiel estas en plimulto de aliaj lingvoj? Kompreneble konservante la nunan titolon kiel alidirektilo kaj en la redakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:21, 4 okt. 2026 (UTC) == [[Amikoj de la Vero]] == Mi sendis retpoŝte al adreso de la grupo finnan tradukon de la teksto kaj demandis, ĉu la teksto estas preciza. Laŭ la respondo, kiun mi ricevis, jes. [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]] ([[Uzanto-Diskuto:Metsän polku|diskuto]]) 07:37, 5 okt. 2026 (UTC) :Bone, sed vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :teknika noto: {{uzanto2|Metsän polku}} (Metsän polku signifas arbara pado, la nomo mem estas senproblema) == Pigmalion-efiko kaj Golem-efiko == Saluton. Ĉu vi povus partopreni en [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#h-Pigmalion-efekto_kaj_Golem-efekto_→_Pigmalion-efiko_kaj_Golem-efiko-20261004105500|tiu ĉi opinisondado]]? Vi kreis artikolon «[[Efekto]]», kie vi inkluzivigis, laŭ mi, alinomendajn artikolojn «[[Pigmalion-efekto]]» kaj «[[Golem-efekto]]», do via opinio pri la alinomado estas tre grava. Laŭ mi, artikolo «[[Ŭa-ŭa-efekto]]» ankaŭ estas alinomenda, ĉar la vorto «efekto» signifas impreson, ne agon, sed pri tio poste. Dankon. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 13:07, 5 okt. 2026 (UTC) == Vilmos Dunszt == Kara Thomas, Mi rimarkis, ke ankaŭ vi redaktis la paĝon de Vilmos Dunszt. Mi ankaŭ faris kelkajn ŝanĝojn. Ĉu vi bonvolus revizii la paĝon? Mi ankaŭ ŝatus demandi, kiel eblus traduki la artikolon por la angla Vikipedio. Kun amikaj salutoj, [[Uzanto:FrojtikIm|FrojtikIm]] ([[Uzanto-Diskuto:FrojtikIm|diskuto]]) 08:48, 11 okt. 2026 (UTC) nj4l6qxfx4pqbffvwhvzuwjbpgyr291 0 100721 9491311 8873744 2026-10-10T21:01:26Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Liebling''' (same [[hungara lingvo|hungare]] kaj [[germana lingvo|germane]]) estas komunumo en Rumanio sudoriente de [[Timișoara]]. En [[1910]] ĝi havis 4 349 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en [[1992]] 3 311 (rumanoj, 6% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en [[1597]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (Temes vármegye). Administre apartenas al ĝi [[Cerna_(Liebling)|Cerna]], [[Iosif]]. ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://harta.infoturism.ro/romania/Timis/harta_Timis.php Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060923120444/http://harta.infoturism.ro/romania/Timis/harta_Timis.php |date=2006-09-23 }} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Temes Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090122042845/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Temes |date=2009-01-22 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Timiș]] aiu0g1iuird6jnvrka3l3ore98d5155 0 101551 9491239 9396088 2026-10-10T16:25:03Z Tirolischleioans 254019 9491239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |sen banderolo=jes |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Coburg COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bavaria CO (town).svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Frankonio]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 292 |areo = 48,30 |poŝtkodo = 96450 |tel_antaŭkodo = 09561 |aŭtokodo = CO |oficiala_kodo = 09463000 |subdivido = 12 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Markt 1 |komunumestro = Norbert Tessmer |komunumestro-partio = [[SPD]] |retpaĝaro = [https://www.coburg.de/ www.coburg.de] |kesteroj= {{Informkesto urbo |subŝablono=jes |bildo=|bildo-larĝeco= 300px|regiono-ISO=DE-BY |mapo=Karte Stadtgliederung Coburg.svg|priskribo de mapo=Kvartala dividado de Coburg |situo sur mapo=Coburg|situo de=Situa mapo de Coburg |situo sur mapo2=Centra Coburg|situo de2=Situa mapo de Centra Coburg |zomo=10}}}} La urbo '''Coburg''' (esperante: '''Koburgo''') situas en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]] de [[Germanio]]. Ĝi estas [[eksterdistrikta urbo]] (mem posedas distriktajn rajtojn) kaj krome estas ĉefurbo de la ĉirkaŭa [[distrikto Coburg]] ene de la administra [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Supra Frankonio]]. Krome Coburg estas parto de la [[Metropola regiono Nurenbergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09463000}}}} loĝantojn. ==Historio== Nomon kaj originon havas la urbo de la [[citadelo de Koburgo]] fondita laŭdire dum la regado de reĝo [[henriko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 1-a]]. Tamen la unua mencio endokumenta ne estis antaŭ la 1207-a jaro. De 1245 estis Koburgo sidejo de linio de la grafoj de [[hennebergio|Henneberg]] kaj venis fine de la 14-a jarcento danke al nupto al la [[dinastio Wettin]]. De 1485 ĝi troviĝis inter la [[ernestaj duklandoj]]. En la jarcentoj 15-a kaj 16-a Koburgo estis etapa celo por vojaĝantoj kaj komercistoj de sur la ŝoseo inter [[Nurenbergo]] tra [[Bamberg]] norden. Kiam regis duko [[Johano Ernesto (Saksio-Koburgo)]] la rezidejo lokiĝis envalen disde la [[citadelo de Koburgo|monta fortreso]]: ĉi-loke loĝis [[Marteno Lutero]] dum la dieto de [[Augsburg]] en 1530. Eĉ dum la [[Tridekjara milito]] la citadelo ankoraŭ plene funkciis kiam repuŝiĝis en 1632 brave la atakojn de [[Johann von Aldringen]] kaj [[Albrecht von Wallenstein]] kaj devis kapitulaci nur post kvar monatoj da sieĝado fare de la imperiestra generalo [[Guillaume de Lamboy]]. En 1641 Koburgo fariĝis parto de [[Saksio-Altenburg]]. De 1835 ĝi estis rezidejo de la linio [[Saksio-Koburgo]], de 1826 de [[Saksio-Koburgo kaj Gotao]].<ref>[http://www.zeno.org/nid/20006909663 "Koburg"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 11, Leipzig 1907, p. 209-210</ref> == Homoj rilataj la Koburgo== {{div col|2}} * [[Emil Rädlein]], instruisto * [[Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko *[[Francisko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]], duko * [[Frederiko Joŝija (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]], feldmarŝalo * [[Friedrich Hofmann]] * [[Fritz Lütkemeyer]], teatrodekoraciisto kaj kulisfabrikanto * [[Johann Adolf von Schultes]], regionhistoriisto *[[Johano Ernesto (Saksio-Koburgo)]], unua memstara duko koburga *[[Johann Heinrich Pertsch]], klasika filologo kaj pastoro *[[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]], duko * [[Justus H. Ulbricht]], historiisto * [[Paul Crusius]], teologo kaj matematikisto * [[Wilhelm Pertsch]] {{div col end}} ==Vidindaĵoj== {{div col|2}} *[[Citadelo de Koburgo]] *[[Eckardtsturm]] *[[Edinburga Palaco]] *[[Juda Pordego (Koburgo)|Juda Pordego]] *[[Kapelo Sankta Nikolao (Koburgo)|Kapelo Sankta Nikolao]], prakatolika *[[Kastelo Callenberg]] *[[kastelo Ehrenburg (Koburgo)|Kastelo Ehrenburg]] *[[Kortega Ĝardeno (Koburgo)|Kortega Ĝardeno]] *[[Monstampista Domo (Koburgo)|Monstampeja Domo]] *[[Naturscienca Muzeo de Koburgo|Naturscienca Muzeo]] *[[Preĝejo Sankta Aŭgusteno (Koburgo)|Preĝejo Sankta Aŭgusteno]], katolika * [[Preĝejo Sankta Kruco (Koburgo)|Preĝejo Sankta Kruco]], protestantisma *[[Preĝejo Sankta Maŭrico (Koburgo)|Preĝejo Sankta Maŭrico]], protestantisma ĉefa kirko *[[Preĝejo Savinto (Koburgo)|Preĝejo Savinto]], protestantisma kaj eksa tombeja *[[Rajdejo koburga]] *[[Rosenau-burgo (Koburgo)|Rosenau-burgo]] {{div col end}} ==Servoj== {{div col|2}} *[[Altlernejo de Koburgo]] *[[Ernesta farmo (Koburgo)|Ernesta farmo]] *''[[Ernestinum (Koburgo)|Ernestinum]]'', gimnazio *''[[Gymnasium Albertinum]]'' *''[[Gymnasium Alexandrinum]]'' *''[[Gymnasium Casimirianum]]'' *[[Kastelo Hohenfels]], faklernejo *[[Landa Biblioteko de Koburgo]] *[[Landa Teatro de Koburgo]] *[[Koburga Magistratejo]] (administradejo kaj butikaro) *[[Koburga urba biblioteko]] *[[Rozĝardeno de Koburgo]], ripozumejo kun kongresejo *[[Rückert-Premio (Koburgo)|Rückert-Premio]] *[[Sambofestivalo de Coburg|Sambofestivalo]] {{div col end}} == Bildaro == <gallery perrow=2 widths=200px> Dosiero:Coburg-Moriz1.jpg|<center>Maŭrico-kirko Dosiero:Veste Coburg 2005.jpg|<center>fortikaĵo Coburg </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Administra divido de Bavario}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Coburg| ]] m8kszuyeop044w6j1ybslffo0e7lzpv 0 105287 9491407 9459668 2026-10-11T06:04:38Z Д.Ильин 70105 9491407 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita kvaredro |hi = 2 |vbildo = Truncated tetrahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncatedtetrahedron.svg |duala_bildo = Triakistetrahedron.svg |retbildo = Truncated tetrahedron flat.svg |grupo = [[Kvaredra simetrio|T_d]] |Schl = t{3,3} |duala = [[Trilateropiramidigita kvaredro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 3 |bildo3 = Truncatedtetrahedron.gif |vfiguro = 3.6.6 |edroj_detale = 4{3}+4{6} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated tetrahedron.png |W = 6 |speco1 = |U = 02 |verticoj = 12 |B = Tut |C = 16 |lateroj = 18 |edroj = 8 |K = 07 }} La '''senpintigita kvaredro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 4 regulajn [[seslatero|seslaterajn]] edrojn, 4 regulajn [[triangulo (geometrio)|triangulajn]] edrojn, 12 verticojn kaj 18 laterojn. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita kvaredro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 7\sqrt{3}a^2 \approx 12.1243557a^2</math> :<math>V = \frac{23}{12}\sqrt{2}a^3 \approx 2.71057599a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de la [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita kvaredro centrita je (0, 0, 0) de latera longo <math>\sqrt8</math> estas ĉiuj permutoj de (±1,±1,±3) kun nepara kvanto de plusoj: * (+3,+1,+1), (+1,+3,+1), (+1,+1,+3) * (−3,−1,+1), (−1,−3,+1), (−1,−1,+3) * (−3,+1,−1), (−1,+3,−1), (−1,+1,−3) * (+3,−1,−1), (+1,−3,−1), (+1,−1,−3) Aro de permutoj de (±1,±1,±3) donas verticojn de du intersekcantaj senpintigitaj kvaredroj ([[unuforma pluredra kombinaĵo|unuforma]] [[kombinaĵo de 2 senpintigitaj kvaredroj]]): [[Dosiero:UC54-2 truncated tetrahedra.png|maldekstra|160ra]] {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita kvaredro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita kvaredro (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Kvaredro]] * [[Okedro]] * [[Pligrandigita senpintigita kvaredro]] * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]] de senpintigitaj kvaredroj ** [[Kombinaĵo de 2 senpintigitaj kvaredroj]] ** [[Kombinaĵo de 5 senpintigitaj kvaredroj]] ** [[Kombinaĵo de 10 senpintigitaj kvaredroj]] == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedTetrahedron | titolo = Senpintigita kvaredro}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] roitw7wollb2wp8qlkt41ksy55uxjf8 0 105613 9491408 9459855 2026-10-11T06:04:52Z Д.Ильин 70105 9491408 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita kubo |hi = 2 |vbildo = Truncated cube vertfig.svg |bildo2 = Truncatedhexahedron.svg |duala_bildo = Triakisoctahedron.jpg |retbildo = Truncated hexahedron flat.svg |grupo = [[Okedra simetrio|O_h]] |Schl = t{4,3} |duala = [[Trilateropiramidigita okedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 4 |bildo3 = Truncatedhexahedron.gif |vfiguro = 3.8.8 |edroj_detale = 8{3}+6{8} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 4.png|4]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated hexahedron.png |W = 8 |speco1 = |U = 09 |verticoj = 24 |B = Tic |C = 21 |lateroj = 36 |edroj = 14 |K = 14 }} La '''senpintigita kubo''' aŭ '''senpintigita sesedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 6 regulajn [[oklatero|oklaterajn]] edrojn, 8 regulajn [[triangulo (geometrio)|triangulajn]] edrojn, 24 verticojn kaj 36 laterojn. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita kubo de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 2(6+6\sqrt{2}+\sqrt{3})a^2 \approx 32.4346644a^2</math> :<math>V = \frac{1}{3}(21+14\sqrt{2})a^3 \approx 13.5996633a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita kubo centrita je (0, 0, 0): : (±ξ, ±1, ±1), : (±1, ±ξ, ±1) : (±1, ±1, ±ξ) kie ξ = <math>\sqrt2 - 1</math>. == Rilatantaj pluredroj == La senpintigita kubo ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[okedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] |Senpintigita kubo |[[Kubokedro]] |[[Senpintigita okedro]] |[[Okedro]] |} Ĝi komunigas sian [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|100ra]]<br />[[Granda rombo-sesedro]] (4.8/3.4/3.8/5) | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Granda kubokubo-okedro]] (8/3.3.8/3.4) | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|100ra]]<br />[[Unuforma granda rombokub-okedro]] (4.3/2.4.4) |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita kubo estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated cube.png|100ra]] | [[Dosiero:Biaugmented truncated cube.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₆) | [[Dupligrandigita senpintigita kubo]] (''J''₆₇) |} La senpintigita kubo estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />Senpintigita kubo (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} [[Unuforma pluredra kombinaĵo]]: {| class="prettytable" |[[Dosiero:UC57-5 truncated cubes.png|120ra]]<br />[[Kombinaĵo de 5 senpintigitaj kuboj]] |} == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedCube| titolo = Senpintigita kubo}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] dquztdm46po12ixzk8lrwys6pmwsjhg 0 113801 9491328 9054966 2026-10-10T21:49:14Z ~2026-54442-07 264747 /* Vidu ankaŭ */ 9491328 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Wartburg (apartigilo)}} {{informkesto burgo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Eisenach|Zomo=17}} [[Dosiero:Thuringia Eisenach asv2020-07 img03 view from Wartburg South Tower.jpg|eta|<center>La kastelo Vartburgo]] [[Dosiero:Wartburg-Lutherstube.02.JPG|eta|<center>La Ĉambro de [[Luther]]]] {{Heredaĵo de UNESKO|Germanio}} '''Wartburg''' - estas [[kastelo]] en [[Turingio]], [[Germanio]]. La kastelo troviĝas supre de la urbo [[Eisenach]], ĉe la nord-okcidenta rando de la [[Turingia Arbaro]], je 411 metroj super la marnivelo. Ĝi estis konstruata ĉirkaŭ la jaro [[1067]] danke al la turingia grafo [[Ludoviko la Saltanto]] estante ekde [[1999]] parto de la [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. == Historia signifo == Plo ol iu ajn alia fortikaĵo de Germanio la Wartburg estis ligita al la politika kaj religia [[historio de Germanio]] kaj de [[Mezeŭropo]]. Inter la jaroj 1211 kaj 1227 la nobelino [[Elizabeto de Hungario]], kiu pli poste iĝis kristana [[sanktulino]], vivis ĉi tie. Dum [[1521]] kaj [[1522]] la pro siaj revoluciaj ideoj persekutita religia reformisto [[Martin Luther]] sub la kaŝnomo "kavaliro Jörg" kaŝiĝis en la fortikaĵo kaj ene de nur 11 semajnoj tradukis la [[Nova Testamento|Novan Testamenton]] en la [[germana lingvo|germanan lingvon]], kiu danke al la iom antaŭe en Eŭropo famiĝinta libropresado amase diskonatiĝis, iĝis "la germanlingva libro" kaj en sia lingvouzo konsistigas la bazon de la moderna standarda germana lingvo. La verkisto kaj sciencisto [[Johann Wolfgang von Goethe]] plurfoje tie loĝis, unuafoje dum la jaro [[1777]]. La [[18-an de oktobro]] [[1817]] en la fortikaĵo okazis la unua nacia renkontiĝo de demokratiemaj germanaj studentoj, la "unua vartburga festo". "Dua vartburga festo" okazis dum la jaro de la demokratia revolucio [[1848]]. Tial ne mirigas, ke la loko jam dum la 19-a jarcento konsideriĝis historia monumento. == Artaj kolektoj == Paralele al la refarado de la burgo en la 19-a jarcento iĝis ankaŭ artaj kolektoj orientiĝantaj pri la historiaj de la sekvantaj gravaj epokoj: 12-a/13-a jarcentoj, [[Renesanco]] kaj [[Reformacio]], [[historiismo]]. Ili kovras multajn ĝenrojn. Menciindas la jeno: teksaĵoj el la frua 13-a jarcento kun la montro de la naskiĝo de [[Jesuo]] kaj altvaloraj vandtapiŝoj el la 15-a jarcento (i.a. unu el [[Bazelo]] kun la vivo de Sankta [[Elizabeto de Hungario]]; du pelvoj por manlavo kaj diversaj aliaj aĵoj el [[Limoges]]; ostujo kaj klapaltareto el [[eburo]] de la 12-a/13-a jarcentoj; liuto kaj Wartburg-harpo el 1450; ŝranko kun skulptitaj reliefoj laŭ la modeloj de [[Albrecht Dürer]], [[Lucas Cranach la Maljuna|Lucas Cranach la maljuna]] aŭ Moderno (pseŭdonimo por artisto de ĉ. 1500), unikaĵo mebla el Frankonio; verkoj de [[Tilman Riemenschneider]] kaj de Lucas Cranach la maljuna (i.a. portretoj de la gepatroj de Lutero), juvelokesteto de [[Wenzel Jamnitzer]] kaj kruĉo farita de la potfaristo [[Paul Preuning]] reprezentas la 16-an jarcenton; kompleta kolekto de historiaj manĝilaroj el la 14-a ĝis la 18-a jarcentoj, akirite por la Wartburg en 1843, estas la plej malnova de sia speco en tuta Germanlando; inventaro por la granddukaj loĝadosalonoj el la 2-a duono de la 19-a jarcento donas interesan kaj altkvalitan tratranĉon tra ĉiuj specoj de historiaj ĉiutagaj objektoj. [[Moritz von Schwind]] pentris freskojn pri la vivo de Sankta Elizabeto, pri [[Kantokonkurso je Wartburg]] kaj la landgrafa historio en la restaŭrita palaco. == Famuloj == * En Wartburg naskiĝis [[Beatulo Gertrudo]]. == Vidu ankaŭ == *[[Wartburgfesto]] *[[Azenstacio ĉe Wartburg]] *[[Elizabetputo ĉe Wartburg]] *[[Wartburg_(aŭto)|Wartburg (aŭto)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} *[http://www.wartburg-eisenach.de/frame_st.htm oficiala ttt-ejo pri la kastelo] *[http://www.unesco.de/c_francais/index.htm ttt-ejo pri la germana sekcio de Unesko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060627053638/http://www.unesco.de/c_francais/index.htm |date=2006-06-27 }} *[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/grc/Πύργος_τοῦ_Βάρτμπουργκ Informoj en la malnovgreka] {{Monda heredaĵo en Germanio}} [[Kategorio:Burgoj]] [[Kategorio:Luteranismo]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Kasteloj en Eisenach]] [[Kategorio:Muzeoj en Eisenach]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Eisenach]] ohsf7cpav58gkkt2odnegrdkbtdzs4e 0 126044 9491467 9092184 2026-10-11T09:43:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491467 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FW Marillenknödl1.jpg|eta|330x330ra|Dolĉa knedliko]] '''Knedliko''' estas ĉeĥa nacia manĝo, pastaĵo kuirata en bolanta akvo. La tradicia bohema plado ankaŭ havas fortajn radikojn ĉe la [[sudetgermanoj]], [[aŭstroj]] inkluzive de [[Sudtirolo]], [[bavaroj]] kaj la [[Silezia-germana lingvo|germanlingvanoj de]] [[Silezio]]. Etimologie la vorto devenas de la germana "Knödel", la ĉeĥa sufikso -ik ĉi tie signifas [[diminutivo]]n kiel la Esperanta -et-, ĉar unuopaj knedlikoj estiĝas per tranĉado de granda knedlikego. Iomete salitan farunon oni metas en pladon, enverŝas lakton kun dismiksita ovo kaj dispecigita gisto, per kio estiĝas ne tre densa pasto. Dum la pasto ripozas, oni tranĉas bulkon je malgrandaj pecetoj, enmiksas en la paston kaj formas el ĝi longan cilindroforman knedlikegon 10&nbsp;cm dikan kaj metas ĝin en bolantan salitan akvon. Post 15 minutoj oni turnas ĝin. Kuiritan knedlikegon oni tranĉas minimume je du partoj, por ke povu eliri la vaporo. Poste oni tranĉas diskojn 1–2&nbsp;cm dikajn kaj metas ilin sur teleron (anstataŭ terpomoj aŭ rizo) kiel garnaĵon al [[viando]]. Plie oni almetas iun [[saŭco]]n aŭ [[brasiko]]n. En la vendejoj oni vendas industrie produktatajn knedlikegojn, longajn 30&nbsp;cm (hejme la virinoj kuiras malpli longajn bulegojn, laŭ grandeco de la hejma kaserolo). Do la aĉetata knedlikego estas malvarma, sed freŝa (tiutage kuirita), antaŭ la metado sur la teleron oni varmigas ĝin per [[vaporo]] aŭ en [[mikroonda forno|mikro-onda forno]]. Ŝatataj estas ankaŭ knedlikoj el terpoma pasto, kiu havas formon de bulo, farĉita per pecetoj de [[salamo]], [[lardo]] aŭ plej ofte per [[grivo]]j. Oni manĝas ilin kutime kun kuirita spinaca saŭco. == Variaĵoj == Krom ne dolĉaj knedlikoj, ekzistas ankaŭ '''dolĉaj knedlikoj''' plenigitaj kun fruktoj kiuj estas ĉefe ŝatataj de infanoj. Klasika '''prunknedliko''' estas sana pruno (sen [[vermo]], sen [[putro]], sed kun [[kerno]]), tegita per maldika tavolo de dolĉa pasto, kuirita en bolanta akvo. Unu porcio sur telero enhavas ĉirkaŭ dek tiajn knedlikojn. Oni ilin ankoraŭ surŝutas per muelita papavo miksita kun sukero - kaj bonan apetiton! Alia varianto de dolĉa knedliko estas '''knedlikoj ŝvelintaj, pufiĝintaj'''. Ili estas grandaj kiel tenispilko kaj enhavas aŭ marmeladon (prunan, abrikotan, fragan) aŭ fruktojn mem (kutime kelkajn ĉerizojn aŭ unu abrikoton). Ankaŭ ilin oni ankoraŭ dolĉigas per sukerpapavo. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20070310224438/http://www.radio.cz/es/articulo/81487 Hispanlingva artikolo enhavas bildojn de fruktaj knedlikoj kaj de knedlikoj uzataj kun viando (konkrete kuniklaĵo)] {{projektoj|ReVo=knedlik}} [[Kategorio:Ĉeĥa kuirarto]] ft1ivaxeozu8x97dl9evjr6jf4o5n9q 0 136026 9491306 8881006 2026-10-10T20:57:59Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Checea Română''' (keĉea romana) (hungare: '''Nagykőcse''') estas vilaĝo en Rumanio okcidente de [[Timișoara]] aligita al [[Checea]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 2 478 loĝantojn (rumanoj, serboj, germanoj, ciganoj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1470]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]], ([[Torontál]]). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Unua}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Timiș]] mrr57da42h3v3b2s7ge0ftnhekcktym 0 138409 9491421 8588687 2026-10-11T07:04:52Z Sj1mor 12103 9491421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=UA/RU |mapo lokumilo = Krimeo |zomo=13 }} [[Dosiero:ChufutKale2.JPG|eta|Vidaĵo al la urbo]] [[Dosiero:ChufutKale1.JPG|eta|Maŭzoleo ''Ĝanike-Ĥanim'']] [[Dosiero:Cufut Qale kenassa.jpg|eta|La karaima templo]] '''Ĉufut-Kaleo''' ({{lingvo-ru|Чуфут-Кале}}, {{lingvo-uk|Чуфут-Кале}}, {{lingvo-qr|Çufut Qale}}) estas mezepoka urbo-fortreso en [[Krimeo]], kiu situas sur la teritorio de la [[Baĥĉisaraja distrikto]] de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]], 2,5 km oriente de [[Baĥĉisarajo]]. La nomo venas el la krime-tatara lingvo kaj signifas "juda fortreso" (''çufut'' — judo, ''qale'' — fortikaĵo). La urbo estas konata ankaŭ sub la nomoj ''Ĝufut-Kale'', ''Kirk-Jer'', ''Kirk-Or''. == Historio == La urbo aperis supozeble en la V-VIa jarcentoj p.K. kiel fortikaĵo sur la limoj de la Bizanca teritorio. Eblas, ke tiutempe ĝi nomiĝis ''Fulli'' (la urbo kun tiu nomo menciatas en diversaj fontoj, tamen la historiistoj ne povas difini, kiu el la nun konataj urboj respondas al ĝi). La loĝantaron de la urbo tiutempe konsistigis alanoj (iran-lingvaj triboj de sarmata deveno). Dum frua mezepoko la urbo apartenis al [[kipĉakoj]] (tjurka tribo). Tiutempe la urbo nomiĝis ''Kirk-Or''. En la jaro 1299 la urbo estis konkerita kaj prirabita de la [[Ora Hordo]] sub gvido de emiro ''Nogaj''. En la XIII-XIVaj jarcentoj la urbo estis centro de eta princlando, kiu estis vasalo de la [[Ora Hordo]]. Ekde la XIV jarcento en la urbo ekloĝas [[karaimoj]] (tjurkdevena popolo en Krimeo, konfesanta [[judismo]]n) kaj dum fondo de la Krimea Ĥanlando ili jam konsistigis la pli grandan parton de la loĝantaro de la urbo. ''Kirk-Or'' estis rezidejo de la unua ĥano de sendependa Krimea Ĥanlando ''Ĥaĝi I Geraj''. Post konstruigo de Baĥĉisarajo fare de ''Mengli I Geraj'' la ĥana ĉefurbo estis translokita tien. Dum la tempoj de la [[Krimea Ĥanlando]] la fortikaĵo ''Kirk-Or'' estis la loko de enprizonigo de gravaj militkaptitoj, samloke situis la ŝtata mon-farejo. Ĝuste dum tiu ĉi epoko la urbo ricevis sian nunan nomon Ĉufut-Kaleo (tradukite – ''juda fortreso'') pro tio, ke la karaimoj, loĝantaj tie, konfesis ne islamon, kiel [[krime-tataroj]], sed apartan formon de judismo. La [[karaimoj]] mem nomas la fortreson ''Ĝufut-Kale'' (''Para fortreso'') aŭ simple ''Kale'' (''fortreso''). Post kiam Krimeo iĝis parto de [[Rusa Imperio|Rusia Imperio]] karaimoj iom post iom forlasis la urbon kaj transloĝiĝis en aliajn krimeajn urbojn. Fine de la XIXa jarcento Ĉufut-Kaleo estis jam plene forlasita. En la fortikaĵo restis nur la familio de la gardisto. Nuntempe la tuta fortreso estas granda muzeo sub klara ĉielo. == Nuntempo == Nun la pli granda parto de la urbo prezentas ruinojn. En la okcidenta, la plej antikva parto de la urbo, konserviĝis multaj mastrumaj kavernoj, elĉizitaj en la rokoj. Konserviĝis ankaŭ la ruinoj de la moskeo kaj maŭzoleo de ''Ĝanike-Ĥanim'' (filino de la Orhorda ĥano ''Toĥtamiŝ''), konstruita en 1437. Restis ankaŭ du karaimaj temploj (''kenasa''-oj) kaj unu bieneto, konsistanta el du domoj. La temploj estas nun restaŭrataj de la karaima komunumo, kaj en la bieneto estas prezentita la ekspozicio pri la karaima kulturo. La fortreso Ĉufut-Kaleo estas fama kaj populara vidindaĵo de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo|Krimeo]], ĉiujare vizitata de miloj da homoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Krimeo]] [[Kategorio:Vidindaĵoj de Krimeo]] [[Kategorio:Baĥĉisaraja regiono]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo]] 08cq0phj13f0d6ta19sz55yosgfsh3f 0 163703 9491499 9405366 2026-10-11T11:38:54Z ~2026-54755-43 264775 9491499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Voynich-manuskripto''' [vojniĉ] estas mistera skribaĵo, kies aĝo, deveno kaj aŭtoro estas nekonataj. Ĝi havas formaton de [[kodekso]] kaj la paĝoj estas el [[pergameno]]. Nek la [[alfabeto]], nek la [[lingvo]], nek eĉ la temo de la manuskripto estas ĝis nun konataj. Oni plej ofte supozas, ke ĝi estis verkita inter la jaroj [[1450]] kaj [[1520]]. Laŭ karbona analizado de 2009, la pergameno mem estiĝis en 1404-1438.[[Dosiero:Voynich manuscript bathtub2 example 78r cropped.jpg|dekstre|eta|Ilustrita paĝo de la manuskripto de Voynich]]La nomo de la manuskripto devenas de unu el ĝiaj posedantoj, [[Michał Wojnicz]], kiu aĉetis ĝin en la jaro [[1912]] de la [[jezuitoj]] de [[Frascati]], urbo apud [[Romo]]. Konservas la manuskripton ekde [[1969]] la ''Biblioteko Beinecke'' de la [[universitato Yale]]. Laŭ lastaj esploroj de [[Gordon Rugg]], la manuskripto povus esti trompaĵo. La manuskripto estis unuafoje publikigita de la franca eldonisto, Jean-Claude Gawsewitch, en oktobro [[2005]], por ke la publiko povu vidi la misteran tekston kaj la enigmajn bildojn. == Priskribo == La Voynich-manuskripto enhavas 234 paĝojn 15 cm longajn kaj 23 cm altajn. Ili estas el [[veleno]] (haŭto de [[mortnaskita]] bovido) kaj laŭ la paĝnombrado mankas 42 paĝoj. Ŝajnas, ke tiuj paĝoj jam mankis, kiam Voynich aĉetis la manuskripton en [[1912]]. Kelkaj paĝoj estas grandformataj, falditaj, tiel formantaj subpaĝojn. [[Ansero|Anser]][[plumo]] utiliĝis por skribi la tekston kaj desegni la konturojn de la figuroj. Kelkaj koloroj estis aldonitaj malnetaj, verŝajne post la verkado de la teksto. Ĝi enhavas multajn desegnaĵojn (pri [[plantoj]], homa [[anatomio]], bestaj signoj kaj stelsimboloj) kaj tekstojn en nekonataj skribsistemo kaj lingvo. === Ilustraĵoj === La ilustraĵoj de la manuskripto donas nur malmultajn indikojn pri la detala enhavo, sed ebligas identigon de seso da sekcioj pri diversaj temoj kun varia stilo. Krom la lasta sekcio, kies enhavo estas nur teksta, preskaŭ ĉiuj paĝoj enhavas almenaŭ unu ilustraĵon. La sekcioj kaj iliaj nunaj nomoj estas: * ''[[Herbario]]'': ĉiu paĝo enhavas unu planton, foje du kaj akompanan tekston. La tuto estas prezentita laŭ stilo de tiamaj eŭropaj herbokolektoj. Kelkaj partoj estas pligrandigoj kaj plibonigitaj versioj de desegnaĵoj el la parto ''[[farmakologio]]'' (vidu malsupre). * ''[[Astronomio]]'': [[astro]]diagramoj, kiaj [[suno]]j, [[luno]]j kaj [[stelo]]j supozigas, ke la teksto temas pri [[astrologio]] kaj [[astronomio]]. Serio de 12 diagramoj reprezentas la simbolojn de la [[konstelacio]]j [[zodiako|zodiakaj]] (du [[fiŝo]]j por la konstelacio de la [[Fiŝoj (konstelacio)|Fiŝoj]], [[virbovo|bovo]] por la konstelacio de la [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]], [[soldato]] kun [[arbalesto]] por la konstelacio de la [[Sagitario]], ktp.). Ĉiun simbolon ĉirkaŭas precize 30 inaj figuroj, la plej multaj nudaj, kiuj portas stelon kun legendo. La du lastaj paĝoj de tiu sekcio, la [[Akvisto]] kaj la [[Kaprikorno (konstelacio)|Kaprikorno]] estas perditaj. La paĝoj de la [[Ŝafo (konstelacio)|Ŝafo]] kaj de la [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]] estas dividitaj je du paroj de skemoj kun po 15 steloj. Iuj el tiaj desegnaĵoj troviĝas sur elfaldeblaj paĝoj. * ''[[Biologio]]'' aŭ ''[[banoterapio|balneoterapio]]'': densa teksto kun desegnaĵoj reprezentantaj ĉefe nudajn virinojn, kiuj baniĝas en basenoj aŭ naĝas tra tubaro. La formo de tiu tubaro similas al [[organo]]j. Iuj virinoj portas [[krono]]jn. * ''[[Kosmologio]]'': cirklaj diagramaj, kies signifo ne klaras. Tiu sekcio havas elfaldeblajn partojn. Unu el ili havas la grandecon de ses paĝoj kaj sur ĝi estas mapoj de 9 "insuloj" kunigitaj per vojoj, [[kastelo]]j kaj (eble) [[vulkano]]. * ''[[Farmakologio]]'': pluraj desegnaĵoj de plantoj kun legendo. La ilustraĵoj montras partojn de la plantoj (radikoj, folioj, ktp.), tial tiu parto similas al gvidlibro por [[apotekisto]]. La aĵoj en la marĝenoj similas al la potoj uzitaj de la tiamaj apotekistoj. La paĝoj enhavas nur kelkajn paragrafojn da teksto. * ''[[Recepto]]j'': multaj, sufiĉe mallongaj paragrafoj, ĉiu el ili markita de [[tipografio|tipografia]] simbolo en formo de floro aŭ stelo. === Teksto === [[Dosiero:Voynich.png|maldekstre|eta|Tekstoparagrafo]] La teksto estas evidente verkita demaldekstre al dekstro kun neegala dekstra marĝeno. La plej longaj sekcioj estas dividitaj en paragrafoj, kaj foje estas tipografaj simboloj en la maldekstra marĝeno. Videblas nenia interpunkcia signo. La skribo estas flua kaj ŝajnigas, ke la skribanto komprenis tion, kion li skribis dum la verkado. Ne ŝajnas, ke la literoj estis kunmetitaj unu post la alia (signo de malfacila [[ĉifrado]]). Tamen la skribo ne estas ĉiam bela, foje la aŭtoro alproksimigis la liniojn pro manko de spaco. Tio ĉefe videblas en la parto "receptoj" kun ondoforma teksto, kiu evidentigas, ke la skribinto verŝajne ne estis profesiulo. La teksto enhavas pli ol 170.000 glifojn, disigitaj kutime unu de la alia de malgrandaj interspacoj. La plej multaj el tiuj glifoj konsistas el unu aŭ du strekoj. Spertuloj ne interkonsentas pri la [[alfabeto]] uzita, ĉar iuj glifoj similas. Oni tamen opinias, ke la alfabeto de la Voynich-manuskripto konsistas el inter 20 kaj 30 signoj. Kelkaj nekutimaj literoj aperas ie, oni nombras dekduon da tiaj. Pli larĝaj spacoj dividas la tekston en ĉirkaŭ 35.000 vortojn de varia longo. Ŝajnas, ke la teksto havas fonetikajn kaj ortografiajn regulojn: iuj literoj aperas en ĉiu vorto (kiel vokaloj), iuj neniam sekvas aliajn, aliaj foje aperas duoble. Frekvenca analizo montras ecojn similajn al naciaj lingvoj. Ekzemple la frekvenco de la vortoj sekvas la [[leĝo de Zipf|leĝon de Zipf]] kaj la [[entropio]] (kvanto de informo) de ĉiu vorto estas je 10 [[bito]]j, kio similas al tekstaj [[angla]]j aŭ [[latina]]j. Iuj vortoj aperas nur en apartaj partoj aŭ sur kelkaj paĝoj, aliaj troviĝas tra la tuta manuskripto. Ripetoj ene de la ilustraĵlegendoj estas maloftaj. En la sekcio "herbario" la unua vorto de ĉiu paĝo aperas en neniu alia loko, ĝi povus do esti la nomo de la ilustrita planto. Rilate al aliaj aferoj, la lingvo de la manuskripto de Voynich malsimilas de eŭropaj lingvoj. Ekzemple ekzistas preskaŭ neniu vorto kun pli ol 10 simboloj, kaj preskaŭ neniu kun malpli ol tri literoj. La pozicio de la literoj ene de la vortoj estas strangaj: iuj literoj aperas nur komence de vorto, aliaj nur je la fino, kaj aliaj nur en la mezo. Tio troveblas en la [[araba alfabeto]], sed nek en la [[cirila alfabeto|cirila]], nek en la [[greka alfabeto|greka]], nek en la [[latina alfabeto]]j. La teksto ŝajnas enhavi pli da [[redundo]] ol la plej multaj eŭropaj lingvoj. Iuj vortoj aperas trifoje sinsekve (en Esperanto, tio estus ekzemple "kaj kaj kaj"). Vortoj, kiuj malsimilas per nur unu litero, troviĝas relative grandnombre. La libro estas verkita en nekutima tiparo, kiu parte enhavas konatajn literojn, sed apud ĝi estas nekonataj literaj formoj. Entute, tamen, la alfabeto devas esti deĉifrita kiel [[latina alfabeto]] kaj enhavi ĉiujn literojn de A ĝis Z. Multaj oftaj karakteroj mankas hodiaŭ, sed estas, laŭ ''Gerard Cheshire'', romanisto de la [[universitato]] de [[Bristol]], pluraj indikoj ke enestas [[diftongo]]j aŭ triftongoj. En kontribuo en la scienca revuo «Romance Studies» de aprilo [[2019]],<ref>[[d:Q63866296|''The Language and Writing System of Voynich Explained'' en la scienca revuo «Romance Studies» de aprilo 2019 en vikidatumoj]]</ref><ref>[https://www.express.co.uk/news/uk/1127713/Voynich-manuscript-cracked-Dr-Gerard-Cheshire-bristol-university-proto-romance ''World’s most mysterious text cracked by Bristol expert'' ("la monda plej mistera manskripto deĉifrita fare de bristola fakulo")], de la 15-a de majo 2019 en la brita gazeto ''[[Daily Express]]'' ({{en}})</ref> li prezentas novan interpreton de la teksto. La teksto laŭ liaj deduktoj estas verkita en [[pralingvo|pra]]-latinida, perdita lingvo, kiu miksas vulgaran latinan kun elementoj de diversaj aliaj lingvoj parolataj en la Mediteraneo en la frua Mezepoko.<ref>[https://www.nzz.ch/feuilleton/ein-altes-buch-redet-ist-das-voynich-manuskript-entschluesselt-ld.1482099 ''Ein altes Buch beginnt zu reden: Ist das rätselhafte Voynich-Manuskript entschlüsselt?'' ("Malnova libro ekparolas: ĉu la enigma Voynich-manuskripto deĉifriĝis?")] de la 15-a de majo 2019 en la svisa gazeto [[NZZ]] ({{de}})</ref> == Historio de la manuskripto == Ĉar oni ne komprenas la tekston kaj la [[Universitato Yale]] ne permesas [[Karbono 14|radiokarbonan analizon]] de la manuskripto, oni povas nur supozi la originon de la verkaĵo. Laŭ la [[hararanĝo]]j, la vestaĵoj kaj du kasteloj videblaj en la manuskripto, oni plej ofte supozas ĝin eŭropdevena kaj taksas ĝian estiĝon inter [[1450]] kaj [[1520]]. La unua konata posedanto de la manuskripto estis iu Georg Baresch, [[Alkemio|alkemiisto]] vivanta en [[Prago]] dum la [[17-a jarcento]]. Ŝajne jam li ne sciis pli ol ni nuntempe pri la deveno de manuskripto. Li eksciis poste, ke [[Athanasius Kircher]], jezuita sciencisto de la roma kolegio, publikigis [[kopta]]n (etiopan) vortaron kaj scipovis legi egiptajn hieroglifojn. Li sendis al li kopion de parto de la manuskripto al Romo (dufoje) petante komenton. La letero adresita al Kircher el la jaro [[1639]], trovita antaŭ nelonge de René Zandbergen, estas la plej malnova mencio de la manuskripto. Oni ne scias, ĉu Kircher respondis, sed ŝajnas, ke li interesiĝis sufiĉe pri la manuskripto por provi akiri ĝin. Baresch ŝajne rifuzis. Post lia morto ricevis la manuskripton lia amiko [[Johannes Marcus Marci]], tiam estro de la [[Prago|Praga]] [[Universitato de Karolo]], kaj sendis ĝin al Kircher, kiu estis lia longtempa amiko kaj korespondanto. La letero de Marci el la jaro [[1666]] troviĝas ankoraŭ kun la manuskripto. Ĝi indikas, ke ĝi estis aĉetita kontraŭ 600 oraj [[talero]]j de la imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]], kiu opiniis ĝin verko de [[Roger Bacon]]. Ĉar sur la unua paĝo aperas apenaŭ legebla nomo de ''Jacobj `a Tepenece'', oni supozas, ke la libron kontrolis aŭ posedis la [[kortego|kortega]] [[apotekisto]] [[Jakub Horcicky de Tepenec]]. Trovita letero pruvas, ke la libron aĉetis kaj posedis la [[romio|romia]] [[imperiestro]] [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]]. Tiel eble la kemiisto kaj apotekisto nur kontrolis la libron (iam post [[1608]]). Laŭ aserto de la imperiestro, la verkon pretigis [[Roger Bacon]], [[franciskanoj|franciskana]] [[historiisto]] el la [[13-a jarcento]].<!-- duoblaĵo al la antaŭa alineo --> Inter [[1666]] kaj [[1870]] la posedantoj estas nekonataj, plej verŝajne la manuskripto estis en la posedo de la [[jezuito]]j. Tion pruvas interalie, ke post kiam la armeo de [[Viktoro Emanuelo la 2-a]] en [[1870]] minacis konfiski ĉiajn ekleziajn posedaĵojn<ref>Laŭ la esploroj de [[Xavier Ceccaldi]] kaj aliaj, multaj libroj estis haste transportitaj ĵus antaŭ tiuj okazaĵoj.</ref>, la [[Vatikano]] tuj transdonis la posedaĵojn al membroj de la fakultato, ĉar privatan posedaĵon ne minacis la konfiskado fare de la [[italio|itala]] ŝtato. Oni transdonis ankaŭ la manuskripton de [[Athanasius Kircher]] al [[Pierre Jean Beckx]] (la manuskripto enhavas ankoraŭ lian [[ekslibriso]]n), estro de la jezuitoj kaj samtempe universitatestro. La privata biblioteko de Beckx estis translokita al la ''Villa Mondragone'' ([[Frascati]]), granda palaco proksime al [[Romo]], aĉetita de la jezuitoj en [[1866]]. Ĉirkaŭ [[1912]] la roma kolegio decidis vendi – tre diskrete – kelkajn posedaĵojn. [[Wilfrid Michael Voynich]] aĉetis 30 manuskriptojn, inter kiuj estis tiu, kiu nun portas lian nomon. Post la morto de Voynich en [[1930]] lia edzino Ethel kaj la sekretariino Anne Nill heredis la manuskripton. Post la morto de Ethel en [[1960]] Anne Nill iĝis la sola posedanto. En [[1961]] ŝi vendis la manuskripton por 25.000 [[Usona dolaro|US$]] al la librokomercisto Hans P. Kraus. Tiu ĉi volis kun profito pluvendi ĝin, sed pro manko de aĉetantoj li donacis la manuskripton en [[1969]] al la [[Universitato Yale]], kie ĝi nun videblas en la ''Beinecke Rare Book & Manuscript Library''. == Teorioj == [[Dosiero:Voynich EVA.png|dekstre|eta|600ra|La literoj de la manuskripto kaj ebla respondaĵo latin-alfabeta]] Ekzistas teorioj de diversaj personoj pri la aŭtoro kaj enhavo de la manuskripto: * Wilfrid Voynich: La aŭtoro estis – laŭ letero de Marci – [[Roger Bacon]]. Plua posedanto estis angla [[mistikulo]] kaj [[matematikisto]] [[John Dee]], kiu vendis la libron al Rudolfo la 2-a. * William Romaine Newbold: Li evoluigis teorion de la mikroskribo. Li legis malnovgrekajn simbolojn, kiuj pruvis ne nur aŭtorecon de Bacon, sed ke li posedis mikroskopon kaj konis la andromedan nebulon. La mikroskribo vere ne ekzistas, li vidis nur neregulaĵojn sur la papero. * Hugh O'Neill: O'Neill rimarkis sunfloron (p. 93) kaj hispanan pipron (p. 101), kiuj alvenis el Ameriko, tiel Roger Bacon ne estis aŭtoro de la manuskripto. * William Friedman: Laŭ [[William Friedman]], ĝi estis frua provo je arta kaj universala lingvo. Lia grupo uzis eĉ komputilon, sensukcese (1962–63). * Prescott Currier: Li konstatis, ke la manuskripto havis minimume du verkistojn. * Gordon Rugg: Laŭ esplorrezultoj, publikigitaj en decembro 2003, temas pri mezepoka [[ĉarlatano|ĉarlatanaĵo]] kaj la teksto ne havas sencon. === Pri la aŭtoro === ==== Roger Bacon ==== [[Dosiero:Roger-bacon-statue.jpg|eta|Roger Bacon]] La letero sendita en [[1665]] de Marci al Kircher indikas, ke laŭ lia amiko [[Raphael Sobiehrd-Mnishovsky]] la manuskripton aĉetis [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]]. Tiu letero sugestas, ke Rudolfo (aŭ eble Mnishovsky) opiniis, ke la aŭtoro estis la angla [[filozofo]] kaj [[alkemiisto]] [[Roger Bacon]] ([[1214]]–[[1294]]). Eĉ se Marci mencias dubojn rilate al tiu aserto, Voynich serioze traktis tiun teorion kaj provis pruvi ĝin. La konvinko de Voynich ege influis la sekvajn provojn analizi kaj deĉifri la manuskripton. La usonano William Newbold laboris dum du jaroj pri la manuskripto kaj konkludis, ke la aŭtoro estis Bacon, sed li mortis en [[1926]] kaj ne povis defendi sian teorion, kiu estis multe kritikata poste. Spertuloj konantaj la verkon de Bacon, kiuj ekzamenis la manuskripton kategorie, forĵetis tian teorion. Indas mencii ankaŭ, ke Raphael Mnishovsky mortis en [[1644]] kaj ke la aĉeto de la manuskripto fare de Rudolfo la 2-a certe okazis antaŭ ties abdiko en [[1611]], do 55 jarojn antaŭ la letero de Marci. ==== John Dee ==== [[Dosiero:John Dee Ashmolean.jpg|eta|maldekstre|John Dee]] La supozo, ke Roger Bacon estis la aŭtoro, kondukis Voynich al la konkludo, ke la persono, kiu vendis la manuskripton al Rudolfo, povis esti nur [[John Dee]]. Dee estis [[matematikisto]] kaj [[astrologo]] de la kortego de la reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)]], kiu posedis grandan kolekton de la manuskriptoj de Bacon. Dee kaj lia [[mediumo]] [[Edward Kelley]] loĝis en [[Bohemio]] jam de pluraj jaroj, kiam ili esperis vendi siajn servojn al la imperiestro. Tamen la detalegaj agendoj de Dee ne mencias tion kaj ŝajnigas tian teorion sufiĉe nekredebla. Ĉiukaze, se la aŭtoro de la manuskripto de Voynich ne estas Bacon, la rilato al Dee malaperas. Aliflanke, Dee mem eble verkis ĝin kaj aŭdigis la onidiron, ke ĝi estis originala verko de Bacon. Tion li eble farintus por pli bone vendi la manuskripton poste. ==== Edward Kelley ==== [[Dosiero:Edward Kelley (49012206).jpg|eta|Edward Kelley]] La kunulo de Dee en [[Prago]], [[Edward Kelley]], estis alkemiisto eksterordinara. Li anoncis sian kapablon transformi [[kupro]]n en [[oro]]n pere de sekreta pulvoro, kiun li trovis en [[episkopo|episkopa]] tombo en [[Kimrio]]. Li ankaŭ asertis esti kapabla alvoki [[anĝelo]]jn tuŝante [[Kristala globo|kristalan globon]] kaj konversaciadi kun ili. Dee raportas tiajn faktojn en siaj manuskriptoj. La lingvo de la anĝeloj estis la [[ĥanoĥa]], laŭ [[Ĥanoĥo]], la biblia patro de [[Metuŝelaĥ]]. Laŭ legendo, Kelley vojaĝis kun anĝeloj kaj klarigis pri tiu vojaĝo en la [[libro de Ĥanoĥo]]. Pluraj personoj sugestis, ke Kelley, ĉar li inventis la libron de Ĥanoĥo por trompi Dee-n, ankaŭ eble fabrikis la manuskripton de Voynich por vendi ĝin al la imperiestro (kiu jam pagis lin pro liaj supozitaj alkemiistaj talentoj). Tamen, se Roger Bacon ne estas la aŭtoro de la verko, tiam la ligo inter Kelley kaj la manuskripto de Voynich estas same malforta kiel tiu rilate al Dee. ==== Wilfrid Voynich ==== Voynich mem estis suspektita pri verkado de la manuskripto. Kiel komercisto de malnovaj libroj li disponis la ilojn kaj sciojn necesajn por inventi manuskripton erare atribuatan al Roger Bacon. Tia manuskripto reprezentis grandan monsumon kaj la financaj kialoj eble estis sufiĉaj por krei tian malveraĵon. Tamen oni ŝajne forĵetis tian teorion, ĉar la letero de Baresch al Kircher el la jaro [[1639]], retrovita antaŭ nelonge de René Zandbergen, estas la unua mencio de la manuskripto trovita ĝis nun. ==== [[Jacobus Sinapius]] ==== [[Dosiero:Jacobus Sinapius.jpg|eta|maldekstre|Jakub Horcicky de Tepenec ([[Jacobus Sinapius]], latine)]] Foteca kopio de la unua manuskripto, realigita de Voynich ĉirkaŭ [[1921]] montras kelkajn aldonaĵojn preskaŭ nevideblajn, kiuj estis forviŝitaj. Danke al ''kemiaĵo''j oni plividebligis la tekston kaj legeblis la nomo de ''Jacobj `a Tepenec''. Temas pri Jakub Horcicky de Tepenec, [[Jacobus Sinapius]] en la ''latina''. Tiu fakulo pri herboj estis la persona kuracisto de la imperiestro Rudolfo la 2-a kaj okupiĝis ankaŭ pri ties ĝardenoj. Voynich kaj aliaj post li, konkludis laŭ tiu "subskribo", ke Jacobus posedis la verkon antaŭ Baresch. Tia malkovro plifortigas la rakonton de Raphael Mnishovsky. Aliaj subtenas, ke Jacobus mem estis la verkinto de la manuskripto. Tamen restas unu dubo pri tiu teorio: la de la manuskripto forviŝita subskribo ne korespondas al la aliaj konataj subskriboj de Jacobus, kiel ekzemple tiu malkovrita de [[Jan Hurich]] en iu dokumento. Tute eblas, ke tiu surskribo sur la dekstra paĝo ''F1'' estis de bibliotekisto aŭ de iu alia, kiu studis aŭ posedis la libron. Kiam vivis Kircher, Jacobus estis la nura alkemiisto aŭ doktoro ĉe la kortego de Rudolfo la 2-a, al kiu oni dediĉis tutan paĝon en la historilibroj de la jezuitoj. Ekzemple apenaŭ menciiĝas [[Tycho Brahe]]. La uzo de la kemiaĵoj tiom damaĝis la velenon, ke la subskribo nun apenaŭ videblas. Eblas, ke Voynich mem faris kaj damaĝis tiun subskribon por fortigi la teorion pri la aŭtoreco de Roger Bacon, malhelpante tiel eblajn kontraŭkontrolojn. ==== Jan Marci ==== [[Dosiero:Jan_Marcus_Marci.jpg|eta|dekstre|Jan Marci]] [[Jan Marek Marci|Jan Marci]] renkontiĝis kun Kircher, kiam li gvidis delegacion de la Universitato Karola al Romo en la jaro [[1683]]. Dum la sekvaj dudek sep jaroj la du kleruloj interŝanĝis grandegan kvanton da sciencaj leteroj. La vojaĝo de Marci celis la sendependecon de la Universitato Karola kontraŭ la jezuitoj. Tiuj estris la kolegion Clementinum, kiu estis rivalo al la universitato. Malgraŭ la klopodoj, la du estis fine kunigitaj sub la regado de la jezuitoj. En tia religie kaj politike streĉa etoso Marci eble verkis la leterojn de Baresch kaj pli poste la manuskripton de Voynich por venĝi kontraŭ Kircher, kiu favoris la jezuitojn. La personeco de Marci kaj liaj scioj ebligis lin realigi la verkojn. Kircher certis, ke li havis la scion, li estis pli konata pro siaj eraroj ol pro sia genio. Kircher estis do facila celo kaj oni jam ridis pri li, kiam [[Andreas Müller (Orientalisto)|Andreas Müller]], fakulo pri [[orientalistiko]] preparis por li manuskripton "devenan" el [[Egiptio]], kies enhavo estis vole sen iu ajn signifo. Müller petis Kircher traduki ĝin. Kircher sendis kompletan tradukon, kio misfamigis lin. Menciindas, ke la nuraj pruvoj de la ekzisto de Georg Baresch estas la tri leteroj senditaj al Kircher: unu fare de Baresch ([[1639]]) kaj du fare de Marci (ĉirkaŭ unu jaron poste). La korespondado inter Marci kaj Kircher ĉesis en [[1665]]. Tamen tiu teorio baziĝas je la malamo de Marci kontraŭ la jezuitoj kaj tia sento estas nura supozo: Marci estis fervora katoliko, li mem studis por fariĝi jezuito kaj iom antaŭ sia morto en [[1667]] li estis nomumita honora membro de la ordeno. ==== Raphael Mnishovsky ==== [[Dosiero:Raphael_Mischowsky_de_Sebuzina.jpg|dekstre|eta|Raphael Mnishovsky]] [[Raphael Sobiehrd-Mnishovsky]], amiko de Marci, estis [[kriptografiisto]] kaj ŝajne inventis ĉifradometodon nedeĉifreblan (ĉirkaŭ [[1618]]). La manuskripto povus esti montraĵo de la sistemo de Mnishovsky. Tiel Baresch estintus la "[[kobajo]]" por la deĉifrado. Post la publikigo de la libro de Kircher pri la [[kopta lingvo]] Raphael opiniintus, ke trompi jezuiton estus pli grava afero ol trompi Baresch. Li petintus tial la alkemiiston kontakti Kircher-on kaj motivigi lin danke al inventita historio pri Roger Bacon. Tamen nenia pruvo ekzistas por tiu teorio. ==== Anthony Ascham ==== En la [[1940-aj jaroj]] la doktoro Leonell Strong, esploristo pri kancerologio kaj libertempa [[kriptologo]], provis deĉifri la manuskripton de Voynich. Strong subtenis, ke la solvo de la manuskripto bazis je ''"stranga duobla sistemo kun aritmetikaj progresoj de multobla alfabeto"''. Li asertis, ke la teksto deĉifrita korespondis al manuskripto el la [[16-a jarcento]] de la angla aŭtoro [[Anthony Ascham]]. Ascham publikigis ''A Little Herbal'' en [[1550]]. La manuskripto de Voynich ja enhavas sekcion, kiu similegas al herbario, sed la teorio de Strong ne klarigas, kiel Ascham akiris la necesajn konojn pri kriptografio kaj literaturo por verki la manuskripton. ==== Pluraj aŭtoroj ==== [[Prescott Currier]], kriptografo de la usona mararmeo, kiu laboris pri la manuskripto dum la [[1970-aj jaroj]], rimarkis, ke la paĝojn de la parto ''herbario'' oni povis disigi en du grupojn ''A'' kaj ''B'' kun apartaj ecoj kaj skriboj malsamaj. Li tial konkludis, ke la Voynich-manuskripto estis la verko de pluraj aŭtoroj, kiuj uzis dialektojn aŭ ortografion malsamajn. Tamen lasttempaj esploroj ne plu konsentas kun tia teorio. Fakulo pri skribo, kiu ekzamenis la manuskripton, trovis ununuran skribon en la tuta verko. Vidinte ĉiujn partojn de la manuskripto oni vidas, ke la stilo de la folioj iompostiome evoluas, kaj la partoj ''A'' kaj ''B'' trovitaj de Currier estas la du finaĵoj de tiu evoluo. Tio signifas, ke la du sekcioj de la herbario estis eble verkitaj je periodoj tre malsamaj. === Pri la enhavo kaj celo === La ĝenerala impreso de la manuskripto estas, ke ĝi servis kiel referenco por mezepoka medicino aŭ [[farmakopeo]]. La enhavo de strangaj ilustraĵoj estigis la plej frenezajn teoriojn pri la deveno de la manuskripto kaj la celo de la aŭtoro, nur kelkaj el ili estas listigitaj ĉi tie: ==== Herbario ==== La unua sekcio de la manuskripto rilatas videble al plantoj kun slipoj enhavantaj la ilustraĵojn de plantoj. Nur kelkajn specimenojn oni identigis sendube, malgraŭ serĉadoj en aliaj tiamaj herbarioj. Inter la plantoj plej facile rekoneblaj estas [[violo]] kaj [[filiko]]. La skemoj de la parto ''biologio'' estas pli detalaj ol tiuj de la parto ''farmakologio''. Mankaj partoj estis plenigitaj per multo da neprobablaj detaloj. Fakte la plejmulto de tiuj plantoj ŝajnas esti hibridoj: radikoj de unu specio konektitaj al tigo kaj folioj de alia kaj fine floroj de tria specio. Brumbaugh opiniis, ke unu de la ilustraĵoj prezentis [[helianto]]n (''helianthus annuus''), kiu devenis el Ameriko. Tiu indiko ebligus situi pli detale la daton de la verkado de la manuskripto. Sed la simileco kun la reala planto estas malgranda, ĉefe se oni komparas la ilustraĵon al sovaĝaj specioj de heliantoj. Aldone la skalo ne estas konata, do malfacilas certigi, ke temas pri helianto kaj ne pri simila specio de la vasta familio de [[asteracoj]] ([[artiŝoko]], [[lekanto]] aŭ [[leontodo]]), kiu ekzistas en la tuta mondo. [[Dosiero:DroseraVoynichManuscriptF56r.jpg|dekstre|eta|La 56-a paĝo de la manuskripto]] Astrologiaj kondiĉoj ofte gravis dum kolektado de herboj, kuracado, ktp. (vidu ekzemple la librojn de [[Nicholas Culpeper]]). Tamen, krom zodiakaj simboloj evidentaj kaj skemo, kiu ŝajnas reprezenti planedojn, neniu ĝis nun sukcesis klarigi la ilustraĵojn pere de astrologiaj tradicioj konataj (aŭ eŭropaj aŭ aliaj). Sergio Toresella, itala fakulo pri herbarioj, proponis, ke la verko estas imitado de kuraclibro enhavanta diversajn sekciojn (astrologio, botaniko, balneoterapio, ktp.) kaj enhavas tekston vole misteran, uzitan de [[ĉarlatano]] por impresi sian klientaron. Li opinias, ke ĝi estis verkita en la nordo de Italio, eble en la regiono de [[Venecio]]<ref>[http://www.ic.unicamp.br/~stolfi/voynich/MyFeelings.html laŭ ic.unicamp.br 1998-12-27] ([http://www.ic.unicamp.br/~stolfi/voynich/97-10-06-top-down analizo de sama aŭtoro]) {{en}}</ref>. ==== Alkemio ==== La basenoj kaj tuboj de la parto ''biologio'' ŝajne indikas rilaton al [[alkemio]], utilan, se la manuskripto enhavus instrukciojn pri la preparado de kuraciloj. Tamen alkemiaj libroj de tiu epoko enhavas la saman bildan lingvon, kie procedoj kaj materioj estas prezentitaj de specifaj bildoj ([[aglo]], [[bufo]], homo entombe, paro enlite, ktp.) aŭ kutimajn tekstajn simbolojn (cirklo kun kruco, ktp.). Nenio tia aperas konvinkive en la Voynich-manuskripto. La manuskripto eble estis mezepoka recepto por krei la [[ŝtono de la saĝuloj|ŝtonon de la saĝuloj]], t.&nbsp;e. la [[eliksiro]]n de eterna vivo. La fluidaĵoj de junaj virgoj, kies ''"vitalajn humorojn"'' oni kaptas, kunmiksaĵo baze de plantoj misteraj, maloftaj aŭ nekonataj, kaj la plej bona pozicio astrologia kunhelpas sukcesi prepari la eliksiron de eterna vivo. Sergio Toresella, fakulo pri malnovaj herbarioj, montris, ke la manuskripto de Voynich eble estis ''alkemia herbario'', kiu tute ne rilatas al alkemio, sed estas pseŭdo-herbario ilustrita per bildoj imagitaj de ĉarlatana kuracisto por impresi siajn klientojn. Ŝajnas, ke tiam ekzistis malgranda familia industrio, kiu verkis tian literaturon, ie en norda Italio. Tamen tiaj libroj estas sufiĉe malsamaj rilate al stilo kaj formato, kaj estas verkitaj en kutima lingvo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Wilfrid Michael Voynich: ''A Preliminary Sketch of the History of the Roger Bacon Cipher Manuscript'' en: ''Transactions of the College of Physicians of Philadelphia'' '''3''' (43): 415–430. * William Romaine Newbold: ''The Cipher of Roger Bacon.'' en: ''Transactions of the College of Physicians of Philadelphia'' '''3''' (43): 431–474 * William Romaine Newbold: ''The Cipher of Roger Bacon. Edited with foreword and notes by Roland Grubb Kent'' University of Pennsylvania Press, Philadelphia 1928 * John Matthews Manly: ''Roger Bacon and the Voynich Manuscript'' en ''Speculum'' 6 (3): 345–391. * John Matthews Manly: ''The Most Mysterous Manuscript in the World.'' ''[[Harper's Monthly|Harper's Monthly Magazine]]'' 143 (1921): 186–197. * Joseph Martin Feely: ''Roger Bacon's Cipher: The Right Key Found.'' Memeldono, Rochester, Novjorko 1943. * Hugh O'Neill: ''Botanical Remarks on the Voynich MS'' en: ''Speculum'' 19 (1944): 126. * Leo Levitov: ''Solution of the Voynich Manuscript: A Liturgical Manual for the Endura Rite of the Cathari Heresy, the Cult of Isis''. Aegean Park Press, Laguna Hills 1987. * Robert S. Brumbaugh: ''The most mysterious manuscript: the Voynich "Roger Bacon" cipher manuscript.'' Southern Illinois Univ. Pr., Carbondale, Ill. 1978. ISBN 0-8093-0808-8 * M. E. D'Imperio: ''The Voynich Manuscript: An Elegant Enigma.'' Aegean Park Press, Laguna Hills 1978. ISBN 0-89412-038-7 * Gerry Kennedy, Rob Churchill: ''Der Voynich-Code. Das Buch, das niemand lesen kann''. Rogner & Bernhard, Berlin 2005. ISBN 3-8077-1009-4 == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Voynich manuscript}} * [[Codex Seraphinianus]] == Eksteraj ligiloj == * [http://beinecke.library.yale.edu/dl_crosscollex/SetsSearchExeĉC.asp?srchtype=ITEM Universitato de Yale: Koloraj skanaĵoj de ĉiuj paĝoj] * [http://www.voynich.com/folios/ Voynich.com: Nigrablankaj skanaĵoj] {{ADLS|2008|34}} <!-- kaj 35 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Misteroj]] [[Kategorio:Manuskriptoj]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Sekplantaroj]] 9e6ankpyg1gedp45sfg275hnty491a3 0 167496 9491420 8589332 2026-10-11T07:04:13Z Sj1mor 12103 9491420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |priskribo de dosiero= |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=UA | tipo1 = reliefo |mapo lokumilo = Krimeo |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Chersonesos ruins.jpg|dekstra|eta|250ra|Ruinoj de Ĥersoneso]] '''Ĥersonesos''' estas ruinejo proksime al [[Sevastopolo]], fondita en la [[6-a jarcento a.K.]] fare de la grekoj. La nomo signifas ''duoninsulo''n. Ĝi estis poste posedaĵo de [[Romio]] kaj la [[Bizanca Imperio]]. La urbon detruis nomada invado fine de la [[14-a jarcento]], oni malkovris la ruinejon nur en [[1827]]. Oni elfosis fortikaĵon, vojojn, preĝejojn, diversajn pluajn konstruaĵojn. Ekde [[1996]] okazas la elfosado per internacia helpo. == Vidu ankaŭ == * [[Ĥersono]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Krimeo]] [[Kategorio:Vidindaĵoj de Krimeo]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento a.K.]] sfbb17dw1a6ivazf1rzu2hmuau6raac 0 168851 9491141 9491123 2026-10-10T13:49:40Z Aidas 3488 9491141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Beeskow.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 40 |areo = 77,15 |poŝtkodo = 15848 |tel_antaŭkodo = 03366 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |subdivido = Urbocentro (''Kernstadt'') kaj 7 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Berliner Straße 30 |retpaĝaro = [https://www.beeskow.de/ www.beeskow.de] |komunumestro = Fritz Taschenberger |komunumestro-partio = SPD }} '''Beeskow''' {{prononco|BESko|ˈbeːskʰoˑ}} ([[sorabe]] '''Bezkow''' {{prononco|BESko|ˈbɛskoˑ}}) estas komunumo en la kultura regiono [[Luzacio]] en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]] kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}} la urbo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|12061316}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <gallery> 27 beeskow marktplatz.JPG LOS 08-13 img06 Beeskow.jpg LOS 08-13 img04 Beeskow.jpg LOS 08-13 img03 Beeskow.jpg Marienkirche Beeskow.JPG Dehio 449 Beeskow.png </gallery> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] gjubcv7gxzudxvrch19pmlcq9pt0de6 0 169316 9491143 7578596 2026-10-10T13:50:29Z Aidas 3488 ampleksigo 9491143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Berkenbrueck.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Odervorland]] |alto = 42 |areo = 17,71 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 033634 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 040 |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 3<br />15518 [[Briesen (Mark)]] |retpaĝaro = [http://www.berkenbrueck-spree.de/ www.berkenbrueck-spree.de] |komunumestro = Wolfgang Stephan |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Berkenbrück''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] gkj3dzkpxv1w2blxqpufjptti41qh2i 0 169865 9491145 8373832 2026-10-10T13:50:57Z Aidas 3488 9491145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Briesen (Mark).png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Odervorland]] |alto = 43 |areo = 65,72 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 033607 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 072 |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 3<br />15518 Briesen (Mark) |retpaĝaro = [http://www.briesen-mark.de/ www.briesen-mark.de] |komunumestro = Gerd Schindler |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|WG Bauern]] }} '''Briesen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Odervorland''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. Al la komunumo apartenas la partoj Alt Madlitz, Biegen, Briesen, Falkenberg kaj Wilmersdorf. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] a49i72oooku0y34f12xm22e7qw9jp2l 9491146 9491145 2026-10-10T13:51:14Z Aidas 3488 9491146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Briesen (Mark).png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Odervorland]] |alto = 43 |areo = 65,72 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 033607 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 072 |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 3<br />15518 Briesen (Mark) |retpaĝaro = [http://www.briesen-mark.de/ www.briesen-mark.de] |komunumestro = Gerd Schindler |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|WG Bauern]] }} '''Briesen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Odervorland''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. Al la komunumo apartenas la partoj Alt Madlitz, Biegen, Briesen, Falkenberg kaj Wilmersdorf. == Eksteraj rilatoj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] th1rgnx1qy4s553xv52w1upwj7i7fr9 0 169867 9491148 7579046 2026-10-10T13:55:28Z Aidas 3488 ampleksigo 9491148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Brieskow-Finkenheerd.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Brieskow-Finkenheerd]] |alto = 35 |areo = 13,47 |poŝtkodo = 15295 |tel_antaŭkodo = 033609 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 076 |adreso-komunumestraro = August-Bebel-Straße 18a<br />15295 Brieskow-Finkenheerd |retpaĝaro = [http://www.amt-b-f.de/ www.amt-b-f.de] |komunumestro = Ralf Theuer |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FW]] }} '''Brieskow-Finkenheerd''' {{prononco|BRI:Sko:-FINknhe:rt}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Brieskow-Finkenheerd''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] awh89w4vy1qh6ryvpo7wamxfu9rore8 0 174579 9491150 7579669 2026-10-10T13:57:59Z Aidas 3488 ampleksigo 9491150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Scharmützelsee]] |alto = 45 |areo = 9,34 |poŝtkodo = 15864 |tel_antaŭkodo = 033677 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 112 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Schulweg 1 |retpaĝaro = [http://www.diensdorf-radlow.de/ www.diensdorf-radlow.de] |komunumestro = Klaus Fischer |komunumestro-partio = [[Die Linkspartei.|Linkspartei]] }} '''Diensdorf-Radlow''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Scharmuetzelsee.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>lago ''[[Scharmützelsee]]'']] {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] itopy5kmzdtl0pqbw7lki4wcfd97fyx 0 175160 9491161 8862415 2026-10-10T14:07:28Z Aidas 3488 ampleksigo 9491161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Eisenhuettenstadt.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 42 |areo = 63,40 |poŝtkodo = 15890 |tel_antaŭkodo = 03364 |aŭtokodo = EH (malnove), LOS (distrikto Oder-Spree) |oficiala_kodo = 12 0 67 120 |subdivido = urbopartoj (''Stadtbezirke'') |adreso-komunumestraro = Zentraler Platz 1 |retpaĝaro = [http://www.eisenhuettenstadt.de www.eisenhuettenstadt.de] |komunumestro = Rainer Werner |komunumestro-partio = SPD }} '''Eisenhüttenstadt''' {{prononco|ajzenH''I''tenŝtat|ˌaɪ̯zn̩ˈhʏtn̩ʃtat}} estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo situas je la rivero [[Odro]], kiu ankaŭ estas la landlimo al [[Pollando]]. La urbo estis fondita en 1950 flanke de la nova [[ŝtalfabriko]] ''Eisenhüttenkombinat''. En 1953 la urbo estis renomigita al Stalinstadt. En 1961 kadre de la senstalinigo ĝi estis denove nomigita Eisenhüttenstadt. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Germanio]] [[Kategorio:Setlejoj sur Odro]] isl3d13jld3xdrrhqkmlozm5sbj84zy 0 175161 9491159 7580558 2026-10-10T14:06:30Z Aidas 3488 ampleksigo 9491159 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |nomo = Friedland |blazono = Wappen Friedland (Lkr. Oder-Spree).png |zomo = 10 |situo-bildo = Friedland in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 50 |areo = 172,95 |poŝtkodo = 15848, 15868 |tel_antaŭkodo = 033676 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 137 |subdivido = 16 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Lindenstraße 13<br />15848 Friedland |retpaĝaro = [http://www.friedland-nl.de/ www.friedland-nl.de] |komunumestro = Thomas Hähle |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Friedland''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <gallery> Kirche Friedland 2014.jpg|{{centra|loka kirko}} </gallery> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] lg3wus1cnrfyjuyzqwxov6kp8g90i3u 0 175279 9491157 9410926 2026-10-10T14:05:54Z Aidas 3488 ampleksigo 9491157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Fürstenwalde-Spree COA.png |zomo = 10 |situo-bildo = Fürstenwalde-Spree in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 43 |areo = 70,55 |poŝtkodo = 15517 |tel_antaŭkodo = 03361 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 144 |subdivido = Urbocentro (''Kernstadt'') kaj 3 urbopartoj (''Stadtteil'') |adreso-komunumestraro = Am Markt 4-6 |retpaĝaro = [http://www.fuerstenwalde-spree.de/ www.fuerstenwalde-spree.de] |komunumestro = Manfred Reim |komunumestro-partio = [[Freie Demokratische Partei|FDP]] }} '''Fürstenwalde''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]].Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> Sude estas la lago ''[[Scharmützelsee]]''. == Famuloj == * [[Claus Schreiner]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Fuerstenwalde Spree.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>piedira zono en Fürstenwalde kun urbodomo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 9c12mcab4mk5o8dh6t1ivbbi67dbwxg 0 175545 9491160 8863688 2026-10-10T14:07:03Z Aidas 3488 ampleksigo 9491160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Erkner.PNG |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 40 |areo = 16,60 |poŝtkodo = 15537 |tel_antaŭkodo = 03362 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 124 |adreso-komunumestraro = Friedrichstraße 6–8 |retpaĝaro = [http://www.erkner.de/ www.erkner.de] |komunumestro = Jochen Kirsch |komunumestro-partio = SPD }} '''Erkner''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], tuj oriente de la urbego [[Berlino]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Erkner Rathaus August 2012.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>la urbodomo]] [[Dosiero:Erkner Bahnhofsgebäude.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>stacidomo de la berlina reto de urbaj trajnoj]] {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 035g83jtxuwhhzjo4s0mq1hsnt0aqb2 0 176063 9491162 7581344 2026-10-10T14:09:03Z Aidas 3488 ampleksigo 9491162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Spreenhagen]] |alto = 37 |areo = 15,07 |poŝtkodo = 15537 |tel_antaŭkodo = 03362 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 173 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstr. 13<br />15528 Spreenhagen |retpaĝaro = <small>[http://www.amt-spreenhagen.de/ www.amt-spreenhagen.de]</small> |komunumestro = Horst Buch |komunumestro-partio = SPD }} '''Gosen-Neu Zittau''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] dijxmu7tm8228y2n3xvg6fj9zt9b2fd 0 176393 9491165 7581820 2026-10-10T14:09:48Z Aidas 3488 ampleksigo 9491165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Gross Lindow.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Brieskow-Finkenheerd]] |alto = 32 |areo = 15,26 |poŝtkodo = 15295 |tel_antaŭkodo = 033609 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 180 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = August-Bebel-Straße 18a<br />15295 Brieskow-Finkenheerd |komunumestro = Waltraut Werner |komunumestro-partio = CDU }} '''Groß Lindow''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] rqa36v60gim7fred4urq7xdjzcphd7x 0 176707 9491180 7582090 2026-10-10T14:25:42Z Aidas 3488 ampleksigo 9491180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Gruenheide (Mark).png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 35 |areo = 125,92 |poŝtkodo = 15537 |tel_antaŭkodo = 03362 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 201 |subdivido = 6 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Am Marktplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.gemeinde-gruenheide.de/ www.gemeinde-gruenheide.de] |komunumestro = Arne Christiani |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Grünheide''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 56y0967fjo7lcz0ap3g152xlz5vio67 0 176715 9491166 7582095 2026-10-10T14:11:44Z Aidas 3488 ampleksigo 9491166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Grunow-Dammendorf.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 70 |areo = 44,71 |poŝtkodo = 15299 |tel_antaŭkodo = 033655 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 205 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 18 |komunumestro = Bruno Blasche |komunumestro-partio = SPD }} '''Grunow-Dammendorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] tpz1wzmndmuhpqmxu9d59uega3h5bqw 0 177867 9491185 7583046 2026-10-10T14:40:14Z Aidas 3488 ampleksigo 9491185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Odervorland]] |alto = 65 |areo = 50,26 |poŝtkodo = 15236 |tel_antaŭkodo = 033608 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 237 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 3<br />15518 Briesen Mark |retpaĝaro = [http://www.jacobsdorf.de/ www.jacobsdorf.de] |komunumestro = Dr. Detlef Gasche |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|WGUB]] }} '''Jacobsdorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumpartoj estas: * Pillgram * Petersdorf * Sieversdorf [[Dosiero:Pillgram Vorlaubenhaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tipa domo en la komunumoparto ''Pillgram''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] co0h5tv3n24shod853dhtnj5uc2gu1m 0 178474 9491184 7584143 2026-10-10T14:38:00Z Aidas 3488 ampleksigo 9491184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Scharmützelsee]] |alto = 43 |areo = 13,27 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 03361 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 288 |adreso-komunumestraro = Forsthausstraße 4<br />15526 Bad Saarow |retpaĝaro = [http://www.amt-scharmuetzelsee.de/Gemeinden/Langewahl/langewahl.html/ amt-scharmuetzelsee.de] |komunumestro = Wilfried Krüger |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Langewahl''' estas komunimo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 589fut8zj37efj8hfl309tcuf0r1t23 0 178564 9491183 7584206 2026-10-10T14:37:22Z Aidas 3488 ampleksigo 9491183 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Neuzelle]] |alto = 42 |areo = 6,00 |poŝtkodo = 15898 |tel_antaŭkodo = 033652 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 292 |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 22<br />15898 Neuzelle |komunumestro = Gudrun Schmädicke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Lawitz''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 8woczebwge12b2u219zvd376xmw74wp 0 182371 9491220 8478546 2026-10-10T15:57:51Z Aidas 3488 9491220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Neuzelle |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Neuzelle]] |alto = 43 |areo = 135,00 |poŝtkodo = 15898 |tel_antaŭkodo = 033652 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 357 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 22 <br />15898 Neuzelle |retpaĝaro = [https://www.neuzelle.de/ www.neuzelle.de] |komunumestro = Klaus Schroth |komunumestro-partio = SPD }} '''Neuzelle''' {{prononco|NOJcele}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Neuzelle''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. == Famuloj == En Neuzelle naskiĝis [[pentristo]] [[János Donát]]. La lasta abato de la klostro cistercia estis [[Optatus Paul]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Neuzelle innen.jpg|eta|maldekstra|baroka kirko de la monaĥejo ''Neuzelle'']] [[Dosiero:Neuzelle Barockgarten.jpg|eta|maldekstra|la same baroka monaĥeja parko]] {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 73ds26xm7tk0rnoi1u2f35ay15p4c64 0 182951 9491182 7585072 2026-10-10T14:36:53Z Aidas 3488 ampleksigo 9491182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Mixdorf.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 61 |areo = 13,03 |poŝtkodo = 15299 |tel_antaŭkodo = 033655 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 324 |adreso-komunumestraro = Neue Straße 16 |komunumestro = Karl-Friedrich Rubach |komunumestro-partio = SPD }} '''Mixdorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> [[dosiero:Kirche Mixdorf Schlaubetal.JPG|eta|maldekstra|200px|<center>la loka kirko]] {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 6mc782d4nmcvq2sgc5qnqg070haaotw 0 182962 9491209 8899246 2026-10-10T15:27:33Z SteveK 12983 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Bittelbronn.png]] → [[File:DEU Bittelbronn (Möckmühl) COA.svg]] Use SVG 9491209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Moeckmuehl.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Moeckmuehl in HN.png |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Heilbronn]] |alto = 179 |areo = 49,61 |poŝtkodo = 74219 |poŝtkodo_malnova = 7108 |tel_antaŭkodo = 06298 |aŭtokodo = HN |oficiala_kodo = 08125063 |subdivido = 5 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 23 |retpaĝaro = [http://www.moeckmuehl.de/ www.moeckmuehl.de] |komunumestro = Ulrich Stammer |komunumestro-partio = [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] }} '''Möckmühl''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Heilbronn]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08125063}}}} loĝantojn. == Politiko == === Blazonoj de la komunumopartoj === <gallery> Dosiero:DEU Bittelbronn (Möckmühl) COA.svg|<center>blazono de Bittelbronn Dosiero:Wappen Korb Möckmühl.svg|<center>blazono de Korb Dosiero:Wappen Ruchsen.svg|<center>blazono de Ruchsen Dosiero:Wappen Zuettlingen.svg|<center>blazono de Züttlingen </gallery> == Kulturo kaj Vidindaĵoj == === Konstruaĵoj === ==== Möckmühl ==== [[Dosiero:Burg-moeckmuehl.JPG|eta|maldekstra|300px|<center>burgo ''Möckmühl'']] {{-l}} <gallery> Dosiero:Moeckmuehl.jpg|Turo de la evangelia urba preĝejo malantaŭ la urbodomo Dosiero:Moeckmuehl-rathaus-wappen2.jpg|Historia blazono ĉe la urbodomo Dosiero:Moeckmuehl-diakonat1627-2.jpg|Malnova diakonato el 1627 Dosiero:Moeckmuehl-altes-pfarrhaus1750-2.JPG|Malnova pastrejo el 1750 Dosiero:Moeckmuehl-apotheke1758-1928-2.JPG|Malnova apoteko el 1758 Dosiero:Moeckmuehl-faerberhaus1783-2.jpg|Farbistejo el 1783 </gallery> ==== Urboparto Züttlingen ==== <gallery> Dosiero:Schloss-assumstadt.jpg|Kastelo Assumstadt Dosiero:Zuettlingen-kriegerdenkmal1.JPG|Militmonumento Dosiero:Zuettlingen-ev-kirche-rathaus3.JPG|Evangela preĝejo kaj urbodomo Dosiero:Zuettlingen-silo1.JPG|Gren-silo </gallery> ==== Urboparto Bittelbronn ==== <gallery> Dosiero:Bittelbronn-friedh-kap-kriegerdenkm.JPG|Tombeja kapelo kun militmonumento Dosiero:Bittelbronn-feuerwehrhaus-1818.JPG|Fajrobrigadejo el 1818 </gallery> <!-- Por tiom mallonga teksto ĝis nun estis multe tro da bildoj... Indus individue elekti kaj priskribi iujn... [[Dosiero:Moeckmuehl-von-burg.JPG|eta|Möckmühl, vidpunkto de Burgberg en la Jagstvalo]] [[Dosiero:Möckmühl.jpg|eta|Aerfoto de Möckmühl]] [[Dosiero:Moeckmuehl um 1640 De Merian Sueviae 169.jpg|eta|Möckmühl ĉirkaŭ 1640. Ilustraĵo el ''Topographia Sueviae'' de Matthäus Merian, 1643]] [[Dosiero:Moeckmuehl-Engel-1854B.jpg|eta|Möckmühl vidita de sudo, litografio de G. Anĝelo kaj C. Obach, post 1854]] [[Dosiero:Moeckmuehl-1900.jpg|eta|dekstra|Incendio de la evangelia urbopreĝejo en 1898]] [[Dosiero:Moeckmuehl-Weysser-1870.jpg|eta|Möckmühl kun remparo kaj kastelo, olepentraĵo de Karl Weysser, ĉ. 1870]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Heilbronn}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Heilbronn]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] tos71hz2kl70cprrh2atoe3mza353pl 0 183293 9491219 7585316 2026-10-10T15:53:01Z Aidas 3488 ampleksigo 9491219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Muellrose.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 42 |areo = 68,54 |poŝtkodo = 15299 |tel_antaŭkodo = 033606 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 336 |adreso-komunumestraro = Markt 5 |retpaĝaro = [http://www.muellrose.de/ www.muellrose.de] |komunumestro = Werner Karrasch |komunumestro-partio = CDU }} '''Müllrose''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Muellrose, Muellroser See.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|lago ''Müllroser See''}}]] {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] ny3p70yt4ael3rlq1ww7mghijibboui 0 183559 9491218 7585529 2026-10-10T15:50:28Z Aidas 3488 ampleksigo 9491218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Neuzelle]] |alto = 35 |areo = 41,77 |poŝtkodo = 15898 |tel_antaŭkodo = 033652 kaj 033657 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 338 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Lindenallee 15<br />Neißemünde |komunumestro = Ute Petzel |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|ZN]] }} '''Neißemünde''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] sz4fsvvc6nnyucbdawvt4ie06l9uh1l 0 184166 9491242 7586177 2026-10-10T16:48:59Z Aidas 3488 ampleksigo 9491242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 46 |areo = 43,54 |poŝtkodo = 15848 |tel_antaŭkodo = 03366 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 397 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Dorfstraße 40 |retpaĝaro = [http://www.ragow.de/ www.ragow.de] |komunumestro = Werner Gröschke |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Ragow-Merz''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] ra69vyufqq1wd1y52987v7lchjmllm3 0 184297 9491244 8423676 2026-10-10T16:49:42Z Aidas 3488 ampleksigo 9491244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Rauen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Spreenhagen]] |alto = 73 |areo = 21,38 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 03361 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 408 |adreso-komunumestraro = Chausseestraße 38 |komunumestro = Eckart Kultus |komunumestro-partio = Nepartia }} [[Dosiero:Feldsteinkirche Rauen.JPG|eta|maldekstra|300ra|<center>la historia kirko]] '''Rauen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> <gallery caption="du lokaj dolmenoj" widths="200px"> Dosiero:Rauener Steine II.jpg Dosiero:Rauener Steine I.jpg Gegensteine auf den Rauenschen Bergen.jpg|<center>ambaŭ en skizo de 1821 </gallery> {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 9493mvq7ndl7d120kdk4410q2bd078v 0 184355 9491355 7586314 2026-10-10T23:27:44Z Aidas 3488 ampleksigo 9491355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Schlaubetal.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 118 |areo = 52,34 |poŝtkodo = 15890 |tel_antaŭkodo = 033654 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 438 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Förstereistraße 28 |komunumestro = Siegmund Vogelsänger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|SVK 1990 e.V.]] }} '''Schlaubetal''' {{prononco|ŜLAŬbetal}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Schlaubetal''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.amt-schlaubetal.de/ oficiala retejo de la komunumaro] ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 8k0v8eg5ow2x2i6rq6flzpv4lfjg3kh 0 184445 9491246 7586389 2026-10-10T16:52:42Z Aidas 3488 ampleksigo 9491246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Scharmützelsee]] |alto = 52 |areo = 26,03 |poŝtkodo = 15526 |tel_antaŭkodo = 033631 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 413 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Forsthausstraße 4<br />15526 Bad Saarow |retpaĝaro = [http://www.amt-scharmuetzelsee.de/Orte/Reichenwalde/reichenwalde.html www.amt-scharmuetzelsee.de/Orte/Reichenwalde/reichenwalde.html] |komunumestro = Ingo Noack |komunumestro-partio = }} '''Reichenwalde''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 68qx5zlw2axemc4epm6bxxwyf6re169 0 184637 9491356 8562472 2026-10-10T23:28:17Z Aidas 3488 ampleksigo 9491356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU CoA Schöneiche bei Berlin.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 38 |areo = 16,64 |poŝtkodo = 15566 |tel_antaŭkodo = 030 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 440 |adreso-komunumestraro = Brandenburgische Str. 40 |retpaĝaro = [https://www.schoeneiche-bei-berlin.de/ www.schoeneiche-bei-berlin.de] |komunumestro = Heinrich Jüttner |komunumestro-partio = senpartia, kun socialdemokrata subteno }} '''Schöneiche bei Berlin''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Schlosskirche Schöneiche 004.JPG|eta|maldekstra|200ra|<center>kastela kirko]] [[Dosiero:Raufutterspeicher Schöneiche 002.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>historia stokejo]] [[Dosiero:Kirche Kleinschönebeck 003 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>kirko de la parto ''Kleinschönebeck'']] [[Dosiero:Heimathaus Schöneiche 02.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>etnografia domo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] bcij3uoghyr7ml0o4r6ylmh7wm6g9s2 0 184798 9491245 7586652 2026-10-10T16:51:14Z Aidas 3488 ampleksigo 9491245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Rietz-Neuendorf.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 79 |areo = 183,07 |poŝtkodo = 15526, 15848, 15864 |tel_antaŭkodo = 033672 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 426 |subdivido = 14 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Fürstenwalder Str. 1<br />15848 Görzig OT Neuendorf |retpaĝaro = [http://www.rietz-neuendorf.de/ www.rietz-neuendorf.de] |komunumestro = Olaf Klempert |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Rietz-Neuendorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] qcfge23pb2ryav77s79v5cvo1jxqgl3 0 185283 9491366 7587058 2026-10-10T23:44:25Z Aidas 3488 ampleksigo 9491366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Siehdichum.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Schlaubetal]] |alto = 51 - 74 |areo = 73,00 |poŝtkodo = 15890 |tel_antaŭkodo = 033653/4/6 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 458 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Bahnhofstraße 40<br />15296 Müllrose |komunumestro = Wolfgang Beitsch }} '''Siehdichum''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 6t0sxoayuk2068qg3z8m2gbajv9avvb 0 185587 9491367 7587321 2026-10-10T23:44:59Z Aidas 3488 ampleksigo 9491367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Spreenhagen]] |alto = 39 |areo = 136,00 |poŝtkodo = 15528 |tel_antaŭkodo = 033633 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 469 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 13 |retpaĝaro = [http://www.amt-spreenhagen.de/ www.amt-spreenhagen.de] |komunumestro = Dr. Ralf-Eckhard Paesch |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|GfB]] }} '''Spreenhagen''' {{prononco|SPRE:Nha:gn}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata '''''Amt Spreenhagen''''', el pluraj najbaraj komunumoj, kiuj komune plenumas iujn civitanajn servojn. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] ofy6jquktkqpqzvbnyefbaepc3t7mu5 0 185857 9491368 7587576 2026-10-10T23:45:36Z Aidas 3488 ampleksigo 9491368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 52 |areo = 159,84 |poŝtkodo = 15518 |tel_antaŭkodo = 033636 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 473 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Demnitzer Straße 7 |retpaĝaro = [https://www.gemeinde-steinhoefel.de/ www.gemeinde-steinhoefel.de] |komunumestro = Wolfgang Funke |komunumestro-partio = CDU }} [[dosiero:Steinhoefel_palace.jpg|eta|maldekstra|loka kastelo]] '''Steinhöfel''' {{prononco|ŜTAJNh''ö''fl}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{-l}} <gallery caption="blazonoj de la komunumopartoj" widths="80px" perrow=6"> Dosiero:Wappen Arensdorf.png|''Arensdorf''<br />{{prononco|A:rensdorf}} Dosiero:Wappen Beerfelde.png|''Beerfelde''<br />{{prononco|BE:Rfelde}} Dosiero:Wappen Buchholz (Steinhoefel).png|''Buchholz''<br />{{prononco|BU:Ĥholc}} Dosiero:Wappen Demnitz.png|''Demnitz''<br />{{prononco|DEMnic}} Dosiero:Wappen Goelsdorf.png|''Gölsdorf''<br />{{prononco|G''ö''LSdorf}} Dosiero:Wappen Hasenfelde.png|''Hasenfelde''<br />{{prononco|HA:znfelde}} Dosiero:Wappen Heinersdorf (Steinhoefel).png|''Heinersdorf''<br />{{prononco|HAJnasdorf}} Dosiero:Wappen Jaenickendorf.png|''Jänickendorf''<br />{{prononco|JE:nikndorf}} Dosiero:Wappen Schoenfelde.png|''Schönfelde''<br />{{prononco|Ŝ''ö''Nfelde}} Dosiero:Wappen Steinhoefel Ort.png|''Steinhöfel''<br />{{prononco|ŜTAJNh''ö''fl}} Dosiero:Wappen Tempelberg.png|''Tempelberg''<br />{{prononco|TEMplberk}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 6dqzwvfsz9d65viilzv792ulxnx21tv 0 185904 9491370 8473835 2026-10-10T23:52:14Z Aidas 3488 ampleksigo 9491370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 53 |areo = 119,93 |poŝtkodo = 15848 |tel_antaŭkodo = 033675 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 493 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Beeskower Chaussee 70 |retpaĝaro = [http://www.gemeinde-tauche.de/ www.gemeinde-tauche.de] |komunumestro = Gerd Mai |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Tauche''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kossenblatt Castle.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>la kastelo ''Kossenblatt'', litografio el 1870]] {{Projektoj}} {{Distrikto Oder-Spree}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 7dzev066bsn960aa914rwajbvd51mmj 0 186015 9491369 8900114 2026-10-10T23:48:57Z Aidas 3488 9491369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Storkow (Mark) - Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 37 |areo = 179,96 |poŝtkodo = 15859 |tel_antaŭkodo = 033678 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 481 |subdivido = 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 74 |retpaĝaro = [http://www.storkow.de/ www.storkow.de] |komunumestro = Christina Gericke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Storkow''' ([[Malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]]: ankaŭ Storkow) estas urba komunumo (neoficiala urbeto) en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], inter [[Berlino]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro|Frankfurt ĉe Odro]] (germane: ''Frankfurt an der Oder''). Storkow, kune kun ĝiaj 14 distriktoj aldone al la kerno formas areon de 180 km². Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo Storkow estas ideala deirpunkto por [[bicikloturismo]], [[piedmigrado]] kaj ŝatantoj de [[Akvosporto|akvosportoj]] danke al sia akva kaj arbarkovrita ĉirkaŭaĵo. == Naturejoj == En la regiono de Storkow troviĝas la tielnomata ''GroßSchauen,'' ĉeno de lagoj, kiu kovras proksimume 1 900 hektarojn. Ĝi estas unu el la plej gravaj malprofundakvaj lagoĉenoj en Eŭropo kun larĝaj bordoj kaj ovozonoj. Minacitaj plantoj kaj bestaj specioj kiel [[Orkidacoj|orkideoj]], [[lutrenoj]], [[kormoranoj]], [[Iĥtiofago|fiŝagloj]] kaj [[maragloj]] havas sian vivejon ĉi tie. En [[2002]], ĉi tiu areo estis akirita fare de la Fondumo Heinz Sielmann, kiu volas konservi la unikan naturan areon kaj igi ĝin palpebla por vizitantoj. En junio [[2015]], iama armea ejo, la 450 hektara [[Bundeswehr]]-trejnadejo de Storkow, estis aldonita al la areo de Nacia Natura Heredaĵo. == Transporto == === Fervoje === La urbon oni povas atingi per trajno. Storkow havas malgrandan fervojan stacidomon kiu estas servita per regionaj trajnoj de [[Königs Wusterhausen]]. La haltejo ''Kummersdorf'', la fervoja stacidomo ''Storkow (Mark)'' kaj la haltejo ''Hubertushöhe'' estas ĉe la fervoja linio Grunow–Königs Wusterhausen, sur kiu la regiona trajnlinio RB 36 de la Fervojo ''Niederbarnim'' veturus ĉiun horon (!?) en la tago de Königs Wusterhausen tra ''Beeskow'' al ''Frankfurto an der Oder (Frankfurto ĉe Oder)''<ref>Noto: sub rezervo ke organizantoj de aranĝoj mem kontrolu la ĝustecon de la informoj en DB, la germana fervojo.</ref>''.'' De ''[[Berlin-Mitte|Berlin Mitte]]'' necesas iom pli ol unu horo kun ŝanĝo. Alternative, regiona buso ligas Storkow kun ''[[Fürstenwalde (Spree)]]'' . === Buse === Loka publika transporto estas provizita, interalie, de la PlusBus de la Berlin-Brandenburg transportasocio . La sekva ligo, funkciigita fare de la Oder-Spree busservo , kuras de Storkow: * Linio 435: Storkow ↔ Reichenwalde ↔ Kolpin ↔ Rauen ↔ Fürstenwalde === Aŭtovoje === La federacia aŭtovojo 246 inter Zossen kaj Beeskow krucas Storkow en orientokcidenta direkto. La plej proksima aŭtovojkruciĝo estas ''Storkow'' ĉe la A 12. Storkow ankaŭ havas sian propran aŭtovojkonekton per la A12 kaj povas esti facile atingita per kvar aliaj aŭtovojelirejoj. === Aviadile === La flughaveno Hubertushöhe situas proksimume 3,5 km sudoriente de la centro en la Großer Storkower See. == Esperanto == * Inter la 27-a de decembro 2023 kaj la 3-a de januaro 2024 okazos [[Junulara E-Semajno|Junulara Esperanto-Semajno]] (JES)<ref>(eo) [https://jes.vin/eo JES 2023 en Storkow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230901124713/https://jes.vin/eo |date=2023-09-01 }}</ref>. * En Storkow okazis ankaŭ la [[Junulara E-Semajno|10-a Junulara E-Semajno]] (JES). == Lokaj famuloj == * [[Dietrich Garstka]] (1939–2018), preleganto, verkinto de la libro ''The Silent Classroom'', kies rakonto okazis en 1956 en kio nun estas la Europaschule en Storkow. * [[Kurt Demmler]] (1943-2009), kantverkisto kaj lirikisto, vivis en Storkow * [[Dieter "Didi" Senft]] (* 1952), vetkura biciklisto, bicikloprojektisto; vivas kaj laboras en Storkow * [[LeFloid]] (* 1987), videoproduktanto kaj funkciigisto de la jutuba kanalo "LeFloid", diplomiĝis ĉe la ''Europaschule'' (Eŭropa Lernejo) en Storkow en 2008. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildgalerio == [[Dosiero:Die Burg Storkow.jpg|eta|500x500ra|"Die Burg", historia burgo, parte ruina, parte rekonstruita]] [[Dosiero:Storkow Burghof.JPG|eta|500ra|La urba biblioteko en la burga korto.]]<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rathaus Storkow (Mark) 01.jpg|(Urb)komunuma domo de Storkow. Dosiero:Storkow Mark Marktplatz.jpg|Centra placo de Sortkow. Dosiero:Storkow Dkm Berliner Str..jpg|Dkm Berliner SraBe en Storkow </gallery> == Eksteraj ligiloj == (de) {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] gnb0pj5fbj722oht9oqg5t5mna77s6s 9491379 9491369 2026-10-11T00:09:37Z Aidas 3488 + ligiloj [[migrado]] kaj [[germana aŭtovojo A12]] 9491379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Storkow (Mark) - Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 37 |areo = 179,96 |poŝtkodo = 15859 |tel_antaŭkodo = 033678 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 481 |subdivido = 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 74 |retpaĝaro = [http://www.storkow.de/ www.storkow.de] |komunumestro = Christina Gericke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Storkow''' ([[Malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]]: ankaŭ Storkow) estas urba komunumo (neoficiala urbeto) en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], inter [[Berlino]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro|Frankfurt ĉe Odro]] (germane: ''Frankfurt an der Oder''). Storkow, kune kun ĝiaj 14 distriktoj aldone al la kerno formas areon de 180 km². Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo Storkow estas ideala deirpunkto por [[bicikloturismo]], [[migrado]] kaj ŝatantoj de [[Akvosporto|akvosportoj]] danke al sia akva kaj arbarkovrita ĉirkaŭaĵo. == Naturejoj == En la regiono de Storkow troviĝas la tielnomata ''GroßSchauen,'' ĉeno de lagoj, kiu kovras proksimume 1 900 hektarojn. Ĝi estas unu el la plej gravaj malprofundakvaj lagoĉenoj en Eŭropo kun larĝaj bordoj kaj ovozonoj. Minacitaj plantoj kaj bestaj specioj kiel [[Orkidacoj|orkideoj]], [[lutrenoj]], [[kormoranoj]], [[Iĥtiofago|fiŝagloj]] kaj [[maragloj]] havas sian vivejon ĉi tie. En [[2002]], ĉi tiu areo estis akirita fare de la Fondumo Heinz Sielmann, kiu volas konservi la unikan naturan areon kaj igi ĝin palpebla por vizitantoj. En junio [[2015]], iama armea ejo, la 450 hektara [[Bundeswehr]]-trejnadejo de Storkow, estis aldonita al la areo de Nacia Natura Heredaĵo. == Transporto == === Fervoje === La urbon oni povas atingi per trajno. Storkow havas malgrandan fervojan stacidomon kiu estas servita per regionaj trajnoj de [[Königs Wusterhausen]]. La haltejo ''Kummersdorf'', la fervoja stacidomo ''Storkow (Mark)'' kaj la haltejo ''Hubertushöhe'' estas ĉe la fervoja linio Grunow–Königs Wusterhausen, sur kiu la regiona trajnlinio RB 36 de la Fervojo ''Niederbarnim'' veturus ĉiun horon (!?) en la tago de Königs Wusterhausen tra ''Beeskow'' al ''Frankfurto an der Oder (Frankfurto ĉe Oder)''<ref>Noto: sub rezervo ke organizantoj de aranĝoj mem kontrolu la ĝustecon de la informoj en DB, la germana fervojo.</ref>''.'' De ''[[Berlin-Mitte|Berlin Mitte]]'' necesas iom pli ol unu horo kun ŝanĝo. Alternative, regiona buso ligas Storkow kun ''[[Fürstenwalde (Spree)]]'' . === Buse === Loka publika transporto estas provizita, interalie, de la PlusBus de la Berlin-Brandenburg transportasocio . La sekva ligo, funkciigita fare de la Oder-Spree busservo , kuras de Storkow: * Linio 435: Storkow ↔ Reichenwalde ↔ Kolpin ↔ Rauen ↔ Fürstenwalde === Aŭtovoje === La federacia vojo 246 inter Zossen kaj Beeskow krucas Storkow en orientokcidenta direkto. La plej proksima aŭtovojkruciĝo estas ''Storkow'' ĉe la [[germana aŭtovojo A12]]. Storkow ankaŭ havas sian propran aŭtovojkonekton per la [[germana aŭtovojo A12]] kaj povas esti facile atingita per kvar aliaj aŭtovojelirejoj. === Aviadile === La flughaveno Hubertushöhe situas proksimume 3,5 km sudoriente de la centro en la Großer Storkower See. == Esperanto == * Inter la 27-a de decembro 2023 kaj la 3-a de januaro 2024 okazos [[Junulara E-Semajno|Junulara Esperanto-Semajno]] (JES)<ref>(eo) [https://jes.vin/eo JES 2023 en Storkow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230901124713/https://jes.vin/eo |date=2023-09-01 }}</ref>. * En Storkow okazis ankaŭ la [[Junulara E-Semajno|10-a Junulara E-Semajno]] (JES). == Lokaj famuloj == * [[Dietrich Garstka]] (1939–2018), preleganto, verkinto de la libro ''The Silent Classroom'', kies rakonto okazis en 1956 en kio nun estas la Europaschule en Storkow. * [[Kurt Demmler]] (1943-2009), kantverkisto kaj lirikisto, vivis en Storkow * [[Dieter "Didi" Senft]] (* 1952), vetkura biciklisto, bicikloprojektisto; vivas kaj laboras en Storkow * [[LeFloid]] (* 1987), videoproduktanto kaj funkciigisto de la jutuba kanalo "LeFloid", diplomiĝis ĉe la ''Europaschule'' (Eŭropa Lernejo) en Storkow en 2008. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildgalerio == [[Dosiero:Die Burg Storkow.jpg|eta|500x500ra|"Die Burg", historia burgo, parte ruina, parte rekonstruita]] [[Dosiero:Storkow Burghof.JPG|eta|500ra|La urba biblioteko en la burga korto.]]<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rathaus Storkow (Mark) 01.jpg|(Urb)komunuma domo de Storkow. Dosiero:Storkow Mark Marktplatz.jpg|Centra placo de Sortkow. Dosiero:Storkow Dkm Berliner Str..jpg|Dkm Berliner SraBe en Storkow </gallery> == Eksteraj ligiloj == (de) {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] gf69d8s4nogmunm3ixav5js37vfqzsf 9491380 9491379 2026-10-11T00:10:11Z Aidas 3488 /* Lokaj famuloj */ 9491380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Storkow (Mark) - Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 37 |areo = 179,96 |poŝtkodo = 15859 |tel_antaŭkodo = 033678 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 481 |subdivido = 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 74 |retpaĝaro = [http://www.storkow.de/ www.storkow.de] |komunumestro = Christina Gericke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Storkow''' ([[Malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]]: ankaŭ Storkow) estas urba komunumo (neoficiala urbeto) en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], inter [[Berlino]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro|Frankfurt ĉe Odro]] (germane: ''Frankfurt an der Oder''). Storkow, kune kun ĝiaj 14 distriktoj aldone al la kerno formas areon de 180 km². Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo Storkow estas ideala deirpunkto por [[bicikloturismo]], [[migrado]] kaj ŝatantoj de [[Akvosporto|akvosportoj]] danke al sia akva kaj arbarkovrita ĉirkaŭaĵo. == Naturejoj == En la regiono de Storkow troviĝas la tielnomata ''GroßSchauen,'' ĉeno de lagoj, kiu kovras proksimume 1 900 hektarojn. Ĝi estas unu el la plej gravaj malprofundakvaj lagoĉenoj en Eŭropo kun larĝaj bordoj kaj ovozonoj. Minacitaj plantoj kaj bestaj specioj kiel [[Orkidacoj|orkideoj]], [[lutrenoj]], [[kormoranoj]], [[Iĥtiofago|fiŝagloj]] kaj [[maragloj]] havas sian vivejon ĉi tie. En [[2002]], ĉi tiu areo estis akirita fare de la Fondumo Heinz Sielmann, kiu volas konservi la unikan naturan areon kaj igi ĝin palpebla por vizitantoj. En junio [[2015]], iama armea ejo, la 450 hektara [[Bundeswehr]]-trejnadejo de Storkow, estis aldonita al la areo de Nacia Natura Heredaĵo. == Transporto == === Fervoje === La urbon oni povas atingi per trajno. Storkow havas malgrandan fervojan stacidomon kiu estas servita per regionaj trajnoj de [[Königs Wusterhausen]]. La haltejo ''Kummersdorf'', la fervoja stacidomo ''Storkow (Mark)'' kaj la haltejo ''Hubertushöhe'' estas ĉe la fervoja linio Grunow–Königs Wusterhausen, sur kiu la regiona trajnlinio RB 36 de la Fervojo ''Niederbarnim'' veturus ĉiun horon (!?) en la tago de Königs Wusterhausen tra ''Beeskow'' al ''Frankfurto an der Oder (Frankfurto ĉe Oder)''<ref>Noto: sub rezervo ke organizantoj de aranĝoj mem kontrolu la ĝustecon de la informoj en DB, la germana fervojo.</ref>''.'' De ''[[Berlin-Mitte|Berlin Mitte]]'' necesas iom pli ol unu horo kun ŝanĝo. Alternative, regiona buso ligas Storkow kun ''[[Fürstenwalde (Spree)]]'' . === Buse === Loka publika transporto estas provizita, interalie, de la PlusBus de la Berlin-Brandenburg transportasocio . La sekva ligo, funkciigita fare de la Oder-Spree busservo , kuras de Storkow: * Linio 435: Storkow ↔ Reichenwalde ↔ Kolpin ↔ Rauen ↔ Fürstenwalde === Aŭtovoje === La federacia vojo 246 inter Zossen kaj Beeskow krucas Storkow en orientokcidenta direkto. La plej proksima aŭtovojkruciĝo estas ''Storkow'' ĉe la [[germana aŭtovojo A12]]. Storkow ankaŭ havas sian propran aŭtovojkonekton per la [[germana aŭtovojo A12]] kaj povas esti facile atingita per kvar aliaj aŭtovojelirejoj. === Aviadile === La flughaveno Hubertushöhe situas proksimume 3,5 km sudoriente de la centro en la Großer Storkower See. == Esperanto == * Inter la 27-a de decembro 2023 kaj la 3-a de januaro 2024 okazos [[Junulara E-Semajno|Junulara Esperanto-Semajno]] (JES)<ref>(eo) [https://jes.vin/eo JES 2023 en Storkow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230901124713/https://jes.vin/eo |date=2023-09-01 }}</ref>. * En Storkow okazis ankaŭ la [[Junulara E-Semajno|10-a Junulara E-Semajno]] (JES). == Lokuloj == * [[Dietrich Garstka]] (1939–2018), preleganto, verkinto de la libro ''The Silent Classroom'', kies rakonto okazis en 1956 en kio nun estas la Europaschule en Storkow. * [[Kurt Demmler]] (1943-2009), kantverkisto kaj lirikisto, vivis en Storkow * [[Dieter "Didi" Senft]] (* 1952), vetkura biciklisto, bicikloprojektisto; vivas kaj laboras en Storkow * [[LeFloid]] (* 1987), videoproduktanto kaj funkciigisto de la jutuba kanalo "LeFloid", diplomiĝis ĉe la ''Europaschule'' (Eŭropa Lernejo) en Storkow en 2008. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildgalerio == [[Dosiero:Die Burg Storkow.jpg|eta|500x500ra|"Die Burg", historia burgo, parte ruina, parte rekonstruita]] [[Dosiero:Storkow Burghof.JPG|eta|500ra|La urba biblioteko en la burga korto.]]<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rathaus Storkow (Mark) 01.jpg|(Urb)komunuma domo de Storkow. Dosiero:Storkow Mark Marktplatz.jpg|Centra placo de Sortkow. Dosiero:Storkow Dkm Berliner Str..jpg|Dkm Berliner SraBe en Storkow </gallery> == Eksteraj ligiloj == (de) {{oficiala retejo}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] pln8aufm7vlrz3vusv8v0uhacrof1rm 9491381 9491380 2026-10-11T00:11:18Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9491381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Storkow (Mark) - Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 37 |areo = 179,96 |poŝtkodo = 15859 |tel_antaŭkodo = 033678 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 481 |subdivido = 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 74 |retpaĝaro = [http://www.storkow.de/ www.storkow.de] |komunumestro = Christina Gericke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Storkow''' ([[Malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]]: ankaŭ Storkow) estas urba komunumo (neoficiala urbeto) en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], inter [[Berlino]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro|Frankfurt ĉe Odro]] (germane: ''Frankfurt an der Oder''). Storkow, kune kun ĝiaj 14 distriktoj aldone al la kerno formas areon de 180 km². Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo Storkow estas ideala deirpunkto por [[bicikloturismo]], [[migrado]] kaj ŝatantoj de [[Akvosporto|akvosportoj]] danke al sia akva kaj arbarkovrita ĉirkaŭaĵo. == Naturejoj == En la regiono de Storkow troviĝas la tielnomata ''GroßSchauen,'' ĉeno de lagoj, kiu kovras proksimume 1 900 hektarojn. Ĝi estas unu el la plej gravaj malprofundakvaj lagoĉenoj en Eŭropo kun larĝaj bordoj kaj ovozonoj. Minacitaj plantoj kaj bestaj specioj kiel [[Orkidacoj|orkideoj]], [[lutrenoj]], [[kormoranoj]], [[Iĥtiofago|fiŝagloj]] kaj [[maragloj]] havas sian vivejon ĉi tie. En [[2002]], ĉi tiu areo estis akirita fare de la Fondumo Heinz Sielmann, kiu volas konservi la unikan naturan areon kaj igi ĝin palpebla por vizitantoj. En junio [[2015]], iama armea ejo, la 450 hektara [[Bundeswehr]]-trejnadejo de Storkow, estis aldonita al la areo de Nacia Natura Heredaĵo. == Transporto == === Fervoje === La urbon oni povas atingi per trajno. Storkow havas malgrandan fervojan stacidomon kiu estas servita per regionaj trajnoj de [[Königs Wusterhausen]]. La haltejo ''Kummersdorf'', la fervoja stacidomo ''Storkow (Mark)'' kaj la haltejo ''Hubertushöhe'' estas ĉe la fervoja linio Grunow–Königs Wusterhausen, sur kiu la regiona trajnlinio RB 36 de la Fervojo ''Niederbarnim'' veturus ĉiun horon (!?) en la tago de Königs Wusterhausen tra ''Beeskow'' al ''Frankfurto an der Oder (Frankfurto ĉe Oder)''<ref>Noto: sub rezervo ke organizantoj de aranĝoj mem kontrolu la ĝustecon de la informoj en DB, la germana fervojo.</ref>''.'' De ''[[Berlin-Mitte|Berlin Mitte]]'' necesas iom pli ol unu horo kun ŝanĝo. Alternative, regiona buso ligas Storkow kun ''[[Fürstenwalde (Spree)]]'' . === Buse === Loka publika transporto estas provizita, interalie, de la PlusBus de la Berlin-Brandenburg transportasocio . La sekva ligo, funkciigita fare de la Oder-Spree busservo , kuras de Storkow: * Linio 435: Storkow ↔ Reichenwalde ↔ Kolpin ↔ Rauen ↔ Fürstenwalde === Aŭtovoje === La federacia vojo 246 inter Zossen kaj Beeskow krucas Storkow en orientokcidenta direkto. La plej proksima aŭtovojkruciĝo estas ''Storkow'' ĉe la [[germana aŭtovojo A12]]. Storkow ankaŭ havas sian propran aŭtovojkonekton per la [[germana aŭtovojo A12]] kaj povas esti facile atingita per kvar aliaj aŭtovojelirejoj. === Aviadile === La flughaveno Hubertushöhe situas proksimume 3,5 km sudoriente de la centro en la Großer Storkower See. == Esperanto == * Inter la 27-a de decembro 2023 kaj la 3-a de januaro 2024 okazos [[Junulara E-Semajno|Junulara Esperanto-Semajno]] (JES)<ref>(eo) [https://jes.vin/eo JES 2023 en Storkow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230901124713/https://jes.vin/eo |date=2023-09-01 }}</ref>. * En Storkow okazis ankaŭ la [[Junulara E-Semajno|10-a Junulara E-Semajno]] (JES). == Lokuloj == * [[Dietrich Garstka]] (1939–2018), preleganto, verkinto de la libro ''The Silent Classroom'', kies rakonto okazis en 1956 en kio nun estas la Europaschule en Storkow. * [[Kurt Demmler]] (1943-2009), kantverkisto kaj lirikisto, vivis en Storkow * [[Dieter "Didi" Senft]] (* 1952), vetkura biciklisto, bicikloprojektisto; vivas kaj laboras en Storkow * [[LeFloid]] (* 1987), videoproduktanto kaj funkciigisto de la jutuba kanalo "LeFloid", diplomiĝis ĉe la ''Europaschule'' (Eŭropa Lernejo) en Storkow en 2008. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildgalerio == [[Dosiero:Die Burg Storkow.jpg|eta|500x500ra|"Die Burg", historia burgo, parte ruina, parte rekonstruita]] [[Dosiero:Storkow Burghof.JPG|eta|500ra|La urba biblioteko en la burga korto.]]<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rathaus Storkow (Mark) 01.jpg|(Urb)komunuma domo de Storkow. Dosiero:Storkow Mark Marktplatz.jpg|Centra placo de Sortkow. Dosiero:Storkow Dkm Berliner Str..jpg|Dkm Berliner SraBe en Storkow </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{eo}}) [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] li15eguhjjhi5zt2hlm9bl3hrkg1gfp 9491382 9491381 2026-10-11T00:14:46Z Aidas 3488 /* Esperanto */ 9491382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Storkow (Mark) - Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 37 |areo = 179,96 |poŝtkodo = 15859 |tel_antaŭkodo = 033678 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 481 |subdivido = 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 74 |retpaĝaro = [http://www.storkow.de/ www.storkow.de] |komunumestro = Christina Gericke |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Storkow''' ([[Malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]]: ankaŭ Storkow) estas urba komunumo (neoficiala urbeto) en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], inter [[Berlino]] kaj [[Frankfurto ĉe Odro|Frankfurt ĉe Odro]] (germane: ''Frankfurt an der Oder''). Storkow, kune kun ĝiaj 14 distriktoj aldone al la kerno formas areon de 180 km². Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> La urbo Storkow estas ideala deirpunkto por [[bicikloturismo]], [[migrado]] kaj ŝatantoj de [[Akvosporto|akvosportoj]] danke al sia akva kaj arbarkovrita ĉirkaŭaĵo. == Naturejoj == En la regiono de Storkow troviĝas la tielnomata ''GroßSchauen,'' ĉeno de lagoj, kiu kovras proksimume 1 900 hektarojn. Ĝi estas unu el la plej gravaj malprofundakvaj lagoĉenoj en Eŭropo kun larĝaj bordoj kaj ovozonoj. Minacitaj plantoj kaj bestaj specioj kiel [[Orkidacoj|orkideoj]], [[lutrenoj]], [[kormoranoj]], [[Iĥtiofago|fiŝagloj]] kaj [[maragloj]] havas sian vivejon ĉi tie. En [[2002]], ĉi tiu areo estis akirita fare de la Fondumo Heinz Sielmann, kiu volas konservi la unikan naturan areon kaj igi ĝin palpebla por vizitantoj. En junio [[2015]], iama armea ejo, la 450 hektara [[Bundeswehr]]-trejnadejo de Storkow, estis aldonita al la areo de Nacia Natura Heredaĵo. == Transporto == === Fervoje === La urbon oni povas atingi per trajno. Storkow havas malgrandan fervojan stacidomon kiu estas servita per regionaj trajnoj de [[Königs Wusterhausen]]. La haltejo ''Kummersdorf'', la fervoja stacidomo ''Storkow (Mark)'' kaj la haltejo ''Hubertushöhe'' estas ĉe la fervoja linio Grunow–Königs Wusterhausen, sur kiu la regiona trajnlinio RB 36 de la Fervojo ''Niederbarnim'' veturus ĉiun horon (!?) en la tago de Königs Wusterhausen tra ''Beeskow'' al ''Frankfurto an der Oder (Frankfurto ĉe Oder)''<ref>Noto: sub rezervo ke organizantoj de aranĝoj mem kontrolu la ĝustecon de la informoj en DB, la germana fervojo.</ref>''.'' De ''[[Berlin-Mitte|Berlin Mitte]]'' necesas iom pli ol unu horo kun ŝanĝo. Alternative, regiona buso ligas Storkow kun ''[[Fürstenwalde (Spree)]]'' . === Buse === Loka publika transporto estas provizita, interalie, de la PlusBus de la Berlin-Brandenburg transportasocio . La sekva ligo, funkciigita fare de la Oder-Spree busservo , kuras de Storkow: * Linio 435: Storkow ↔ Reichenwalde ↔ Kolpin ↔ Rauen ↔ Fürstenwalde === Aŭtovoje === La federacia vojo 246 inter Zossen kaj Beeskow krucas Storkow en orientokcidenta direkto. La plej proksima aŭtovojkruciĝo estas ''Storkow'' ĉe la [[germana aŭtovojo A12]]. Storkow ankaŭ havas sian propran aŭtovojkonekton per la [[germana aŭtovojo A12]] kaj povas esti facile atingita per kvar aliaj aŭtovojelirejoj. === Aviadile === La flughaveno Hubertushöhe situas proksimume 3,5 km sudoriente de la centro en la Großer Storkower See. == Esperanto == * Inter la 27-a de decembro 2023 kaj la 3-a de januaro 2024 okazis la [[Junulara E-Semajno|Junulara Esperanto-Semajno]] (JES)<ref>(eo) [https://jes.vin/eo JES 2023 en Storkow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230901124713/https://jes.vin/eo |date=2023-09-01 }}</ref>. * En Storkow okazis ankaŭ la [[Junulara E-Semajno|10-a Junulara E-Semajno]] (JES) en 2018/2019. == Lokuloj == * [[Dietrich Garstka]] (1939–2018), preleganto, verkinto de la libro ''The Silent Classroom'', kies rakonto okazis en 1956 en kio nun estas la Europaschule en Storkow. * [[Kurt Demmler]] (1943-2009), kantverkisto kaj lirikisto, vivis en Storkow * [[Dieter "Didi" Senft]] (* 1952), vetkura biciklisto, bicikloprojektisto; vivas kaj laboras en Storkow * [[LeFloid]] (* 1987), videoproduktanto kaj funkciigisto de la jutuba kanalo "LeFloid", diplomiĝis ĉe la ''Europaschule'' (Eŭropa Lernejo) en Storkow en 2008. {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bildgalerio == [[Dosiero:Die Burg Storkow.jpg|eta|500x500ra|"Die Burg", historia burgo, parte ruina, parte rekonstruita]] [[Dosiero:Storkow Burghof.JPG|eta|500ra|La urba biblioteko en la burga korto.]]<gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rathaus Storkow (Mark) 01.jpg|(Urb)komunuma domo de Storkow. Dosiero:Storkow Mark Marktplatz.jpg|Centra placo de Sortkow. Dosiero:Storkow Dkm Berliner Str..jpg|Dkm Berliner SraBe en Storkow </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{eo}}) [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] g157dgabu2sma37jnwmn6qtd2k1kr6f 0 186633 9491371 7588256 2026-10-10T23:52:46Z Aidas 3488 ampleksigo 9491371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Vogelsang |blazono = Wappen Vogelsang.png |zomo = 10 |situo-bildo = Vogelsang in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Brieskow-Finkenheerd]] |alto = 27 |areo = 5,79 |poŝtkodo = 15890 |tel_antaŭkodo = 03364 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 508 |adreso-komunumestraro = Hauptstrasse 22<br />15890 Vogelsang |komunumestro = Nils Hagen Giesa |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FWV]] }} '''Vogelsang''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] iramltvvybzftiumzpj6n0cooqn9y5o 0 187368 9491375 7588670 2026-10-10T23:55:55Z Aidas 3488 ampleksigo 9491375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Wendisch-Rietz.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Scharmützelsee]] |alto = 51 |areo = 25,07 |poŝtkodo = 15864 |tel_antaŭkodo = 033679 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 520 |adreso-komunumestraro = Forsthausstraße 4<br />15526 Bad Saarow |retpaĝaro = [http://www.wendischrietz.de/ www.wendischrietz.de] |komunumestro = Siegward Wiesner |komunumestro-partio = senpartia }} '''Wendisch Rietz''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] ect6dr5crw0s8aj2ti0680hagwck483 0 187642 9491374 7589005 2026-10-10T23:55:11Z Aidas 3488 ampleksigo 9491374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Wiesenau.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Brieskow-Finkenheerd]] |alto = 39 |areo = 29,59 |poŝtkodo = 15295 |tel_antaŭkodo = 033609 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 528 |adreso-komunumestraro = August-Bebel-Straße 18a<br />15295 Brieskow-Finkenheerd |retpaĝaro = [http://www.brieskow-finkenheerd.de/frame.htm www.brieskow-finkenheerd.de/frame.htm] |komunumestro = Rainer Bublak |komunumestro-partio = SPD }} '''Wiesenau''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], kaj situas borde de la rivero [[Odro]], kiu ekde 1945 je la nomo [[Odro-Niso-linio]] signas la faktan limon inter Germanio kaj Pollando. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 0vnkyl8bgk0un15ujr3qfr2zr9sl3o6 0 188147 9491373 8562521 2026-10-10T23:54:09Z Aidas 3488 ampleksigo 9491373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Woltersdorf |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Woltersdorf in LOS.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |alto = 36 |areo = 9,12 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 15569 |tel_antaŭkodo = 03362 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 544 |adreso-komunumestraro = Rudolf-Breitscheid-Str. 23<br />15569 Woltersdorf |retpaĝaro = [https://www.woltersdorf-schleuse.de/ www.woltersdorf-schleuse.de] |komunumestro = Wolfgang Höhne |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Woltersdorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Mk Berlin Tram Woltersdorf.jpg|eta|maldekstra|[[Tramtransporto en Woltersdorf|loka tramo]]]] {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] gdea2ntyjrf1sdu0he26xkw8gdqflny 0 188324 9491372 7590071 2026-10-10T23:53:37Z Aidas 3488 9491372 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Ziltendorf.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in LOS.PNG |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Oder-Spree]] |komunumaro = [[Amt Brieskow-Finkenheerd]] |alto = 23 |areo = 29,21 |poŝtkodo = 15295 |tel_antaŭkodo = 033653 |aŭtokodo = LOS |oficiala_kodo = 12 0 67 552 |subdivido = 2 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = August-Bebel-Straße 18a<br />15295 Brieskow-Finkenheerd |retpaĝaro = [http://www.ziltendorf.com/ www.ziltendorf.com] |komunumestro = Frank-Reiner Vierling |komunumestro-partio = CDU }} '''Ziltendorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Oder-Spree]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- Helpu vastigi vikidatumojn, por ke iam funkciu: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{distrikto Oder-Spree}} {{ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Oder-Spree]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] 84w9zt2dkn5tw01idr5dwfnw4dyi9b7 0 189090 9491377 3359338 2026-10-10T23:56:55Z Aidas 3488 Forigis alidirektigilon al [[Kroata aŭtovojo A12]] 9491377 wikitext text/x-wiki '''A12''' havas diversajn signifojn: * '''[[germana aŭtovojo A12]]''' * '''[[kroata aŭtovojo A12]]''' {{Apartigilo}} {{3LK}} [[en:A12]] 1bcenaihqpsmn5lpz1zmghavosfxlqf 9491378 9491377 2026-10-11T00:01:59Z Aidas 3488 9491378 wikitext text/x-wiki La mallongigo '''A12''' havas diversajn signifojn. Interalie povas temi pri specifa vojo en pluraj landoj. Ekzemple: * '''[[germana aŭtovojo A12]]''' * '''[[kroata aŭtovojo A12]]''' * '''[[svisa aŭtovojo A12]]''' {{Apartigilo}} {{3LK}} [[en:A12]] raq7dsy3jdtw8a6758vd02oh9hrnqc6 0 197120 9491469 9038831 2026-10-11T09:48:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491469 wikitext text/x-wiki '''Kobolo'''<ref>[[NPIV]].</ref>, estas [[programlingvo]] de la tria [[generacio]] kreita en [[1959]]. Ĝia angla nomo '''COBOL''' estas [[akronimo]] ('''COmmon Business Oriented Language'''), kiu montras ĝian unuan celon: komuna lingvo pro programi administrajn [[programaro]]jn. La standardo COBOL 2003 estas [[objektema programado|objektema]] kaj havas aliajn trajtojn de moderna programado. == Ekzemploj == Ekzemplo 1: malmodernstila COBOL <syntaxhighlight lang="cobol"> 000010 IDENTIFICATION DIVISION. 000020 PROGRAM-ID. SALUTONMONDO. 000030 DATE-WRITTEN. 10/08/04 00:04. 000040 AUTHOR. NEKONATO. 000050 000100 ENVIRONMENT DIVISION. 000200 CONFIGURATION SECTION. 000210 SOURCE-COMPUTER. MAINFRAME. 000220 OBJECT-COMPUTER. MAINFRAME. 000230 000300 DATA DIVISION. 000310 WORKING-STORAGE SECTION. 000320 01 TEKST PIC X(12) 000330 VALUE "SALUTON, MONDO". 000410 000500 PROCEDURE DIVISION. 000600 MAIN-LOGIC SECTION. 000700 MAIN-LOGIC-BEGIN. 000710 DISPLAY TEKST. 000600 MAIN-LOGIC-END. 000700 STOP RUN. </syntaxhighlight> Ekzemplo 2: modernstila COBOL. <syntaxhighlight lang="cobol"> IDENTIFICATION DIVISION. PROGRAM-ID. Saluton-Mondo. DATE-WRITTEN. 15-07-2008. AUTHOR. Nekonato. * PROCEDURE DIVISION. display "Saluton, Mondo!" stop run . </syntaxhighlight> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (fr) [http://www.developpez.net/forums/forumdisplay.php?f=156 Helpforumo de franclingvanaj uzantoj de Cobol] * (fr) [http://www.labri.fr/perso/billaud/travaux/COBOL/poly-cobol.html Kurso de COBOL 85] * (en) [https://web.archive.org/web/20150911130622/http://www.opencobol.org/ Open Cobol] * (en) [http://www.cobug.com COBOL User Groups (COBUG)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050814083835/http://www.cobug.com/ |date=2005-08-14 }} * (fr) [http://perso.orange.fr/gg59/applications.html GCobol, Mini-Cobol] == Noto == {{Referencoj}} {{Program-lingvoj}} [[Kategorio:Programlingvoj]] [[Kategorio:Programado]] buimmyaavnlsfumm3rbp539zfr5xuv1 0 204529 9491409 9480085 2026-10-11T06:05:08Z Д.Ильин 70105 9491409 wikitext text/x-wiki '''Unuforma pluredro''' estas [[unuforma hiperpluredro]], 3-dimensia [[pluredro]] kiu havas [[regula plurlatero|regulaj plurlateroj]] kiel edroj kaj estas [[vertico (geometrio)|vertico]]-[[vertico-transitiva|transitiva]]. Ĉiuj ĝiaj verticoj estas [[kongrueco (geometrio)|kongruaj]], kaj la pluredro havas altan gradon de reflekta kaj turna [[simetrio]]. Unuformaj pluredroj povas esti [[regula pluredro|regula]], [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] aŭ [[duonregula pluredro|duonregula]]. La edroj kaj verticoj ne nepre estas [[konveksa aro|konveksaj]], inter unuformaj pluredroj estas ankaŭ [[stela pluredro|stelaj pluredroj]]. Malinkluzivante la malfiniajn arojn estas 75 unuformaj pluredroj (aŭ 76 se al lateroj estas permesite koincidi). La kategorioj inkluzivas: * Malfiniaj aroj de unuformaj [[prisma unuforma pluredro|prismoj kaj kontraŭprismoj]] (inkluzivanta stelajn formojn) * 5 [[platona solido|platonaj solidoj]] - regulaj konveksaj pluredroj * 4 [[pluredroj de Keplero-Poinsot]] - regulaj nekonveksaj pluredroj * 13 [[arĥimeda solido|arĥimedaj solidoj]] - [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] kaj [[duonregula pluredro|duonregulaj]] konveksaj pluredroj * 14 nekonveksaj pluredroj kun konveksaj edroj * 39 nekonveksaj pluredroj kun nekonveksaj edroj * 1 pluredro trovita de [[John Skilling]] ĉe kiu paroj de lateroj koincidas. Ili povas ankaŭ esti grupita per ilia [[geometria simetria grupo]], kio estas farita pli sube. == Historio == * La [[platona solido|platonaj solidoj]] estas konataj ekde la klasikaj grekoj kaj estis studitaj de [[Platono]], [[Theaetetus]] kaj [[Eŭklido]]. * [[Keplero]] (1571-1630) estis la unua, kiu publikigis la plenan liston de [[arĥimeda solido|arĥimedaj solidoj]] post kiam la originala laboro de [[Arkimedo]] estis perdita. * [[Keplero]] (1619) esploris du de la regulajn [[pluredroj de Keplero-Poinsot]] kaj [[Louita Poinsot]] (1809) esplorita la aliajn du. * De la ceteraj 37 estis trovitaj de [[Badoureau]] (1881). [[Edmund Hess]] (1878) esploris 2 pliajn kaj [[Pitsch]] (1881) sendepende esploris 18-n, el ili ne ĉiuj antaŭe esplorita. * [[Harold Scott MacDonald Coxeter]] esploris la ceterajn dek du en kunlaboro kun [[J.C.P. Miller]] (1930-1932) sed ne publikigis la laboron. M.S. kaj H.C. Longuet-Higgins sendepende esploris 11-n el ĉi tiuj. * En 1954 H.S.M. Coxeter, M.S. Longuet-Higgins, J.C.P. Miller publikigis la liston de unuformaj pluredroj. * En 1970 S. P. Sopov pruvis ilia konjekton ke la listo estis plena. * En 1974, [[Magnus Wenninger]] publikigis lian libron, [[Listo de pluredroj de Wenninger|''Pluredraj modeloj'']], kiu estas la unua publikigita listo de ĉiuj 75 neprismaj unuformaj pluredroj, kun multaj antaŭe nepublikigitaj nomoj donitaj al ili de [[Norman Johnson]]. * En 1975, [[John Skilling]] sendepende pruvis la plenecon, kaj montris ke se la difino de unuforma pluredro estas malstreĉiĝita al permesi al randoj koincidi tiam estas nur unu superflua ebleco. * En 1993, Zvi Har'El produktis plenan komputilan konstruadon de la unuformaj pluredroj kaj dualaj tra ilia kalejdoskopa konstrua programo nomata kiel '''Kaleido''', kaj resumis en papero ''Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj.'', donante al ili numerojn 1-80. * Ankaŭ en 1993, R. Mäder aplikis solvaĵon de ĉi tiu Kaleido al [[Mathematica]] kun malmulte malsama indeksanta sistemo. === Indeksado === Estas kvar gravaj publikaĵoj indeksantaj la pluredrojn. Por distingi ilin, al la indeksoj estas aldonataj malsamaj literoj, '''C''' por la Coxeter 1954, '''W''' por la Wenninger 1974 , '''K''' por la Kaleido 1993, kaj '''U''' por la 1993 Maeder, kiu estas (mult)amplekse reproduktita aliloke. Nun '''U''' estas la plej kutima indeksado de la pluredroj. # ['''C'''] 1954: Ĉi tiu papero listigas la unuformaj pluredroj per nombroj 15-92. 15-32 estas por la konveksaj, 33-35 por 3 malfiniaj prismaj aroj, kaj 36-92 por la nekonveksaj. # ['''W'''] 1974: nombris ilin 1-119: 1-5 por la platonaj solidoj, 6-18 por la arĥimedaj solidoj, 19-66 por steligitaj formoj inkluzivante la 4 regulaj nekonveksaj pluredroj (sed plejparto de la steligitaj pluredroj estas neunuformaj), kaj 67-119 por la nekonveksaj unuformaj pluredroj. (La plenan liston de W_i rigardu en [[listo de pluredroj de Wenninger]]) # ['''K'''] 1993 Kaleido: La 80 nombroj donitaj estis grupita per simetrio: 1-5 kiel prezentantoj por la malfiniaj familioj de prismaj formoj kun [[duedra simetrio]], 6-9 kun [[kvaredra simetrio]], 10-26 kun [[Okedra simetrio]], 46-80 kun [[dudekedra simetrio]]. # ['''U'''] 1993 Mathematica: Ĉi tiu listante sekvis la nombradon de Kaleido, sed movis la 5 prismajn formojn al fino de la listo, kaj la neprismaj havas numerojn 1-75. == Konveksaj formoj kaj fundamentaj situoj de verticoj == La konveksaj unuformaj pluredroj povas esti nomitaj per operacioj de [[konstruo de Wythoff]] sur la gepatra formo. Ĉiu de ĉi tiuj konveksaj formoj difinas aron de ''verticoj'' kiuj povas esti uzataj ankaŭ por la nekonveksaj formoj, listigitaj en la sekva sekcio. {| class="wikitable" |- ! !Gepatra !Senpintigita !Rektigita !Dutranĉita<br />(senpintigita dualo) !Durektigita<br />(duala) !Laterotranĉita !Entutotranĉita !Riproĉa |- !rowspan=2|Etendita<br />[[simbolo de Schläfli]] !<math>\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> !<math>\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> !<math>\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> !<math>r\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>t\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> !<math>s\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |- !t₀{p,q} !t_0,1{p,q} !t₁{p,q} !t_1,2{p,q} !t₂{p,q} !t_0,2{p,q} !t_0,1,2{p,q} !s{p,q} |- ![[Simbolo de Wythoff]]<br />p-q-2 ! q &#124; p 2 ! 2 q &#124; p ! 2 &#124; p q ! 2 p &#124; q ! p &#124; q 2 ! p q &#124; 2 ! p q 2 &#124; ! &#124; p q 2 |- !rowspan=5|[[Figuro de Coxeter-Dynkin]]<br />(variadoj) |- ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] ![[Dosiero:CDW hole.png|( )]][[Dosiero:CDW p.png|p]][[Dosiero:CDW hole.png|( )]][[Dosiero:CDW q.png|q]][[Dosiero:CDW hole.png|( )]] |- !(o)-p-o-q-o !(o)-p-(o)-q-o !o-p-(o)-q-o !o-p-(o)-q-(o) !o-p-o-q-(o) !(o)-p-o-q-(o) !(o)-p-(o)-q-(o) !( )-p-( )-q-( ) |- !xPoQo !xPxQo !oPxQo !oPxQx !oPoQx !xPoQx !xPxQx !sPsQs |- ![p,q]:001 ![p,q]:011 ![p,q]:010 ![p,q]:110 ![p,q]:100 ![p,q]:101 ![p,q]:111 ![p,q]:111s |- ![[Vertica konfiguro]] !p^q !(q.2p.2p) !(p.q.p.q) !(p.2q.2q) !q^p !(p.4.q.4) !(4.2p.2q) !(3.3.p.3.q) |- |[[Kvaredra simetrio|Kvaredra]]<br />3-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t0.svg|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t1.svg|64ra]]<br />[[Okedro|(3.3.3.3)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t12.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t2.svg|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t02.svg|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t012.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-s012.svg|64ra]]<br />[[Dudekedro|(3.3.3.3.3)]] |- |[[Okedra simetrio|Okedra]]<br />4-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|64ra]]<br />[[Kubo (geometrio)|{4,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|64ra]]<br />[[Senpintigita kubo|(3.8.8)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.png|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t02.svg|64ra]]<br />[[Malgranda rombokub-okedro|(3.4.4.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.png|64ra]]<br />[[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-s012.svg|64ra]]<br />[[Riproĉa kubo|(3.3.3.3.4)]] |- |[[Dudekedra simetrio|Dudekedra]]<br />5-3-2 |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|64ra]]<br />[[Dekduedro|{5,3}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|64ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|64ra]]<br />[[Dudek-dekduedro|(3.5.3.5)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t02.png|64ra]]<br />[[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t012.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-s012.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] |- |[[Duedra simetrio|Duedra]]<br />p-2-2<br />Ekzemple p=5 |[[Duedro|{5,2}]] |2.10.10 |2.5.2.5 |[[Dosiero:Pentagonal prism.png|64ra]]<br />4.4.5 |[[Kvin-dupiramido|{2,5}]] |2.4.5.4 |[[Dosiero:Decagonal prism.png|64ra]]<br />4.4.10 |[[Dosiero:Pentagonal antiprism.png|64ra]]<br />3.3.3.5 |} === Difino de operacioj === {|width=720 class="wikitable" !Operacio !colspan=2|Etendita<br />[[simbolo de Schläfli]] ![[Figuro de Coxeter-Dynkin|Figuro de<br />Coxeter-Dynkin]] !Priskribo |- ! Gepatro |width=70| t₀{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-100.png|100]] | Ĉiu regula pluredro aŭ kahelaro |- ! [[Rektigo (geometrio)|Rektigita]] | t₁{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-010.png|010]] |La randoj estas plene-senpintigitaj en solajn punktojn. La pluredro nun havas la kombinitajn edrojn de la gepatro kaj la dualo. |- !Durektigita<br />ankaŭ [[duala pluredro|Duala]] | t₂{p,q} | <math>\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-001.png|001]] |[[Dosiero:Dual Cube-Octahedron.svg|100ra|dekstra]]La durektigita (duala) estas plua tranĉo tiel ke la originalaj edroj estas reduktitaj al punktoj. Novaj edroj estas formitaj sub ĉiu gepatra vertico. La nombro de randoj estas neŝanĝita kaj estas turnita je 90 gradoj. La duala de la regula pluredro {p, q} estas ankaŭ regula pluredro {q, p}. |- ![[Tranĉo (geometrio)|Senpintigita]] | t_0,1{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} p , q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-110.png|110]] |Ĉiu originala vertico estas dehakita, kun novaj edroj enspacas la truojn. Tranĉo havas gradon de libereco, kiu havas unu solvaĵo kiu kreas unuforman senpintigitan pluredron. La pluredro havas ĝiaj originalaj edroj kun duobligita kvanto de lateroj en ĉiu el la edroj, kaj enhavas la edrojn de la duala.<br />[[Dosiero:Tranĉo de kubo.svg|400ra]] |- !'''Dutranĉita''' | t_1,2{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} q , p \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-011.png|011]] |Sama kiel senpintigita duala. |- ! [[Laterotranĉo|Laterotranĉita]]<br />(aŭ rombigita)<br />(ankaŭ [[elvolvaĵo (geometrio)|elvolvita]]) | t_0,2{p,q} | <math>r\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-101.png|101]] |Aldone al vertica tranĉo, ĉiu originala rando estas ''[[bevelo|bevelita]]'' kun novaj rektangulaj edroj aperantaj en ĝia loko, kaj ankaŭ la originalaj verticoj estas senpintigitaj. Unuforma laterotranĉo estas duonvoje inter la gepatra kaj la duala formoj.<br />[[Dosiero:Laterotranĉo de kubo.svg|400ra]] |- ![[Entutotranĉo (geometrio)|Entutotranĉita]]<br />(aŭ rombotranĉita) | t_0,1,2{p,q} | <math>t\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-111.png|111]] |La tranĉaj operacioj estas aplikitaj por krei entutotranĉitan formon kiu havas la gepatraj edroj kun duobligita kvanto de lateroj en ĉiu el la edroj, kaj kvadratojn tie kie la originalaj randoj ekzistis. |- ![[Riproĉa (geometrio)|Riproĉa]] | s{p,q} | <math>s\begin{Bmatrix} p \\ q \end{Bmatrix}</math> |[[Dosiero:Dynkins-sss.png|()()()]] |La riproĉa prenas la entutotranĉitan formon kaj rektigas alternajn verticojn. Ĉi tiu operacio estas nur ebla por pluredroj kun ĉiuj edroj kun paraj kvantoj de verticoj. Ĉiuj originalaj edroj havas nur duonon de verticoj, kaj la kvadratoj degeneras en laterojn. Ĉar la entutotranĉita havas 3 edrojn/vertico, novaj trianguloj estas formitaj. Kutime poste necesas malmulte misformigi la pluredron por ke ĝi denove estu unuforma. La ebleco de la lasta variado dependas de la grado de libereco.<br />[[Dosiero:Riproĉigo de kubo.svg|400ra]] |} == Nekonveksaj formoj listitaj laŭ geometriaj simetriaj grupoj kaj situoj de verticoj == Ĉiuj unuformaj pluredroj estas listita pli sube laŭ iliaj [[geometria simetria grupo|geometriaj simetriaj grupoj]] kaj subgrupitaj laŭ iliaj situoj de verticoj. Regulaj pluredroj estas markitaj per iliaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]]. Aliaj neregulaj unuformaj pluredroj estas listitaj kun iliaj [[vertica konfiguro|verticaj konfiguroj]] aŭ ilia unuformaj pluredraj indeksoj U(1-80). Noto: por nekonveksaj formoj pli sube estas aldonita komento '''neunuforma''' se la [[konveksa koverto]] de la situo de verticoj havas sama topologio kiel unu el unuformaj pluredroj, sed havas neregulajn edrojn. Ekzemple ''neunuforma laterotranĉita'' formo povas havi [[kvadrato|nekvadratajn]] [[ortanguloj]]n kiel edroj. === Kvaredra simetrio === Estas 2 konveksaj unuformaj pluredroj, la [[kvaredro]] kaj [[senpintigita kvaredro]], kaj unu nekonveksa formo, la [[kvar-duon-sesedro]] kiu havi ''[[kvaredra simetrio|kvaredran simetrion]]''. La [[kvaredro]] estas mem duala. Aldone la [[okedro]], [[senpintigita okedro]], [[kubokedro]], kaj [[dudekedro]] havas kvaredran simetrion kaj ankaŭ pli altan simetrion. Ili estas aldonitaj por pleneco pli sube, kvankam iliaj nekonveksaj formoj kun okedra simetrio ne estas inkluzivitaj ĉi tie. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=2|Nekonveksa |- |(Kvaredra) | [[Dosiero:Tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Kvaredro|{3,3}]] |- |Senpintigita (*) | [[Dosiero:Truncated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro|(3.6.6)]] |- |Rektigita (*) | [[Dosiero:Rectified tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] | [[Dosiero:Tetrahemihexahedron.png|64ra]]<br />[[Kvar-duon-sesedro|(4.3/2.4.3)]] |- |Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Cantellated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] |- |Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Omnitruncated tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |- |Riproĉa (*) | [[Dosiero:Snub tetrahedron.png|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] |} === Okedra simetrio === Estas 8 konveksa formoj kaj 10 nekonveksaj formoj kun ''[[okedra simetrio]]''. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=3|Nekonveksa |- |(Okedra) |[[Dosiero:Octahedron.png|64ra]]<br />[[Okedro|{3,4}]] |- |Senpintigis (*) | [[Dosiero:Truncated octahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita okedro|(4.6.6)]] |- |Rektigita (*) | [[Dosiero:Cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubokedro|(3.4.3.4)]] | [[Dosiero:Cubohemioctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubo-duon-okedro|(6.4/3.6.4)]] | [[Dosiero:Octahemioctahedron.png|64ra]]<br />[[Ok-duon-okedro|(6.3/2.6.3)]] |- |Senpintigita duala (*) | [[Dosiero:Truncated hexahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita kubo|(3.8.8)]] | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombo-sesedro|(4.8/3.4/3.8/5)]] | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda kubokubo-okedro|(8/3.3.8/3.4)]] | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Unuforma granda rombokub-okedro|(4.3/2.4.4)]] |- |Duala (*) |[[Dosiero:Hexahedron.png|64ra]]<br />[[Kubo (geometrio)|{4,3}]] |- |Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Small rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombokub-okedro|(3.4.4.4)]] | [[Dosiero:Small rhombihexahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombo-sesedro|(4.8.4/3.8)]] | [[Dosiero:Small cubicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda kubokubo-okedro|(8.3/2.8.4)]] | [[Dosiero:Stellated truncated hexahedron.png|64ra]]<br />[[Steligita senpintigita sesedro|(8/3.8/3.3)]] |- |Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] |- | Neunuforma entutotranĉita (*) | [[Granda rombokub-okedro|(4.6.8)]] | [[Dosiero:Great truncated cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Granda senpintigita kubokedro|(8/3.4.6)]] | [[Dosiero:Cubitruncated cuboctahedron.png|64ra]]<br />[[Kubotranĉita kubokedro|(8/3.6.8)]] |- | Riproĉa (*) | [[Dosiero:Snub hexahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa kubo|(3.3.3.3.4)]] |} === Dudekedra simetrio === Estas 8 konveksa formoj kaj 46 nekonveksaj formoj kun ''[[dudekedra simetrio]]'' (aŭ 47 nekonveksa formoj se figuro de Skilling estas inkluzivita). Iu el la nekonveksa riproĉaj formoj havas neunuforman turnecan simetrion, kaj iu estas memspegulsimetriaj. {| class="wikitable" !Vertica grupo !Konveksa !colspan=4|Nekonveksa |- | (Dudekedra) | [[Dosiero:Icosahedron.png|64ra]]<br />[[Dudekedro|{3,5}]] | [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda steligita dekduedro|{5/2,5}]] | [[Dosiero:Great dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekduedro|{5,5/2}]] | [[Dosiero:Great icosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudekedro|{3,5/2}]] |- | Senpintigita (*) | [[Dosiero:Truncated icosahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] |- | Neunuforma senpintigita (*) | [[Senpintigita dudekedro|(5.6.6)]] | [[Dosiero:Great truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita granda dekduedro|U37]] | [[Dosiero:Great dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-dudek-dekduedro|U61]] | [[Dosiero:Uniform great rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Unuforma granda rombo-dudek-dekduedro|U67]] | [[Dosiero:Great rhombidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda rombo-dekduedro|U73]] | [[Dosiero:Rhombidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dekdu-dekduedro|U38]] | [[Dosiero:Icosidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dudek-dekdu-dekduedro|U44]] | [[Dosiero:Rhombicosahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dudekedro|U56]] | [[Dosiero:Small snub icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda riproĉa dudek-dudek-dekduedro|U32]] |- | Rektigita (*) | [[Dosiero:Icosidodecaëder.png|64ra]]<br />[[Dudek-dekduedro|(3.5.3.5)]] | [[Dosiero:Small icosihemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dudek-duon-dekduedro|U49]] | [[Dosiero:Small dodecahemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dekduedro|U51]] | [[Dosiero:Great icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-dekduedro|U54]] | [[Dosiero:Great dodecahemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dekduedro|U70]] | [[Dosiero:Great icosihemidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-duon-dekduedro|U71]] | [[Dosiero:Dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dekdu-dekduedro|U36]] | [[Dosiero:Small dodecahemicosahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dudekedro|U62]] | [[Dosiero:Great dodecahemicosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dudekedro|U65]] |- | Senpintigita duala (*) | [[Dosiero:Truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro|U42]] | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro|U48]] | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|64ra]]<br />[[Granda dekdu-dudekedro|U63]] |- | Neunuforma senpintigita duala (*) | [[Senpintigita dekduedro|(3.10.10)]] | [[Dosiero:Small retrosnub icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda malantaŭe riproĉa dudek-dudek-dekduedro|U72]] |- | Duala (*) | [[Dosiero:Dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dekduedro|{5,3}]] | [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda steligita dekduedro|{5/2,3}]] | [[Dosiero:Small ditrigonal icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda du-tritranĉa dudek-dekduedro|U30]] | [[Dosiero:Ditrigonal dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Du-tritranĉa dekdu-dekduedro|U41]] | [[Dosiero:Great ditrigonal icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dudek-dekduedro|U47]] |- | Laterotranĉita (*) | [[Dosiero:Small rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] | [[Dosiero:Small dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-dudek-dekduedro|U33]] | [[Dosiero:Small rhombidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda rombo-dekduedro|U39]] | [[Dosiero:Small stellated truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda steligita senpintigita dekduedro|U58]] |- | Neunuforma laterotranĉita (*) | [[Rombo-dudek-dekduedro|(3.4.5.4)]] | [[Dosiero:Small icosicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dudek-dudek-dekduedro|U31]] | [[Dosiero:Small ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro|U43]] | [[Dosiero:Small dodecicosahedron.png|64ra]]<br />[[Malgranda dekdu-dudekedro|U50]] | [[Dosiero:Great stellated truncated dodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda steligita senpintigita dekduedro|U66]] | [[Dosiero:Great truncated icosahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita granda dudekedro|U55]] | [[Dosiero:Great dirhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda durombo-dudek-dekduedro|U75]] | [[Dosiero:Great snub dodecicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda riproĉa dekdu-dudek-dekduedro|U64]] |- | Entutotranĉita (*) | [[Dosiero:Great rhombicosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] |- | Neunuforma entutotranĉita (*) | [[Senpintigita dudek-dekduedro|(4.6.10)]] | [[Dosiero:Great truncated icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda senpintigita dudek-dekduedro|U68]] | [[Dosiero:Truncated dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Senpintigita dekdu-dekduedro|U59]] | [[Dosiero:Icositruncated dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Dudektranĉita dekdu-dekduedro|U45]] |- | Riproĉa (*) |[[Dosiero:Snub dodecahedron ccw.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] |- | Neunuforma riproĉa (*) | [[Riproĉa dekduedro|(3.3.3.3.5)]] | [[Dosiero:Snub dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dekdu-dekduedro|U40]] | [[Dosiero:Snub icosidodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Riproĉa dudek-dekdu-dekduedro|U46]] | [[Dosiero:Great snub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda riproĉa dudek-dekduedro|U57]] | [[Dosiero:Great inverted snub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda inversigita riproĉa dudek-dekduedro|U69]] | [[Dosiero:Inverted snub dodecadodecahedron.png|64ra]]<br />[[Inversigita riproĉa dekdu-dekduedro|U60]] | [[Dosiero:Great retrosnub icosidodecahedron.png|64ra]]<br />[[Granda malantaŭe riproĉa dudek-dekduedro|U74]] |} === Duedra simetrio === {{Ĉefartikolo|Prisma unuforma pluredro}} Unuformaj pluredroj kun [[duedra simetrio]] estadas de jenaj specoj: {|border=1 |width=20% align=center| [[Dosiero:Dodecagonal prism.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Dodecagonal antiprism.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Prism 12-5.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Antiprism 12-5.png|64ra]] |width=20% align=center| [[Dosiero:Pentagrammic crossed antiprism.png|64ra]] |- |align=center| Konveksa [[prismo]] |align=center| Konveksa [[kontraŭprismo]] |align=center| Stela [[prismo]] |align=center| Stela [[kontraŭprismo]] (kun konveksa vertica figuro) |align=center| Stela krucigita [[kontraŭprismo]] (kun nekonveksa vertica figuro) |- |align=center| U₇₆ |align=center| U₇₇ |align=center| U₇₈ |align=center| U₇₉ |align=center| U₈₀ |} Ekzistas malfinie multaj unuformaj pluredroj de ĉiu el la 5 specoj, diferenciĝantaj per kvanto de verticoj aŭ per maniero de konekseco de la steloj. == Figuro de Skilling == Unu plua nekonveksa pluredro estas la [[granda duriproĉa durombo-dekduedro]], ankaŭ sciata kiel ''figuro de Skilling'', kiu estas vertico-unuforma, sed havas parojn de lateroj kiu koincidas en spaco tiel ke kvar edroj kuniĝas je ĉi tiuj lateroj. Ĝi estas iam sed ne ĉiam enkalkulita kiel unuforma pluredro. Ĝi havas '''I'''_h simetrion. : [[Dosiero:Great disnub dirhombidodecahedron.png|64ra]] == Vidu ankaŭ == * [[Pluredro]] ** [[Regula pluredro]] ** [[Kvazaŭregula pluredro]] ** [[Duonregula pluredro]] * [[Listo de regulaj hiperpluredroj]] * [[Listo de unuformaj pluredroj]] * [[Listo de pluredroj de Wenninger]] * [[Pluredra modelo]] * [[Listo de unuformaj pluredroj laŭ vertica figuro]] * [[Listo de unuformaj pluredroj laŭ simbolo de Wythoff]] * [[Uniforma pluredra kombinaĵo]] * [[Unuforma kahelaro]] * [[Unuforma hiperpluredro]] == Referencoj == * Brückner, M. ''Vielecke und vielflache. Theorie und geschichte.''. Leipzig, Germanio: Teubner, 1900. [http://www.hti.umich.edu/cgi/b/bib/bibperm?q1=ABN8316.0001.001] * H.S.M. Coxeter, M.S. Longuet-Higgins, J.C.P. Miller, ''Unuformaj pluredroj'', '''Phil. Trans.''' 1954, 246 A, 401-50 [http://links.jstor.org/sici?sici=0080-4614%2819540513%29246%3A916%3C401%3AUP%3E2.0.CO%3B2-4] * S. P. Sopov ''Pruvo de la pleneco de la listo de rudimentaj homogenaj pluredroj.'' Ukrain. Geometr. Sb. Ne. 8, (1970), 139-156 * {{Citlibro | Nomo=Magnus | Familinomo=Wenninger | Aŭtoroligo=Magnus Wenninger | Titolo=Polyhedron Models - Pluredraj modeloj | url=https://archive.org/details/polyhedronmodels0000wenn_x4t8 | Eldonejo=Cambridge University Press | Jaro=1974 | ISBN= 0-521-09859-9 }} * [[John Skilling]], ''La plenumi aro de unuformaj pluredroj.'', Filoj de Aleksandrio. Trans. Roy. Soc. Londono Ser. 278 (1975), 111-135 [http://links.jstor.org/sici?sici=0080-4614%2819750306%29278%3A1278%3C111%3ATCSOUP%3E2.0.CO%3B2-F] * Har'El, Z. ''Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj.'', Geometriae Dedicata 47, 57-110, 1993. [http://www.math.technion.ac.il/~rl Zvi Har’El] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090727182130/http://www.math.technion.ac.il/~rl |date=2009-07-27 }} [http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090715034226/http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf |date=2009-07-15 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido programaro Kaleido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080425/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html |date=2011-05-20 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/poly.html Bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080303/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/poly.html |date=2011-05-20 }}, [http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html dualaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520080425/http://www.math.technion.ac.il/~rl/kaleido/dual.html |date=2011-05-20 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly Mäder, R. E.] ''Unuformaj pluredroj.'' Mathematica J. 3, 48-57, 1993. [http://library.wolfram.com/infocenter/Articles/2254] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL=UniformPolyhedron | titolo=Unuforma Pluredro}} * [http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf Unuforma solvaĵo por unuformaj pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090715034226/http://www.math.technion.ac.il/~rl/docs/uniform.pdf |date=2009-07-15 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/uniform-info.html Virtualaj pluredroj] * [http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html Stella: Pluredra Navigilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112023411/http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html |date=2007-11-12 }} - Programaro por generi kaj printi retojn por ĉiuj unuformaj pluredroj * Paperaj modeloj: ** [http://web.aanet.com.au/robertw/Uniform.html Unuformaj/dualaj pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012215424/http://web.aanet.com.au/robertw/Uniform.html |date=2007-10-12 }} ** [http://www.polyedergarten.de/ Paperaj modeloj de unuformaj kaj aliaj pluredroj] [[Kategorio:Pluredroj]] [[Kategorio:Unuformaj pluredroj| ]] kznifzvl7p3n52fqv0s9f2cudzyidcz 0 205321 9491410 9272537 2026-10-11T06:05:23Z Д.Ильин 70105 9491410 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |hi = 2 |vbildo = Triangular prism vertfig.svg |duala_bildo = Triangular bipyramid transparent.svg |grupo = [[Duedra simetrio|D_3h]] (por neklina prismo kun regulaj bazoj) |Schl = t{2,3} |duala = [[Triangula dupiramido]] |Wythoff = 2 3 &#124; 2 |vfiguro = 4.4.3 |edroj_detale = 3{4}+2{3} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 2.png|2]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |bildo = Triangular prism.png |W = |speco1 = |U = 76(a) |verticoj = 6 |B = Trip |C = |lateroj = 9 |edroj = 5 |K = 01(a) |nomo = Triangula prismo |speco = [[Prismo]] }} En [[geometrio]], '''triangula prismo''' estas [[pluredro]], speco de [[prismo (geometrio)|prismo]] kun el [[triangulo|triangula]] bazo. Ĝi havas 3 flankajn edroj kaj 2 bazajn edrojn. Ĝenerale la flankoj povas esti [[paralelogramo]]j. Se la flankoj estas [[ortangulo]]j la prismo estas neklina. Se la flankoj estas kvadratoj, ĝi estas [[unuforma pluredro]]. Tio ke la flankoj estas kvadratoj implicas ke la bazoj estas [[egallatera triangulo|egallateraj trianguloj]] La bazaj edroj estas egalaj trianguloj. Ĉiu sekca ebeno, paralela al la bazaj edroj, donas en la sekco la saman triangulon. La [[duala pluredro|dualo]] de triangula prismo estas 3-flankita [[dupiramido]]. La [[geometria simetria grupo]] de 3-flankita neklina prismo kun regulaj bazoj estas [[duedra grupo|''D_3h'']] de ordo 12. La [[rotacia grupo]] estas ''D₃'' de ordo 6. La geometria simetria grupo ne enhavas [[inversigo en punkto|inversigon]]. == Volumeno == La volumeno de ĉiu prismo estas produto de areo de la bazo kaj distanco inter la du bazaj edroj. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seplatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />Triangula prismo (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Prismo (geometrio)|Prismo]] * [[Prisma unuforma pluredro]] * '''Duonregula E-hiperpluredra familio:''' ** '''Triangula prismo''': -1₂₁ ** [[Rektigita 5-ĉelo]]: 0₂₁ ** [[E5 hiperpluredro]]: 1₂₁ ** [[E6 hiperpluredro]]: 2₂₁ ** [[E7 hiperpluredro]]: 3₂₁ ** [[E8 hiperpluredro]]: 4₂₁ ** [[E8 krado]]: 5₂₁ * [[Triangula kontraŭprismo]] * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]]: ** [[Kombinaĵo de 4 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 8 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 10 triangulaj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 20 triangulaj prismoj]] {{Triangulaj figuroj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TriangularPrism | titolo = Triangula prismo}} * [http://www.korthalsaltes.com/triangular_prism.htm Paperaj modeloj de triangula prismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070303103148/http://www.korthalsaltes.com/triangular_prism.htm |date=2007-03-03 }} [[Kategorio:Prismosimilaĵoj]] h0v9guejso4c0lkp030bw39c3ctskfy 0 208680 9491416 9459971 2026-10-11T06:21:24Z Д.Ильин 70105 9491416 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Dudek-dekduedro |nomo1 = Kvinlatera turnodurotondo |hi = 2 |vbildo = Icosidodecahedron vertfig.svg |bildo = |bildo2 = Icosidodecahedron.jpg |bildo3 = Icosidodecahedron.gif |duala_bildo = Rhombictriacontahedron.svg |retbildo = Icosidodecahedron flat.svg |grupo = [[Dudekedra simetrio|Mi_h]] |Schl = <math>\begin{Bmatrix} 3 \\ 5 \end{Bmatrix}</math> |duala = [[Romba tridekedro]] |Wythoff = 2 &#124; 3 5 |vfiguro = 3.5.3.5 |edroj_detale = 20{3}+12{5} |CD = [[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 5.png|5]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |W = 12 |speco = [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregula]] |U = 24 |verticoj = 30 |B = Id |C = 28 |lateroj = 60 |edroj = 32 |K = 29 }} '''Dudek-dekduedro ''' estas [[pluredro]] kun dudek triangulaj edroj kaj dek du kvinlateraj edroj. Dudek-dekduedro havas 30 identajn verticojn, kun po du trianguloj kaj du kvinlateroj kuniĝantaj je ĉiu, kaj 60 identajn laterojn, el kiuj ĉiu apartigas triangulon de kvinlatero. Kiel tia ĝi estas [[arĥimeda solido]] kaj speciale [[kvazaŭregula pluredro]]. Dudek-dekduedro havas [[dudekedra simetrio|dudekedran simetrion]], kaj ĝia unua [[steligo]] estas la kombinaĵo de [[dekduedro]] kaj ĝia duala [[dudekedro]], kun la verticoj de la dudekedro situantaj je la mezpunktoj de la randoj. Ĝia [[duala pluredro]] estas la [[romba tridekedro]]. == Surfaca areo kaj volumeno == La surfaca areo ''A'' kaj la volumeno ''V'' de la dudek-dekduedro de randa longo ''a'' estas: :<math>A = (5\sqrt{3}+3\sqrt{25+10\sqrt{5}}) ~ a^2 \approx 29,3059828 ~ a^2</math> :<math>V = \frac{1}{6} (45+17\sqrt{5}) ~ a^3 \approx 13,8355259 ~ a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == La [[karteziaj koordinatoj]] de verticoj de dudek-dekduedro estas la [[cikla permuto|ciklaj permutoj]] de :(0,0,±&tau;) :(±1/2, ±&tau;/2, ±(1+&tau;)/2) kie &tau; estas la [[ora proporcio]] (1+&radic;5)/2 . == Geometriaj rilatoj == La dudek-dekduedro estas [[rektigo (geometrio)|rektigita]] [[dekduedro]] kaj ankaŭ rektigita [[dudekedro]], ekzistanta kiel la plena latera tranĉo inter ĉi-tiuj regulaj solidoj. La romba tridekedro estas unu el la naŭ [[latero-transitiva]]j konveksaj pluredroj, ili estas 5 [[platona solido|platonaj solidoj]], [[kubokedro]], dudek-dekduedro, [[romba dekduedro]] kaj [[romba tridekedro]]. La dudek-dekduedro enhavas 12 kvinlaterojn de la [[dekduedro]] kaj 20 triangulojn de la [[dudekedro]]. La dudek-dekduedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[dekduedro]] kaj [[dudekedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Dekduedro]] |[[Senpintigita dekduedro]] |Dudek-dekduedro |[[Senpintigita dudekedro]] |[[Dudekedro]] |} Dudek-dekduedro povas esti fendita laŭ kelkaj ebenoj kaj formi [[kvinlatera rotondo|kvinlaterajn rotondojn]]. Dudek-dekduedro povas nomiĝi ankaŭ '''kvinlatera turno-durotondo'''. Se unu el la rotondoj turni je 36 gradoj, rezultas [[kvinlatera ortodurotondo]]. {| class="prettytable" |align=center|[[Dosiero:Dissected icosidodecahedron.png|320ra]]<br />La sekco | {| |align=center valign=bottom|[[Dosiero:Icosidodecaëder.png|100ra]]<br />Dudek-dekduedro<br />(kvinlatera turnodurotondo) |- |align=center valign=bottom|[[Dosiero:Pentagonal orthobirotunda solid.png|100ra]]<br />[[Kvinlatera ortodurotondo]] |- |align=center valign=bottom|[[Dosiero:Pentagonal rotunda.png|100ra]]<br />[[Kvinlatera rotondo]] |} |} Estas 9 [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]], kiuj havas la saman [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kiel la dudek-dekduedro: {| class="prettytable" |align=center|[[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro]] |align=center|[[Dosiero:Small icosihemidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Malgranda dudek-duon-dekduedro]] |align=center|[[Dosiero:Small dodecahemidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dekduedro]] |- |align=center|[[Dosiero:Great icosidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Granda dudek-dekduedro]] |align=center|[[Dosiero:Great dodecahemidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dekduedro]] |align=center|[[Dosiero:Great icosihemidodecahedron.png|125ra]]<br />[[Granda dudek-duon-dekduedro]] |- |align=center|[[Dosiero:Dodecadodecahedron.png|125ra]]<br />[[Dekdu-dekduedro]] |align=center|[[Dosiero:Small dodecahemicosahedron.png|125ra]]<br />[[Malgranda dekdu-duon-dudekedro]] |align=center|[[Dosiero:Great dodecahemicosahedron.png|125ra]]<br />[[Granda dekdu-duon-dudekedro]] |} == Vidu ankaŭ == * [[Kubokedro]] * [[Dekduedro]] * [[Granda senpintigita dudek-dekduedro]] * [[Dudekedro]] * [[Rombo-dudek-dekduedro]] * [[Senpintigita dudek-dekduedro]] * [[Kvinlatera ortodurotondo]] * [[Unua steligo de dudek-dekduedro]] * [[15-a steligo de dudek-dekduedro]] == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = Icosidodecahedron | titolo = Dudek-dekduedro }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] rdo0otycil88n0q02s54awd4zaufc4s 0 208734 9491411 9458410 2026-10-11T06:05:37Z Д.Ильин 70105 9491411 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita dudekedro |hi = 2 |vbildo = Truncated icosahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncatedicosahedron.svg |duala_bildo = Pentakisdodecahedron.jpg |retbildo = Truncated icosahedron flat-2.svg |grupo = [[Dudekedra simetrio|I_h]] |Schl = t{3,5} |duala = [[Kvinlateropiramidigita dekduedro]] |Wythoff = 2 5 &#124; 3 |bildo3 = Truncatedicosahedron.gif |vfiguro = 5.6.6 |edroj_detale = 12{5}+20{6} |CD = [[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 5.png|5]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |bildo = Truncated icosahedron.png |W = 9 |U = 25 |verticoj = 60 |B = Ti |C = 27 |lateroj = 90 |edroj = 32 |K = 30 }} La '''senpintigita dudekedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 12 regulajn [[kvinlatero|kvinlaterajn]] edrojn, 20 regulajn [[seslatero|seslaterajn]] edrojn, 60 verticojn kaj 90 laterojn. == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de verticoj de senpintigita dudekedro centrita je (0,0,0) de latera longo 2 estas: :(0,±1,±3φ) :(±1,±3φ,0) :(±3φ,0,±1) :(±2,±(1+2φ),±φ) :(±(1+2φ),±φ,±2) :(±φ,±2,±(1+2φ)) :(±1,±(2+φ),±2φ) :(±(2+φ),±2φ,±1) :(±2φ,±1,±(2+φ)) :kie φ = (1+√5)/2 estas la [[ora proporcio]]. Ĉiuj verticoj estas sur sfero centrita je (0,0,0) de radiuso (9φ+10)^1/2. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la volumeno ''V'' de la senpintigita dudekedro de randa longo ''a'' estas: :<math>\begin{align} A & = 3 \left ( 10\sqrt{3} + \sqrt{5} \sqrt{5 + 2\sqrt{5}} \right ) a^2 \approx 72.607253a^2 \\ V & = \frac{1}{4} (125+43\sqrt{5}) a^3 \approx 55.2877308a^3 \\ \end{align}</math> == Geometriaj rilatoj == Ĉi tiu pluredro povas esti konstruita de [[dudekedro]] per [[tranĉo (geometrio)|senpintigo]] (forhako) de la 12 verticoj tiel ke unu triono de ĉiu latero estas dehakita je ĉiu el ambaŭ ĝiaj finoj. Ĉi tio kreas 12 novajn kvinlaterajn edrojn, kaj aliformigas la originalajn 20 triangulajn edrojn en regulajn seslaterojn. La senpintigita dudekedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[dekduedro]] kaj [[dudekedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Dekduedro]] |[[Senpintigita dekduedro]] |[[Dudek-dekduedro]] |Senpintigita dudekedro |[[Dudekedro]] |} == Aplikoj == [[Dosiero:Trunc-icosa.jpg|125ra|eta|maldekstra|Komparata kun futbala pilko]] [[Futbalo|Futbala]] [[pilko]] estas ekzemplo de senpintigita dudekedro. La pilko havas la sama manieron de interkonekso de regulaj kvinlateroj kaj regulaj seslateroj, sed estas pli sfera pro ena aera premo kaj elasteco de la materialo. Ĉi tiu formo estis ankaŭ la konfiguro de la lensoj uzita por fokusado la eksplodaj ondoj en iuk [[atoma bombo|atomaj bomboj]] <ref>(Richard Rhodes. ''Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb. - Malhela Suno: La faro de la hidrogena bombo'', ISBN 0-684-82414-0. Touchstone Books, 1996., p. 195)</ref>. La senpintigita dudekedro estas la formo de la [[karbono|karbona]] [[fulereno|fulerena]] [[molekulo]] C₆₀. Ĝia diametro estas proksimume 10⁻⁹ [[metro]]j. === Senpintigitaj dudekedroj en la artoj === Senpintigita dudekedro kun "solidaj randoj" estas desegnaĵo per [[Luca Pacioli]] en ''La Klerika Proporcio''. == Vidu ankaŭ == * [[Dekduedro]] * [[Dudek-dekduedro]] * [[Senpintigita dekduedro]] * [[Senpintigita romba tridekedro]] == Referencoj == {{Referencoj}} * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedIcosahedron | titolo = Senpintigita dudekedro }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj * [http://www.korthalsaltes.com/ Paperaj modeloj de pluredroj] * [http://www.sw3d.net/sw3d/display.php?model=old+swf39 Senpintigita dudekedro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180802114320/http://www.sw3d.net/sw3d/display.php?model=old+swf39 |date=2018-08-02 }} montrata per JVM [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] c5z95w6cn68h371k4hx2rbieowifmrn 0 208844 9491314 7869517 2026-10-10T21:10:43Z Stefangrotz 91903 nova unua frazo 9491314 wikitext text/x-wiki '''Biomolekulo''' estas [[ĥemia kombinaĵo]] kreita de [[organismo]]. Ĉiu biomolekulo enhavas [[karbono]]n (la plejmulto enhavas [[hidrogeno]]n). La karbono faras la [[kadro]]n de la [[molekulo]], kaj la hidrogeno plenigas la malplenajn elektronspacojn. Multaj biomolekuloj enhavas [[oksigeno]]n, kaj kelkaj enhavas [[sulfuro]]n kaj/aŭ [[azoto]]n. == Vidu ankaŭ == * [[Organika kemio]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biomolekuloj| ]] 1ijsrxsciy2u1xa9yuc01k57p3qsqyu 9491315 9491314 2026-10-10T21:11:39Z Stefangrotz 91903 vidu ankaŭ Biokemio 9491315 wikitext text/x-wiki '''Biomolekulo''' estas [[ĥemia kombinaĵo]] kreita de [[organismo]]. Ĉiu biomolekulo enhavas [[karbono]]n (la plejmulto enhavas [[hidrogeno]]n). La karbono faras la [[kadro]]n de la [[molekulo]], kaj la hidrogeno plenigas la malplenajn elektronspacojn. Multaj biomolekuloj enhavas [[oksigeno]]n, kaj kelkaj enhavas [[sulfuro]]n kaj/aŭ [[azoto]]n. == Vidu ankaŭ == * [[Organika kemio]] * [[Biokemio]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biomolekuloj| ]] rdte61hv51a4kyv960x8kpys2o1nuoz 0 208892 9491412 9458620 2026-10-11T06:05:57Z Д.Ильин 70105 9491412 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita dekduedro |hi = 2 |vbildo = Truncated dodecahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncateddodecahedron.jpg |duala_bildo = Triakisicosahedron.jpg |retbildo = Truncated dodecahedron flat.png |grupo = [[Dudekedra simetrio|I_h]] |Schl = t{5,3} |duala = [[Trilateropiramidigita dudekedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 5 |bildo3 = Truncateddodecahedron.gif |vfiguro = 3.10.10 |edroj_detale = 20{3}+12{10} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 5.png|5]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated dodecahedron.png |W = 10 |U = 26 |verticoj = 60 |B = Tid |C = 29 |lateroj = 90 |edroj = 32 |K = 31 }} En [[geometrio]], la '''senpintigita dekduedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 12 regulajn [[deklatero|deklaterajn]] edrojn, 20 regulajn [[triangulo|triangulajn]] edrojn, 60 verticojn kaj 90 laterojn. {{-}} == Geometriaj rilatoj == La senpintigita dekduedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[dekduedro]] kaj [[dudekedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Dekduedro]] |Senpintigita dekduedro |[[Dudek-dekduedro]] |[[Senpintigita dudekedro]] |[[Dudekedro]] |} Ĝi komunigas sia [[situo de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro]] U42 | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro]] U48 | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dekdu-dudekedro]] U63 |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita dekduedro estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Parabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Metabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Triaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₈) | [[Tra-du-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₉) | [[Tra-unu-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₀) | [[Tripligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₁) |} La senpintigita dekduedro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.png|100ra]]<br />Senpintigita dekduedro (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} Ĝi estas uzata en la [[ĉelo-transitiva]] [[hiperbola spaco-enspacanta kahelaro]], la [[dutranĉita dudekedra kahelaro]]. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita dekduedro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 5 (\sqrt{3}+6\sqrt{5+2\sqrt{5}}) a^2 \approx 100.99076a^2</math> :<math>V = \frac{5}{12} (99+47\sqrt{5}) a^3 \approx 85.0396646a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita dekduedro centrita je (0, 0, 0): : (0, ±1/τ, ±(2+τ)) : (±(2+τ), 0, ±1/τ) : (±1/τ, ±(2+τ), 0) : (±1/τ, ±τ, ±2τ) : (±2τ, ±1/τ, ±τ) : (±τ, ±2τ, ±1/τ) : (±τ, ±2, ±τ²) : (±τ², ±τ, ±2) : (±2, ±τ², ±τ) kie τ = (1+√5)/2 estas la [[ora proporcio]]. == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedDodecahedron| titolo = Senpintigita dekduedro}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] 135tkz7l8b6xxorwxof48t1v3bri12u 9491417 9491412 2026-10-11T06:21:37Z Д.Ильин 70105 9491417 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita dekduedro |hi = 2 |vbildo = Truncated dodecahedron vertfig.svg |bildo2 = Truncateddodecahedron.jpg |duala_bildo = Triakisicosahedron.jpg |retbildo = Truncated dodecahedron flat.png |grupo = [[Dudekedra simetrio|I_h]] |Schl = t{5,3} |duala = [[Trilateropiramidigita dudekedro]] |Wythoff = 2 3 &#124; 5 |bildo3 = Truncateddodecahedron.gif |vfiguro = 3.10.10 |edroj_detale = 20{3}+12{10} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 5.png|5]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 3.png|3]][[Dosiero:CDW dot.png|o]] |bildo = Truncated dodecahedron.png |W = 10 |U = 26 |verticoj = 60 |B = Tid |C = 29 |lateroj = 90 |edroj = 32 |K = 31 }} En [[geometrio]], la '''senpintigita dekduedro''' estas [[pluredro]], [[arkimeda solido]]. Ĝi havas 12 regulajn [[deklatero|deklaterajn]] edrojn, 20 regulajn [[triangulo|triangulajn]] edrojn, 60 verticojn kaj 90 laterojn. {{-}} == Geometriaj rilatoj == La senpintigita dekduedro ekzistas en la aro de [[tranĉo (geometrio)|senpintigitaj]] formoj inter [[dekduedro]] kaj [[dudekedro]]: {| class="prettytable" |- align=center valign=center |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|100ra]] |width=20%| [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] |- align=center valign=center |[[Dekduedro]] |Senpintigita dekduedro |[[Dudek-dekduedro]] |[[Senpintigita dudekedro]] |[[Dudekedro]] |} Ĝi komunigas sia [[situo de verticoj]] kun tri [[stelo (figuro)|stelaj]] [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro]] U42 | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dudek-dudek-dekduedro]] U48 | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|100ra]]<br />[[Granda dekdu-dudekedro]] U63 |} [[Solido de Johnson|Solidoj de Johnson]] surbaze de la senpintigita dekduedro estas: {| class="prettytable" | [[Dosiero:Augmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Parabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Metabiaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] | [[Dosiero:Triaugmented truncated dodecahedron.png|100ra]] |- | [[Pligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₈) | [[Tra-du-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₆₉) | [[Tra-unu-dupligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₀) | [[Tripligrandigita senpintigita dekduedro]] (''J''₇₁) |} La senpintigita dekduedro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita dekduedro (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} Ĝi estas uzata en la [[ĉelo-transitiva]] [[hiperbola spaco-enspacanta kahelaro]], la [[dutranĉita dudekedra kahelaro]]. == Areo kaj volumeno == La areo ''A'' kaj la [[volumeno]] ''V'' de senpintigita dekduedro de latera longo ''a'' estas: :<math>A = 5 (\sqrt{3}+6\sqrt{5+2\sqrt{5}}) a^2 \approx 100.99076a^2</math> :<math>V = \frac{5}{12} (99+47\sqrt{5}) a^3 \approx 85.0396646a^3</math> == Karteziaj koordinatoj == [[Karteziaj koordinatoj]] de [[vertico (geometrio)|verticoj]] de senpintigita dekduedro centrita je (0, 0, 0): : (0, ±1/τ, ±(2+τ)) : (±(2+τ), 0, ±1/τ) : (±1/τ, ±(2+τ), 0) : (±1/τ, ±τ, ±2τ) : (±2τ, ±1/τ, ±τ) : (±τ, ±2τ, ±1/τ) : (±τ, ±2, ±τ²) : (±τ², ±τ, ±2) : (±2, ±τ², ±τ) kie τ = (1+√5)/2 estas la [[ora proporcio]]. == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | url=https://archive.org/details/geometricalfound00will | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL = TruncatedDodecahedron| titolo = Senpintigita dekduedro}} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj [[Kategorio:Arkimedaj solidoj]] c99il2zz662jov13eq13whrp4y3aphk 0 215559 9491413 9443460 2026-10-11T06:06:09Z Д.Ильин 70105 9491413 wikitext text/x-wiki En [[geometrio]], '''senpintigo''' aŭ ''simpla'' '''tranĉo''' estas operacio, plenumebla en ĉiu dimensio, kiu tranĉas [[vertico]]jn de [[hiperpluredro]], kreante novan [[faceto]]n anstataŭ ĉiun verticon. La operacio povas esti farita ĝis diversa grado de profundo. Ju pli profunda estas la tranĉo, des pli mallongaj iĝas la originalaj [[latero]]j kaj des pli grandaj estas la novaj facetoj. La operacio, kiu faras la longon de la originalaj lateroj egala al nulo, nomiĝas [[rektigo (geometrio)|rektigo]]. Eblas ankaŭ eĉ pli profunda tranĉo. La operacio, per kiu la originalaj [[edro]]j iĝas punktoj, nomiĝas [[durektigo (geometrio)|durektigo]]; la operacio, per kiu la originalaj [[ĉelo (geometrio)|ĉeloj]] iĝas punktoj, nomiĝas estas [[trirektigo (geometrio)|trirektigo]] ktp. Kiam la termino estas aplikata al [[regula hiperpluredro]] aŭ [[regula kahelaro]], oni kutime subkomprenas la '''uniforman tranĉon''', do tranĉon, kies rezulto estas [[uniforma hiperpluredro]] aŭ [[uniforma kahelaro]]. Se la fonta formo havas [[simbolo de Schläfli|simbolon de Schläfli]] {p₁,p₂,...,p_n-1}, do la uniforma tranĉita formo estas priskribata per etendita simbolo de Schläfli t_0,1{p₁,p₂,...,p_n-1}. == Tranĉo de regulaj pluredroj kaj 2-kahelaroj == Dum ''uniforma tranĉo'' de [[platona solido|platonaj solidoj]] aŭ [[kahelaro de regulaj plurlateroj]] la originalaj edroj iĝas regulajn plurlaterojn kun duobla kvanto de lateroj. [[Dosiero:Tranĉo de kubo.svg|eta|maldekstra|450ra|Ĉi tiu vico montras la tranĉon de kubo, je kvar ŝtupoj de kontinua senpintiganta procezo inter la fonta [[kubo (geometrio)|kubo]] kaj [[rektigita kubo]]. La meza formo estas la uniforma [[senpintigita kubo]].]] {{-}} == Aliaj tranĉoj == En kvazaŭregulaj pluredroj, ''tranĉo'' estas pli kvaliteca termino, kiu subkomprenas ke post la tranĉo iuj malformigoj estas faritaj por adapti senpintigitajn edrojn por ke ili iĝu regulajn. Ekzemple, la [[senpintigita kubokedro]] ne estas reale tranĉo de verticoj de la [[kubokedro]], ĉar post reala tranĉo aperas ortangulaj edroj kiuj ne estas kvadratoj. Por la [[katalana solido|katalanaj solidoj]], ''alterna tranĉa'' operacio estas uzata, kiu senpintigas nur alternajn verticojn. Ĉi tiu operacio povas esti farita nur je pluredro ĉiuj edroj de kiu havas paran kvanton de verticoj, inkluzive [[zonopluredro]]jn. (Vidu plu en [[alternado (geometrio)]].) == Ekzemploj == === Regulaj pluredroj kaj 2-kahelaroj === Ĉi tie estas montritaj diversgradaj tranĉoj inter la du regulaj formoj (dualaj unu al la alia), kun la [[rektigo (geometrio)|rektigita]] formo (plena tranĉo) en la centro. Kompareblaj edroj estas kolorigita samkolore. Notu, ke en multaj okazoj diversaj formoj koincidas, iam kun turno, movo aŭ reskaligo. {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]]) !Originala !Tranĉita !Rektigita !Dutranĉita <br /> (senpintigita duala) !Durektigita <br /> ([[duala pluredro]]) |- | {3,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t1.svg|100ra]] <br /> [[Okedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t2.svg|100ra]] <br /> [[Kvaredro]] |- | {4,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kubo (geometrio)|Kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|100ra]] <br /> [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita okedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t2.svg|100ra]] <br /> [[Okedro]] |- | {5,3} | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100ra]] <br /> [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|100ra]] <br /> [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita dudekedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100ra]] <br /> [[Dudekedro]] |- | {6,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t0.svg|100ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t1.svg|100ra]] <br /> [[Tri-seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t12.svg|100ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t2-red.svg|100ra]] <br /> [[Triangula kahelaro]] |- | {7,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t0.png|100ra]] <br /> [[Seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t1.png|100ra]] <br /> [[Rektigita seplatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita ordo-7 triangula kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 73-t2.png|100ra]] <br /> [[Ordo-7 triangula kahelaro]] |- | {8,3} | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t0.png|100ra]] <br /> [[Oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t01.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t1.png|100ra]] <br /> [[Rektigita oklatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t12.png|100ra]] <br /> [[Senpintigita ordo-8 triangula kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 83-t2.png|76ra]] <br /> [[Ordo-8 triangula kahelaro]] |- | {4,4} | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t0.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t01.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t1-1.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t12.svg|100ra]] <br /> [[Senpintigita kvadrata kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 44-t2.svg|100ra]] <br /> [[Kvadrata kahelaro]] |- | {5,4} | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t0.png|100ra]] <br /> [[Ordo-4 kvinlatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t01.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t1.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t12.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 54-t2.png|100ra]] |- | {5,5} | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t0.png|100ra]] <br /> [[Ordo-5 kvinlatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t01.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t1.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t12.png|100ra]] | [[Dosiero:Uniform tiling 552-t2.png|100ra]] |} === Prismaj pluredroj === {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]]) !Originala !Tranĉita !Rektigita !Dutranĉita <br /> (senpintigita duala) !Durektigita <br /> ([[duala pluredro]]) |- | {2,p} | [[Dosiero:Hexagonal hosohedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duvertica pluredro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {2,p} | [[Dosiero:Hexagonal prism.png|100ra]] <br /> [[Seslatera prismo]] <br /> t{2,p} | [[Dosiero:Hexagonal dihedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duedro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {p,2} | <br /> Dekdulatera [[duedro]] <br /> <br /> {''2p'',2} | [[Dosiero:Hexagonal dihedron.png|100ra]] <br /> Seslatera [[duedro]] <br /> (Kiel sfera kahelaro) <br /> {p,2} |} == Rektigitotranĉitaj (rombotranĉitaj) formoj == Ĉi tiuj formoj estas rezultoj de senpintigo de [[rektigo (geometrio)|rektigitaj]] regulaj formo. La verticoj estas ordo 4, kaj vera geometria tranĉo devus krei ortangulajn nekvadratajn edrojn. La uniformeco de la rezulto postulas adaptiĝon por krei kvadratajn edrojn. Ankaŭ, senpintigo de rektigo de la fonta formo estas [[lateroverticotranĉo]] de la fonta formo. {| class="wikitable" !Originala !Rektigita !Rektigitotranĉita <br /> (lateroverticotranĉita) |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t0.svg|120ra]] <br /> [[Kubo]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t1.svg|120ra]] <br /> [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t012.png|120ra]] <br /> [[Senpintigita kubokedro]] <br /> (lateroverticotranĉita kubo) <br /> (rombotranĉita kubokedro) |- | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t0.svg|120ra]] <br /> [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t1.png|120ra]] <br /> [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t012.png|120ra]] <br /> [[Senpintigita dudek-dekduedro]] <br /> (lateroverticotranĉita dekduedro)<br /> (rombotranĉita dudek-dekduedro) |- | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t0.svg|120ra]] <br /> [[Seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t1.svg|120ra]] <br /> [[Tri-seslatera kahelaro]] | [[Dosiero:Uniform tiling 63-t012.svg|120ra]] <br /> [[Granda rombo-tri-seslatera kahelaro]] <br /> (lateroverticotranĉita seslatera kahelaro)<br /> (senpintigita tri-seslatera kahelaro) |} === Regulaj plurĉeloj kaj 3-kahelaroj === Regula [[plurĉelo]] aŭ 3-dimensia [[kahelaro]] {p,q,r} post senpintigo iĝas uniforman plurĉelon aŭ 3-kahelaron kun du specoj de ĉeloj: * t_0,1{p,q} kiuj estas senpintigoj de {p,q} kreitaj el la originalaj ĉeloj; * {q,r} kreitaj anstataŭ la originalaj verticoj. Vidi: [[uniforma plurĉelo]] kaj [[konveksa uniforma kahelaro de eŭklida 3-spaco]]. {| class="wikitable" !Familio <br /> ([[simbolo de Schläfli]] <br /> {p,q,r}) !Originala !Tranĉita !Rektigita <br /> (durektigita duala) !Dutranĉita <br /> (dutranĉita duala) |- !{3,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 5-cell.png|130ra]] <br /> [[5-ĉelo]] (mem-duala) | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated pentachoron.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 5-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 5-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 5-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid bitruncated 5-cell.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 5-ĉelo]] |- !{3,3,4} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 16-cell.png|130ra]] <br /> [[16-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 16-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 16-ĉelo]] <br /> (24-ĉelo) | rowspan=2| [[Dosiero:Schlegel half-solid bitruncated 16-cell.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 16-ĉelo]] <br /> (dutranĉita 4-hiperkubo) |- !{4,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 8-cell.png|130ra]] <br /> [[4-hiperkubo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated tesseract.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 4-hiperkubo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid rectified 8-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 4-hiperkubo]] |- !{3,4,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 24-cell.png|130ra]] <br /> [[24-ĉelo]] (mem-duala) | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 24-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 24-ĉelo]] | [[Dosiero:Rectified 24cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 24-ĉelo]] | [[Dosiero:Bitruncated xylotetron stereographic close-up.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 24-ĉelo]] |- !{3,3,5} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 600-cell vertex-centered.png|130ra]] <br /> [[600-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 600-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 600-ĉelo]] | [[Dosiero:Stereographic rectified 600-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 600-ĉelo]] | rowspan=2| [[Dosiero:Bitruncated cosmotetron stereographic close-up.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita 600-ĉelo]] <br /> (dutranĉita 120-ĉelo) |- !{5,3,3} | [[Dosiero:Schlegel wireframe 120-cell.png|130ra]] <br /> [[120-ĉelo]] | [[Dosiero:Schlegel half-solid truncated 120-cell.png|130ra]] <br /> [[Senpintigita 120-ĉelo]] | [[Dosiero:Stereographic rectified 120-cell.png|130ra]] <br /> [[Rektigita 120-ĉelo]] |- !{4,3,4} | |[[Dosiero:Partial cubic honeycomb.svg|130ra]] <br /> [[Kuba kahelaro]] (mem-duala) | [[Dosiero:Truncated cubic honeycomb1.jpg|130ra]] <br /> [[Senpintigita kuba kahelaro]] | [[Dosiero:Rectified cubic honeycomb.jpg|130ra]] <br /> [[Rektigita kuba kahelaro]] | [[Dosiero:Bitruncated cubic honeycomb.png|130ra]] <br /> [[Dutranĉita kuba kahelaro]] |- !{3,5,3} | [[Dosiero:Hyperb icosahedral hc.png|130ra]] <br /> [[Ordo-3 dudekedra kahelaro]] (mem-duala) | <br /> [[Ordo-3 senpintigita dudekedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-3 rektigita dudekedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-3 dutranĉita dudekedra kahelaro]] |- !{4,3,5} | [[Dosiero:Hyperb gcubic hc.png|130ra]] <br /> [[Ordo-5 kuba kahelaro]] | <br /> [[Ordo-5 senpintigita kuba kahelaro]] | <br /> [[Ordo-5 rektigita kuba kahelaro]] | rowspan=2| <br /> [[Ordo-5 dutranĉita kuba kahelaro]] <br /> (Ordo-4 dutranĉita dekduedra kahelaro) |- !{5,3,4} | [[Dosiero:Hyperbolic orthogonal dodecahedral honeycomb.png|130ra]] <br /> [[Ordo-4 dekduedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-4 senpintigita dekduedra kahelaro]] | <br /> [[Ordo-4 rektigita dekduedra kahelaro]] |- !{5,3,5} | [[Ordo-5 dekduedra kahelaro]] (mem-duala) | [[Ordo-5 senpintigis dekduedra kahelaro]] | [[Ordo-5 rektigita dekduedra kahelaro]] | [[Ordo-5 dutranĉita dekduedra kahelaro]] |} == Vidu ankaŭ == {{Operacioj je hiperpluredroj}} * [[Unuforma pluredro]] * [[Uniforma plurĉelo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://mathworld.wolfram.com/Truncation.html Tranĉo en MathWorld] * {{Glossary for Hyperspace | ankro=Truncation | titolo=Tranĉo }} [[Kategorio:Hiperpluredroj]] ci3df2hr10y6pcuqyo063t0h50tojom 0 216216 9491414 9272542 2026-10-11T06:06:24Z Д.Ильин 70105 9491414 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Ordo-3 senpintigita seplatera kahelaro |bildo = Uniform tiling 73-t01.png |bildo-priskribo = Projekcio kiel [[diska modelo de Poincaré]] de la hiperbola ebeno. |duala = [[Ordo-7 trilateropiramidigita triangula kahelaro]] |duala_bildo = Ord7 triakis triang til.png |grupo = [7,3] |Schl = t{7,3} |Wythoff = 2 3 &#124; 7 |vfiguro = 3.14.14 |CD = [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 7.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] }} En [[geometrio]], la '''senpintigita ordo-3 seplatera kahelaro''' estas [[duonregula kahelaro|duonregula]] [[kahelaro]] de la [[hiperbola ebeno]]. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per [[senpintigo (geometrio)|senpintigo]] de la regula [[ordo-3 seplatera kahelaro]]. En la kahelaro estas unu [[triangulo]] kaj du [[dekkvarlatero]]j ĉirkaŭ ĉiu [[vertico (geometrio)|vertico]]. Ĝia [[simbolo de Schläfli]] estas ''t_0,1{7,3}''. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seplatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100px]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100px]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100px]]<br />[[Senpintigita seslatera kahelaro]] (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100px]]<br />Senpintigita seplatera kahelaro (3.14.14) |<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Duala kahelaro == La duala kahelaro estas ''[[ordo-7 trilateropiramidigita triangula kahelaro]]'', kiu estas [[ordo-7 triangula kahelaro]] en kun ĉiu triangulo estas dividita en trion per centra punkto. == Vidu ankaŭ == * [[Senpintigita seslatera kahelaro]] * [[Ordo-3 seplatera kahelaro]] * [[Kahelaro de 2-dimensia ebeno]] * [[Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj]] == Referencoj == * {{Citlibro|Aŭtoro=Branko Grünbaum, Shephard G. C.| Titolo=Tilings and Patterns - Kahelaroj kaj ŝablonoj| Loko=Novjorko | Eldonejo=W. H. Freeman | Jaro=1987 | ID=ISBN 0-7167-1193-1}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL= HyperbolicTiling | titolo = Hiperbola kahelaro}} * {{MathWorld | URL=PoincareHyperbolicDisk | titolo = Hiperbola disko de Poincaré}} * [http://bork.hampshire.edu/~bernie/hyper/ Galerio de hiperbolaj kaj sferaj kahelaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130324095520/http://bork.hampshire.edu/~bernie/hyper/ |date=2013-03-24 }} * [http://geometrygames.org/KaleidoTile/index.html KaleidoTile 3 - kleriga programaro por krei sferajn, ebenajn kaj hiperbolajn kahelarojn] * [http://www.hadron.org/~hatch/HyperbolicTesselations Hiperbolaj ebenaj kahelaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927092207/http://www.hadron.org/~hatch/HyperbolicTesselations/ |date=2011-09-27 }} [[Kategorio:Kahelaroj]] 4byme2wnvf7zp7kbfoyc2mm9zaci8nx 0 216537 9491415 9272546 2026-10-11T06:06:41Z Д.Ильин 70105 9491415 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |nomo = Senpintigita seslatera kahelaro |bildo = Tile 3bb.svg |vbildo = Truncated hexagonal tiling vertfig.svg |duala = [[Trilateropiramidigita triangula kahelaro]] |duala_bildo = Tile V3bb.svg |grupo = p6m |Schl = t{6,3} |Wythoff = 2 3 &#124; 6<br />3 3 &#124; 3 |vfiguro = 3.12.12 |CD = [[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 6.png]][[Dosiero:CDW ring.png]][[Dosiero:CDW 3.png]][[Dosiero:CDW dot.png]] |B = Toxat }} En [[geometrio]], la '''senpintigita seslatera kahelaro''' estas [[duonregula kahelaro|duonregula]] [[kahelaro]] de la [[eŭklida ebeno]]. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per [[senpintigo (geometrio)|senpintigo]] de la regula [[seslatera kahelaro]]. En la kahelaro estas unu [[triangulo]] kaj du [[dekdulatero]] ĉirkaŭ ĉiu [[vertico (geometrio)|vertico]]. Ĝiaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]] estas ''t_0,1{6,3}'' aŭ ''t_1,2{3,6}''. Estas nur unu [[unuforma kolorigo]] de senpintigita seslatera kahelaro, kun ĉiu speco de edroj kun sia aparta koloro. {{-}} == Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj == La senpintigita seslatera kahelaro estas ero de vico de [[senpintigo (geometrio)|senpintigitaj]] [[regula pluredro|regulaj pluredroj]] kaj [[regula kahelaro|regulaj kahelaroj]] de la [[eŭklida ebeno|eŭklida]] kaj [[hiperbola ebeno|hiperbola]] ebenoj kun [[vertica figuro|verticaj figuroj]] (3.2n.2n). . {| class="prettytable" |[[Dosiero:Triangular prism.png|100ra]]<br />[[Triangula prismo]] (3.4.4) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-33-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita kvaredro]] (3.6.6) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-43-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita kubo]] (3.8.8) |[[Dosiero:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100ra]]<br />[[Senpintigita dekduedro]] (3.10.10) |- |[[Dosiero:Uniform tiling 63-t01.svg|100ra]]<br />Senpintigita seslatera kahelaro (3.12.12) |[[Dosiero:Uniform tiling 73-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita seplatera kahelaro]] (3.14.14) |[[Dosiero:Uniform tiling 83-t01.png|100ra]]<br />[[Senpintigita oklatera kahelaro]] (3.16.16) |<br />[[Senpintigita naŭlatera kahelaro]] (3.18.18) |} == Vidu ankaŭ == * [[Kahelaro de 2-dimensia ebeno]] * [[Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj]] == Referencoj == * {{Citlibro|Aŭtoro=Branko Grünbaum, Shephard G. C.| Titolo=Tilings and Patterns - Kahelaroj kaj ŝablonoj| Loko=Novjorko | Eldonejo=W. H. Freeman | Jaro=1987 | ID=ISBN 0-716-71193-1}} (Ĉapitro 2.1: ''Regulaj kaj unuformaj kahelaroj'', p.&nbsp;58-65) * Robert Williams, ''La geometria fundamento de natura strukturo: Fonta libro de dizajno'', Novjorko, Dovero, 1979. p39 {{Projektoj}} [[Kategorio:Kahelaroj]] 309nhvjjd4egh26ktj6abwge8zn3ywz 3 217418 9491322 9477327 2026-10-10T21:31:26Z Arbarulo 135469 9491322 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiu oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) Ĉu ne? e4cmss62kv3ognpv8dfjexmjqnt2wkp 9491323 9491322 2026-10-10T21:31:45Z Arbarulo 135469 /* Ligiloj */ 9491323 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiu oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) sofhawwlnzcciswf41a0807cbavpehk 9491324 9491323 2026-10-10T21:32:32Z Arbarulo 135469 /* Ligiloj */ 9491324 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) 2n16warrggzqypm0i7qynytwxnl9h1g 9491349 9491324 2026-10-10T23:14:56Z Aidas 3488 /* Ligiloj 2 */ Respondo 9491349 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas ne perdiĝi en tre etaj temetoj sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) 31p2pzpqx34o1fuyg7t2up9lsyzogxj 9491351 9491349 2026-10-10T23:20:11Z Aidas 3488 /* Ligiloj */ 9491351 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) j0ipuvkazrk6g62pzkmwintes2ntmdj 9491388 9491351 2026-10-11T01:36:11Z Arbarulo 135469 9491388 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Ne, pri tio ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) nvn9dst5ghqgpkiq05263atlj8bl4nq 9491389 9491388 2026-10-11T01:41:37Z Arbarulo 135469 9491389 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Laŭ mia kompreno vi diras ke vi supozas, ke iu ekster-Vikipedia principo devigas, ke la koloro ruĝo en la tuta Interreto povu signifi nur unu aferon, "estonta paĝo". Do ne, pri tio certe ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) tllkv1n5nf25pmu65ac2gjwcl7r7ovj 9491463 9491389 2026-10-11T09:11:15Z Aidas 3488 /* Ligiloj 2 */ Respondo 9491463 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Laŭ mia kompreno vi diras ke vi supozas, ke iu ekster-Vikipedia principo devigas, ke la koloro ruĝo en la tuta Interreto povu signifi nur unu aferon, "estonta paĝo". Do ne, pri tio certe ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) :::Ne, mi nur skribis ke estus miskomprenige uzi kolorojn en simpla teksto, kiel jen <span style="color:red">ruĝa</span> vorto, <span style="color:green"> verda</span>, <span style="color:brown"> bruna</span> aŭ <span style="color:blue">blua vorto</span>, ĉar konante hipertekstojn oni kun ruĝaj kaj bluaj vortoj atendas hiperligilojn. Kompreneble, se arta dezajno necesigas oni ankaŭ povas tute kolorigi tekstojn, sed estasla risko de homoj atendas hiperligilojn. Kaj inter hiperligiloj, [[blua]] ligilo jam havas artikolon kaj [[ĉe ruĝa ligilo]] ĝi ankoraŭ mankas. Tute banale. Tio estas baza principo pri [[hiperligilo]]j, kaj tiel Vikipedio funkcias ankaŭ se ne okazis esperantlingva, litov- aŭ anglalingva voĉdono pri tio ke ĝi tiel funkciu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:11, 11 okt. 2026 (UTC) o456g03g99g3r5zrjwtwsodtbfidzrs 9491464 9491463 2026-10-11T09:14:50Z Aidas 3488 /* Ligiloj */ 9491464 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Laŭ mia kompreno vi diras ke vi supozas, ke iu ekster-Vikipedia principo devigas, ke la koloro ruĝo en la tuta Interreto povu signifi nur unu aferon, "estonta paĝo". Do ne, pri tio certe ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) :::Ne, mi nur skribis ke estus miskomprenige uzi kolorojn en simpla teksto, kiel jen <span style="color:red">ruĝa</span> vorto, <span style="color:green"> verda</span>, <span style="color:brown"> bruna</span> aŭ <span style="color:blue">blua vorto</span>, ĉar konante hipertekstojn oni kun ruĝaj kaj bluaj vortoj atendas hiperligilojn. Kompreneble, se arta dezajno necesigas oni ankaŭ povas tute kolorigi tekstojn, sed estas la risko ke homoj atendas [[hiperligiloj]]n se ili vidas bluon aŭ ruĝon en vikipedia teksto. Kaj inter hiperligiloj, [[blua]] ligilo jam havas artikolon kaj [[ĉe ruĝa ligilo]] ĝi ankoraŭ mankas. Tute banale. Tio estas baza principo pri [[hiperligilo]]j, kaj tiel Vikipedio funkcias ankaŭ se ne okazis esperantlingva, litov- aŭ anglalingva voĉdono pri tio ke ĝi tiel funkciu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:11, 11 okt. 2026 (UTC) 8a8tgvot06rkkk2qe1alnyo2ittfh8p 9491465 9491464 2026-10-11T09:15:33Z Aidas 3488 /* Ligiloj */ 9491465 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Laŭ mia kompreno vi diras ke vi supozas, ke iu ekster-Vikipedia principo devigas, ke la koloro ruĝo en la tuta Interreto povu signifi nur unu aferon, "estonta paĝo". Do ne, pri tio certe ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) :::Ne, mi nur skribis ke estus miskomprenige uzi kolorojn en simpla [[hiperteksto]], kiel jen <span style="color:red">ruĝa</span> vorto, <span style="color:green"> verda</span>, <span style="color:brown"> bruna</span> aŭ <span style="color:blue">blua vorto</span>, ĉar konante hipertekstojn oni kun ruĝaj kaj bluaj vortoj atendas hiperligilojn. Kompreneble, se arta dezajno necesigas oni ankaŭ povas tute kolorigi tekstojn, sed estas la risko ke homoj atendas [[hiperligiloj]]n se ili vidas bluon aŭ ruĝon en vikipedia teksto. Kaj inter hiperligiloj, [[blua]] ligilo jam havas artikolon kaj [[ĉe ruĝa ligilo]] ĝi ankoraŭ mankas. Tute banale. Tio estas baza principo pri [[hiperligilo]]j, kaj tiel Vikipedio funkcias ankaŭ se ne okazis esperantlingva, litov- aŭ anglalingva voĉdono pri tio ke ĝi tiel funkciu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:11, 11 okt. 2026 (UTC) ir6j5i40d11irrqrpwzrxx3pogdc76p 9491466 9491465 2026-10-11T09:16:12Z Aidas 3488 /* Ligiloj */ 9491466 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) == La intergastigantoj de la [[grandega fasciolo]] == Saluton. Arbarulo proponis forigon de la serio de viaj artikoloj kiel alidirektiloj al ĉapitro anstataŭ al artikolo. Mi opinias, ke nun li pravas. Ĉu vi akceptas ilian forigon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:13, 14 sep. 2026 (UTC) :{{Re|Kani}} Mi hieraŭ serĉis ekzemple la unuan vorton ''Fossaria bulimoides techella'' kaj '''ne''' trovis ĝin eĉ en la angla vikipedio, kiu estas la senkompare plej evoluinta artikolaro. Same en la hispana kaj franca vikipedioj mi trovis '''nenion''', kaj ankaŭ en vikidatumoj '''ne'''. Tial mi konjektis ke informoj pri la intergastigantoj estas entute mankaj en la multlingva Vikipedio. Tamen mi nun ankoraŭ legis la anglan tekston pri la [[grandega fasciolo]] kaj tie vidis ke estas senreferenca aserto ke temus pri iu "bulimoides techella", kiu fakte en la angla vikipedio nomiĝas ''galba bulimoides'' (en la angla lingvo mizera ĝermeto de nur 2 frazetoj). Se oni ŝanĝas la tekston al tiu formo ''galba bulimoides'' kaj aldonas la vikidatumaran eron aŭ eble la angla kaj esperanta vikipedioj aldonas konvinkajn eksterajn referencojn ke vere temus pri iu "bulimoides techella", mi konsentas pri tiu unua formo - tiam la unua alidirektilo povas vere forfali. Simile oni devus enketi pri ĉiuj aliaj nomoj en la listo. Mi ĝis hodiaŭ tute ne sciis pri tiuj vivaĵetoj kaj sendube ankaŭ aliaj esperantistoj ne estas fakaj pri tiom ekstreme speciala informeroj. Tial almenaŭ oni skribu la tekston tiel ke eblas kompreni pri kiu nomo povus temi. Tio estas pli ol nur senkontrole kopii senreferencajn asertojn el la angla vikipedio, kaj uzi la nomojn vere uzatajn en la angla kaj alilingvaj vikipediaj branĉoj kaj en vikidatumaro. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:08, 15 sep. 2026 (UTC) ::Mi nek komprenas ankoraŭ la utilecon de tiuj kreitaĵoj nek la afero pri vikidatumoj. Alidirektiloj estas utilaj kaj kalkulatas kiel ne artikoloj. Sed tiuj alidirektiloj al ĉapitroj kalkulatas kiel Novaj paĝoj kaj tio ne utilas. Do mi trarigardos la ekvivalentojn de specioj en aliaj vikioj kaj se tio ekzistas mi forigos la koncernan falsan alidirektilon. Mi lasos la ceterajn trankvilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 15 sep. 2026 (UTC) :::Mi ekzemple lasis [[Stagnicola palustris]] kiel ĝermo ebla al pliigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 15 sep. 2026 (UTC) ::::La nova ĝermo [[Stagnicola palustris]] kompreneble estas tre bonvena paŝo al bona infarmado. KORAN DANKON! Ke ĉiu artikolo pli bonas ol ĉiu kompromisa alidirektilo, estas nekontesteble. Mi eĉ hezitas pensi la penson, ĉu estus ankoraŭ dezirinde ekhavi la informkeston taskonomio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:47, 17 sep. 2026 (UTC) ==Ligiloj== Laŭ mia scio la solaj teknikaj ecoj de ruĝaj ligiloj, kiuj povus limigi ilian signifon, estas la jenaj: * Ili estas vide distingeblaj de neligita teksto, kaj ankaŭ de bluaj ligiloj. ::Tio devigas nur, ke ili signifu ion alian ol neligita teksto aŭ blua ligilo. * Se oni klakas, aperas invito krei la artikolon. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, pri kiuj oni rajtas krei artikolon. * Se oni komencas artikolon kun la koncerna titolo, ili aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj. ::Tio devigas, ke ili estu temoj, al kiuj blua ligilo utilus, se estus artikolo. Do, el teknikaj limigoj rezultas nur tio, ke ruĝa ligilo signifu, ke oni rajtas krei artikolon pri la temo kaj havi bluan ligilon al ĝi. Kompreneble, vikipedio rajtus ''per interkonsento'' asigni iun pli specifan signifon al ruĝaj ligiloj. Sed nek nia nek la aliaj vikipedioj, kiujn mi kapablas kontroli, faris tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:31, 10 okt. 2026 (UTC) :Al kiu el miaj lastatagaj redaktoj vi ekzakte reagas?? Laŭ mia memoro, mi ĉefe demandis pri senco de al mi ne kompreneblaj ligiloj, kaj atentigis pri fuŝaj ligiloj, kiuj ekzistis kaj ekzistas en ruĝaj ligiloj, sed se oni "akceptas la inviton" kaj kreas artikoleton, oni kiam oni ligas la tekston al vikidatumoj konstatas ke jam ekzistis Esperanta teksto antaŭe, do la invito estis falsa kaj erariga... Persone mi ankoraŭ pensas, tion vi scias kaj en tio ni malsamopinias, ke 1. tute eblas ekfari esperantan tekston sen ke devas antaŭe ekzisti "permeso" per jam pli longe metitaj ruĝaj ligiloj, kaj 2. ke sencas kaj rekomendindas ne perdiĝi en tre etaj temetoj (kvankam jes ne estas malpermeso perdiĝi en detaletoj, nur ke laŭ mi ne tre saĝas kaj de oni volas tekstojn pri detaletoj tiam oni prefere konvinke mem faru ilin) sed per la limigita laborforto de la tre limigita kvanto de laboremaj kaj lingve kapablaj vikipedianoj atingi laŭeble bonan informon - do prefere en administra geografio estu unue teksto pri provincoj, poste distriktoj/kantonoj aŭ simile, poste pri urboj kaj komunumoj kaj nur tiam pri kvartaletoj aŭ dometaroj, pri biologio, ke se estas teksto pri specio, estas utile ke ankaŭ estas teksto pri filumo, ordo, familio, genro ktp. Sed tion mi tute ne propagandas, mi nur volas eviti misgvidan kaj erarajn ruĝajn (kaj ankaŭ fuŝajn bluajn!) ligilojn, kaj mi krome - eble tio estas la funda konflikto - havas la konvinkon, ke ĉiu ruĝa ligilo estas transira stadio, kiel vermo kiu havas la vivcelon iam iĝi papilio aŭ alia fluginsekto, kaj ke ĉiu ruĝa ligilo ne estas por eterneco sed ke iam ajn io ekestu tie... Tial oni ne simple kolorigu en HTML- aŭ hipertekstoj iujn vortojn aŭ frazerojn blue aŭ flave, ruĝe aŭ verde, oranĝe aŭ viole, sed havu ruĝajn kaj bluajn vortojn por [[hiperligilo]]j (interartikolaj sendiloj), bluaj al nunaj artikoloj kaj ruĝaj por estontaj... Ĉu pri tiu baza kompreno de hiperteksto vere ne estas konsento??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:14, 10 okt. 2026 (UTC) ::Laŭ mia kompreno vi diras ke vi supozas, ke iu ekster-Vikipedia principo devigas, ke la koloro ruĝo en la tuta Interreto povu signifi nur unu aferon, "estonta paĝo". Do ne, pri tio certe ne estas konsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:36, 11 okt. 2026 (UTC) :::Ne, mi nur skribis ke estus miskomprenige uzi kolorojn en simpla vorto de [[hiperteksto]], kiel jen <span style="color:red">ruĝa</span> vorto, <span style="color:green"> verda</span>, <span style="color:brown"> bruna</span> aŭ <span style="color:blue">blua vorto</span>, ĉar konante hipertekstojn oni kun ruĝaj kaj bluaj vortoj atendas hiperligilojn. Kompreneble, se arta dezajno necesigas oni ankaŭ povas tute kolorigi tekstojn, sed estas la risko ke homoj atendas [[hiperligiloj]]n se ili vidas bluon aŭ ruĝon en vikipedia teksto. Kaj inter hiperligiloj, [[blua]] ligilo jam havas artikolon kaj [[ĉe ruĝa ligilo]] ĝi ankoraŭ mankas. Tute banale. Tio estas baza principo pri [[hiperligilo]]j, kaj tiel Vikipedio funkcias ankaŭ se ne okazis esperantlingva, litov- aŭ anglalingva voĉdono pri tio ke ĝi tiel funkciu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:11, 11 okt. 2026 (UTC) 80ll9kjichu4yqx709bjt22nr4vh6ev 0 238780 9491488 8489324 2026-10-11T11:05:33Z Carsten Steger 186604 Aerial image of Tödi inserted. 9491488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |nomo=Tödi |bildo=[[Dosiero:Aerial image of Tödi (view from the northeast).jpg|300ra|Tödi]] |alteco=3614 |latitudo=46/48/40/N |longitudo=8/54/53/E |regiono-ISO=CH-GL/CH-GR |situo sur mapo2=Svislando |landoj=[[Svislando]] |montaro=[[Kantono Glaruso|Glarusaj]] [[Alpoj]] |unua grimpo=1-an de septembro [[1824]] per ''A. Bisquolm'' kaj ''P. Curschellas'' |plej facila grimpo=De [[Fridolin-Kabano]] tra [[Bifertenfirn]] al la pinto }} '''Tödi''' (en romanĉa lingvo '''Piz Russein''') estas la plej alta pinto de la [[Kantono Glaruso]] en Svislando. Ĝi havas tri pintojn, nome ''Piz Russeion'', la okcidenta pinto kun alteco de 3614 m s. m., ''Glarusa Tödi'' (germane ''Glarner Tödi''), la orienta pinto kun alteco de 3577 m s. m., kaj ''Sandgipfel'', la norda pinto kun 3388 m s. m.. Tödi situas sur la limo inter [[Kantono Grizono]] kaj [[Kantono Glaruso]]. == Priskribo == Tödi estas limigita okcidente per la ''Sandpasejo'' (2781 m s. m.), sude per ''Russein-Valo'', kiu apartenas al la akvokolekta regiono de la [[Rejno|Antaŭa Rejno]], oriente per [[Bifertenfirn]] kaj norde per la ''Sand-Valo'', kiun senakvigas fontrivero de [[Linth]]. Je tri flankoj Tödi posedas tre krutajn vandojn, precipe al la direkto de Russein-Valo. Sub tiuj vandoj situas malgrandaj [[firno|firnglaĉeroj]], inter ili [[Sandfirn]], ''Antaŭa Rötifirn'' kaj ''Malantaŭa Rötifirn''. Orienten etendiĝas [[Bifertenfirn]], glaĉero kun longeco de 4 km kun multaj fendoj, kiu havas sian originon sur la glaĉerigita pinto de ''Piz Russein''. == Geologio == Geologie la soklo de Tödi apartenas al la plej orienta parto de la [[Armasivo]]. Super la malnovkristaleca bazmontaro situas la verto situas malparalele kun la bazo. Je la piedo de la verto troviĝas ruĝeca dolomito el la epoko de [[triaso]]. Temas pri tre okulprapa ruĝ-oranĝa proksimume 50 m dika kuŝo. Super ĝi sekvos kalkŝtono el [[ĵurasio]]. == Unua grimpo == Ĉirkaŭ je [[1800]] ''Placidus a Spescha'', [[benediktanoj|benediktana pastro]] el [[Disentis]] (1752–1833), faris plurajn provojn grimpi Tödi. La lastan provon li faris la 1-an de septembro [[1824]] kune kun ''P. Curschellas'' kaj ''A. Bisquolm''. Dum la pastro por sia aĝo ne plu sukcesis atingi la pinton, la aliaj du sukceso plenumigis la unuan grimpon. La grimpo ekis en [[Kantono Grizono]] tra ''Russein-Valo'' kaj verŝajne tra ''Porta da Spescha''. == Bildoj == <gallery> Dosiero:Toedi vidita de Schwaendi 083.jpg|Tödi vidita de [[Schwändi GL|Schwändi]] </gallery> {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hikr.org/dir/Tödi_-_Piz_Russein_5642/ Grimporaportoj] ''(germanlingvaj)'' [[Kategorio:Glaruso Sudo]] [[Kategorio:Montoj en Svislando]] [[Kategorio:Montoj de la Alpoj]] [[Kategorio:Kantono Glaruso]] [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m]] 73gz4qbset3tcci1q7n54n18fa3d2vv 0 240971 9491419 8978697 2026-10-11T07:03:08Z Sj1mor 12103 9491419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=UA/RU |mapo lokumilo = Krimeo |zomo=13 }} <!-- {{Situo sur mapo|Krimeo | Lat-dir = N | Lon-dir = E | Lat-g=44 | Lat-m=56 | Lat-s=34 | Lon-g=34 | Lon-m=07 | Lon-s=14 | Larĝo=250 | Floso=right | Titolo=Situo de Skita Napolo sur la mapo de Krimeo }}--> [[Dosiero:Neapolis Crimea.jpg|eta|La ruinoj de la urbo kaj la gard-pavilono super la maŭzoleo de la caro Skiluro vidataj de nord-oriento (foto de la jaro 2008]] [[Dosiero:Neapolis Crimea (july 2011).jpg|eta|dekstra|Ĝenerala vidaĵo al la arkeologia rezervejo, malfermita somere 2011.]] [[Dosiero:Neapolis Crimea Ritual Pool (july 2011).jpg|eta|dekstra|La restaĵoj de la rita baseno sur la teritorio de la urbo.]] '''Skita Napolo''' (el la [[helena lingvo|helena]] Νεάπολις — ''nova urbo'') estas antikva urbo, unu el la [[skitoj|skitaj]] caraj fortresoj en [[Krimeo]], la ĉefurbo de la malfru-skita ŝtato (la 3a jarcento a.K — la 3a jarcento p.K.). La urbo estis menciita en la [[Ĥersoneso|Ĥersonesa]] edikto de la 2a jarcento a.K. kaj en la "Geografio" de la helena historiisto [[Strabono]]. == Historio kaj arkeologiaj esploroj == Laŭ la supozoj de la historiistoj la urbo situis ĉe la sud-orienta rando de la moderna urbo [[Simferopolo]], kie sur la relative alta mont-ebenaĵo ''Petrovskije visoti'' troviĝas la plej granda en [[Krimeo]] skita urb-restaĵo (20 hektarojn granda). La ĝusta fondo-jaro de la urbo ne estas konata. Ĝi atingis sian kulminon en la 2a jarcento a.K. (sub la regado de caro Skiluro kaj de lia filo Palako) kaj pereis en la 3a jarcento p.K. post la invado de [[gotoj]]. La urbo havis misk-devenan loĝantaron: dominis [[skitoj]], sed ĉi tie loĝis ankaŭ [[helenoj]], [[sarmatoj]] kaj lokaj indiĝenoj (''taŭridanoj''). Detalaj [[arkeologio|arkeologiaj]] esploroj de la urbo-restaĵo okazis en la 1940-1950aj jaroj. Oni elfosis la restaĵojn de granda (8,5 [[metro|metrojn]] dika) defenda muro kun du gardoturoj, unu el kiuj servis ankaŭ kiel maŭzoleo (72 tomboj: la reĝo, la nobelaro kun la ĉevaloj, armiloj, multaj oraj ornamaĵoj ks.). Estis elfositaj la restaĵoj de la porloĝaj kaj instituciaj domoj, interalie kun freskoj. La urbo havis regulan strat-strukturon (kio estas konsiderata kiel helena influo). La domoj en la centra parto de la urbo estis rektangulaj. Ĉe la urbo-randoj multis la rondaj dometoj, ĉefe terfositaj. Oni trovis portretajn reliefojn, restaĵojn de statuoj, piedestalojn kun helenaj surskriboj (dediĉoj al la dioj). En la nekropolo oni esploris pli ol 200 tombojn: riĉajn kaversajn familiajn sklepojn, terajn sklepojn kaj simplajn tombojn de la ordinaraj loĝantaroj. Preskaŭ ĉiuj elfositaj terenoj de la urbo estis poste ŝut-korvitaj per la tero por konservado (pro la manko de rimedoj por la adekvata prizorgo). Nuntempe la restaĵoj de la urbo estas tute malzorgataj. == Arkeologia rezervejo == Komence de la 1980-aj jaroj estis preta la projekto de ekspozicia [[pavilono]] "Skita Napolo", kiu tamen ne estis konstruita. La sola konstruaĵo kreita sur la teritorio de la urbo estis la defenda pavilono super la restaĵoj de la antikva maŭzoleo (finkonstruita en 1987). Dum la du sekvaj jardekoj la teritorio de la urbo estis neniel gardata, dum la defenda pavilono iĝis azilo por trampoj. La 27-an de aprilo 2011 aperis la decido de la ministraro de [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo|ARK]] pri kreo de la histori-arkeologia rezervejo "Skita Napolo"<ref>{{ref-ru}} [http://www.ark.gov.ua/blog/2011/04/27/postanovlenie-sm-ark-195-2/ La teksto de la decido] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121208135009/http://www.ark.gov.ua/blog/2011/04/27/postanovlenie-sm-ark-195-2/ |date=2012-12-08 }}</ref>. Oni planis, ke la rezervejo plenumos kelkajn funkciojn: la gardan, sciencan, klerigan kaj kulturan. La solena malfermo de la rezervejo okazis la 25-an de julio 2011<ref>{{ref-ru}} [http://www.interfax.com.ua/rus/main/74798/ En Krimeo oni lanĉis la rezervejon "Skita Napolo"]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}></ref>. La eniro en la rezervejon estas pagenda; por la vizitantoj oni proponas ankaŭ la servojn de provesia ekskurs-gvindanto. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=Scythian Neapolis }} [[Kategorio:Historio de Krimeo]] [[Kategorio:Vidindaĵoj de Krimeo]] [[Kategorio:Simferopolo]] gvdocn9u9rvs7102bve9k550xrb7cls 0 260383 9491502 9478730 2026-10-11T11:52:02Z Sj1mor 12103 9491502 wikitext text/x-wiki {{Islamo}} [[Dosiero:Arabische Rijk.jpg|eta|Araba disvastigo sub [[Mahometo]] (I) kaj la tri unuaj [[kalifo]]j, [[Abu Bakr]] (II), [[Omar ibn al-Khattab|Omar]] (III) kaj [[Uthman ibn Affan|Uthman]] (IV)]] La '''historio de Islamo''' inkludas la historion de la [[islamo|islama kredo]] kiel [[religio]] kaj kiel [[socia institucio]]. Kiel ĉe la majoritato de la religioj de la mondo, la historia disvolviĝo de islamo havis klaran efikon en la politika, ekonomia kaj milita historio de la areoj ene kaj ekster tio kion oni konsideras ĉefaj geografiaj atingozonoj. Kiel ĉe [[kristanismo]], la koncepto de «[[islama mondo]]» povas esti pli malpli utila rigardante diferencajn periodojn de la historio. Grava tendenco de la islama kulturo helpas la identigon kun la komunumo. La historio de islamo kiel religio estas proksime rilata al la politika, ekonomia kaj milita historio. Islamo aperis en [[Arabio]] en la [[7-a jarcento]] de la kristana epoko kun la apero de la profeto [[Mohamedo]]. Unu jarcenton post lia morto, Islamo etendis el [[Atlantiko]] okcidente al [[Centrazio]] oriente. Tiu imperio ne restis unuigita dum multa tempo; la nova sistemo de registaro tuj derivis en [[enlanda milito]] konita de la historiistoj de Islamo kiel ''[[fitna]]'', kaj poste en dua ''fitna''. Post tio, rivalaj dinastioj postulis la [[kaliflando]]n, aŭ estrecon de la islama mondo kaj multaj islamaj ŝtatoj kaj imperioj havigis nur simbolan obeon al la [[kalifo]], nekapabla unuigi la islaman mondon. Spite tiun fragmentadon de Islamo kiel politika komunumo, la imperioj de la [[Abasida Kaliflando]], la [[mogoloj]] kaj la otomanaj [[Selĝukoj]] estis inter la plej grandaj kaj povaj de la mondo. La araboj organizis multajn islamajn centrojn de kulturo kaj scienco el kiuj aperis elstaraj islamaj [[scienco|sciencistoj]], astronomoj, [[Matematiko|matematikistoj]], doktoroj kaj [[Filozofio|filozofoj]] dum la [[Islama Orepoko]]. La teknologio floris; estis multa investado en ekonomia infrastrukturo, kiaj sistemoj de irigacio kaj kanaloj. Fokuso al la gravo de la legado de la [[Korano]] produktis altan nivelon de legokapablo en la tuta loĝantaro ĝenerala. Poste, en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la islamaj regionoj falis sub la influo de la povegaj eŭropaj imperioj. Post la [[Unua Mondmilito]] kaj la Okupo de [[Istanbulo]], la restaĵojn de la [[Otomana Imperio]] estis dividitaj en la dispartigo de la Otomana Imperio kiel eŭropaj [[protektorato]]j. Post multaj jarcentoj, ne restas granda kaj amplekse akceptita reklamo de la kalifeco (kiu estis reklamita almenaŭ fare de la otomanoj). Kvankam tuŝita de diversaj ideologioj, kiaj la [[komunismo]], dum granda parto de la [[20-a jarcento]], la islama identeco kaj la elstareco de Islamo en politikaj aferoj pliiĝis preskaŭ sendube dum la lastaj jaroj de la 20-a jarcento kaj komenco de la [[21-a jarcento|21-a]]. La rapida kresko, la interesoj de okcidento en la islamaj regionoj, la internaciaj konfliktoj kaj la [[tutmondiĝo]] influis en la gravo de Islamo en la formado de la mondo en la [[21-a jarcento]]. == [[Mohamedo]] == [[Dosiero:ArabianpeninsulaAL.PNG|eta|Je sia morto en [[632]], Mahomedo estis sukcesinta unuigi la tutan araban duoninsulon.]] Mohamedo estis [[araboj|araba]] [[komercisto]] de [[Mekko]], kiu ĉiujare dum la [[monato]] [[Ramadano]] iris al [[kaverno]] [[Hira]] en la [[monto]] [[Ĝabal an-Nur]] por preĝi, fasti kaj doni [[almozo]]jn. Laŭ la doktrino en la jaro [[610]] la [[Anĝelo Gabrielo]] komencis paroli kun li. Gabrielo daŭre parolis kun Mohamedo ĝis lia morto kaj Mohamedo parkeris la diraĵojn. Post la morto de Mohamedo, liaj anoj skribis la diraĵojn, kaj tiel ekaperis la [[Korano]]. La prediko de Mohamedo estis akceptita komence inter araboj, kaj urbaj kaj [[beduenoj]]. Mohamedo kiel la Fina Profeto kaj fondinto de islamo nur montriĝis en jarcentoj postaj. En la tempo de Mahomedo, la araboj senĉese kaj venĝoplene interbatalis. Araboj estis ordigitaj laŭ klanoj, laŭ sango. Mohamedo enkondukis ion novan: komunumon bazitan ne sur sango, sed sur fido. En la fruaj jaroj, la islamanoj funkcias kiel nova klano, sed klano algluigita ne de sango, sed de fido komuna. Aldone, la islamanoj, spite de diverseco de sango, promesis ne interbatali. Pro la minaco de la nova klano al tradicio kaj ĝia religio, potenco kaj socia ordo, Mohamedo kaj la islamanoj devis forfuĝis de Mekko en la somero de [[611]] al ''[[Jatrib]]'' (nun [[Medino]], "[la] urbo"). Tio estis la ''[[heĝiro]]'' ("fuĝo") kaj markas la komencon de la [[islama kalendaro|islama erao]]. En Medino Mohamedo fondis la unuan moskeon (islama preĝejo), kiu fariĝis la modelo por ĉiuj postaj moskeoj. Sed kvankam Mohamedo kaj la islamanoj nun estis en Medino, Mekko ankoraŭ batalis kontraŭ Mohamedo, ĉar nun la islamanoj subtenis sin per rab-atakoj kontraŭ la karavanoj kiuj vojaĝis al Mekko. Mohamedo fine venkis la armeon de Mekko en [[627]] en la [[Batalo de la Tranĉeo]]. Tiam islamo disvastiĝis kiel fajro tra Arabion. En [[630]] li kaptis Mekkon. Ĉar la islamanoj promesis ne interbatali, la islama parto de Arabio estis regiono de paco. Tio fortigis la islamanojn kontraŭ la aliaj araboj, kiuj estis troe disigitaj de la deziro por venĝo. Kiam Mohamedo mortis en 632, la plimulto de araboj estis islamanoj. Kvar el la kunuloj de Mohamedo fariĝis regantoj de [[araba imperio]] granda kaj donis bazan formon al [[islama civilizo]]. == La kvar justaj kalifoj post Mohamedo == [[Dosiero:20131203 Istanbul 118.jpg|eta|La nomo de [[Umar ibn al-Ĥattab|Umar]] kun [[arabskriba kaligrafio]].]] * [[Abu Bakr]], bopatro de Muhamado (632–634) * [[Umar ibn al-Ĥattab]], bopatro de Muhamado (634–644) * [[Uthman ibn Affan]], bofilo de Muhamado (644–656) * [[Ali ibn Abi Talib]], kuzo kaj bofilo de Muhamado (656-661) La problemo de la sukcedo de Mohamedo kaŭzis profundajn dividojn inter la ĝistiamaj anoj de Islamo. La anoj de Medino kaj Mekko konsentis elekti [[Abu Bakr]], amiko kaj parenco de Mohamedo. Abu Bakr realigis la union en Arabio kaj estis agnoskita kiel [[kalifo]] (sukcedanto). Li rilatas kun la deveno de la unuaj libroj de la Korano. Tiu diroj ĝis tiam estis nur parolaj kaj la transskriboj de la diraĵoj de Mohamedo sur folioj, bestostoj aŭ ledaĵoj estis nur referencoj. Li mortis en [[634]], nomuminte malrekte sian sukcedonton: [[Umar ibn al-Ĥattab|Umar]], kiu estos kalifo ĝis [[644]]. Tiu ĉi sekvos la konkeron kaj ludis rolon en la politika organizado per la starigo de la institucio de [[divano (Islamo)|divano]] (kie la islamaj luktantoj estas enskribitaj kaj pagitaj). Li estis mortigita de [[Zaratuŝtrismo|mazdaano]]. [[Uthman ibn Affan|Uthman]] kaj Ali aperis kiel la ĉefaj kandidatoj. Estis elektita Uthman. Li atribuis gravajn postenojn al la membroj de sia klano. Li estis mortigita en [[656]]. La saman tagon, [[Ali ibn Abi Talib|Ali]], kuzo kaj bofilo de Muhamado (edzo de lia filino [[Fatima Zahra|Fâtîma]]), estis elektita kiel kalifo. La klanestro de la [[Omajadoj]], [[Muaŭija la 1-a|Mu`âwîya]], postulas la punon de la kulpuloj de la mortigo, sed tiu malfruos. Tiam ekas lukto inter la partianoj de Ali kaj la Omajadoj. La [[batalo de Siffin]] de [[657]] markis la krizon de tiu ĉi enlanda milito. Kiam li estis venkonta, Ali, probable por haltigi la sangoverŝon inter islamanoj, akceptis negocii. Tiu ĉi milito inter la du sektoroj estis la ''fitna'', tio estas grava religia disigo. Ali estos poste siavice mortigita de [[Ĥariĝismo|ĥariĝitoj]], antikvaj partianoj kiuj malakceptis la negocadon. == La Islama Imperio == [[Dosiero:Map of expansion of Caliphate.svg|eta|La Islama Imperio en sia plej amplekso. Pli malhele la teritorioj konkeritaj de [[Mahomedo]], rozkolore tiuj konkeritaj de la [[Raŝiduna Kaliflando|ortodoksaj kalifoj]] kaj flave tiuj konkeritaj dum la [[Omajada kaliflando]].]] La indikitaj [[precepto]]j en Islamo (vidu [[Pilieroj de Islamo]]) estis la bazo por la komenco de la [[Islama ekspansio|araba ekspansio]]. La devigo de la kredantoj praktiki la sanktan militon defende de la kredo favoris la aligon de soldatoj al la arabaj armeoj kaj la ĉeson intermiliti. Aliflanke, estis ankaŭ aliaj tialoj kiuj pelis la araban ekspansion. El ekonomia vidpunkto, la malriĉo de la teritorio loĝataj de tiuj popoloj pelis la serĉado de teroj pli fekundaj kaj enspezigaj. Al tio aldonendas la iompostioma dekadenco de la persa kaj bizanca imperioj, taŭga kondiĉo por la enkonduko de tiu nova kulturo. Je la morto de [[Mahomedo]] en 632, liaj sukcedantoj, nome [[kalifo]]j, estis zorgantoj de direkti la islaman popolon kaj klopodi la ekspansion kaj de la religio kaj de la teritorio.<ref name="Hourani15-19">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=egbOb0mewz4C&pg=PA15|titolo=A History of the Arab Peoples|aŭtoro=Albert Hourani|jaro=2002|eldoninto=Harvard University Press|paĝoj=15-19}}</ref> En la 7-a kaj 8-a jarcentoj, la islamanoj sukcesis etendi sian imperion konkerante teritoriojn kiuj enhavis el la [[Iberia Duoninsulo]] en okcidento ĝis [[Hindio]] oriente. * '''Ortodoksoj''': La unuaj kalifoj estis elektitaj inter liaj plej rektaj sekvantoj, konsideritaj la plej dignaj por pluigi la laboron de la profeto. En 636 la islamanoj invadis Persion, kaj venkis en 640. En 644 ili konkeris [[Kipro]]n, en 651 [[Tiflis]] kaj [[Armenio]]n, en 654 [[Rodoso]]n. Dum ties regado, Islamo akiris politikan strukturon kaj instaliĝis en [[Sirio]], [[Persio]], [[Judeo]]n kaj [[Egiptio]]n. * '''Omajadoj''': En 661, la guberniestro de Sirio apartenanta al la [[Omajada kaliflando|Omajada dinastio]], Mohavia, pridemandis la [[Legitimeco|legitimecon]] de la kalifo Ali, kiu estis murdita. Ekde tiam tiu nova dinastio respondecis pri la registaro, transformante ĝin en monarkio kaj translokigante la ĉefurbon al la urbo de Damasko. En 674 ili klopodis konkeri [[Konstantinopolo]]n mare, sensukcese. Dum tiu epoko Islamo aligis la teritoriojn de [[Kartago]] en 698, tiujn de la cetero de [[Nordafriko]] en 711, Hispanion en 717, malgrandan parton de [[Gaŭlo]] en 720, poste ili konkeris la sudon de Malgranda Azio kaj [[Turkestano]]n ĝis la rivero [[Indus]]. En 732 ili klopodis antaŭeniron al la centro de la Gaŭlo ĝis [[Poitiers]], tamen, la frankoj rezistis dufoje sub la regado de [[Karolo Martelo]], ĝis la tria fojo la frankoj luktas kaj [[Batalo de Poitiers (732)|venkis la arabojn]]. * '''Abasidoj''': En 750, irana revolucio murdis ĉiujn kalifojn (restis viva nur [[Abd Ar-Rahman la 1-a]]), kaj kalifigis [[As-Saffah]] kaj establis la novan ĉefurbon de la imperio en la urbo Bagdado. La abasidoj restis en la povo ĝis 945 kiam la [[selĝukoj]] (islamaj tjurkoj) enpoviĝis en la kaliflando. Dum tiu periodo la provincoj de Kordovo, Egiptio kaj Maroko malligiĝis el la centra povo el Bagdado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Apero de Islamo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Islamo]] pqv4wjwelisgmb3vbapqki6nrd1y366 0 266632 9491313 8248830 2026-10-10T21:03:02Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Jenkovce,''' [[hungare]] '''Jenke''' estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Košice]], en [[Distrikto Sobrance]]. [[Dosiero:Slovakia kosice sobrance.png|eta|dekstra|330px|Jenkovce situas en la plej griza distrikto]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 15 km² * [[Supermara alteco]]: 107 m * [[Loĝantaro]]: 440 * [[Poŝtkodo]]: 072 52 * [[Aŭtokodo]]: SO * [[Telefonprefikso]]: 56 == Situo == Jenkovce situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]], laŭ flanko[[vojo]]j, [[aŭtoŝoseo]] preteriras. [[Uĵhorodo]] troviĝas 8, [[Michalovce]] 32 km-ojn. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis de [[1288]]. En [[1910]] loĝis en Jenke 724 da [[homo]]j, (640 [[slovakoj]], 56 [[germanoj]], 27 [[hungaroj]], unusola [[rutenoj|ruteno]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Jenke apartenis al [[Hungara Reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto de [[Uĵhorodo|Ungvár]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Dum unua disfalo de Ĉeĥoslovakio en [[1939]] la hungara armeo okupis tiean zonon loĝatan de ankaŭ rutenoj. Tiu loko estis parto de [[aŭtonomio]] rutena kune kun iama [[Karpata Ukrainio]]. Tio apartenis al [[Hungario]] ĝis apero de [[Ruĝa Armeo]] fine de [[1944]]. Antaŭ apero de [[rusoj]] la [[judoj]] deportiĝis. En [[2001]] loĝis en Jenkovce 449 da homoj, (444 slovakoj kaj aliaj). == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Reĝo]] [[Stefano la 1-a (Hungario)]] de [[1770]] * novklasikisma kalvinana preĝejo de [[1903]] * klasikisma nobeldomo el la [[19-a jarcento]] == Famuloj == En Jenke naskiĝis [[hungaroj|hungara]] [[pentristo]] [[Tihamér Margitay]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-193218&pos_y=-1249570&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Jenkovce%2C%20Sobrance Jenkovce en la mapo] {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Sobrance}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Sobrance]] fdl7p801glsjqvmh82m9206i04koqwp 10 268430 9491455 6828676 2026-10-11T08:43:46Z NordNordWest 4826 updated map 9491455 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Nomo = Irako |Supro = 37.7 |Malsupro = 28.4 |Maldekstro = 38.4 |Dekstro = 48.9 |Bildo = {{#switch:{{{2|}}} |reliefo = Iraq physical map.svg |#default = Iraq adm location map.svg }} | zono = landoj | Bildolarĝo = 1241 | Bildoalto = 1264 }}<noinclude>{{Situo sur mapo/informoj}} {{DEFAULTSORT:Irako}} [[Kategorio:Ŝablono:Irako]] </noinclude> 2lxc6dyp3wfqcr8jqp53gxrxbo1pm4j 0 271863 9491310 9130333 2026-10-10T21:00:20Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}}[[Dosiero:Slovakia banskabystrica revuca.png|eta|dekstra|330px|Levkuška situas en la plej griza regiono]] '''Levkuška,''' [[hungare]] '''Lőkös''' (lOkoŝ) estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Banská Bystrica]], en [[Distrikto Revúca]]. Ĝis [[1899]] la oficiala hungara nomo estis [[Lökösháza]], poste por fari diferencon inter la du vilaĝoj, tiu ĉi ricevis pli mallongan nomon. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 4 km² * [[Supermara alteco]]: 183 m * [[Loĝantaro]]: 220 * [[Poŝtkodo]]: 982 62 * [[Aŭtokodo]]: RA * [[Telefonprefikso]]: 65 == Situo == Levkuška situas sur mal[[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]], komence de [[sako]][[vojo]]. [[Tornaľa]] troviĝas 6 km-ojn. == Historio == La loko estis unue menciita en la [[jaro]] [[1294]] en formo ''"fenetum, domus Leukes, quod Rev dicitur vulgariter"''. En [[1828]] oni nombris 42 [[domo]]jn kaj 321 [[homo]]jn. En [[1910]] loĝis en Lőkös 249 da homoj, (ĉiuj [[hungaroj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Lőkös apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Gömör kaj Kis-Hont]], al distrikto de [[Tornaľa|Tornalja]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Inter [[1938]]-[[1944]] la vilaĝo rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumo]]j, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Post la [[2-a mondmilito]] la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ [[Dekretoj de Beneš]]. En [[2001]] loĝis en Levkuška 233 da homoj, (186 hungaroj, 30 slovakoj, 16 [[ciganoj]]). == Vidindaĵoj == * luterana klasikisma [[preĝejo]] de [[1804]] * [[lago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-337494&pos_y=-1264980&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Levku%9Aka%2C%20Rev%FAca Levkuška en la mapo] {{Municipoj de Regiono Banská Bystrica|Distrikto Revúca}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca]] gzakno7yxlis7nule8p7wbxduj8xs13 0 288605 9491215 9398772 2026-10-10T15:33:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Josef ÜBERALL''' (n. [[10-a de majo]] [[1936]] en [[Velké Kunětice]]; m. [[4-a de aprilo]] [[2008]] en [[Schwäbisch Gmünd]]) estis germana (objekta) [[artisto]]. == Vivo == Überall studis en Schwäbisch Gmünd kaj [[Berlino]]. Li trejnitis kiel ŝtalgravuristo kaj produkta dezajnisto kaj vivis kaj laboris en [[Düsseldorf]]. Je la fino de la 1970-aj jaroj li reiris al Schwäbisch Gmünd. Mallonge malantaŭe li retiriĝis al la arbara rando Bürlenshalde sudoriente de [[Alfdorf]], kie li starigis liberaeran atelieron. Ĝi alireblis por vizitantoj nur post malleviĝon per ŝtala ŝnurego. Ĉar Überall kreis la artaĵojn esprimozajn ekskluzive el objektoj de la ĉiutaga vivo aŭ el rubaj produktoj li nombriĝis inter la t.n. [[Arte Povera|Arte-Povera]]-artistoj. Li famiĝis kiel objekta artisto ankaŭ ekstere de la regiono. == Ekspozicioj (elekto) == * 1987 "Elf Sinnbilder", Kunstitut, Stuttgart * 1991 Holzobjekte im I-Punkt en la Kulturocentro Prediger (Schwäbisch Gmünd) * 1992 „Zeltausstellung“, Alfdorf, Bürlenshalde * 1993 „Grüne Objekte“, Schwäbisch Gmünd, KKF * 1994 „N.N.“, [[Konstanz]], kune kun Hendrik Glomm und anderen * 1995 „N.N.“, [[Düsseldorf]], Galerie im Hafen * 1996 „Ausbeinhaus“, Schwäbisch Gmünd * 1996 „Objekte aus 15 Jahren“, Schwäbisch Gmünd, Kunstverein * 1997 „St. Katharina“, Schwäbisch Gmünd - partoprenante la dialogon inter artistoj kaj eklezio * 2000 „Überall IST´s besser“, projektforumo Dilemma, Waldstetten * 2001 „65 Objekte“ zum 65. Geburtstag. UNIKOM (majo 2001, okaze de la 65-a datreveno naskiĝtaga) * 2002 „Quadratische Objekte“, Schwäbisch Gmünd * 2003 „Kunstvilla Breidenstein“, Schwäbisch Gmünd * 2006 „ZeitZeichen“, Schwäbisch Gmünd, Zeiselberg * 2007 „PISO“, Schwäbisch Gmünd * 2008 „Aquarelle“, Schwäbisch Gmünd * 2008 „Gmünd ART“, Schwäbisch Gmünd, Kulturcentro Prediger, refektorio, (27./28.6.2008) * 2024 „#ÜBERALL90“, [[Herrenberg]] kaj rete en [https://web.archive.org/web/20241117213901/https://wiki.aki-stuttgart.de/mediawiki/index.php/Josef_Ueberall AKI-wiki] == Ligiloj == * [http://www.ostalb-online.de/info/ueberall/ Ostalb-Online. germana lingvo] * [https://web.archive.org/web/20100411234635/http://wiki.aki-stuttgart.de/mediawiki/index.php/Josef_Ueberall AKI-wiki germana lingvo] * [https://de.pinterest.com/karldietz20/josef-ueberall-1936-2008/ Pinterest] {{DEFAŬLTORDIGO:Uberall, Josef}} [[Kategorio:Germanaj artistoj]] p0310wkeyn8ps3ultqxtg1pmvvmkpm3 0 299082 9491476 9445644 2026-10-11T10:07:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cochlear implant.jpg|eta|dekstra|Koklea enplantaĵo (''CI'')]] '''Koklea enplantaĵo''' (angle ''cochlear implant'', ''CI'') estas enkapa enplantaĵo, nome [[protezo]] por [[surdulo]]j, kies aŭdnervo (''Nervus cochlearis'' aŭ ''Nervus acusticus'') ankoraŭ funkcias. [[Surdulo]] portas ankaŭ unuan aŭ duan specialajn audilojn kun maldirekta kontakto kun la enplantaĵoj. Elektrodo en orelo kaj modemo estas enplantigitaj, sed la aparato havas ankaŭ eksterajn partojn. Ĝia sukceso estas disputita. Kuracistoj vidas la sukcesojn, surduloj la malsukcesojn karakterajn. En bone aŭdantaj uloj la kokleo transformas sonojn en elektraj impulsoj en ena orelo. Tiuj signoj estas transportitaj al cerbo per aŭda nervo. Se ĉeloj en la kokleo ne aŭ tre malbone funkcias, koklea enplanto povas helpi. == Funkciado == [[Dosiero:Cochearimplants.JPG|eta|alt=Koklea enplanto|Ena parto de la enplanto]] Metodo de funkciado: * Mikrofono sentas sonojn kaj sendas ilin al parolprocesoro. * La parolproceso transformas signalojn. * Dissenda bobeno ricevas signalojn, kaj sendas ilin sub al la riceva bobeno. * La riceva bobeno estas plantigita en kranio. Ĝi dekodas signalojn, kaj sendas ilin al elektrodo en kokleo. * La elektrodo havas multajn fadenojn kun malsamaj longoj. Mallongaj helpas auxdi altajn, longaj malaltajn sonojn. * Signaloj de elektrodoj estas perceptitaj de aŭda nervo kaj senditaj en cerbo. == Aŭdo per la aparato == [[Dosiero:Cochlear implant2.jpg|dekstra|250px|La aparato ekstere]] Oni kun koklea enplanto aŭdas alie, ol bone aŭdantaj uloj: * Aŭda sojlo estas optimale 25-35 dB, kiu eblas inteligi parolon. * En kazo de unuflanka enplanto la ulo ne povas detekti direkton de sonoj. * Ĝi ne donas naturan aŭdon, la sonoj estas robotaj, pepaj, metalaj laŭ uloj, kiuj iam aŭdis. Helpe de koklea enplanto la ulo povas inteligi kaj lerni parolon. Uloj frue enplantigitaj povas ankaŭ same aŭdi muzikon, kiel aŭdantoj. == Kondiĉoj == Ne ĉiu surdulo povas havi avantaĝon per uzado de enplanto. La aŭda nervo devas esti kapabla. Ankaŭ gravas formo kaj loko de heliko, kaj ke oni povas igi elektrodojn ene, kiun ostigado de heliko malhelpi povas. Kialo de tiu povas esti meningo, kiu estas unu el ĉefaj kialo de surdigado. Ankaŭ longa surdeco estas malhelpo. Laŭ esploroj plej bona estas enplantigi infanojn tre frue, antaŭ unu kaj duona aŭ du jaroj. Post enŝalto de CI la ulo devas lerni aŭdi per la aparato, ĉar tiu tre malsamas de natura aŭdo. Ankaŭ faka helpo estas bezonita, sed pli gravas motivoj de la ulo. La aparato, operacio kaj rehabilitado havas ilian kostojn, kiujn malsanokosta asekuro povas pagi. === Enplanto === Oni enplantas la aparaton en plena narkozo. Dum operacio riceva bobeno kaj elektrodoj estas plantigitaj en iliaj lokoj kaj fiksitaj. Oni devas atendi unu monaton, dum la paciento resanigas. Poste povas oni aldoni aliajn partojn de le aparato. === Rehabilitado === La ulo aŭdas iom post aktivado de la aparato, sed tiu tre malsamas de natura aŭdo, ĉar ĝi ne estas tial diferenciita. Nerva flekseco helpas rapide kutimiĝi al tiu aŭdo. Dum unuaj monatoj fakuloj adaptas parolprocesoron grade, ĉar ankaŭ alkutimiĝado estas grada. Paralele ili instruas ankaŭ parolkomprenadon, kiu malsamas laŭ tempo de surdigado. Frue surdigitaj infanoj estas antaŭlingvaj surduloj, kaj kiuj surdiĝis post lernado de parolo, estas postlingvaj surduloj. Antaŭlingvaj infanoj povas esti enplantigitaj tre frue, ankaŭ se ili estas sek monataj. Terapeŭtoj helpas naturan alproprigadon de aŭdo kaj parolo, kiuj povas esti sufiĉaj por normala komunikado. Ankaŭ en kazo de postlingvaj surduloj tempo esti surda gravas, ĉar dum tiu nerva sistemo kutimiĝas al surdeco. Por sukceso oni devas havi rapidan enplantadon. Post aktivado de CI ili devas kutimi al sonoj aŭditaj per la aparato. === Kapabloj === La enplanto ne kuracas surdecon, sed anstataŭigas naturan aŭdon. Enplantitoj havas diversajn opiniojn. Iuj pensas, ke la CI estas tre efika; laŭ aliaj, ĝi efikas malpli; kaj estas, kiuj volas removi ĝin, ĉar ĝi malhelpas pli ol ĝi helpas.<ref name='Delost_controversy'>{{Cite journal| first=Shelli | last=Delost|author2=Sarah Lashley| contribution=The Cochlear Implant Controversy| title=Drury Interdisciplinary Research Conference| publisher=| place=| pages=| year=2000–03| id= | contribution-url=http://www.drury.edu/multinl/story.cfm?ID=2442&NLID=166| format=}}</ref> Ankaŭ al ŝtato estas bona negoco subvencii la ilon, ĉar ankaŭ unuflanka enplantigo ŝparas multe al ĝi, kiun ĝi devus pagi por evolui infanojn.<ref>{{Cite journal|author=Summerfield AQ1, Marshall DH, Archbold S.|title=Cost-effectiveness considerations in pediatric cochlear implantation|journal=Am J Otol|volume=18 |issue=6 Suppl |pages=166–8 |year=1997 |pmid=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Colletti L1, Mandalà M, Shannon RV, Colletti V.|title=Estimated net saving to society from cochlear implantation in infants: a preliminary analysis|journal=Laryngoscope|volume=121|issue=11|pages=2455–60|year=2011|pmid=22020896|last2=Mandalà|last3=Shannon|last4=Colletti|doi=10.1002/lary.22131}}</ref> Postlingvaj surduloj regajnas parolkomprenadon, pleje se ili estis surdaj malmultan tempon. Vivkvalito de surdblinduloj plibonigas subite kiam oni enŝaltas la aparaton. Ili povas subite gajni pli informon per aŭdo, kiu estas uzebla por komunikado kaj orientigo. Ankaŭ senso de ekvilibreco plibonigas, ili moviĝas pli memfide, igas tre memfidaj, sendependaj kaj malfermitaj. Ankaŭ otoskleroso ne estas malhelpo al novaj aparatoj.<ref>{{cite journal | author = Marshall AH, Fanning N, Symons S, Shipp D, Chen JM, Nedzelski JM | date = October 2005 | title = Cochlear implantation in cochlear otosclerosis | url = | journal = Laryngoscope | volume = 115 | issue = 10| pages = 1728–1733 | doi=10.1097/01.mlg.0000171052.34196.ef}}</ref> Postlingvaj surduloj diras, ke sonoj aŭditaj per koklea enplanto ne estas samaj kiujn ili povis aŭdi antaŭ surdigado. Ili priskribis ilin per vortoj ''maŝinaj sonoj'', ''teĥnikaj sonoj'', ''sintezaj sonoj''. Jack Ashley Angla reprezentanto estis surda dum 25 jaroj, kaj estis 70 jara, kiam li estis enplantita en 1994. Li similis parolon komence aŭditan per enplanto al grakado de daleko kun laringito. Li povis diferenci sonojn de konatoj ankaŭ per telefono. Li devis uzi liplegadon nur en bruaj ĉirkaŭaĵoj aŭ kun novaj sonoj.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Virino similis sonojn per la aparato al sonoj de karakteroj de desegnofilmo en brua radio. Post unu jaro ŝi povis aŭdi ĉiun normale.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Enplantoj havas pleje nur 22 elektrodojn, kiuj devas anstataŭi 16000 harajn ĉelojn. Pleje oni normale povas kompreni parolon, kaj nur en bruo devas helpi al ilia aŭdo per liplegado.<ref>{{Cite journal|author= Erin C. Schafer, Linda M. Thibodeau|year= 2004|title= Speech recognition abilities of adults using CIs interfaced with FM systems|journal= Journal of the American Academy of Audiology|volume= 15 | issue = 10|pages= 678–691|doi=10.3766/jaaa.15.10.3|pmid= 15646666|last2= Thibodeau}}</ref> Surduloj, kiuj adultigis surde, trovas la enplanton malefektiva kaj iritanta. La kialo estas adaptiĝado al surdeco, kiu estas post ia tempo neregresebla. Kiuj ne naskis surde, sed surdigis grade, povas pli uzi la aparaton ol uloj kiuj naskis surde. Por parolkomprenado estas unuaj jaroj kritikaj; la enplanto ne povas retiri tempon por komenci tiun tempon. Pli bonas, se la infanto havis aŭdaparaton, kaj oni helpis lerni al li aŭdi. La efiko povas esti plibonigita per analitikaj, sintezaj kaj aliaj praktikoj, ekzemple samtempe legi saman libron per aŭdlibro kaj laŭte leganta ĝin en papero.<ref>Tools for Improving Listening Skills, Hope: Cochlear (Re) Habilitation Resources, http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills {{Wayback|url=http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills |date=20150613093227 }}</ref> La enplanto povas helpi ankaŭ al surdaj infanoj, kiuj aŭdnervo ne funkcias. Adultaj surduloj sen funkcionanta aŭdnervo povas pli uzi enplanton por cerba trunko. Pleje oni uzas koklean enplanton nur unuflanke por konservi naturan aŭdon por aliaj aŭ futuraj aparatoj, sed laŭ artikolo el 2005 ambaŭflanka enplanto estas avantaĝo kaj infanoj kaj adultoj por parolkomprenado kaj en trovado de loko de fonto de sonoj.<ref name="pmid16109670">{{Cite journal|author= Offeciers E, Morera C, Müller J, Huarte A, Shallop J, Cavallé L.|title= International consensus on bilateral cochlear implants and bimodal stimulation|journal= Acta Otolaryngol.|volume= 125|issue= 9|pages= 918–919|date=Sep 2005|pmid= 16109670|doi= 10.1080/00016480510044412|last2= Morera|last3= Müller|last4= Huarte|last5= Shallop|last6= Cavallé}}</ref> Laŭ 2011-a artikolo infanoj kun ambaŭflanka enplanto povis pli bone aŭdi kaj paroli.<ref name="Tenenbaum">{{cite web |url= http://www.news.wisc.edu/19941 |title=Deaf children: Study shows significant language progress after two cochlear implants (Oct. 24, 2011) |first= David|last= Tenenbaum|work=news.wisc.edu |date= 2011-10-24|accessdate= 25 October 2011}}</ref> === Evolvoj === En nomo de La Trobe Universitato en Melboune en 2008 Graeme Clark deklaris evolvon de nova, hi-fi enplanto kun 50 elektrodoj. Li volis plibonigi parolkomprenadon en bruo kaj plibonnigi kapablon aŭdi muzikon. Liaj esploroj multe helpis pli kompreni naturan aŭdon.<ref>[http://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html Cochlear implant maker says hi-fi bionic ear will help the deaf hear music.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210610021429/https://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html |date=2021-06-10 }} News.com.au, December 18, 2008.</ref> Esploristoj de Northwestern Universitato povis direkte stimuli neŭronoj en kokleo per trabsruĝa lumo. Tiam povis ili detekti elektran aktivecon en inferior colliculus, kiu estas regiono de meza cerbo, kiu ligas enan orelon kun aŭda krusto de cerbo. Tiu stimulado estis pli akuarata ol stimulado per elektrodoj. Lasera stimulado estas promisa, sed ĝi bezonas pliajn esplorojn pri uzado de [[lumfibro]].<ref>Nowak, R. (2008). [http://www.newscientist.com/article/mg20026833.900-light-opens-up-a-world-of-sound-for-the-deaf.html Light opens up a world of sound for the deaf]. New Scientist.</ref> Per enplantado natura aŭdo iĝas perdita, do pleje la enplantigita orelo devas esti plene surda. Aparatoj de Electric Acoustic Stimulation (EAS) uzas hibridan sistemon,<ref>UT Southwestern Medical Center (2008, April 28). New Hybrid Hearing Device Combining Advantages Of Hearing Aids, Implants. ScienceDaily. Hozzáférés ideje: December 22, 2008, from http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080417100013.htm</ref><ref>Gantz, B.G. and Turner, C.W. (2004) [http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf Combining acoustic and electrical speech processing: Iowa/Nucleus hybrid implant.] {{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf |date=2018-11 }} Acta Otolaryngol 124: 344-347. See also: http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120501113650/http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html |date=2012-05-01 }} {{Wayback|url=http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html# |date=20120501113650 }}</ref> en kiu oni povas uzi naturan aŭdadon kun aŭdaparato, kaj en frekvencoj, kiuj ne pova esti aŭditaj, la enplanton. Tiuj sistemoj estas uzeblaj ankaŭ por malfacile aŭdantuloj. Tiu aparato helpas kompreni kapolon ankaŭ en bruo.<ref>Turner, C.W., Gantz, B.J., Vidal, C., et al. (2004) [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JASMAN000115000004001729000001&idtype=cvips&gifs=yes Speech recognition in noise for cochlear implant listeners: Benefits of residual acoustic hearing]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} J. Acoust. Soc. Am. Volume 115, Issue 4, pp. 1729-1735.</ref> Oni evolvas ankaŭ enan enplanton. Kvar enplantigito havis tiun en 2011.<ref>{{cite web |url= http://www.newscientist.com/article/mg21028064.800-ear-implants-for-the-deaf-with-no-strings-attached.html |title=Ear implants for the deaf with no strings attached - tech - 04 April 2011 - New Scientist |first= Duncan|last= Graham-Rowe|work=newscientist.com |date= 2011-04-04|accessdate=5 April 2011}}</ref> === Komplikadoj === Kiel aliaj kuracaj intervenoj, ankaŭ enplanto de koklea enplanto havas ĝiajn riskojn. Plej gravaj estas: * [[Tinito]]: tinto aŭ murmurado en orelo * [[Alergio]] kontraŭ uzitaj materioj * [[Meningito]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html |title=FDA Public Health Notification: Risk of Bacterial Meningitis in Children with Cochlear Implants |publisher=FDA |date=July 24, 2002 |accessdate=2008-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925005206/http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html <!--Added by H3llBot--> |archivedate=2008-09-25}}</ref><ref>{{cite journal |author=Biernath KR, Reefhuis J, Whitney CG |title=Bacterial meningitis among children with cochlear implants beyond 24 months after implantation |journal=Pediatrics |volume=117 |issue=2 |pages=284–9 |date=February 2006 |pmid=16390918 |doi=10.1542/peds.2005-0824|author2=and others |displayauthors=1 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Summerfield AQ, Cirstea SE, Roberts KL, Barton GR, Graham JM, O'Donoghue GM |title=Incidence of meningitis and of death from all causes among users of cochlear implants in the United Kingdom |journal=Journal of Public Health |volume=27 |issue=1 |pages=55–61 |date=March 2005 |pmid=15564280 |doi=10.1093/pubmed/fdh188|last2=Cirstea |last3=Roberts |last4=Barton |last5=Graham |last6=O'Donoghue }}</ref> * Morto de ĉeloj malferme de enplanto.<ref name="pmid1728883">{{cite journal |author=Haberkamp TJ, Schwaber MK |title=Management of flap necrosis in cochlear implantation |journal=Ann. Otol. Rhinol. Laryngol. |volume=101 |issue=1 |pages=38–41 |date=January 1992 |pmid=1728883 |doi= 10.1177/000348949210100111|url= |accessdate=|last2=Schwaber }}</ref><ref name="pmid16949968">{{cite journal |author=Stratigouleas ED, Perry BP, King SM, Syms CA |title=Complication rate of minimally invasive cochlear implantation |journal=Otolaryngol Head Neck Surg |volume=135 |issue=3 |pages=383–6 |date=September 2006 |pmid=16949968 |doi=10.1016/j.otohns.2006.03.023 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0194-5998(06)00371-8 |accessdate=2009-04-01|last2=Perry |last3=King |last4=Syms Ca }}</ref> Kuraca estas alta presa oksigeno.<ref name=JHM>{{cite journal |author=Schweitzer VG, Burtka MJ |title=Hyperbaric Oxygen Therapy in the Management of Cochlear Implant Flap Necrosis. |journal=J. Hyperbaric Med |year=1990 |volume=5 |issue=2 |pages=81–90 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/4424 |accessdate=2009-04-01 }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Kapturniĝo]], [[stuporo]] * Sensento de orelo * Faca paralizo: Por enplanti la aparaton, oni devas labori ĉe nervoj, kiuj regas movojn de faciaj muskoloj. Dum interveoj ili povas esti lezitaj. La paralizo povas esti tempora aŭ dura, parcia aŭ plena.<ref>{{Cite book|author1=Patricia M. Chute |author2=Mary Ellen Nevins|title= The Parents' Guide to Cochlear Implants|url=https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut |year= 2002|publisher= Gallaudet University Press|isbn= 1-56368-129-3|page= [https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut/page/44 44]}}</ref> La ulo povas perdi ankaŭ lian gustsenton el similaj kialoj. * Haŭta infekto * Sango aŭ alia likvoro en loko de operado Estas protokolo kun severaj reguloj por decidi, ĉu oni povas ricevi la aparaton. Anomalioj en ena orelo povas malhelpi enplantadon. Pli frue ankaŭ malesto de funkcia aŭdnervo estis malhelpo, sed esploroj en 1980aj jaroj ebligis uzon de koklea enplanto ankaŭ e tiuj kazoj. [[Blake Papsin]] kaj liaj helpantoj esploris tiujn kazojn, kaj montris, ke ankaŭ ili povas esti enplantigitaj same sukcese kiel aliaj surduloj.<ref>{{Cite journal|last=Papsin|first=BC|title=Cochlear implantation in children with anomalous cochleovestibular anatomy.|journal=The Laryngoscope|date=January 2005|volume=115|issue=1 Pt 2 Suppl 106|pages=1–26|pmid=15626926|doi=10.1097/00005537-200501001-00001}}</ref> Laŭ [[Michael Pakdaman]] kaj liaj helpantoj (2012) meza displasio de ena orelo necesigis pli malsimplan operadon, kaj donis pli malbonan rezulton ol aliaj kazoj.<ref>{{Cite journal|last=Pakdaman|first=MN|author2=Herrmann, BS, Curtin, HD, Van Beek-King, J, Lee, DJ|title=Cochlear Implantation in Children with Anomalous Cochleovestibular Anatomy: A Systematic Review|journal=Otolaryngology--head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery|volume=146|issue=2|pages=180–90|date=Dec 1, 2011|pmid=22140206|doi=10.1177/0194599811429244|last3=Curtin|first3=H. D.|last4=Van Beek-King|first4=J|last5=Lee|first5=D. J.}}</ref> === Eblaj problemoj === * La sukceso ne certas. Oni povas denove provadi, sed ekspertoj ne povas ĉiufoje rekoni kialon de surdeco, do ankaŭ sukceso de sekunda provo ne estas certa. * Eble ĝi ne helpas evolvon. Oni povas ŝanĝi la aparaton. * EStas kuracaj esploroj kaj kuracoj, kiuj bezonas removon de la enplanto: ** [[Neŭrostimulado]] ** [[Elektra operado]] ** [[Elektra ŝoko]] ** [[Radioterapio]] ** Esploroj per malnovaj MRI kaj CT aparatoj. Novaj ne bezonas tiun. * Dependo de vivo de elektraj piloj. Eblas, ke oni devas ŝanĝi ilin ĉiutage. * Eblas difekto de iuj sensoj, gusto kaj senco de ekvilibreco, kiu pliigas falojn kaj glitadojn. Ankaŭ ŝportaj akcidentoj igas pli oftaj. * Estas tre multekosta. Iuj socialaj asekuroj eblas la enplanton.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/bevezethetik-a-kotelezo-ujszulottkori-hallasvizsgalatot</ref> ** La enplanto sintenas en ĉirkaŭaĵo en iuj aparatoj nekalkuleble. Al tiuj apartenas poŝtelefonoj, komputatroj; por malnovaj iloj ankaŭ detektiloj de metaloj, asekuraj sistemoj kaj aeroplanoj. ** [[Ŝtatika elektro]] povas malhelpi aŭ difekti koklean aparaton. ** Distordas aŭdon: Ĝi ne ŝanĝas aŭdon de molaj kaj laŭtaj sonoj, nur la aliajn. ** [[Iritado]]: Ekstera parto povas iriti haŭton. ** Ekstera parto de ilo estas sensibla al akvo, escepte de la novaj aparatoj. Oni devas removi eksterajn partojn antaŭ ol li lavas sin, baniĝas aŭ naĝas. Ili povus iĝi kaputaj. Novaj esploroj kaj evolvoj helpas solvi tiujn problemojn, do novaj aparatoj estas uzeblaj en pli multaj situoj. Novaj metodoj kaj elektrodoj savas ankaŭ la naturan aŭdon. Aliaj celoj estas kurtado de operado, malhelpo de infekto kaj antaŭmalhelpo de komplikoj.<ref>{{cite journal |author=Gstoettner W, Kiefer J, Baumgartner WD, Pok S, Peters S, Adunka O |title=Hearing preservation in cochlear implantation for electric acoustic stimulation |journal=Acta Oto-laryngologica |volume=124 |issue=4 |pages=348–52 |date=May 2004 |pmid=15224851 |doi=10.1080/00016480410016432|last2=Kiefer |last3=Baumgartner |last4=Pok |last5=Peters |last6=Adunka }}</ref><ref>{{cite journal |author=Monksfield P, Husseman J, Cowan RS, O'Leary SJ, Briggs RJ |title=The new Nucleus 5 model cochlear implant: a new surgical technique and early clinical results |journal=Cochlear Implants International |volume=13 |issue=3 |pages=142–7 |date=August 2012 |pmid=22333886 |doi=10.1179/1754762811Y.0000000012|last2=Husseman |last3=Cowan |last4=O'Leary |last5=Briggs }}</ref> == Sociologio == Estas opinioj, ke surdeco ne estas difekto, kiun oni kuraci devas, sed alia formo de vivo, kiu estas same valora, ke aŭdanta vivo.<ref name="Power, D. 2005, pp. 451-459">{{cite journal |author=Power D |title=Models of deafness: cochlear implants in the Australian daily press |journal=Journal of Deaf Studies and Deaf Education |volume=10 |issue=4 |pages=451–9 |year=2005 |pmid=16000690 |doi=10.1093/deafed/eni042}}</ref> La aparato ne povas doni normalan aŭdon, kaj signas la ulon esti malkapabla, do li frustriĝas, anstataŭe iĝi surdulo kun sana memfido.<ref>{{Cite web|url= http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|title= Cochlear Implants|author= NAD Cochlear Implant Committee|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|archivedate= 2007-02-20|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2021-01-23|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|arkivdato= 2007-02-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |date=2007-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |arkivdato=2007-02-20 }}</ref> Surduloj opinias, ke CI estas atako de aŭdantuloj kontraŭ de kulturo de surduloj.<ref>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |title=The Cochlear Implant Controversy, Issues And Debates |publisher=CBS News |date=September 4, 2001 |location=NEW YORK |accessdate=2008-11-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018224744/http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |arkivdato=2008-10-18 }}</ref> Tiu estas malnova konflikto, kiu montras surdecon kiel kuracendan malkapablon.<ref>Lock, M. and Nguyen, V-K., ''An Anthropology of Biomedicine'', Oxford, Wiley-Blackwell, 2010.</ref> Ĉar la aŭdo per CI eblas inteligi kaj lerni parolon, tiuj infanoj pleje ne lernas signolingvon, do ili ne povas integriĝi en kulturo de surduloj.<ref name=SeattlePI/> Por pli bona sukceso oni enplantiĝas infanojn tial frue, kiel eblas; tiu ne lasas decidi la infanojn, ĉar ili estas tre malgrandaj por decidi.<ref name=UCIResearch>{{Cite web|url= http://www.newuniversity.org/2009/11/news/uci-research-with-cochlear-implants-no-longer-falling-on-deaf-ears/|title= UCI Research with Cochlear Implants No Longer Falling on Deaf Ears|author= Paul Oginni|date= 2009-11-16|publisher= New University|accessdate= 2009-11-18}}</ref> Do oni enplantas laŭ gepatra decido; surduloj disputas etikon de tiu. Per CI oni devigas la infanojn el unu kulturo en alia; tiun nomas surdaj aktivistoj kulturan genocidon.<ref name=SeattlePI>{{Cite web|author= Amy E. Nevala|title= Not everyone is sold on the cochlear implant|publisher= Seattle Post-Intelligencer|date= 2000-09-28|url= http://www.seattlepi.com/lifestyle/cont28.shtml|accessdate= 2009-11-04}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aliaj opinioj apogas la aparaton, ĉar ĝi povas doni sentumon, kiun la plimulto havas, kaj kiu gravas en komunikado. Laŭ publikaĵoj la aŭdo per CI estas bona por helpi komunikadon, kaj signolingvo ne estas bezona. Ankaŭ se la familio lernas signolingvon, tiu ankaŭ ne helpas integriĝi en surda komunumo, ĉar tie oni penasas, ke CI murdas ilian kulturon, kaj ili ne volas helpi tiun.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/lehet-e-a-jelnyelv-anyanyelv</ref> Frua enplanto estas la plej sukcesa, la enplantigitaj infanoj pleje insistas al la aparato. Se la infano remanas surda, li povas isologi ankaŭ en lia familio, kaj ne havas ŝancon lerni en sama nivelo kiel aŭdantaj uloj.<ref>Wheeler, A., Archbold, S., Gregory, S.: [http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 "Cochlear implants: young people's view"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071007082105/http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=2007-10-07 }} {{Wayback|url=http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=20071007082105 }}, The National Deaf Children's Society & The Ear Foundation, 2007</ref> Kun enplanto oni povas iĝi en aŭdanta socio. Estas landoj, en kiuj postlingvaj surduloj ne povas asimili al antaŭlingvaj surduloj, ankaŭ se ili lernis signolingvon. Ili ankaŭ ne povas igi al ilia aŭdanta komunumo, se ili remanas surdaj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita kokleo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schnecke-ci.de/ Pri CI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100223013325/http://www.schnecke-ci.de/ |date=2010-02-23 }} {{de}} * [http://www.schwerhoerigen-netz.de/MAIN/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht Germana retejo por surduloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719072957/http://www.schwerhoerigen-netz.de/main/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht |date=2009-07-19 }} {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601235043/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf |date=2010-06-01 }} Svisa retejo por surduloj {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306042607/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf |date=2016-03-06 }} Svisa retejo por surduloj {{fr}} * [http://www.sonos-info.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_italienisch_definitv.pdf] Svisa retejo por surduloj {{it}} == Literaturo == * dr. Küstel Marianna (levelező szerző), dr. Ribári Ottó, dr. Répássy Gábor: [http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ A süketség gyógyításának hazai eredményei és perspektívái: a cochlearis implantáció] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170118032047/http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ |date=2017-01-18 }} – Lege Artis Medicinae 2002;12(4):235-9. * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/563 Laurie S. Eisenberg et al.: Communication Abilities of Children With Aided Residual Hearing] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/570 Amy McConkey Robbins et al.: Effect of Age at Cochlear Implantation on Auditory Skill Development in Infants and Toddlers] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 == Tradukfonto == {{Trad|hu|Cochleáris implantátum}} [[Kategorio:Otorinolaringologio]] sbbyvfg7qlp2l4m89s1zsmcp41l29iq 0 303011 9491307 8368367 2026-10-10T20:58:22Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Molvány''' [molvAnj] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Baranya]], en [[Distrikto Szigetvár]]. {{TOCdekstre}} == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 14 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 200 * [[Poŝtkodo]]: 7981 * [[Telefonprefikso]]: 73 == Situo == Molvány situas sur [[ebenaĵo]], fine de mallonga [[sako]][[vojo]], ĉefvojo kaj [[fervojo]] [[Pécs]]-[[Barcs]] preteriras. [[Szigetvár]] troviĝas 6, [[Szentlőrinc]] kaj [[Sellye]] po 23, Barcs 29, [[Kadarkút]] 30&nbsp;km-ojn. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1360]] laŭ tiama hungara ortografio ''"Milwan"''. La loĝantaro dum la [[turkoj]] grave malpliiĝis. En [[1836]] pro [[ĥolero]] tri kvarono de la vilaĝanoj mortis. En [[1910]] loĝis en Molvány 378 [[homo]]j (350 [[hungaroj]]). Inter [[1918]]-[[1921]] [[armeo]] de [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] okupis la vilaĝeton. En Molvány [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == * kalvinana klasikisma kaj baroka [[preĝejo]] de [[1828]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya]] 7qobbwrun210q7l2ibowcgpi3ml0vqy 0 304138 9491230 9416572 2026-10-10T16:11:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Pepemujica2.jpg|eta|dekstre|Pepe Mujica en 2009.]] '''José Alberto "Pepe" Mujica Cordano''' ([[Internacia_Fonetika_Alfabeto|IFA]]: [xo'se mu'xika]), ([[Montevideo]], [[20-a de majo]] de [[1935]] - [[13-a de majo]] de [[2025]]), estis [[urugvajo|urugvaja]] [[politikisto]]. En la prezidentaj elektoj de novembro [[2009]] estis elektita [[prezidento de Urugvajo|prezidento de la respubliko Urugvajo]] por la periodo 2010-2015. == Komenca politika kariero == En lia junaĝo, Mujica anis en la [[Nacia partio (Urugvajo)|Nacia Partio]]. En la [[1960-aj jaroj]] li integriĝis en la ''Movado de Nacia Liberigo'' pli konata kiel [[Tupamaroj]]. Kiel membro de tiu organizo, Mujica partoprenis en [[Gerilo|gerilaj]] aktivadoj, kaj ĝi devas sin rifuĝi en la klandestineco. Li partoprenis en sturmoj, kidnapoj kaj en la t.n. Preno de [[Pando]] en 1969, inter aliaj tupamaraj agadoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.larepublica.com.uy/cultura/359838-la-vida-y-lucha-de-un-idealista-enamorado-de-la-justicia-social |titolo=Biografio de Mujica. |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090906135104/http://www.larepublica.com.uy/cultura/359838-la-vida-y-lucha-de-un-idealista-enamorado-de-la-justicia-social |arkivdato=2009-09-06}}</ref> En alfrontoj armitaj Mujica estis vundita per ses pafoj. Li estis malliberigita kvar fojojn kaj, en du okazoj, li fuĝis el la malliberejo. Entute, Mujica pasis preskaŭ 15 jarojn de sia vivo en malliberejo. Lia lasta periodo de aresto daŭris dek tri jarojn, inter [[1972]] kaj [[1985]], kaj estis aparte malmola. Li estis unu el la estroj de la tupamaroj kiujn la diktatora registaro de Urugvajo (1973-1985) prenis kiel «ostaĝoj», kio signifis ke ili estus ekzekutitaj en la kazo ke lia organizo reprenus la armitajn agojn. En tiu kondiĉo, pligravigita de la izolado kaj la malmolaj kondiĉoj de aresto, Mujica restis dek unu jarojn. Inter la ostaĝoj ankaŭ troviĝis [[Eleuterio Fernández Huidobro]], nuntempa senatano por la [[Ampleksa Fronto]], kaj la ĉefo kaj fondinto de la Tupamaroj, [[Raúl Sendic]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rel-uita.org/internacional/mujica.htm |titolo=«Kun la senatano tupamara José Mujica: La nacia liberigo, “nepra etapo”» |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713225633/http://www.rel-uita.org/internacional/mujica.htm |arkivdato=2009-07-13 }}</ref> [[Dosiero:Lula recibe a José Mujica.jpg|250px|eta|<center>José Mujica (maldekstre) kun la brazila prezidento [[Lula]], kadre de la prezidenta kampanjo.]] Post la reveno al la demokratio, li eliris en liberecon, profitante de la leĝo 15.737 de la [[8-a de marto]] de [[1985]], kiu dekretis la [[amnestio]]n de ĉiuj politikaj deliktoj faritaj de la [[1-a de januaro]] de [[1962]]. Post iuj jaroj de demokratia malfermo li kreis, kune kun aliaj ĉefoj de la MLN kaj aliaj partioj de maldekstro, la [[Movado de Popola Partopreno]] (MPP), ene de la [[Ampleksa Fronto]]. En la ĝeneralaj elektoj de [[1994]] li estis elektita deputito en la distrikto de Montevideo; li manifestis ke li sin sentis «kiel florujo» ĉe la komenco de sia parlamenta aktiveco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://observadorglobal.com/uruguay-elige-presidente-n3510.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914224221/http://observadorglobal.com/uruguay-elige-presidente-n3510.html |arkivdato=2010-09-14 }}</ref> Tamen, lia ĉeesto en la politika areno vokis la atenton de la homoj, kaj Mujica sciis kiel atenti la civitanan malkontenton. En la elektoj de [[1999]] li estis elektita senatano, posteno kiun li okupas de tiam. En la prezidantaj elektoj de [[2004]] lia movado akiris pli ol 300.000 voĉdonojn (la plej altan balotadon de la lando), kio signifis gravan procenton ene de la Ampleksa Fronto, solidiĝante tiel kiel la unua forto ene de la partio de registaro. == Agado en la registaro == [[Dosiero:Mujicatodos.jpg|eta|maldekstra|250px|<center>José Mujica kunvenas kun la prezidento [[Tabaré Vázquez]] kaj parto de la registaro.]] La [[1-a de marto|1-an de marto]] de [[2005]], la prezidanto de la Respubliko [[Tabaré Vázquez]], lin nomis kiel ministro de Brutbredado, Agrikulturo kaj Fiŝkaptado. Lia popolisma aktivado donis al li grandan famon. Mujica forlasas la postenon la [[3-a de marto|3-an de marto]] de [[2008]], kaj revenas al sia loko en la Senato. Li montras malfermajn aspirojn por la kandidateco al la prezidanteco de la lando. Interalie, li faris kontestatan viziton al la geedzoj Kirchner en Argentino, en momento en kiu ambaŭ landoj spertis politikan krizon. La Eksterordinara Kongreso de decembro de 2008, proklamis lin kiel la oficiala kandidato de la Ampleksa Fronto por la internaj elektoj de la jaro [[2009]], kvankam permesis al la aliaj kvar kandidatoj proponitaj ([[Danilo Astori]], [[Daniel Martínez]], [[Marcos Carámbula]] kaj [[Enrique Rubio]]) partopreni en egaleco de kondiĉoj.<ref> [http://www.pagina12.com.ar/diario/elmundo/4-116723-2008-12-15.html La FA elektis al Pepe Mujica.]</ref><ref>[http://www.ansa.it/ansalatina/notizie/notiziari/uruguay/20081214220634788340.html Mujica estas oficiala kandidato de la Ampleksa Fronto.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[28-a de junio|28-an de junio]] de tiu sama jaro, post la internaj elektoj, li rezultas elektita kiel sola kandidato al la prezidanteco per la koalicio, post venko al siaj konkurantoj kun ĉirkaŭ 52,02% de la tutaj voĉdonoj. == Prezidenta kandidateco == En la unua fazo de la prezidentaj elektoj la 25-an de oktobro de 2009, Mujica akiris balotadon proksiman al la duono de la tuto de validaj voĉdonoj, kio devigis al dua baloto kontraŭ [[Luis Alberto Lacalle]] la [[29-a de novembro|29-an de novembro]]. Tiun tagon li estis elektita prezidanto de la urugvajanoj kun procento proksima al la 52% de la voĉdonoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elpais.com.uy/09/11/30/pnacio_457351.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091203122610/http://www.elpais.com.uy/09/11/30/pnacio_457351.asp |arkivdato=2009-12-03 }}</ref>. La usona ĵurnalo [[The Washington Post]] elstaris ke, kvankam li estis homo kiu sin sentas pli komforta stirante traktoron ol trairante salonojn de marmoro, li samtempe estis preta al la serĉo de konsentoj kaj al daŭrigado de politikoj de sia antaŭulo.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/29/AR2009112900692.html Eks gerilano alvenas al la prezidantecon de Urugvajo tra la urnoj (en la angla)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Balotaj rezultoj == Rezulto de la unua fazo de la [[prezidanta balotado de Urugvajo de 2009|balotado de 2009]] por la prezidanteco de la Respubliko. {|class="wikitable" |bgcolor=#cccccc|Kandidato |bgcolor=#cccccc|Partio |bgcolor=#cccccc|Voĉdonoj |bgcolor=#cccccc|Rezulto |- |bgcolor=#DDEEFF|José Mujica |bgcolor=#DDEEFF|Ampleksa Fronto |bgcolor=#DDEEFF|1.105.262 (47,96%) |bgcolor=#DDEEFF|Dua fazo |- |bgcolor=#DDEEFF|[[Luis Alberto Lacalle]] |bgcolor=#DDEEFF|[[Nacia Partio (Urugvajo)|Nacia Partio]] |bgcolor=#DDEEFF|669.942 (29,07%) |bgcolor=#DDEEFF|Dua fazo |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Pedro Bordaberry]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Ruĝa Partio (Urugvajo)|Ruĝa Partio]] |bgcolor=#FFE8E8|392.307 (17,02%) |bgcolor=#FFE8E8| |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Pablo Mieres]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Sendependa Partio (Urugvajo)|Sendependa Partio]] |bgcolor=#FFE8E8|57.360 (2,49%) |bgcolor=#FFE8E8| |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Raúl Rodríguez da Silva]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Populara Asembleo]] |bgcolor=#FFE8E8|15.428 (0,67%) |bgcolor=#FFE8E8| |} Rezulto de la dua fazo de la prezidantaj elektoj de 2009 por la prezidanteco de la Respubliko. {| class="wikitable" | bgcolor=#cccccc | Kandidato | bgcolor=#cccccc | Partio | bgcolor=#cccccc | Voĉdonoj | bgcolor=#cccccc | Rezulto |- |bgcolor=#DDEEFF| José Mujica |bgcolor=#DDEEFF| Ampleksa Fronto |bgcolor=#DDEEFF| 1.183.503 (52,6%) |bgcolor=#DDEEFF| Elektita |- |bgcolor=#FFE8E8| [[Luis Alberto Lacalle]] |bgcolor=#FFE8E8| [[Nacia Partio (Urugvajo)|Nacia Partio]] |bgcolor=#FFE8E8| 974.857 (42,3%) |bgcolor=#FFE8E8| |} == Prezidento Mujica kaj Esperanto == Per letero de la kvara de junio [[2014]] Jose Mujica deklaris ''de nacia intereso'' la okazigo de la 47a Konferenco de [[ILEI]] en [[Montevideo]] en julio 2014. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pepetalcuales.com.uy oficiala retejo de José Mujica]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091212071541/http://www.pepetalcuales.com.uy/ |date=2009-12-12 }} {{Sinsekvo |titolo= [[Prezidanto de Urugvajo]] |dosiero= Flago-de-Urugvajo.svg |periodo= 2010 - 2015 |antaŭ= [[Tabare Vazquez]] |post= [[Tabare Vazquez]] }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mujica, Jose}} [[Kategorio:Urugvajaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Urugvajo]] [[Kategorio:Mortintoj en 2025]] tqqkdja9iruon2fq75v2ipzk5dfbhr7 0 306060 9491191 9377303 2026-10-10T14:58:06Z RG72 11847 9491191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Boris Viktoroviĉ SAVINKOV''' ({{lang-ru|Борис Викторович Савинков}}; naskiĝis la [[31-an de januaro]] [[1879]] en [[Ĥarkov]] en [[Ukrainio|Rusa Imperio]], mortis la [[7-an de majo]] [[1925]] en [[Moskvo]]), estis rusa politikisto, teroristo kaj aŭtoro. Li estis [[Socialista Revolucia Partio|socia revoluciisto]], kontraŭulo de la cara sistemo, post la [[oktobra revolucio]] konvinkita malamiko de la soveta sistemo. Li estis grava membro de la armila branĉo de la [[Socialista Revolucia Partio]], kiun gvidis [[Grigorij Gerŝuni]] kaj poste [[Jevno Azef]] kaj kiu respondecis pri multaj atakoj je politikaj kontraŭuloj. == Biografio == Li partoprenis la murdatencojn je rusa interna ministro [[Vjaĉeslav Pleve]] (1904) kaj je [[granda princo]] [[Sergej Aleksandroviĉ]] ([[1905]]). Pro tiuj agoj, oni arestis lin en [[1906]] kaj juĝis lin je [[mortopuno|morto]]. Li do sukcesis fuĝi el prizono en [[Odeso]], kie oni volis ekzekuti lin. Li fuĝis en eksterlandon kaj revenis nur post la [[februara revolucio]] de [[1917]], post detronigo de la caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]]. Li iĝis vicministro pri milito en aprilo de 1917 en registaro de [[Aleksandr Kerenskij]]. Li estis baldaŭ forigita pro apogo de la Kornilov-puĉo en septembro de 1917. Spite al tio, li restis en Rusio kaj agadis post la bolŝevika enpotenciĝo kiel kontraŭrevoluciisto. Li organizis dum la [[rusa interna milito]] diversajn armilajn ribelojn kontraŭ la bolŝevikoj; tiel en [[Jaroslavl]], [[Ribinsk]] kaj [[Murmansk]]. Tiujn ribelojn baldaŭ subpremis la [[Ruĝa Armeo]], ke Savinkov ekzilis al [[Francio]]. Li agadis en Francio en diversaj postenoj de Unuiĝoj de rusaj elmigrintoj. Li estis en [[Parizo]] ankaŭ diplomata reprezentanto de admiralo [[Aleksandr Kolĉak]], gvidanto de la Blankoj en la rusa interna milito. Okaze de la [[Pola-bolŝevika milito]] de 1919-1921, li veturis al [[Pollando]], kie fondis diversajn politikajn organizojn, kies celo estis bataligi militkaptitojn kontraŭ la bolŝevikoj. Savinkov komplotis kun la brita [[sekreta agento]] [[Sidney Reilly]] kontraŭ la bolŝevikoj. En tio, lin apogis la brita sekreta servo ([[Secret Intelligence Service|SIS]]). Ĉar la bolŝevikoj sciis pri agadoj de la komplotantoj, la soveta sekreta servo ([[OGPU]]) celis neniigi la komploton. En aŭgusto de [[1924]], sovetaj agentoj allogis Savinkov-on al Rusio. Oni arestis lin tuj kaj liveris en [[Moskvo]]n. Savinkov falis el fenestro de la kvina etaĝo de prizono [[Lubjanko]] la [[7-an de majo]] [[1925]]. Laŭ oficiala aserto, li memmortigis sin, aliaj fontoj diras, ke murdis lin [[Feliks Dzerĵinskij]]. Savinkov verkis kelkajn romanojn, ankaŭ la membiografion ''"La pala ĉevalo"'', kiu estas la plej konata. Tiu romano estis filmigita en [[2004]] fare de [[Karen Ŝaĥnazarov]] sub titolo ''"Rajdisto nomata morto"''. == Verkoj == * ''Конь бледный'' (1909) (''La Ĉevalo pala'') * ''То, чего не было'' (1912) (''Tio, kio ne estis'') * ''Воспоминания террориста'' (1917) (''Memoraĵoj de teroristo'') * ''Конь вороной'' (novelo, 1923) (''La Ĉevalo nigra'') {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Savinkov, Boris}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj post falo el fenestro]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj politikistoj]] [[Kategorio:Ruslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj teroristoj]] [[Kategorio:Rusiaj naciistoj]] [[Kategorio:Rusiaj faŝistoj]] [[Kategorio:Rusiaj kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Socialista Revolucia Partio]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Blanka teroro]] [[Kategorio:Blanka movado]] rosrlx3r8w4qpz2wnaudesdh4nzhhl2 9491192 9491191 2026-10-10T14:58:25Z RG72 11847 9491192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Boris Viktoroviĉ SAVINKOV''' ({{lang-ru|Борис Викторович Савинков}}; naskiĝis la [[31-an de januaro]] [[1879]] en [[Ĥarkov]] en [[Ukrainio|Rusa Imperio]], mortis la [[7-an de majo]] [[1925]] en [[Moskvo]]), estis rusa politikisto, teroristo kaj aŭtoro. Li estis [[Socialista Revolucia Partio|socia revoluciisto]], kontraŭulo de la cara sistemo, post la [[oktobra revolucio]] konvinkita malamiko de la soveta sistemo. Li estis grava membro de la armila branĉo de la [[Socialista Revolucia Partio]], kiun gvidis [[Grigorij Gerŝuni]] kaj poste [[Jevno Azef]] kaj kiu respondecis pri multaj atakoj je politikaj kontraŭuloj. == Biografio == Li partoprenis la murdatencojn je rusa interna ministro [[Vjaĉeslav Pleve]] (1904) kaj je [[granda princo]] [[Sergej Aleksandroviĉ]] ([[1905]]). Pro tiuj agoj, oni arestis lin en [[1906]] kaj juĝis lin je [[mortopuno|morto]]. Li do sukcesis fuĝi el prizono en [[Odeso]], kie oni volis ekzekuti lin. Li fuĝis en eksterlandon kaj revenis nur post la [[februara revolucio]] de [[1917]], post detronigo de la caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]]. Li iĝis vicministro pri milito en aprilo de 1917 en registaro de [[Aleksandr Kerenskij]]. Li estis baldaŭ forigita pro apogo de la Kornilov-puĉo en septembro de 1917. Spite al tio, li restis en Rusio kaj agadis post la bolŝevika enpotenciĝo kiel kontraŭrevoluciisto. Li organizis dum la [[rusa interna milito]] diversajn armilajn ribelojn kontraŭ la bolŝevikoj; tiel en [[Jaroslavl]], [[Ribinsk]] kaj [[Murmansk]]. Tiujn ribelojn baldaŭ subpremis la [[Ruĝa Armeo]], ke Savinkov ekzilis al [[Francio]]. Li agadis en Francio en diversaj postenoj de Unuiĝoj de rusaj elmigrintoj. Li estis en [[Parizo]] ankaŭ diplomata reprezentanto de admiralo [[Aleksandr Kolĉak]], gvidanto de la Blankoj en la rusa interna milito. Okaze de la [[Pola-bolŝevika milito]] de 1919-1921, li veturis al [[Pollando]], kie fondis diversajn politikajn organizojn, kies celo estis bataligi militkaptitojn kontraŭ la bolŝevikoj. Savinkov komplotis kun la brita [[sekreta agento]] [[Sidney Reilly]] kontraŭ la bolŝevikoj. En tio, lin apogis la brita sekreta servo ([[Secret Intelligence Service|SIS]]). Ĉar la bolŝevikoj sciis pri agadoj de la komplotantoj, la soveta sekreta servo ([[OGPU]]) celis neniigi la komploton. En aŭgusto de [[1924]], sovetaj agentoj allogis Savinkov-on al Rusio. Oni arestis lin tuj kaj liveris en [[Moskvo]]n. Savinkov falis el fenestro de la kvina etaĝo de prizono [[Lubjanko]] la [[7-an de majo]] [[1925]]. Laŭ oficiala aserto, li memmortigis sin, aliaj fontoj diras, ke murdis lin [[Feliks Dzerĵinskij]]. Savinkov verkis kelkajn romanojn, ankaŭ la membiografion ''"La pala ĉevalo"'', kiu estas la plej konata. Tiu romano estis filmigita en [[2004]] fare de [[Karen Ŝaĥnazarov]] sub titolo ''"Rajdisto nomata morto"''. == Verkoj == * ''Конь бледный'' (1909) (''La Ĉevalo pala'') * ''То, чего не было'' (1912) (''Tio, kio ne estis'') * ''Воспоминания террориста'' (1917) (''Memoraĵoj de teroristo'') * ''Конь вороной'' (novelo, 1923) (''La Ĉevalo nigra'') {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Savinkov, Boris}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj post falo el fenestro]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj politikistoj]] [[Kategorio:Ruslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj teroristoj]] [[Kategorio:Rusaj naciistoj]] [[Kategorio:Rusiaj faŝistoj]] [[Kategorio:Rusiaj kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Socialista Revolucia Partio]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Blanka teroro]] [[Kategorio:Blanka movado]] ab6zo4ol1s0rvclkjv3vy7fxjpionik 0 313749 9491326 9441180 2026-10-10T21:35:55Z LilyKitty 25129 de reproduktebleco 9491326 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Black Swans.jpg|eta|Vidinte ioman nombron da [[cigno]]j, oni povas demandi, ĉu ĉiuj cignoj estas ''tiaj''? Troviĝo de nigra cigno malvalidigas la [[Hipotezo|hipotezon]] "Ĉiuj cignoj estas blankaj", sed eĉ sen pruvita ekzisto de nigraj cignoj tiu ĉi hipotezo estas malvalidigebla per troviĝo de almenaŭ unu neblanka cigno.]]'''Malpruvebleco''' aŭ '''malvalidigeblo''' aŭ '''principo de Popper''' - laŭ iuj naciaj lingvoj nomata ankaŭ '''falsebleco''' aŭ '''refutebleco''', kvankam tiuj nomoj en Esperanto estas simile ambiguaj kiel la kapvorto - estas esprimo kaj koncepto, konsiderataj gravaj en [[epistemologio]] kaj enkondukitaj de [[Karl Popper]]: Laŭ li, teorio povas esti konsiderata ''scienca'', nur se ĝi permesas, ke eĉ unusola observaĵo kaj sperto nekongrua kun la konsiderata teorio, malvalidigu la teorion mem. La en Esperanto iom misgvida nomigo "falsebleco" baziĝas je la verba termino «falsi» kiu en Esperanto havas la ĝeneralan signifon «trompi», dum ĉi tie celiĝas la signifo «ebleco esti refutata kiel erara». Ekzemple, la aserto «ĉiuj cignoj estas blankaj» povus esti malpruvata (do pruvata malvera) aŭ refutata se oni observas unusolan cignon nigran. Aserton malpruveblan aŭ refuteblan eblas taksi [[Scienco|scienca]], sed nur ĝis kiam troviĝos kontraŭ-ekzemplo al tiu aserto, por kiu la aserto ne validas. Male, aserto ''nemalpruvebla'' aŭ ''nerefutebla'' (laŭ logiko) estas konsiderata [[Pseŭdoscienco|nescienca]]. Tiun koncepton [[Karl Popper]] aranĝis opone al la teorio de kontrolo de la signifo subtenata de [[pozitivismo logika]] kaj [[marksismo]], ĝin igante grandan protagoniston en la [[historio de scienco]]j kaj [[filozofio de scienco]]. Ĉi tie la termino «kontrolo» signifas esplori ĉu la nova kazo havas la karakterizojn de la teorio (ĉu verismo aŭ konstatismo? [http://es.wikipedia.org/wiki/Verificacionismo]). Laŭ Karl Popper, ĉiuj scienca teorio havas nur tian karakteron. ==Historio de la koncepto == [[Dosiero:GuidoReni_MichaelDefeatsSatan.jpg|eta|Eĉ se oni akceptas, ke anĝeloj ekzistas, la frazo "Ĉiuj anĝeloj havas grandajn flugilojn" ne estas malpruvebla, ĉar kvankam eblas konstati la foreston de grandaj flugiloj, neniu teknologio (sendepende de la ĉeesto de flugiloj) ekzistas por identigi ĉi tiujn anĝelojn.]] La vorto-koncepto nomebla «malpruvebleco» aŭ pli simile al alilingvaj nomoj «refutebleco» aŭ «falsebleco» naskiĝis el verkoj de Karl Popper, kiu ĉirkaŭ [[1930]] uzis la anglan vorton ''«falsification»,'' kiu rilate Esperanton estas, en tiu ĉi kunteksto, [[falsa amiko]] ĉar en la angla kaj en diversaj aliaj lingvoj (ekzemple en la itala kaj franca) ĝi signifas «kaŝi la veron aŭ ĝin aliigi», sed ne celas «eblecon esti trompe kopiata». Pro tio oni oscilas inter la nomiĝoj «malpruvebleco», «falsebleco» aŭ «refutebleco». La tempo kaj la uzo montros la preferon. Ekvivalenton al tiu lasta termino uzis Popper mem en sia traduko al la franca (réfuter, réfutation kaj ties devivaĵoj). Jen okaza lia sperto el kiu vidiĝas la senco kaj pravigo de la nova priscienca teoria metodo. Li rakontas, ĉerpante el siaj spertoj en la kampo de [[psikoterapio]], ke epoke de sia kunlaboro kun [[Alfred Adler]], unu el la grandaj teoriuloj de [[psikoanalizo]], li mem troviĝis antaŭ la kazo de infano kies psika konflikto ŝajne ne klarigeblis per la bazaj principoj de la Adlera psikologio. Li submetis al Adler la problemon kaj tiu ĉi, spite de la surprizo de la filozofo, sukcesis liveri por la kazo interpreton tute Adleran ĉiuaspekte. Al la demando de Popper kiel Adler sukcesis enirigi la netipan kazon en la fluejon de sia psikologia teorio, Adler respondis: ''“Danke al mia sperto pri mil kazoj kiel tiu ĉi...”'' kiu nun, konkludis Popper, fariĝis la mila kaj unu. El tiu epizodo kompreniĝas, ke Popper deduktis sian kriterion de scienceco ankaŭ el sia sperto en la praktika kampo, kaj ĝin senenestigis el la psikoanalizaj teorioj plene laŭmodaj en la unua duono de la 20-a jarcento. El tio devenas ankaŭ ke, vidpunkte de la [[kritika raciismo]] de Popper, la [[psikoanalizo]] ne konsideriĝus teorio kontrolebla (malpruvebla), sed nur metafiziko pri la homa sinteno. Por pli ekzakte komprenigi la novan koncepton, necesas distingi du malsamajn tipojn de asertoj<!-- la gramatika termino "propozicio" antaŭe uzita ĉi tie misas!!! -->: la aserto simpla, kies eventuala refuto estas afero de pera observo, kaj aserto kiu entenas ion de nesenpera konstato. Plej klare tiu distingo troviĝas ekspoziciita kaj traktita en la verkaĵoj de [[Imre Lakatos]] kaj [[Alan Chalmers]]. La refuto de aserto simpla baziĝas nur sur konstato, ekzemple «tiu ĉi estas cigno blanka», kies analizo sciigas: ''Estas «A» kiu estas «cigno» '''kaj''' «blanka».'' Por pruvi la malveron de tiu frazo sufiĉas la pera sperto: «ne, ĝi estas nigra». La dua havas jenan kategoriiĝon: ''Se tiu estas '''cigno''', kaj estas '''blanka''', tiam ĉiuj «cignoj» estas blankaj''. Por pruvi la malveron de tiu frazo necesas trovi, aŭ motivite aserti, ke troviĝas cigno malsamkolora. La pruvo je malvereco aŭ refuto de Popper aplikiĝas el tiu dua tipo de aserto. ==Esenco de la Poppera principo== La kriterio de pruvado je malvero (aŭ refutado) asertas ke iu teorio por esti kontrolebla, kaj pro tio ''scienca'', devas esti «pruvebla malvera»: laŭlogikaj vortoj, el la bazaj premisoj devas esti deduktebaj la kondiĉoj ke almenaŭ eksperimento kapablas, eventuale, demonstri ĝin tute malvera sub la pruvo de la faktoj, laŭ la logika procedo de la [[modus tollens]] [http://es.wikipedia.org/wiki/Modus_tollendo_tollens] (foriga maniero, laŭ tiu modelo: se el A dedukteblas B, kaj se B estas erara, tiam ankaŭ A estas erara). Se teorio ne posedas tiun karakteron ne eblas kontroli la validecon de ĝia enhavo informa rilate la realon kion ĝi pretendas priskribi. Kiel substrekas Karl Popper, se teorio aŭ hipotezo ne povas esti submetita al kontrolo kiu povus ĝin pruvi malvera aŭ refuti, tiam la teoriulo kiu ĝin proponis povas sugesti, startante el ĝi, kiun ajn koncepton sen iu ajn eblo de kontraŭparolo: la komenca hipotezo povas nin konduki al iu ajn konkludo sen neniu eblo ĝin refuti. ==Graveco de la kriterio== La alpreno de la kriterio de pruvado je malvero kaŭzas ŝanĝon en la koncepto pri la scienca metodo. Unue, malpruvebleco (filozofio de la scienco bazita ĝuste sur la koncepto de la malpruvebleco) implicas [[deduktivismo]]n: la scienco procedas laŭ konjektoj, el kiuj dedukteblas sekvoj, kiuj povas sin montri malpravaj malpravigante la konjektojn mem (el tio titolo de grava verko de Popper ''[[Conjectures and Refutations]]).'' Kiel oni vidas, ĉi tie estas atakita kaj ekskludita la indukto amasiganta kazojn en mensa eksperimento laŭ la priskribo sugestata de la fama [[induktema meleagro]]; kaj estas ankaŭ atakita la indukto per ekskludo (“kiam vi estas elimininta ĉion neeblan, kio restas, sendepende de sia neprobableco, devas esti la vero!), se veras, laŭ la Poppera doktrino, ke la teorioj formuleblaj estas laŭprincipe senfinaj. Kunligita al deduktivismo estas la metologia ordono de la falsado: oni devas klopodi krei teorion falseblan por provi elimini la eraron kaj ĝin korekti. ==Malpruvebleco kaj versimileco== Ĝin deduktante el sia metodologa epistemologio de pruvado je malvero, Popper formulis ankaŭ duoblan logikan kriterion de versimileco, kiu devus gvidi la esploranton en la elekto inter du teorioj: konsiderinte, ke teorio estas ĉiam laŭprincipe pruvebla malvera, la esploristo povas nur minimumigi la eraron provante teoriojn ĉiam pli versimilajn, en la senfina marŝo alproksimiĝanta al la vero. Jenas la kriterioj: Teorio '''T2''' estas pli taŭga ol alia '''T1''' se: 1) antaŭ '''T1''', la enhavo de vero de '''T2''' estas pli granda sen tamen ke kiu ĉi estus pli granda ol ĝia enhavo de falseco; 2) antaŭ '''T1''', la enhavo de falseco de '''T2''' estas malpli granda sen tamen ke ĝia enhavo de vereco estus malpli granda. ==Kritikoj pri la malpruvebleco == Ili estas diversfontaj kaj diverssciencaj kaj naskiĝis kaj ĉe filozofoj kaj ĉe scienculoj. ==Kial la metafiziko ne estas scienca, sed ne sen valoro== La [[metafiziko]], laŭ Popper, ne konceptiĝas kiel amaso de teorioj kaj kredoj senaj de senco, kiel male laŭ [[pozitivismo]]; kaj tamen ne konceptiĝas kiel la filozofio de [[Aristotelo]] aŭ [[Tomaso el Akvino]] aŭ [[Antonio Rosmini]] aŭ ĝenerale la studo pri la veroj lastaj kaj transcendaj. Metafiziko simple estas kiel ĉiu teorio (dotita je senco kaj signifo) kiu tamen ne estas scienca (sed kiu povas, se eventoj tion koncedos, helpdoni al la scienco mem kaj al la esploristo, liverante al ili ideojn kaj perspektivojn (kaj eĉ, kun la kresko de la fina scio, fariĝi scienco) ĉar ĝi ne estas pruvebla malvera. Do, laŭ Popper, la metafiziko (= ĉiuj propozicioj nekunlimiĝantaj kun sensa sperto) ne pretendas sciencecon, aliras aliajn fontojn de ebla perspektivaj scioj. La Poppera koncepto pri malpruvebleco (kiu difinas la koncepton mem de scienceco) decide kontraŭas tiun de la [[Novpozitivismo|novpozitivista]] kontroleco, celanta difini la kriterion de senco per kiu estas signifodignaj, nome ''diras ion,'' nur la asertoj indukte kontroleblaj, dum la asertoj metafizikaj, kiuj tiaj ne estas, ne estas signifaj). ==Malpruvebleco kaj miraklo== Ĉi tie [[miraklo]] estas konsiderata laŭ aparta doktrino: saniĝo tuja, ekzemple, kaj science ĝis nun ne eksplikebla. Tiu koncepto ne kontraŭas, eĉ respektas tiun de malpruvebleco ĉar ĝi lasas malfermitaj estontaj teorioj portantaj, eventuale, pli da vero. Ĉu tiam la mirakla eksterordinarieco (oni atentu pri la katolika medio) ne plu sufiĉas por montri la definitivan intervenon de Dio? La [[Katolika Eklezio]], por certiĝi pri tiu interveno aldonas sian propran kriteriaron devenantan el la religia kunteksto legata laŭ teologiaj specifaj principoj. La miraklo pruvebla malvera, postulita en la kanonizo de sanktulo, estas elemento esenca nur nivele de proceduro, ne por certigi pri la heroaj virtoj de la persono kiu, pruvite per aliaj fontoj, celis imiti kaj reale imitis [[Jesuo|Jesuon Kriston]]. == Vidu Ankaŭ == * [[Pruvo per disputo]] * [[Reproduktebleco]] * [[Eĉ ne malprava]] ==Bibliografio== * (IT) Edgar Morin, ''La conoscenza della conoscenza'', Feltrinelli 1986 * (EN) Benjamin Libet, Mind time, Cortina 2007 * (EN) P. Tichý (1974), On Popper's Definitions of Similitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):155-160. Parte disponebla rete. * (EN) P. Tichý (1976), Verisimilitude Redefined, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 27 (1):25-42. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), Popper's Qualitative Theory of Verisimilitude, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):166-177. Parte disponebla rete. * (EN) D. Miller (1974), On the Comparison of False Theories by Their Bases, ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):178-188. Parte disponebla rete. * (EN) J.H. Harris (1974), Popper's Definitions of 'Verisimilitude', ĉe ''British Journal for the Philosophy of Science'' 25 (2):160-166. Parte disponebla rete. * K.R. Popper, ''Poscritto alla logica della scoperta scientifica'', vol 1: Il realismo e lo scopo della scienza, Milano, il Saggiatore, 1984, p. 23. Nova malkosta eldono 1994. ISBN 8842802050; ISBN 9788842802051. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507224332/http://www.materialismo.it/Scienze%20e%20Relig/falsificabilit%C3%A0.htm |date=2006-05-07 }} ==Temoj ligitaj== * [[Refuto]] * [[Karl Popper]] * [[Razilo de Ockham]] * [[Filozofio de scienco]] * [[Sofismo]] * [[Logiko]] * ([[Aristotelo]]) * [[Paul Feyerabend]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Terminologio]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] is31ab5fgclwsswkfyrphzcft862bg9 0 325378 9491266 9372134 2026-10-10T18:08:27Z Forstbirdo 12476 9491266 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[Dosiero:Esperanto-Post N-ro 1 jarkolekto 1 paĝo 1 Oktobro 1948.jpg|eta|<center>Esperanto-Post, kovrilpaĝo de la unua numero de oktobro 1948]] '''''Esperanto-Post''''' ([[germana lingvo|germane]], en traduko ''Esperanto-poŝtaĵo'') inter oktobro [[1948]] kaj la fino de [[1953]] estis la unua oficiala bulteno de [[Germana Esperanto-Asocio]] post la [[Dua Mondmilito]]. La informilo ĉiumonate aperis en formato 29,7 x 21 centimetroj. Pli-malpli la duono de la enhavo estis en [[Esperanto]] kaj la alia duono en la [[germana lingvo]], kaj kutime sur ĉiu paĝo miksiĝis ambaŭ lingvoj. Komence de [[1954]] ĝi estis anstataŭigita per la same monata bulteno ''[[Germana Esperanto-Revuo]]'', kiu aperis ĝis [[1974]] - laŭ sama lingva miksiĝo germana-esperanta kaj en identa formato: Fakte la - unua - jarkolekto de Germana Esperanto-Revuo en [[1954]] nomiĝis "sepa jarkolekto", do la jaroj de la eldonaĵo ''Esperanto-Post'' estis kunkalkulitaj. La publikigaĵo ''Esperanto-Post'' aperis en eldonejo kaj presejo de la esperantisto [[Gustav Göller]] en Kolonjo. La eldonaĵo havis artikolojn pri la ĝenerala Esperanto-movado, pri iuj fakaj branĉoj kiel esperantistaj fervojistoj, policistoj, instruistoj, naturamikoj aŭ socialistoj, kaj ankaŭ pri specife junularaj esperantistaj eventoj, kiuj tamen aperis miksite kun alitemaj artikoloj. La posta eldonaĵo ''Germana Esperanto-Revuo'' male inkluzivis apartan junularan bultenon ''[[Nia Voĉo]]'' de [[Germana Esperanto-Junularo]], kiu do aperis same monate inter la jaroj [[1954]] kaj [[1974]]. Jam la unua paĝo de la plej unua numero de la eldonaĵo ''Esperanto-Post'', bildigita dekstre, komenciĝis per fiera foto de pluraj junaj esperantistoj de junulara esperantista tendumado en [[Garmisch-Partenkirchen]], [[Alpoj|alpa]] turisma ferioloko, post la 26-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] tiujara en [[Munkeno]]. La ĵurnalisma stilo de la germanlingvaj artikoloj estis ofte tre varba pri Esperanto, preskaŭ [[Esperanto-propagando|propaganda]], kaj celita evidente multe pli al neesperantistoj ol al movadanoj. Ekzemple la foto pri la evento en Garmisch-Partenkirchen estis jene komentita: {{citaĵo|''Vivoĝoja, agadosoifa junularo kolektiĝas sub la verda Esperanto-stelo. Neniuj ŝtataj limoj, neniuj rasa diverseco, neniuj konfesiaj aŭ politikaj kontrastoj povas malhelpi la junularon kontribui al la nova konstruo de pli bona estonteco. La junularo de la mondo komprenas sin per Esperanto.<br>(foto de la internacia tendaro de la Esperanto-junularo en Garmisch-Partenkirchen)}} Sed kvankam la Esperanto-propaganda entuziasmo de iuj artikoloj el nuna vidpunkto povas ŝajni forta ĝis troigita, entute la informa enhavo de la artikoloj estis granda kaj la eldonaĵo valora komunikilo de la post la milita koŝmaro revekiĝinta Esperanto-movado en [[okcidenta Germanio]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://data.onb.ac.at/rec/AC02756897 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:797051/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3576328/details/237197401 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://search.worldcat.org/nl/title/901027525 Katalogo ''WorldCat''] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germana Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Esperanto-gazetoj en Germanio]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)]] br6xuj6cww3akhqjekxpb866k1dmzun 0 326684 9491291 9474393 2026-10-10T20:16:08Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9491291 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Societal_attitudes_towards_homosexuality_2013.svg|eta|469x469ra|Projekto Pew Global Attitudes 2013. Procento de respondantoj, kiuj jesis la demandon "Ĉu samseksemo estu akceptita en la socio?" 81 ĝis 90% 71 ĝis 80% 61 ĝis 70% 51 ĝis 60% 41 ĝis 50% 31 ĝis 40% 21 ĝis 30% 11 ĝis 20% 1 ĝis 10% neniuj datumoj]] {{Alinomu |kien=Kontraŭsamseksemo |kial=Fobio implicas mensmalsanan timon; kontraŭsamseksemo ne estas malsano kaj ne estas timo sed simple malama sento kontraŭ samseksemuloj }} '''Homofobio''', '''gejfobio''' aŭ '''kontraŭsamseksemo'''<ref>[https://labonalingvo.org/?vorto=homofobio Bonaj vortoj por «homofobio»]</ref> estas malamo kaj kontraŭiĝo rilate al manifestiĝoj de [[samseksemo]]. La termino '''homofobio''' troviĝas en la [[rezolucio]] de la [[Eŭropa Parlamento]], kie ĝi estas komparata kun [[rasismo]], [[ksenofobio]], [[antisemitismo]] kaj [[seksismo]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018. Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri homofobio en Eŭropo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, aprobita en Strasburgo Merkrede la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]].</ref><ref>"Homofobio sin manifestas en la publika kaj privata sferoj diversforme, kiel paroladoj trempitaj en malamo kaj instigoj al diskriminacio, malŝato, [[vorta perforto]], psikologia kaj fizika, persekutoj kaj eĉ mortigo, diskriminacioj spite de la principo de egalrajteco, arbitraj limigoj kun justiĝoj per motivoj je publika ordo, religia libero kaj rajtoj al konscienca obĵeto", Rezolucio de la Eŭropa Parlamento de la [[18-a de januaro]] [[2006]], paragrafo 2.</ref>. == Difinoj == La diversaj difinoj proponitaj pri homofobio povas esti sintezitaj laŭ tri precipaj perspektivoj: "antaŭjuĝa" difino, "[[diskriminacio|diskriminacia]]" difino, "psikopatologia" difino<ref>Tiu sekcio devenas el la esploraj konkludoj de V.Lingiardi:''Verso una diagnosi di omofobia?'', ĉe Rizzo D. (zorge de di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006 e ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>: * La antaŭaŭjuĝa difino konsideras homofobio kiun ajn negativan juĝon rilate samseksemon kaj nekomunajn seksorientigon. En tiu difino estas konsiderata homofobiaj ankaŭ ĉiuj konvinkoj personaj kaj sociaj kontraŭaj al samseksemo ktp, ekzemple: la konvinko ke samseksemo estas patologia, kontraŭmorala, kontraŭnatura, socie danĝera; la ne-akcepto aŭ malaprobo pri sintenoj kaj kondutoj de samseksemuloj kaj ties sociaj kaj juraj revenĝoj. Ne inkluzivas en tiu difino la amplekso de persekutoj kaj perfortoj kun la diversorientitaj seksemuloj <ref>Polito S., ''Omofobia: un concetto ambiguo delle scienze sociali'', reta artikolo ĉe [http://www.culturagay.it/cg/saggio.php?id=313 Culturagay]; Olatunji, B. O., Cisler, J. M., Deacon, B, Connolly, K., & Lohr, J M., ''The Disgust Propensity and Sensitivity Scale-Revised: Psychometric properties and specificity in relation to anxiety disorder symptoms'', en "Journal of Anxiety Disorders", XXI(2007), 7,918-930 T. Anatrella, voĉoj ''Omosessualità e omofobia'', in AA.VV., ''Lexicon'', LEV, Città del Vativano 2003, p. 686</ref>. * La "diskriminacia" difino konsideras homofobio ĉiujn sintenojn rekondukeblajn al seksismo kiuj lezas la rajtojn kaj la dignecon de homoj samseksemaj pro ties seksorientiĝo. Eniras tiun difinon la diskriminacioj en laborlokoj, en la institucioj, en la kulturo, la fizike kaj psikologie perfortaj agoj (batoj, insultoj, darŝadoj). Tiu difino inkluzivas ankaŭ la sentojn kaj juĝojn kontraŭaj, kiu estas la bazo - ne necese tamen kondukantaj al perforto.<ref> [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2006-0018+0+DOC+XML+V0//IT Risoluzione del Parlamento europeo sull'omofobia in Europa del 18-01-2006]; pri ligo inter seksismo-homofobio vidu ankaŭ Lingiardi V., ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>. * la "psikopatologia" difino konsideras homofobio [[fobio]]n, nome kiel kontraŭracia kaj persista timego kaj repuŝo rilate ulojn diversseksemajn kiu endanĝerigas la psikologian konduton de la persono tuŝita per tiuj menssintenoj. Tiu diagnoza juĝado metus homofobion ene de la kategorio de psikaj perturboj pro anksio kaj ĝin eniras ene de la etikedo de specifa fobio (specifa fobio).<ref>Por la specifaj diagnozaj kriterioj pri la anksieca perturbo (inter kiuj tamen ne estas indikita homofobio) oni vidu American Psychiatric Association, ''DSM-IV-TR. Manuale diagnostico e statistico dei disturbi mentali - Text Revision'', Masson, 2002</ref>. Malsame de la unuaj du difinoj, homofobio de specifa fobio ne estus frukto de konscia negativa juĝo kontraŭ la samseksemo kaj aliaj nekomunaj formoj de seksemo, sed rezulto de neracia dinamismo ligita al la personaj vivtravivaĵoj de la oponanto. Tiu difino, kvankam pli parenca kun la origina signifo de la vorto, ĝis nun ne estas subtenata de faka literaturo sufiĉa por ĝin enirigi en la porpsikodiagnozaj manlibroj<ref>{{it}} Lingiardi V., ''Verso una diagnosi di omofobia?'', in Rizzo D. (a cura di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006, pp. 69-72</ref>. Tiu difino kolizias - laŭ prisocie spertuloj - kun la nemalvasta rifuzo de samseksemo kaj ĝiaj publikaj ekzaltadoj, ekzemple. Ĉu ĉiuj psike - kaj des pli nekonscie - malsanaj tiuj kiun pro moralaj, aŭ religiaj aŭ sociaj, motivoj rifuzas kaj kondamnas samseksemon kaj engaĝiĝas defendi - respektante leĝojn - el ĝi siajn protektitojn? == Etimologio == Ŝajne, la unua uzo de la vorto "homofobio" en Esperanto estas de [[Boris Kotzin]] en artikolo ''La Nova Perspektivo en Rusujo'' publikita en [[La Ondo de Esperanto]] kaj [[La Brita Esperantisto]] - <ref>Numero 153, Septembro (1917), pĝ 78</ref> pri la Rusa [[Februara revolucio]]: {{citaĵo|[...] ĉu favora estos la nova perspektivo por Esperanto ? Nur jese estas respondebla la supre dirita demando. Kun suspekto observis la “administracio” nian movadon kaj ĝia suspektemo—simile al [[Glavo de Damoklo|Damokla glavo]] konstante minacis nin. Akcelante ŝovinismon kaj “homofobion,” agante sub la tradicia devizo : “dividu kaj regu,” persekutante ĉiun progreseman ideon, [...]}} Laŭ moderna senco, '''homofobio''' estas kunmetaĵo de '''homo'''''sexual'' ('''homo''' (sama) kaj ''sexual'' (seksa)) kaj '''phobia''' (timo). En la angla, la termino estas [[neologismo]] kreita de la [[klinika psikologio|klinika psikologo]] [[George Weinberg]], el tie, ĝi estis adaptita plejparte de okcidentaj lingvoj (inkluzive Esperanton). Iam ankaŭ estis uzata la termino '''homoerotofobio''' == Karakterizo == [[Dosiero:Stop omofobia.jpg|eta|Manifesto kontraŭ homofobio]] Taksita kiel "timo fobia kaj neracia", homofobio ne estas enmetita en iun ajn psikologian manlibron pritraktante psikologian diagnozistikon, kaj do eratas pensi ke ĝi estus kuracebla [[fobio]], same kiel male la nomo ŝajnas supozigi. Homofobio ne estas ligita al politika kredo aŭ al kultura nivelo, sed prefere al ekvilibra nivelo de unuopulo. Estis, fakte, konstatite ke inklinas al homofobio "aŭtoritatemaj uloj", rigidaj kaj malcertaj, kiuj sin sentas minacataj de la "neegalulo al ili" (kompreneble, ne nur samseksema). Gravaj niveloj de homofobio estis notitaj ankaŭ en personoj luktantaj kontraŭ latentan kaj subpremitan samseksemon<ref>AA. VV., {{it}} Razzisti e solidali. L’immigrazione e le radici sociali dell’intolleranza, a cura di E. Pugliese, Ediesse Roma 1993</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wam.umd.edu/%7Ehannahk/bulletin.pdf |titolo=Political Conservatism as Motivated Social Cognition |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080511181319/http://www.wam.umd.edu/~hannahk/bulletin.pdf |arkivdato=2008-05-11 }}</ref>. Laŭ tiu senco homofobio povas trovi nutron kaj precipe leĝigon el ideologiaj, religiaj aŭ politikaj kondamnoj. En homofobio eblas inkluzivi ankaŭ timon pri propra samseksemo aŭ aliaj nekomunaj seksemoj, kaj aparte timon juĝiĝi samseksema, kun konsekvencaj sintenoj celantaj eviti, ekzemple, samseksemulojn kaj la situaciojn al ili asociitajn. Ekstreme, homofobio povas esti emo justigi aŭ ekskuzi perfortaĵon aŭ diskriminaciojn, flankenmeton kaj persekuton kontraŭ personoj pro iliaj realaj kaj supozitaj samseksemo aŭ ambaŭseksemo ktp. == Timo konsideriĝi samseksema == Eble homofobio interplektiĝas kun la timo aspekti samseksema kaj nenormoseksema. Tiu timo, diras [[Erich Fromm]] kaj aliaj psikologoj, pli oftas en viroj ol en virinoj ĉar, laŭ la preskaŭ onia kulturo pri samseksemo, masklo estus konsiderita "virineculo", kaj mem sin sentas malhonore markita kaj humiligita ene de la grupo kaj en la reganta [[Seksismo|seksisma]] sinteno. Oni, male, malhonorigas virineculon kaj plejestimas masklaĉon<ref>Fromm E. (1940), {{it}} ''Mutamento nel concetto di omosessualità''in: Fromm E., ''Amore, sessualità e matriarcato, Mondadori, Milano 1997'', p.194</ref>. La timo esti konsiderita samseksema regas la mensojn de la "normalaj [[Aliseksemo|heteroseksuloj]]" (aliseksemulo) ĉar ĝuste tia teruro konstituas la menson de la "normala aliseksulo". Estas ĝuste tiu teruro por la "abomenindaj" samseksemaj pasioj, produktita kaj fortigita de la "socio", la fonto de homofobio. Sen tiu teruro homofobio ne ekzistas. Homofobio kunportas ne nur la timon antaŭ tiuj kiuj estas malestime konsideritaj, se ankaŭ la timon esti konsiderita "egala al...", kaj do pelas kaŝi sian staton rilate seksemon. <ref>Thomas, Calvin, ed. (2000). "Straight with a Twist", ''Straight with a Twist: Queer Theory and the Subject of Heterosexuality'', p.27. University of Illinois Press. ISBN 0-252-06813-0.</ref> Sed tiu teorio trovas reziston ĉe nemalmultaj psikologoj kaj scienculoj pri moralo, laŭ kiu estas vere ke la timo aspekti sekse perversule povas generi homofobion, sed la lasta de tiuj timoj havas sian fonton en normoj moralaj kaj sociaj komune akceptitaj. == Homofobio eninternigita == {{Ĉefartikolo|Homofobio eninternigita}} Homofobio eninternigita konsistas en la akcepto, fare de samseksemuloj, de ĉiuj "antaŭjuĝoj" kaj negativaj etikedoj kaj diskriminaciaj sintenoj rilate samseksemon ktp. Tia internigo de la antaŭjuĝo okazas plejofte nivele de nekonscio kaj povas krei problemojn rilate sian seksorientigon ĝis ĝin kontrasti kaj kondamni en si kaj en aliaj. Homofobio eninternigita povas ankaŭ signifi, kaj laŭ fakuloj tion sperte konstatite, sinteno de tiu, kiu kolorigas je homofobio ĉiujn malkonsentojn devenantajn el moralaj aŭ religiaj aŭ liberopiniaj konvinkoj, kaj kritikojn al la diversseksulo. Tiu eninternigo povas sugesti kaj favori novan diskriminacion! <ref> {{it}}"Omofobia - il pregiudizio, la discriminazione istituzionalizzata, l’omofobia interiorizzata". Atti della due giorni organizzata dal gruppo "La scala di Giacobbe", 20-21 novembre 2004</ref> == Konsekvencoj de homofobio == [[Dosiero:20051129 northlake-il5.jpg|eta|Protesta manifestacio de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]]; grupo indentigita far [[Anti-Defamation League]] kiel "perforte homofobia"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |titolo=Anti-Defamation League on the Westboro Baptist Church |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070308113420/http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |arkivdato=2007-03-08 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |titolo=Anti-homosexual quotes from WBC on ADL's website. |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070607222947/http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |arkivdato=2007-06-07 }}</ref>.]] Homofobio povas fariĝi kaŭzo de epizodoj de [[bravulaĉo]], varispecaj perfortoj kiel [[Mobbing|mobingo]] kaj diskriminacioj eĉ en la institucioj. Tio estas demonstrata en nemaloftaj okazaĵoj. Tiujn “krimoj“ estas jam punataj de la ŝtataj leĝoj, sed diversseksemuloj pri tio volus specifan leĝon kaj jam en diversaj ŝtatoj tio realiĝis diversforme. == Leĝaj kaj juraj aspektoj == [[Dosiero:Froci al muro.JPG|eta|Kazo de homofobia vandalismo en [[Italio]]]] Kadre de leĝoj jam faritaj kaj farendaj, en diversaj landoj, precipe [[Eŭropo|eŭropaj]], oni antaŭvidas leĝajn instrumentojn, je karakterizo civila kaj puna, celantaj kontrasti homofobion specife intencitan kiel diskriminacion pro seksorientiĝo. Evidentiĝu ke la ekzistantaj leĝsistemoj multfoje konservas distingita la aspekton de la diskriminacio el la normoj celantaj sankcii specifmaniere agojn kaj sintenojn eksplicite homofobiajn, nome ekscitantaj al malamo aŭ malŝato por diversseksemuloj. Aliaj kondamnas kaj punas homofobion kiel krimon sendepende de la motivo (moralaj, religiaj aŭ alispecaj) de la rifuzo kaj malaprobo de sekssintenoj kaj sekskondutoj. Oni vidas (kaj tion substrekas pensuloj pri socia kaj politikaj kaj moralaj kaj religiaj konceptoj) ke leĝoj kontraŭ homofobio marŝas inter du ekstremoj facile transpaseblaj: inter la tasko protekti la diversseksemulojn kaj respekti la liberan opinion kaj la rajton esprimi sian opinion; inter la rajto havi konsideron kaj estimon en la socio kaj respekti la alies moralajn principojn kaj pensesprimojn. Nome: kial esprimi sian opinion kontraŭan al samseksemo kaj tion indiki kiel mismoralaĵon estus homofobio? Kiel ne vidi en sendistinga krimigo kontraŭ homofobio aspektojn de venĝa homofobio? Kial estus juste kaj objektive difini homofobia tiun kiu, respektante la homajn rajtojn laŭleĝajn, malestimigas kaj taksigas deviaj certajn seksorientiĝojn kaj seksorientigojn? Kristanaj pensuloj substrekas ke neekvilibra kontraŭhomofobia leĝo povus indiki punindaj publike anoncantojn de la seksaj principioj de la Biblio aŭ de la katekismoj de la diversaj kristanaj eklezioj. == Kontraŭhomofobiaj leĝoj en diversaj landoj == [[Dosiero:Gayposter.jpg|eta|"Forigu malamon", kampanjo kontraŭ homofobio (Nederlando)]] {{...}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Henry E. Adams, Ph.D., Lester W. Wright, Jr., Ph.D. and Bethany A. Lohr, ''Is Homophobia Associated With Homosexual Arousal?'', in Journal of Abnormal Psychology, vol. 105, n. 3, pp. 440-445. {{en}} * Lingiardi, V. (2007), ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale, Il Saggiatore, Milano ISBN {{it}} * Paolo Pedote, Giuseppe Lo Presti, ''[http://www.culturagay.it/cg/schedaLibro.php?id=699 Omofobia. Il pregiudizio anti-omosessuale dalla Bibbia ai nostri giorni]'', Stampa alternativa, Roma 2003. {{it}} * Borrillo D. (2001) con postfazione di Stefano Fabeni (2009) ''Omofobia. Storia e critica di un pregiudizio", Edizioni Dedalo, Bari ISBN 978-88-220-5513-2 {{it}}'' * Quaranta, P. (2008) (a cura di), ''Omosessualità e Vangelo'', Gabrielli editori, Verona {{it}} * Regis F. (2008), ''L'amore forte'', Editori Riuniti University Press, Roma, ISBN 88-359-6077-0, ISBN 978-88-359-6077-5 {{it}} * Kantor M. (1998), ''Homophobia: Description, Development, and Dynamics of Gay Bashing'', Praeger, New York. {{en}} == Vidu ankaŭ == * [[Aliseksemismo]] * [[Gejo]] * [[Fobio]] * [[Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio]] * [[Diskriminacio]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Samseksemo kaj katolikismo]] * [[Seksa orientiĝo]] * [[Libera penso]] * [[Principoj de Jogjakarto]] * [[Deklaro de Naŝvilo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Homophobia|n=Kategorio:Homofobio|q=Homofobio|ReVo=homofo}} * [https://web.archive.org/web/20100418063609/http://www.coe.int/t/dc/files/themes/homophobie/default_IT.asp Lukto kontraŭ homofobio: por egaleco en malsameco] {{it}} * [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018 Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri omofobio en Eŭropo], aprobita la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]] {{it}} * [http://rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html Rictor Norton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060413090420/http://www.rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html |date=2006-04-13 }}, ''The homophobic imagination''. {{En}} * [http://andrejkoymasky.com/mem.html The Memorial hall] - por memori mortintoj "pro" samseksemo {{En}} * [http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity in the EU Member States] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100325235943/http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm |date=2010-03-25 }} {{en}} * [http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 Datumoj pri homofobio en 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416025125/http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 |date=2009-04-16 }} farita de [[Arcigay]] {{it}} * [http://www.ilga.org/ ILGA] - retejo de [[Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj]]-personoj {{En}} [[Kategorio:Homofobio| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] mfo9l1h4b44axhpe613ujbgkhijx91q 9491292 9491291 2026-10-10T20:17:00Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9491292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Societal_attitudes_towards_homosexuality_2013.svg|eta|469x469ra|Projekto Pew Global Attitudes 2013. Procento de respondantoj, kiuj jesis la demandon "Ĉu samseksemo estu akceptita en la socio?" 81 ĝis 90% 71 ĝis 80% 61 ĝis 70% 51 ĝis 60% 41 ĝis 50% 31 ĝis 40% 21 ĝis 30% 11 ĝis 20% 1 ĝis 10% neniuj datumoj]] {{Alinomu |kien=Kontraŭsamseksemo |kial=Fobio implicas mensmalsanan timon; kontraŭsamseksemo ne estas malsano kaj ne estas timo sed simple malama sento kontraŭ samseksemuloj }} '''Homofobio''', '''gejfobio''' aŭ '''kontraŭsamseksemo'''<ref>[https://labonalingvo.org/?vorto=homofobio Bonaj vortoj por «homofobio»]</ref> estas malamo kaj kontraŭiĝo rilate al manifestiĝoj de [[samseksemo]]. La termino '''homofobio''' troviĝas en la [[rezolucio]] de la [[Eŭropa Parlamento]], kie ĝi estas komparata kun [[rasismo]], [[ksenofobio]], [[antisemitismo]] kaj [[seksismo]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018. Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri homofobio en Eŭropo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, aprobita en Strasburgo Merkrede la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]].</ref><ref>"Homofobio sin manifestas en la publika kaj privata sferoj diversforme, kiel paroladoj trempitaj en malamo kaj instigoj al diskriminacio, malŝato, [[vorta perforto]], psikologia kaj fizika, persekutoj kaj eĉ mortigo, diskriminacioj spite de la principo de egalrajteco, arbitraj limigoj kun justiĝoj per motivoj je publika ordo, religia libero kaj rajtoj al konscienca obĵeto", Rezolucio de la Eŭropa Parlamento de la [[18-a de januaro]] [[2006]], paragrafo 2.</ref>. == Difinoj == La diversaj difinoj proponitaj pri homofobio povas esti sintezitaj laŭ tri precipaj perspektivoj: "antaŭjuĝa" difino, "[[diskriminacio|diskriminacia]]" difino, "psikopatologia" difino<ref>Tiu sekcio devenas el la esploraj konkludoj de V.Lingiardi:''Verso una diagnosi di omofobia?'', ĉe Rizzo D. (zorge de di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006 e ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>: * La antaŭaŭjuĝa difino konsideras homofobio kiun ajn negativan juĝon rilate samseksemon kaj nekomunajn seksorientigon. En tiu difino estas konsiderata homofobiaj ankaŭ ĉiuj konvinkoj personaj kaj sociaj kontraŭaj al samseksemo ktp, ekzemple: la konvinko ke samseksemo estas patologia, kontraŭmorala, kontraŭnatura, socie danĝera; la ne-akcepto aŭ malaprobo pri sintenoj kaj kondutoj de samseksemuloj kaj ties sociaj kaj juraj revenĝoj. Ne inkluzivas en tiu difino la amplekso de persekutoj kaj perfortoj kun la diversorientitaj seksemuloj <ref>Polito S., ''Omofobia: un concetto ambiguo delle scienze sociali'', reta artikolo ĉe [http://www.culturagay.it/cg/saggio.php?id=313 Culturagay]; Olatunji, B. O., Cisler, J. M., Deacon, B, Connolly, K., & Lohr, J M., ''The Disgust Propensity and Sensitivity Scale-Revised: Psychometric properties and specificity in relation to anxiety disorder symptoms'', en "Journal of Anxiety Disorders", XXI(2007), 7,918-930 T. Anatrella, voĉoj ''Omosessualità e omofobia'', in AA.VV., ''Lexicon'', LEV, Città del Vativano 2003, p. 686</ref>. * La "diskriminacia" difino konsideras homofobio ĉiujn sintenojn rekondukeblajn al seksismo kiuj lezas la rajtojn kaj la dignecon de homoj samseksemaj pro ties seksorientiĝo. Eniras tiun difinon la diskriminacioj en laborlokoj, en la institucioj, en la kulturo, la fizike kaj psikologie perfortaj agoj (batoj, insultoj, darŝadoj). Tiu difino inkluzivas ankaŭ la sentojn kaj juĝojn kontraŭaj, kiu estas la bazo - ne necese tamen kondukantaj al perforto.<ref> [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2006-0018+0+DOC+XML+V0//IT Risoluzione del Parlamento europeo sull'omofobia in Europa del 18-01-2006]; pri ligo inter seksismo-homofobio vidu ankaŭ Lingiardi V., ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>. * la "psikopatologia" difino konsideras homofobio [[fobio]]n, nome kiel kontraŭracia kaj persista timego kaj repuŝo rilate ulojn diversseksemajn kiu endanĝerigas la psikologian konduton de la persono tuŝita per tiuj menssintenoj. Tiu diagnoza juĝado metus homofobion ene de la kategorio de psikaj perturboj pro anksio kaj ĝin eniras ene de la etikedo de specifa fobio (specifa fobio).<ref>Por la specifaj diagnozaj kriterioj pri la anksieca perturbo (inter kiuj tamen ne estas indikita homofobio) oni vidu American Psychiatric Association, ''DSM-IV-TR. Manuale diagnostico e statistico dei disturbi mentali - Text Revision'', Masson, 2002</ref>. Malsame de la unuaj du difinoj, homofobio de specifa fobio ne estus frukto de konscia negativa juĝo kontraŭ la samseksemo kaj aliaj nekomunaj formoj de seksemo, sed rezulto de neracia dinamismo ligita al la personaj vivtravivaĵoj de la oponanto. Tiu difino, kvankam pli parenca kun la origina signifo de la vorto, ĝis nun ne estas subtenata de faka literaturo sufiĉa por ĝin enirigi en la porpsikodiagnozaj manlibroj<ref>{{it}} Lingiardi V., ''Verso una diagnosi di omofobia?'', in Rizzo D. (a cura di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006, pp. 69-72</ref>. Tiu difino kolizias - laŭ prisocie spertuloj - kun la nemalvasta rifuzo de samseksemo kaj ĝiaj publikaj ekzaltadoj, ekzemple. Ĉu ĉiuj psike - kaj des pli nekonscie - malsanaj tiuj kiun pro moralaj, aŭ religiaj aŭ sociaj, motivoj rifuzas kaj kondamnas samseksemon kaj engaĝiĝas defendi - respektante leĝojn - el ĝi siajn protektitojn? == Etimologio == Ŝajne, la unua uzo de la vorto "homofobio" en Esperanto estas de [[Boris Kotzin]] en artikolo ''La Nova Perspektivo en Rusujo'' publikita en [[La Ondo de Esperanto]] kaj [[La Brita Esperantisto]] - <ref>Numero 153, Septembro (1917), pĝ 78</ref> pri la Rusa [[Februara revolucio]]: {{citaĵo|[...] ĉu favora estos la nova perspektivo por Esperanto ? Nur jese estas respondebla la supre dirita demando. Kun suspekto observis la “administracio” nian movadon kaj ĝia suspektemo—simile al [[Glavo de Damoklo|Damokla glavo]] konstante minacis nin. Akcelante ŝovinismon kaj “homofobion,” agante sub la tradicia devizo : “dividu kaj regu,” persekutante ĉiun progreseman ideon, [...]}} Laŭ moderna senco, '''homofobio''' estas kunmetaĵo de '''homo'''''sexual'' ('''homo''' (sama) kaj ''sexual'' (seksa)) kaj '''phobia''' (timo). En la angla, la termino estas [[neologismo]] kreita de la [[klinika psikologio|klinika psikologo]] [[George Weinberg]], el tie, ĝi estis adaptita plejparte de okcidentaj lingvoj (inkluzive Esperanton). Iam ankaŭ estis uzata la termino '''homoerotofobio''' == Karakterizo == [[Dosiero:Stop omofobia.jpg|eta|Manifesto kontraŭ homofobio]] Taksita kiel "timo fobia kaj neracia", homofobio ne estas enmetita en iun ajn psikologian manlibron pritraktante psikologian diagnozistikon, kaj do eratas pensi ke ĝi estus kuracebla [[fobio]], same kiel male la nomo ŝajnas supozigi. Homofobio ne estas ligita al politika kredo aŭ al kultura nivelo, sed prefere al ekvilibra nivelo de unuopulo. Estis, fakte, konstatite ke inklinas al homofobio "aŭtoritatemaj uloj", rigidaj kaj malcertaj, kiuj sin sentas minacataj de la "neegalulo al ili" (kompreneble, ne nur samseksema). Gravaj niveloj de homofobio estis notitaj ankaŭ en personoj luktantaj kontraŭ latentan kaj subpremitan samseksemon<ref>AA. VV., {{it}} Razzisti e solidali. L’immigrazione e le radici sociali dell’intolleranza, a cura di E. Pugliese, Ediesse Roma 1993</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wam.umd.edu/%7Ehannahk/bulletin.pdf |titolo=Political Conservatism as Motivated Social Cognition |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080511181319/http://www.wam.umd.edu/~hannahk/bulletin.pdf |arkivdato=2008-05-11 }}</ref>. Laŭ tiu senco homofobio povas trovi nutron kaj precipe leĝigon el ideologiaj, religiaj aŭ politikaj kondamnoj. En homofobio eblas inkluzivi ankaŭ timon pri propra samseksemo aŭ aliaj nekomunaj seksemoj, kaj aparte timon juĝiĝi samseksema, kun konsekvencaj sintenoj celantaj eviti, ekzemple, samseksemulojn kaj la situaciojn al ili asociitajn. Ekstreme, homofobio povas esti emo justigi aŭ ekskuzi perfortaĵon aŭ diskriminaciojn, flankenmeton kaj persekuton kontraŭ personoj pro iliaj realaj kaj supozitaj samseksemo aŭ ambaŭseksemo ktp. == Timo konsideriĝi samseksema == Eble homofobio interplektiĝas kun la timo aspekti samseksema kaj nenormoseksema. Tiu timo, diras [[Erich Fromm]] kaj aliaj psikologoj, pli oftas en viroj ol en virinoj ĉar, laŭ la preskaŭ onia kulturo pri samseksemo, masklo estus konsiderita "virineculo", kaj mem sin sentas malhonore markita kaj humiligita ene de la grupo kaj en la reganta [[Seksismo|seksisma]] sinteno. Oni, male, malhonorigas virineculon kaj plejestimas masklaĉon<ref>Fromm E. (1940), {{it}} ''Mutamento nel concetto di omosessualità''in: Fromm E., ''Amore, sessualità e matriarcato, Mondadori, Milano 1997'', p.194</ref>. La timo esti konsiderita samseksema regas la mensojn de la "normalaj [[Aliseksemo|heteroseksuloj]]" (aliseksemulo) ĉar ĝuste tia teruro konstituas la menson de la "normala aliseksulo". Estas ĝuste tiu teruro por la "abomenindaj" samseksemaj pasioj, produktita kaj fortigita de la "socio", la fonto de homofobio. Sen tiu teruro homofobio ne ekzistas. Homofobio kunportas ne nur la timon antaŭ tiuj kiuj estas malestime konsideritaj, se ankaŭ la timon esti konsiderita "egala al...", kaj do pelas kaŝi sian staton rilate seksemon. <ref>Thomas, Calvin, ed. (2000). "Straight with a Twist", ''Straight with a Twist: Queer Theory and the Subject of Heterosexuality'', p.27. University of Illinois Press. ISBN 0-252-06813-0.</ref> Sed tiu teorio trovas reziston ĉe nemalmultaj psikologoj kaj scienculoj pri moralo, laŭ kiu estas vere ke la timo aspekti sekse perversule povas generi homofobion, sed la lasta de tiuj timoj havas sian fonton en normoj moralaj kaj sociaj komune akceptitaj. == Homofobio eninternigita == {{Ĉefartikolo|Homofobio eninternigita}} Homofobio eninternigita konsistas en la akcepto, fare de samseksemuloj, de ĉiuj "antaŭjuĝoj" kaj negativaj etikedoj kaj diskriminaciaj sintenoj rilate samseksemon ktp. Tia internigo de la antaŭjuĝo okazas plejofte nivele de nekonscio kaj povas krei problemojn rilate sian seksorientigon ĝis ĝin kontrasti kaj kondamni en si kaj en aliaj. Homofobio eninternigita povas ankaŭ signifi, kaj laŭ fakuloj tion sperte konstatite, sinteno de tiu, kiu kolorigas je homofobio ĉiujn malkonsentojn devenantajn el moralaj aŭ religiaj aŭ liberopiniaj konvinkoj, kaj kritikojn al la diversseksulo. Tiu eninternigo povas sugesti kaj favori novan diskriminacion! <ref> {{it}}"Omofobia - il pregiudizio, la discriminazione istituzionalizzata, l’omofobia interiorizzata". Atti della due giorni organizzata dal gruppo "La scala di Giacobbe", 20-21 novembre 2004</ref> == Konsekvencoj de homofobio == [[Dosiero:20051129 northlake-il5.jpg|eta|Protesta manifestacio de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]]; grupo indentigita far [[Anti-Defamation League]] kiel "perforte homofobia"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |titolo=Anti-Defamation League on the Westboro Baptist Church |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070308113420/http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |arkivdato=2007-03-08 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |titolo=Anti-homosexual quotes from WBC on ADL's website. |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070607222947/http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |arkivdato=2007-06-07 }}</ref>.]] Homofobio povas fariĝi kaŭzo de epizodoj de [[bravulaĉo]], varispecaj perfortoj kiel [[Mobbing|mobingo]] kaj diskriminacioj eĉ en la institucioj. Tio estas demonstrata en nemaloftaj okazaĵoj. Tiujn “krimoj“ estas jam punataj de la ŝtataj leĝoj, sed diversseksemuloj pri tio volus specifan leĝon kaj jam en diversaj ŝtatoj tio realiĝis diversforme. == Leĝaj kaj juraj aspektoj == [[Dosiero:Froci al muro.JPG|eta|Kazo de homofobia vandalismo en [[Italio]]]] Kadre de leĝoj jam faritaj kaj farendaj, en diversaj landoj, precipe [[Eŭropo|eŭropaj]], oni antaŭvidas leĝajn instrumentojn, je karakterizo civila kaj puna, celantaj kontrasti homofobion specife intencitan kiel diskriminacion pro seksorientiĝo. Evidentiĝu ke la ekzistantaj leĝsistemoj multfoje konservas distingita la aspekton de la diskriminacio el la normoj celantaj sankcii specifmaniere agojn kaj sintenojn eksplicite homofobiajn, nome ekscitantaj al malamo aŭ malŝato por diversseksemuloj. Aliaj kondamnas kaj punas homofobion kiel krimon sendepende de la motivo (moralaj, religiaj aŭ alispecaj) de la rifuzo kaj malaprobo de sekssintenoj kaj sekskondutoj. Oni vidas (kaj tion substrekas pensuloj pri socia kaj politikaj kaj moralaj kaj religiaj konceptoj) ke leĝoj kontraŭ homofobio marŝas inter du ekstremoj facile transpaseblaj: inter la tasko protekti la diversseksemulojn kaj respekti la liberan opinion kaj la rajton esprimi sian opinion; inter la rajto havi konsideron kaj estimon en la socio kaj respekti la alies moralajn principojn kaj pensesprimojn. Nome: kial esprimi sian opinion kontraŭan al samseksemo kaj tion indiki kiel mismoralaĵon estus homofobio? Kiel ne vidi en sendistinga krimigo kontraŭ homofobio aspektojn de venĝa homofobio? Kial estus juste kaj objektive difini homofobia tiun kiu, respektante la homajn rajtojn laŭleĝajn, malestimigas kaj taksigas deviaj certajn seksorientiĝojn kaj seksorientigojn? Kristanaj pensuloj substrekas ke neekvilibra kontraŭhomofobia leĝo povus indiki punindaj publike anoncantojn de la seksaj principioj de la Biblio aŭ de la katekismoj de la diversaj kristanaj eklezioj. == Kontraŭhomofobiaj leĝoj en diversaj landoj == [[Dosiero:Gayposter.jpg|eta|"Forigu malamon", kampanjo kontraŭ homofobio (Nederlando)]] {{...}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Henry E. Adams, Ph.D., Lester W. Wright, Jr., Ph.D. and Bethany A. Lohr, ''Is Homophobia Associated With Homosexual Arousal?'', in Journal of Abnormal Psychology, vol. 105, n. 3, pp. 440-445. {{en}} * Lingiardi, V. (2007), ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale, Il Saggiatore, Milano ISBN {{it}} * Paolo Pedote, Giuseppe Lo Presti, ''[http://www.culturagay.it/cg/schedaLibro.php?id=699 Omofobia. Il pregiudizio anti-omosessuale dalla Bibbia ai nostri giorni]'', Stampa alternativa, Roma 2003. {{it}} * Borrillo D. (2001) con postfazione di Stefano Fabeni (2009) ''Omofobia. Storia e critica di un pregiudizio", Edizioni Dedalo, Bari ISBN 978-88-220-5513-2 {{it}}'' * Quaranta, P. (2008) (a cura di), ''Omosessualità e Vangelo'', Gabrielli editori, Verona {{it}} * Regis F. (2008), ''L'amore forte'', Editori Riuniti University Press, Roma, ISBN 88-359-6077-0, ISBN 978-88-359-6077-5 {{it}} * Kantor M. (1998), ''Homophobia: Description, Development, and Dynamics of Gay Bashing'', Praeger, New York. {{en}} == Vidu ankaŭ == * [[Aliseksemismo]] * [[Gejo]] * [[Fobio]] * [[Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio]] * [[Diskriminacio]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Samseksemo kaj katolikismo]] * [[Seksa orientiĝo]] * [[Libera penso]] * [[Principoj de Jogjakarto]] * [[Deklaro de Naŝvilo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Homophobia|n=Kategorio:Homofobio|q=Homofobio|ReVo=homofo}} * [https://web.archive.org/web/20100418063609/http://www.coe.int/t/dc/files/themes/homophobie/default_IT.asp Lukto kontraŭ homofobio: por egaleco en malsameco] {{it}} * [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018 Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri omofobio en Eŭropo], aprobita la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]] {{it}} * [http://rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html Rictor Norton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060413090420/http://www.rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html |date=2006-04-13 }}, ''The homophobic imagination''. {{En}} * [http://andrejkoymasky.com/mem.html The Memorial hall] - por memori mortintoj "pro" samseksemo {{En}} * [http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity in the EU Member States] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100325235943/http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm |date=2010-03-25 }} {{en}} * [http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 Datumoj pri homofobio en 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416025125/http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 |date=2009-04-16 }} farita de [[Arcigay]] {{it}} * [http://www.ilga.org/ ILGA] - retejo de [[Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj]]-personoj {{En}} [[Kategorio:Homofobio| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] 6oyqpcytk3rqagewkdomk428ngoomzm 0 344058 9491424 9298483 2026-10-11T07:07:59Z Sj1mor 12103 9491424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|ekoregiono}}'''Ĉaparalo''' estas tipo de [[vegetaĵaro]] troviĝanta precipe en la [[usona subŝtato]] [[Kalifornio]] kaj en la norda parto de [[Malsupra Kalifornio]], [[Meksiko]]. Ĝi estas formata sub [[Mediteranea klimato]] (mildaj, humidaj vintroj kaj varmaj sekaj someroj) kaj naturaj incendioj, havante somersekec-tolerajn plantojn kun fortaj [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] folioj, kontraste kun la asociaj mildaj folioj, sekaj [[decidua]]j, [[arbedo|arbeda]] [[Plantokomunumo (ekologio)|plantokomunumo]] de [[Kalifornio]], troviĝanta ĉe la ĉaparala [[ekosistemo]].[[Dosiero:Chaparral1.jpg|eta|280ra|Ĉaparalo de Montoj Sankta Agnezo, ĉe Sankta Barbara, Kalifornio]]Laŭ la [[Kalifornia Akademio de Sciencoj]], la ĉaparalo kovras 5 % de la subŝtato de Kalifornio, kaj asocia mediteranea arbustaro aldonan 3,5% <ref name="calacademy.org">{{en}} [http://www.calacademy.org/exhibits/california_hotspot/habitat_mediterranean_shrublands.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140815233612/http://www.calacademy.org/exhibits/california_hotspot/habitat_mediterranean_shrublands.htm|date=2014-08-15}}</ref>. Similaj plantokomunumoj troviĝas en la kvar aliaj mediteraneaj klimatoregionoj tutmonde, nome la [[Mediteranea Baseno]] (kie ĝi estas konata kiel [[makiso (vegetaĵejo)|makiso]] aŭ [[garigo]]), centra [[Ĉilio]], [[Sudafriko]] ([[finboso]]) kaj en Okcidenta kaj Suda [[Aŭstralio]]. Laŭ la Kalifornia Akademio de Sciencoj, la mediteranea arbustaro enhavas pli ol 20 % de la tutmonda plantodiverseco <ref name="calacademy.org"/>. '''Kverketejo''' estus la Esperanta traduko de la vorto ''Chaparral'' [ĉaparAl] uzata en la [[angla]] kaj en la [[hispana]]. La vorto ''chaparral'' devenas el la vorto ''chaparro'' [ĉapAro], kiu signifas ĉu malgrandan ĉu nanan ĉiamverdan [[kverko]]n, kiu siavice devenas el la [[Eŭska lingvo|eŭska]] vorto ''txapar'' [ĉapAr], enhavanta saman signifon. == Plantospecioj == En Centra kaj [[Suda Kalifornio]] la ĉaparalo formas la superregantan [[vegetaĵaro]]n. Membroj de la ĉaparala [[bioto]] indiĝena de Kalifornio, ĉiuj el kiuj tendencas rapide rekreski postincendie, estas la jenaj: * Nigra salvio (''[[Salvia mellifera]]'') * Simifloro (''[[Mimulus aurantiacus]]'') * Kneoridio (''[[Cneoridium dumosum]]'') * Ceanoto (''[[Ceanothus]]'' spp.) * Adenostomo (''[[Adenostoma fasciculatum]]'') * Ĉaparala pizo (''[[Pickeringia montana]]'') * Kalifornia eriogono (''[[Eriogonum fasciculatum]]'') * Kalifornia ramno (''[[Rhamnus californica]]'') * Cervoherbo (''[[Lotus scoparius]]'') * Kverkoprunuso (''[[Prunus ilicifolia]]'') * Laŭromalosmo (''[[Malosma|Malosma laurina]]'') * Limonadbero (''[[Rhus integrifolia]]'') * ''Manzanita'' (''[[Arctostaphylos]]'' spp.) * Dukolora manzanito (''[[Xylococcus bicolor]]'') * Cerkokarpo (''[[Cercocarpus]]'' spp.) * Adenostomo (''[[Adenostoma sparsifolium]]'') * Arbustaj kverkoj (''[[Kalifornia veprokverko|Quercus berberidifolia]]'', ''[[Marborda veprokverko|Q. dumosa]]'', ''[[Enlanda verdkverko|Q. wislizenii]]'' var. ''frutescens'') * Silkarbusto (''[[Garrya]]'' spp.) * Sukersumako (''[[Rhus ovata]]'') * Tojono (''[[Heteromeles arbutifolia]]'') * Kukamongo (''[[Marah macrocarpus]]'') * Ĉaparala jukao (''[[Hesperoyucca whipplei]]'') == Birdospecioj == La specifa ekologio de la ĉaparalaj habitatoj enhavas tre grandan nombron de animalaj specioj. Sube estas mallonga listo de birdoj kiuj estas grava parto de la ĉaparalaj sistemoj. Tiuj listokomencaj gravas por la sano de la ekosistemo. * [[Montokoturno]], (''Oreortyx pictus'') * Kalifornia toksostomo (''[[Toxostoma redivivum]]'') * [[Kalifornia pipilo]] (''[[Pipilo crissalis]]'') * [[Makulpipilo]] (''[[Pipilo maculatus]]'') * [[Okcidenta makisgarolo]] (''[[Aphelocoma californica]]'') Tiuj estas tre komunaj loĝantoj: * Ana kolibro (''[[Calypte anna]]'') * [[Nana psaltriparuo]] (''[[Psaltriparus minimus]]'') * Kosta kolibro (''[[Calypte costae]]'') * [[Granda vojkurulo]] (''[[Geococcyx californianus]]'') * [[Ĥameo]] (''[[Chamaea fasciata]]'') == Vidu ankaŭ == * [[Kaliforniaj ĉaparalo kaj duonarbaroj]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Naturhistorio de Usono]] [[Kategorio:Geografio de Kalifornio]] [[Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj]] 280t2exyd4wrb3xg0aq7jmv2n4065z9 0 356281 9491485 8557087 2026-10-11T11:01:08Z Crosstor 3176 aldonoj 9491485 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Szilágyi''' [jAnoŝ silAdji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szilágyi János''' estas rumania [[Hungario|hungara]] operkantisto (basulo). János Szilágyi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM665359/b6d3aa51-171e-4a10-8eb6-bf0e61eb355e/solr/24/24/22/57/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1925|10|25}} en [[Tășnad]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == János Szilágyi maturiĝis en la kalvinana [[kolegio]] en [[Cluj]], poste li finis en [[2000]] en muzikakademio Gheorghe Dima de Cluj. Liaj plej gravaj profesoroj estis Angela Nemeş kaj Dan Serbac). En 2006 li ricevis premion. == Elektitaj roloj == == Fontoj == * [https://magyaropera.ro/tarsulat/szilagyi-janos biografieto hungare] * [https://reok.hu/hu/reok/jegyek/item/303-szilagyi-janos biografieto hungare] * [https://www.jegy.hu/person/szilagyi-janos-8977 biografieto hungare] * [https://kulturpart.hu/2012/09/09/szilagyi_janos_a_huseges_kolozsvari_basszus intervjuo kun fotoj] * [https://www.youtube.com/watch?v=TMXW5nzBNNo video] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szilagyi Janos}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj]] 1b0qe6ybfa4dc19ipxwsnjpvqtuv4x9 0 359667 9491158 9482991 2026-10-10T14:06:29Z Sj1mor 12103 9491158 wikitext text/x-wiki {{julio}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[julio]] [[2011]]'''. == 1-a de julio == * La [[Senato de Francio]] aprobis la leĝon, malpermesantan operacon [[hidroŝiro de tavolo]], kiu estas uzata por intensigi elminigadon de [[nafto]], [[gaso]], ktp. Tio tute malebligos elminigadon de [[skistogaso]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/shale/ Во Франции запретили добычу сланцевого газа] {{ru}}</ref> * Okazis geedziĝo de la duko de [[Monako]] [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]] kaj la princino [[Charlene de Monako]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/albert/ Князь Монако женился] {{ru}}</ref> * La [[Registaro de Italio]] aprobis la leĝon, laŭ kiu ŝtataj elspezoj reduktiĝos je 47 miliardoj da [[eŭro]]j dum 4 jaroj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/06/30/italy.austerity.measures/ Italian Cabinet OKs 47 billion-euro austerity package] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110704161433/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/06/30/italy.austerity.measures/ |date=2011-07-04 }} {{en}}</ref> * [[Libio|Libia]] armeo dispelis ribelulojn, kiuj koncentriĝis por ataki la urbon [[Bir Al-Hanam]], je 80 km de [[Tripolo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/pushback/ Войска Каддафи отбили наступление повстанцев на Триполи] {{ru}}</ref> * La financa komitato de la parlamento de [[Danio]] voĉdonis por restarigo de dogana kontrolo. Ĝi reaperos ĉe la limoj de la lando ekde la {{daton|5|julio}} kaj estos elekta.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/customs/ В Дании утвердили возобновление таможенного контроля] {{ru}}</ref> * [[Afrika Unio]] decidis ne agnoski kaj nek plenumi arestordonon de la [[Internacia puna kortumo]] pri [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/02/union/ Африканский союз отказался признать ордер на арест Каддафи] {{ru}}</ref> * La parlamento de [[Kartvelio]] aprobis decidon pri translokiĝo el [[Tbiliso]] al [[Kutaisi]].<ref>[http://www.newsgeorgia.ru/politics/20110701/214033974.html Перенос парламента Грузии в Кутаиси утвержден на внеочередном заседании] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110705133415/http://newsgeorgia.ru/politics/20110701/214033974.html |date=2011-07-05 }} {{ru}}</ref> * La eks-direktoro de la [[Internacia Monunua Fonduso]] [[Dominique Strauss-Kahn]] estis liberigita el sub hejmaresto.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/02/diner/ Стросс-Кан отметил выход из-под ареста ужином с женой] {{ru}}</ref> * Laŭ sciigoj de lokaj rajtdefendantoj, dum dispelado de manifestacioj en [[Sirio]] pereis 24 homoj: 9 en [[Homs]] kaj 14 en la [[provinco Idlib]].<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/syrian-forces-kill-24-protesters-tell-assad-to-go/ Syrian forces kill 24, protesters tell Assad to go] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810205248/http://www.trust.org/alertnet/news/syrian-forces-kill-24-protesters-tell-assad-to-go/ |date=2011-08-10 }} {{en}}</ref> * En [[Maroko]] okazis la referendumo pri konstitucia reformo, proponita de la reĝo [[Mohamedo la 6-a (Maroko)|Mohamedo la 6-a]]. Voĉdonadon partoprenis pli ol 72 % de elektantoj, el kiuj 98 % (laŭ unuaj informoj) subtenis la reformon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/02/yes/ Жители Марокко проголосовали за конституционную реформу] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 1500 homoj estis evakuitaj el la hotelo ''Hilton Park Lane'' en [[Londono]] ([[Britio]]) pro okazinta tie incendio. Neniu estis damaĝita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/02/hotel/ Из отеля Hilton в центре Лондона эвакуировали 1,5 тысячи человек] {{ru}}</ref> * En [[Mazara del Vallo]] ([[Italio]]) estis arestita la 79-jara '' Gaetano Riina'', mafiestro de la urbo [[Corleone]]. Kun li estis arestitaj 3 homoj, inkluzive 2 liajn parencojn.<ref>[http://www.libero-news.it/news/774623/Mafia__arrestato_Gaetano_Riina__era_nuovo_capo_dei_Corleonesi_.html Mafia, arrestato Gaetano Riina: era nuovo capo dei Corleonesi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110704185952/http://www.libero-news.it/news/774623/Mafia__arrestato_Gaetano_Riina__era_nuovo_capo_dei_Corleonesi_.html |date=2011-07-04 }} {{it}}</ref> * [[Japanio]] refutis la peton de la Registaro de [[Kartvelio]] pri ŝanĝo de nomo de la lando en la japana lingvo respekte al la [[Angla lingvo|anglalingva]] nomo ''Georgia''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/refuse/ Япония отказалась менять наименование Грузии] {{ru}}</ref> Antaŭe [[Litovio]] refutis saman peton,<ref>[http://lenta.ru/news/2010/02/01/refuse/ Литовцы отказались называть Грузию Georgija] {{ru}}</ref> [[Sud-Koreio]] aprobis ĝin.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/namely/ Южная Корея согласилась называть Грузию Джорджией] {{ru}}</ref> En la [[Kartvela lingvo|kartvela]] ĝi nomiĝas ''Sakartvelo''. * Kvanto de pereintoj sekve de eksplodo de gaso en la [[Surguta elektrostacio]] ([[Rusio]]) atingis 5.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/fourth/ Число погибших при взрыве в Сургуте возросло до пяти человек] {{ru}}</ref> == 2-a de julio == * En [[Francio]] komenciĝis la 98-a ''[[Tour de France]]'' [tur de frans] ("rondiro de Francio"), la plej longa kaj severa konkurso por biciklistoj. * Ĉe naftokondukilo de la firmao [[ExxonMobil]], kondukanta al [[Billings (Montano)|Billings]] ([[Montana]], [[Usono]]), okazis akcidento, sekve de kiu en la [[rivero Yellowstone|riveron Yellowstone]] enfluis 750 ĝis 1000 [[Barelo (mezurunuo)|bareloj]] da nafto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/yellowstone/ ExxonMobil пообещала очистить реку Йеллоустоун от своей нефти] {{ru}}</ref> * En [[Moskvo]] ([[Rusio]]) finiĝis la 33-a [[Moskva Internacia Kinofestivalo]]. La ĉefan premion gajnis la filmo [[Las Olas]] ({{eo}} ''Ondoj'') de la [[Hispanio|hispana]] reĝisoro [[Alberto Morais]]. La plej bona reĝisoro estis agnoskita [[Vong Ĉing Po]] ([[Honkongo]]), kreinta la filmon [[Venĝo. Historio de amo]]. La plej bona aktoro iĝis [[Carlos Álvarez-Nóvoa]] (Hispanio). La plej bona aktorino agnoskita [[Urszula Grabowska]] el la filmo [[Joanna (filmo)|Joanna]] ([[Pollando]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/02/festival/ На ММКФ победили "Волны"] {{ru}}</ref> * En [[Teodozio]] ([[Krimeo]], [[Ukrainio]]) okazis interbatiĝo de rusaj [[kazakoj]] kaj milico. Tion kaŭzis provo de kazakoj restarigi krucon, unue starigitan de ili ĉe eniro en la urbo la {{daton|4|majo}} kaj forigitan la {{daton|1|julio}} pro postuloj de [[krime-tataroj]]. Laŭ kazakoj, 15 iliaj aktivuloj estis grave vunditaj, 10 detenitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/03/crusade/ В Крыму несколько сотен казаков подрались с милиционерами] {{ru}}</ref> * [[Eŭropa Unio]] aprobis eldonon al [[Grekio]] de laŭvica financa helpo je 12 miliardoj da [[eŭro]]j.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/03/billion/ Еврогруппа одобрила выделение Греции 12 миллиардов евро] {{ru}}</ref> * En [[Bordozo]] pro [[Hemoliza-uremia epidemio de 2011|Hemoliza-uremia sindromo]] forpasis 78-jara virino — unua viktimo de tiu infekto en [[Francio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/02/france/ Во Франции зафиксирована первая смерть от кишечной инфекции] {{ru}}</ref> * Kvanto de pereintoj sekve la eksplodo de gasujo en [[Vladikavkazo]] ([[Nord-Osetio]], [[Rusio]]) atingis kvar.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/02/more/ Скончалась четвертая пострадавшая от взрыва газа во Владикавказе] {{ru}}</ref> == 3-a de julio == * En [[Estado de México]] (Meksiko) estis arestita [[Jesús Enrique Rejón Águila]], unu el fondintoj kaj estraranoj de la narkotika kartelo [[Los Zetas]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/zetas/ Арестован основатель мексиканского наркокартеля "Зетас"] {{ru}}</ref> * Pli ol 100 silentaj protestantoj estis detenitaj en [[Minsko]] ([[Belorusio]]) dum la nacia festo — ''Tago de respubliko''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/03/silentminsk/ В Минске задержали более сотни молчащих оппозиционеров] {{ru}}</ref> * La aviadilo [[Boeing-787 Dreamliner]] finis sian unuan flugon trans la [[Pacifika Oceano]], elfluginte el [[Seattle (Vaŝingtonio)|Seattle]] ([[Usono]]) kaj alteriĝinte en la [[flughaveno Haneda]] ([[Tokio]], [[Japanio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/03/dreamalittledream/ "Лайнер мечты" совершил первый перелет через Тихий океан] {{ru}}</ref> * En [[Tajlando]] finiĝis la parlamenta balotado. Laŭ [[elir-sondo]] venkis la partio [[Pĥia Tĥai]] gvidata de [[Jinglak Ĉinaŭat]], fratino de la eksigita ĉefministro [[Taksin Ĉinaŭat]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/03/puea/ Сестра беглого экс-премьера разгромила партию власти на выборах в Таиланде] {{ru}}</ref> * En [[Maiduguri]] ([[Niĝerio]]) okazis eksplodo en arp de kafejoj apud policaj barakoj. Pereis almenaŭ 10 homoj. Oni suspektas pri tio la islamisman grupon [[Boko Ĥaram]]. Pli frue en sama urbo estis pafmurdita la fama politikisto [[Mustapha Ba'le]], ano de la reganta [[Tutnacia Partio de Niĝerio]]. Antaŭnokte estis murditaj 9 homoj, inkluzive 3 eks-policanojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/bomb/ В Нигерии взорвали полицейский бар] {{ru}}</ref> * En la valo Susa ([[Italio]]) daŭras interpuŝiĝoj kontraŭ polico de manifestaciantoj, kiuj protestas kontraŭ konstruado de rapidtrajna fervojo. Estis vunditaj almenaŭ 188 policanoj kaj 10 manifestaciantoj. 5 homoj estis detenitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/protesters/ В Италии противники железной дороги избили 188 полицейских] {{ru}}</ref> * La [[Turkio|turkia]] ministro pri eksteraj aferoj [[Ahmet Davutoğlu]], vizitanta [[Bengazi]] ([[Libio]]), deklaris ke lia lando agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo kaj promesis doni al ĝi 200 milionojn da [[usonaj dolaroj]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/03/rebelcouncil/ Турция пообещала ливийским повстанцам 200 миллионов долларов] {{ru}}</ref> * [[Svislando]] frostigis bankokontojn de 23 [[Sirio|siriaj]] altranguloj je sumo 27 milionoj da [[svisaj frankoj]] (31,8 milionoj da usonaj dolaroj).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/03/swiss/ Швейцария заморозила 32 миллиона долларов на сирийских счетах] {{ru}}</ref> == 4-a de julio == * Dum interpafado kontraŭ militistoj apud la urbo [[Río Bravo (komunumo)|Río Bravo]] ([[Tamaulipas]], [[Meksiko]]) estis mortigitaj 13 krimuloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/tamaulipas/ На севере Мексики в перестрелке погибли 13 боевиков] {{ru}}</ref> * Aperis informoj, ke la [[Libio|libia]] gidanto [[Muamar Kadafi]] pretas rezigni je potenco interŝanĝe kontraŭ garantioj de propra netuŝebleco.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/libya/ Муаммар Каддафи согласился уйти] {{ru}}</ref> Lia oficiala reprezentanto refutis tion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/tripoli/ Триполи опроверг готовность Каддафи отказаться от власти] {{ru}}</ref> * [[Al-Ĝazira]] demonstris filmeton, ek kiu la [[Sirio|siria]] regimentestro ''Rijad Musa Asad'' deklaras, ke li transiras al flanko de opozicio kaj alvokas samservantojn fari same. Li iĝis la unua altmilitisto, deklarinta sin opoziciulo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/vvs/ На сторону сирийской оппозиции перешел первый старший офицер] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj eniris la urbon [[Hamao]] ([[Sirio]]). Okazas pafado kaj arestoj de opoziciuloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/hama/ Сирийские войска начали штурм города Хама] {{ru}}</ref> * En sia domo en [[Pöcking]] ([[Germanio]]) forpasis [[Otto von Habsburg]], lasta princo-heredonto de [[Aŭstrio-Hungario]], ĉefo de [[Habsburgoj]]. Li havis 98 jarojn.<ref>[http://www.sueddeutsche.de/politik/sohn-des-letzten-kaisers-von-oesterreich-otto-von-habsburg-ist-tot-1.1115711 Otto von Habsburg ist tot] {{de}}</ref> * La [[prezidanto de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] nomumis la daton de la parlamenta balotado je la {{daton|9|oktobro}}.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/elections/ Выборы в польский парламент назначили на 9 октября] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Tunizio]] [[Zine El Abidine Ben Ali]] estis kondamnita en hejmlando al 15-jara malliberigo pro kontraŭleĝa havado de armiloj kaj narkotikaĵoj. La akuzito malĉeestis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/04/benali/ Бывшего президента Туниса осудили на 15 лет тюрьмы] {{ru}}</ref> * En [[Sinaja duoninsulo]] ([[Egiptio]]) matene okazis eksplodo en la gaskondukilo, kondukanta en [[Israelo]]n kaj [[Jordanio]]n.<ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/07/2011740176861868.html Blast hits Egyptian gas pipeline] {{en}}</ref> == 5-a de julio == * Ŝarĝaviadilo de la [[Azerbajĝano|azeria]] flugkompanio [[Silk Way]] trafis montaron kaj falis en la [[provinco Parvan]] ([[Afganio]]) ĉirkaŭ 23:00 (loka horo). Pereis ĉiuj 8 laŭ la flugkompanio — 9) skipanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/plane1/ При крушении самолета в Афганистане погибли девять человек] {{ru}}</ref> * La helikoptero [[Mi-8]] de la flugkompanio [[UTair]], fluginta el la urbo [[Ustj-Kut]] ([[Irkutska provinco]], [[Rusio]]), faris eksterplanan alteriĝon je 720 km for de la urbo. El 16 homoj 2 pereis kaj 14 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/vertolet2/ МЧС признало гибель двух человек в авиакатастрофе под Иркутском] {{ru}}</ref> * [[Eŭropa Komisiono]] portempe malpermesis importon de kelkaj sortoj de semoj kaj faboj el [[Egiptio]] ĝis la {{daton|31|oktobro}} pro suspektoj pri ĉeesto en ili de la bakterioj [[Escherichia coli]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/ecoli/ ЕС запретил импорт семян и бобовых из Египта] {{ru}}</ref> Same decidis Rusio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/close/ Россия вслед за ЕС запретила ввоз семян из Египта] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke pro incendio okazinta en ŝipo, veturiganta 200 [[Kontraŭleĝa enmigrado|kontraŭleĝajn migrantojn]] el [[Sudano]] al [[Saud-Arabio]], pereis 197 homoj, 3 estis savitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/06/drowned/ В Красном море погибли 197 мигрантов] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Usono|usona]] pentristo [[Cy Twombly]]. Li havis 83 jarojn kaj mortis pro kancero.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/cytwombly/ Умер художник Сай Твомбли] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke decidis eksiĝi [[Ryu Matsumoto]], [[Japanio|japana]] ministro pri restarigo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/resign/ Министр восстановления Японии ушел в отставку] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Taĝio]] ([[Irako]]) matene okazis du eksplodoj, sekve de kiuj pereis 27 kaj estis vunditaj 50 homoj (laŭ loka polico — 35 kaj 28).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/05/blast/ При двух взрывах в Ираке погибли десятки людей] {{ru}}</ref> == 6-a de julio == * Vespere apud la vilaĝo ''Serbrjakovka'' de [[Kizlara distrikto]] ([[Dagestano]], [[Rusio]]) nekonatoj atakis aŭtokolonon de la interna armeo kaj polico. 1 policano pereis, 1 estis vundita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/07/one/ В Дагестане боевики напали на колонну внутренних войск] {{ru}}</ref> * La [[Federacia Apelacia Kortumo de Usono]] decidis, ke la regulo, malpermesanta al [[Elŝrankiĝo|malkaŝitaj]] [[gejo]]j militservi, estas kontraŭkonstitucia.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/ban/ Суд в США потребовал от властей легализовать геев в армии] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke en [[Belorusio]] estis detenitaj ĉirkaŭ 400 "silentaj" protestantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/detained/ На "молчаливых" акциях в Белоруссии задержали 400 человек] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj post seshora batalo okupis la urbon [[Kaliŝo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/assault/ Ливийские повстанцы заняли стратегически важный город] {{ru}}</ref> * En [[Suezo]] ([[Egiptio]]) okazis manifestacioj kaj interpuŝiĝoj kontraŭ polico post kiam tribunalo decidis liberigi el sub aresto 7 policanojn, akuzitajn pri mortigo de protestintoj dum la [[Egipta revolucio de 2011|egipta ribelo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/suez/ В Суэце прошли столкновения демонстрантов с полицией] {{ru}}</ref> * La [[Internacia Olimpika Komitato]] decidis okazigi [[Vintra Olimpiko 2018|Vintran Olimpikon 2018]] en la urbo [[Pjongĉango]] ([[Sud-Koreio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/06/olympics/ МОК назвал столицу Олимпиады-2018] {{ru}}</ref> == 7-a de julio == * Okazis grava eksplodo apud la urbo [[Abadano (Turkmenio)|Abadano]] ([[Turkmenio]]). Laŭ oficialaj informoj eksplodis deponejo de [[artfajraĵo]]j kaj viktimoj preskaŭ tute mankas. Rajtdefendantoj diras pri eksplodo de arsenalo kaj multaj viktimoj.<ref name="Правозащитники сообщили о 200">[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/turkmen/ Правозащитники сообщили о 200 погибших в результате взрывов в Туркмении] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] violonisto-virtuozo [[Josef Suk malpli aĝa]]. Li havis 81 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/suk/ Умер чешский скрипач-виртуоз Йозеф Сук] {{ru}}</ref> * La parlamento de [[Ukrainio]] aprobis la leĝon pri pensia reformo. Laŭ ĝi dum sekvaj 10 jaroj penciiĝa aĝo estos plialtigita por virinoj ekde 55 ĝis 60 jaroj kaj por ŝtatoficistoj ekde 60 ĝis 63 jaroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/workmore/ Украина повысила пенсионный возраст для женщин и чиновников] {{ru}}</ref> * [[Sky News]] sciigas, ke la {{daton|10|julio}} aperos la lasta numero de la [[Britio|brita]] gazeto [[News Of The World]], kiu estos malfermita pro skandalo pri kontraŭleĝa subaŭskultado de telefonparoloj de ŝteluloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/07/youhaditcoming/ Мердок закрыл News Of The World из-за скандала с прослушкой] {{ru}}</ref> * Ŝtata televido de [[Jemeno]] demonstris la paroladon de la prezidanto [[Ali Abdula Saleh]] — unuan post lia vundiĝo la {{daton|3|junio}}. Li diris, ke spertis 8 sukcesajn operacion kaj pretas dialogi kadre de la nuna konstitucio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/07/saleh/ Президент Йемена впервые после ранения выступил на телевидении] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Enschede]] ([[Nederlando]]) dum rekonstruado falis tegmento de stadiono de [[FC Twente]]. Estas viktimoj inter konstrulaboristoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/07/twente/ У голландского стадиона обрушилась крыша] {{ru}}</ref> * La parlamento de [[Libano]] faris konfiddecidon rilate al la registaro de [[Naĝib Mikati]]. Tion subtenis la [[koalicio la 8-a marto]], dume la [[koalicio la 14-a marto]] rifuzis partopreni voĉdonadon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/07/livan/ Парламент Ливана выразил доверие правительству] {{ru}}</ref> * [[Kanado]] oficiale deklaris, ke armeaj trupoj de la lando estas elvenigitaj el [[Afganio]]. Entute ili perdis tie 157 mortigitojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/07/canada/ Канада вывела боевые части из Афганистана] {{ru}}</ref> == 8-a de julio == * La [[kosmopramo Atlantis]] faris sian lastan flugon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/atlantis/ Шаттл "Атлантис" отправился в последний полет] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Monterejo]] ([[Meksiko]]) almenaŭ 15 armitaj homoj atakis baron ''El Sabino Gordo'' kaj pripafis ĝin. Pereis almenaŭ 21 homoj.<ref>[http://www.elnorte.com/seguridad/articulo/635/1269037/ Masacran a 21 en bar del Centro] {{es}}</ref> * Forpasis [[Betty Ford]], vidvino de la 38-a [[prezidanto de Usono]] [[Gerald Ford]]. Ŝi havis 93 jarojn.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/US/07/08/betty.ford.dies/index.html?section=cnn_latest Former first lady Betty Ford dies at the age of 93] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110714075004/http://edition.cnn.com/2011/US/07/08/betty.ford.dies/index.html?section=cnn_latest |date=2011-07-14 }} {{en}}</ref> * Polico de [[Israelo]] detenis en la [[flughaveno de David Ben-Gurion]] ([[Tel-Avivo]]) 250 homojn, suspektatajn pri intenco partopreni en la akcio ''aviafloto'' subtene al [[Palestino|palestinanoj]]. Ili atendas deportadon.<ref>[http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=228503 'Air Flotilla' lands, 69 activists barred entry] {{en}}</ref> * Laŭ informoj de rajtdefendantoj sekve de grava eksplodo de arsenalo apud la urbo [[Abadano (Turkmenio)|Abadano]] ([[Turkmenio]]) pereis 200 homoj, el kiuj duonon konsistigas civiluloj. Aŭtoritatoj neas tion.<ref name="Правозащитники сообщили о 200"/> * En la flughaveno de [[Kisangani]] ([[Demokratia Respubliko Kongo]]) kraŝis la aviadilo [[Boeing 727]] de la konga flugkompanio [[Hewa Bora]]. Pereis 74 homoj, pli ol 40 estis enmalsanulejigitaj. Entute en la aviadilo estis 112 pasaĝeroj kaj 6 skipanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/toll/ Число жертв авиакатастрофы в ДР Конго достигло 74 человек] {{ru}}</ref> * [[Andris Bērziņš]] ekoficiĝis kiel nova prezidanto de [[Latvio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/president/ В Латвии вступил в должность новый президент] {{ru}}</ref> * [[Sudano]] oficiale agnoskis sendependecon de [[Sud-Sudano]] — unua en la mondo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/08/soudan/ Судан признал независимость Южного Судана] {{ru}}</ref> == 9-a de julio == * Finiĝis la 2-a filmfestivalo [[VOICES]] ({{en}} ''Vologda Independent Cinema from European Screens'') okazinta en [[Vologda]] ([[Rusio]]) ekde la {{daton|5|julio}}. La ĉefan premion gajnis la filmo [[Tyrannosaur]] de la brita reĝisoro [[Paddy Considine]]. Plej bonaj aktorinoj estis agnoskitaj [[Olivia Colman]] en sama filmo kaj [[Alicia Vikander]] en la filmo [[Till det som ar vackert]] ([[Svedio]]). La filmo [[Pure]] estis premiita pro plej bona reĝisorado kaj ricevis premion de spektantaraj simpatioj. Premion pro plej bona scenaro gajnis la filmo [[Les Mains libres]] ([[Francio]]). Entute konkursis 10 filmoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/09/voices/ Объявлены лауреаты кинофестиваля VOICES] {{ru}}</ref> * Finiĝis la 46-a [[filmfestivalo en Karlovy Vary]] ([[Ĉeĥio]]). La ĉefan premion gajnis la filmo [[Restaŭrado (filmo)|Restaŭrado]] de la [[Israelo|israela]] reĝisoro [[Iosif Madmoni]]. Plej bona reĝisoro estis agnoskita [[Francio|franco]] [[Pascal Rabate]] pro lia komedio [[Ni à vendre ni à louer]]. Entute dum la festivalo, komenciĝinta la {{daton|1|julio}}, konkursis 179 filmoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/vary/ Вручены награды кинофестиваля в Карловых Варах] {{ru}}</ref> * En [[Gvatemalo]] estis murdita la fama kantisto kaj komponisto [[Facundo Cabral]], kies aŭto estis pripafita dum ĝi veturis de hotelo al flughaveno de [[Gvatemalurbo]]. Li havis 74 jarojn.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14093876 Argentina singer Facundo Cabral shot dead] {{en}}</ref> * La ĉefministro de [[Egiptio]] [[Essam Ŝaraf]] ordonis maldungi ĉiujn policanojn, suspektatajn pri partopreno en pereigo de homoj dum la [[Egipta revolucio de 2011|ribelo de 2011]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/ordered/ Премьер-министр Египта уволил причастных к гибели демонстрантов полицейских] {{ru}}</ref> * [[Sud-Sudano]] oficiale iĝis sendependa ŝtato.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/09/finally/ Южный Судан стал независимым государством] {{ru}}</ref> * En [[Kuala-Lumpuro]] ([[Malajzio]]) ĉirkaŭ 50 mil homoj manifestaciis surstate, postulante politikajn reformojn. 1400 estis arestitaj. Polico uzis larmogason.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/09/held/ Полиция задержала 1400 участников акции протеста в Малайзии] {{ru}}</ref> == 10-a de julio == * Aŭtoritatoj de [[Turkmenio]] agnoskis, keseke de eksplodoj en [[Abadano (urbo)|Abadano]] pereis 2 militistoj kaj 13 civiluloj. Laŭ oficialaj deklaroj varmego kaŭzis eksplodon de deponejo de fajraĵoj, kio detonigis apudan arsenalon. La prezidanto diris, ke sur la loko de Abadano estos konstruita "fakte nova urbo".<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/10/dead/ Власти Туркмении признали гибель 15 человек в Абадане] {{ru}}</ref> * En [[Gudzono]] ([[Usono]]) salupo trafis betonan pilieron kaj dronis. 4 homoj pereis, 2 estis grave vunditaj.<ref>[http://news.yahoo.com/boat-hits-concrete-sinks-ny-4-die-2-224517278.html Boat hits concrete, sinks in NY; 4 die, 2 hurt] {{en}}</ref> * En la [[provinco Farah]] ([[Afganio]]) oni trovis senkapigitajn korpojn de 7 sapeistoj el la internacia organizaĵo pri malminigado [[Demining Agency for Afghanistan]] (mallonge ''DAFA''). 28 sapeistoj estis kaptitaj la {{daton|29|junio}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/beheaded/ В Афганистане обезглавили семерых саперов] {{ru}}</ref> * En [[Volgo]] apud la vilaĝo ''Sjukejevo'' ([[Kama-Ustja distrikto]], [[Tatarstano]], [[Rusio]]) dronis la pasaĝera vaporŝipo ''Bulgarija'', en kiu troviĝis 135 pasaĝeroj kaj 22 skipanoj. Almenaŭ 2 homoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/bulgaria/ На Волге затонул пассажирский теплоход] {{ru}}</ref> * 15 vagonoj de pasaĝera trajno desurreliĝis en la ŝtato [[Utar-Pradeŝo]] ([[Barato]]). Pereis almenaŭ 35 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/train/ 35 человек погибли в результате железнодорожной катастрофы в Индии] {{ru}}</ref> * Sekve de incendio en kadukejo en la vilaĝo ''Beloje'' ([[Dubrovica distrikto]], [[Rivna provinco]], [[Ukrainio]]) pereis 16 kaj estis vunditaj 11 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/10/beloe/ При пожаре в украинском доме престарелых погибли 16 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis [[Roland Petit]], fama [[Francio|franca]] koreografo kaj dancisto. Li havis 87 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/peti/ Умер французский хореограф Ролан Пети] {{ru}}</ref> * Je 09:57 (loka horo) apud la insulo [[Honŝuo]] ([[Japanio]]) okazis tertremo forta je laŭ [[Geologia servo de Usono]] 7, laŭ japanaj sciencistoj 7,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Averto pri ebleco de [[cunamo]] baldaŭ estis nuligita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/10/nowarning/ Предупреждение об угрозе цунами в Японии отменено] {{ru}}</ref> == 11-a de julio == * Vespere en [[Belfasto]] ([[Nord-Irlando]], [[Britio]]) komenciĝis interpuŝiĝoj de katolikoj kontraŭ polico, kiun provokis vasta festado de protestantoj de laŭvica datreveno de la [[batalo ĉe la rivero Boyne]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/belfast/ Ирландские католики атаковали полицейских угнанным автобусом] {{ru}}</ref> * Potencoj de [[Irako]], [[Britio|brita]]-[[Nederlando|nederlanda]] kompanio [[Royal Dutch Shell]] kaj la [[Japanio|japana]] firmao [[Mitsubishi]] subskribis la antaŭan interkonsenton pri establo de la kuna firmao [[Basra Gas Company]], kiu elminigados gason en la suda parto de la lando. Irako havos 51 % da akcioj, Shell — 44 %, Mitsubishi — 5 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/sign/ Ирак подписал с Shell и Mitsubishi газовый контракт на 12 миллиардов долларов] {{ru}}</ref> * Kamiono, veturiginta inter 50 kaj 60 infanoj, desurvojiĝis kaj renversiĝis en ĉevojan kanalon, plenan je akvo, apud la urbo [[Mirersarai]] ([[Bangladeŝo]]). Pereis almenaŭ 44 infanoj. Stiristo fuĝis.<ref>[http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=193873 Schoolboys' trip of death] {{en}}</ref> * En [[Hispanio]] oni faris la unuan en la mondo operacion pri grefto de ambaŭ kruroj. Gvidis ĝin la fama hispana kirurgo [[Pedro Cavadas]].<ref>[http://www.elmundo.es/elmundosalud/2011/07/11/noticias/1310379298.html Realizado el primer trasplante simultáneo de piernas] {{es}}</ref> * En la militbazo [[Evangelos Florakis (militbazo)|Evangelos Florakis]] ([[Kipro]]) sekve de incendio eksplodis armiloj, kaptitaj en [[2009]] en ŝipo, kontraŭleĝe veturiganta ilin el [[Irano]] al [[Sirio]]. Pereis 12 homoj, inkluzive de ĉefkomandanto de la mararmeo de la lando ''Andreas Ioannides'', estro de la militbazo ''Lambros Lambrou'', 6 fajrobrigadistoj kaj 4 militistoj. 62 homoj estis vunditaj. Pro la eksplodo haltis la plej granda elektrostacio, produktinta 60 % da landa energio. 150 homij el apudaj domoj estis devigitaj forlasi siajn hejmojn. En Kipro estis deklarita tritaga funebro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/11/fleet/ В числе погибших на кипрской военной базе оказался главком флота] {{ru}}</ref> * Oni evakuas loĝantojn de la urbo [[Debelec]] ([[Bulgario]]) pro liko de pli ol 4 tunoj da [[stirolo]] el 20-tuna cisterno.<<ref>[http://www.focus-fen.net/index.php?id=n254308 2,200-2,300 people evacuated in N. Bulgaria as tanker truck transporting chemical crashes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110914152912/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n254308 |date=2011-09-14 }} {{en}}</ref> * En [[Moskvo]] ([[Rusio]]) finiĝis la proceso pri la [[Neonaziismo|neonaziista]] grupo ''Nacionala-Socialisma Societo'' ({{ru}} ''Национал-социалистическое общество''). Pro murdoj kaj aliaj krimoj 5 neonaziistoj estis kondamnitaj al [[ĝismorta puno]], aliaj al longdaŭra malliberigo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/11/skin/ В Москве пятерых неонацистов приговорили к пожизненным срокам] {{ru}}</ref> * Amasoj de subtenantoj de la [[Sirio|siria]] prezidanto [[Baŝar al-Asad]] ŝturmis ambasadorejojn de [[Usono]] kaj [[Francio]] en [[Damasko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/11/compound/ Сторонники президента Сирии напали на посольства Франции и США] {{ru}}</ref> * Je 8:55 ([[moskva tempo]]) la aviadilo [[An-24]], fluginta el [[Tomsko]] al [[Surguto]], devige alakviĝis pro ekbrulinta motoro sur la riveron [[Ob]] en [[Tomska provinco]] ([[Rusio]]) je 63 km for de [[Niĵnevartovsko]]. 7 homoj pereis, 30 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/11/plane2/ Число жертв аварии Ан-24 в Томской области возросло до семи] {{ru}}</ref> * Finiĝis la [[Monda Ligo pri Volejbalo]] ({{en}} [[:en:FIVB World League|FIVB World League]]) — per la venko de la vira teamo el [[Rusio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/11/final/ Российские волейболисты выиграли Мировую лигу] {{ru}}</ref> * Savistoj sukcesis penetri la dronintan en [[Volgo]] ([[Rusio]]) vaporŝipon ''Bulgarija'' kaj trovis tie multajn kadavrojn. Vivantoj mankas. El 185 homoj estis savitaj 80.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/11/bulgaria/ Спасатели обнаружили тела погибших внутри затонувшего теплохода] {{ru}}</ref> == 12-a de julio == * Oni sciigas, ke ekde [[2012]] la aŭtosporta konkuro [[GP2 Asia]] estos nuligita.<ref>[http://motor.ru/news/2011/07/12/gptwo/ Гоночная серия GP2 Asia прекратит свое существование] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110714025153/http://motor.ru/news/2011/07/12/gptwo/ |date=2011-07-14 }} {{ru}}</ref> * Iĝis konata, ke antaŭ monato [[Belorusio]] elpelis el la lando du ataŝeojn de [[Ukrainio]] (pri defendo kaj tiu militan). Responde Ukrainio elpelis belorusan militan ataŝeon.<ref>[http://news.zn.ua/articles/84282 Киев и Минск обменялись высылкой дипломатов] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713152413/http://news.zn.ua/articles/84282 |date=2011-07-13 }} {{ru}}</ref> * Polico de [[Gvatemalo]] kaptis du supozatajn murdistojn de la fama kantisto [[Facundo Cabral]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/12/caught/ Пойманы подозреваемые в убийстве певца Факундо Кабраля] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 16:00 (loka horo) kamikazo eksplodigis sin en kontrolejo apud la vilaĝo [[Galaŝko]] ([[Sunĵa distrikto]], [[Inguŝio]], [[Rusio]]). Li pereis, aliaj viktimoj mankas.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/blast1/ Смертник взорвал себя на посту ДПС в Ингушетии] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la 12-an de julio grupo da malliberuloj provis fuĝi el malliberejo АК-159/21 en [[Karaganda provinco]] ([[Kazaĥio]]). Ili pripafis gardistojn, 1 el kiuj pereis, 3 estis vunditaj. Kiam speciala milica taĉmento ekŝturmis domon, en kiu ili kaŝis sin, krimuloj eksplodigis sin. Sub ruinoj estis trovitaj 16 kadavroj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/dead/ Всех бунтовщиков в казахстанской колонии нашли мертвыми] {{ru}}</ref> * La [[Francio|franca]] ministro pri eksteraj aferoj [[Alain Juppé]] diris, ke [[Muamar Kadafi]] pretas rezigni je sia potenco.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/ghaddafi/ МИД Франции заявил о решении Каддафи уйти] {{ru}}</ref> * Rajtdfendantoj sciigas, ke viktimoj de eksplodo en la urbo [[Abadano (Turkmenio)|Abadano]] ([[Turkmenio]]) iĝis 1382 homoj, en la apuda vilaĝo ''Guneŝ'' estis plene detruitaj 127 domoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/12/casualty/ Правозащитники сообщили о 1382 жертвах взрывов снарядов в Туркмении] {{ru}}</ref> * Talibano mortpafis [[Ahmed Vali Karzai]], 50-jaran fraton de la prezidanto de [[Afganio]] [[Hamid Karzai]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/12/taliban/ Талибы признались в убийстве брата Карзая] {{ru}}</ref> * Laŭ antaŭaj informoj la kvanto de pereintoj en la droninta vaporŝipo ''Bulgarija'' povas atingi 120. El 207 homoj saviĝis 79. Ĉi-tago estis deklarita en [[Rusio]] nacia funebro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/12/bulgaria1/ Радист "Булгарии" рассказал об обесточивании и пожаре на судне] {{ru}}</ref> * En [[Sinajo]] je 50 km for de la urbo [[El Ariŝ]] ([[Egiptio]]) matene estis eksplodigita gasokondukilo, liveranta gason en [[Israelo]]n kaj [[Jordanio]]n.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/12/blast/ В Египте взорвали газопровод] {{ru}}</ref> == 13-a de julio == * Oni sciigas, ke la fama juvela kompanio [[Peter Carl Fabergé|Fabergé]] renovigis sian laboron. Unua el novaj serioj iĝis ''Les Fameux de Fabergé'' el 12 ovoformaj pendaĵoj.<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-13/news/29769154_1_peter-carl-faberge-faberge-egg-imperial-eggs World's most iconic jeweller Faberge unveils first new collection of high jewellery egg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720171831/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-13/news/29769154_1_peter-carl-faberge-faberge-egg-imperial-eggs |date=2011-07-20 }} {{en}}</ref> * La [[Egiptio|egipta]] ministro pri internaj aferoj ''Mansur al-Isavi'' diris, ke baldaŭ estos maldungitaj ĉirkaŭ 700 policanoj, kiuj komplicis al pereigo de manifestaciantoj dum la [[Egipta revolucio de 2011|ribelo]] komence de [[2011]]. Ĝis la {{daton|1|aŭgusto}} estos elpostenigitaj 505 generaloj kaj 164 oficiroj. 37 eks-policanoj estos akuzataj pri murdoj.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14143879 Egypt to sack 700 police over killing of protesters] {{en}}</ref> * Aviadilo de la loka flugkompanio [[Noar Linhas Aereas]], fluginta el [[Recife]] al [[Natalo (Brazilo)|Natalo]] ([[Brazilo]]), eksplodis kaj falis 10 minutojn post elflugo. 14 pasaĝeroj kaj 2 skipanoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/brazil/ В авиакатастрофе в Бразилии погибли 16 человек] {{ru}}</ref> * Polico de [[Venezuelo]] restarigis kontrolon super la prizono ''El Rodeo'', kie ekde la {{daton|12|junio}} daŭris ribelo de prizonuloj, el kiuj ĉirkaŭ 30 pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/riot/ В Венесуэле подавлен продолжавшийся 27 дней тюремный бунт] {{ru}}</ref> * En industritereno ''Broadfield Lane'' ([[Boston (Anglio)|Boston]], [[Lincolnshire]], [[Britio]]) je ĉirkaŭ 19:30 (loka horo) okazis eksplodo, sekve de kio 5 homoj pereis 5 kaj 1 estis vundita.<ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/UK-News/Explosion-In-Lincolnshire-Five-Dead-After-Industrial-Unit-Explosion-In-Boston/Article/201107216030004?lpos=UK_News_First_Home_Article_Teaser_Region_0&lid=ARTICLE_16030004_Explosion_In_Lincolnshire%3A_Five_Dead_After_Industrial_Unit_Explosion_In_Boston Five Men Killed In Industrial Explosion] {{en}}</ref> * En [[Mumbajo]] ([[Barato]]) okazis tri eksplodoj, sekve de kiuj pereis 13 kaj estis vunditaj 56 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/13/mumbai1/ В мумбайских терактах погибли 13 человек] {{ru}}</ref> Baldaŭ kvanto de pereintoj atingis 21, almenaŭ 141 homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/mumbai2/ Число жертв терактов в Мумбаи превысило 20 человек] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj de [[Muamar Kadafi]] okupis la urbon [[Kaliŝo]] ([[Libio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/13/hitback/ Войска Каддафи отбили у повстанцев ключевой город] {{ru}}</ref> * [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Luksemburgo]] agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] de [[Libio]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/13/benelŭ/ Страны Бенилюкса признали ливийскую оппозицию] {{ru}}</ref> * La [[Rusio|rusia]] vic-premiero [[Sergej Ivanov]] deklaris, ke aviadiloj [[Tu-134]] kaj [[An-24]] ne estos uzataj en regula aviadtrafikado ekde la {{daton|1|januaro}} [[2012]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/13/regular/ Ту-134 и Ан-24 уберут с регулярных рейсов с нового года] {{ru}}</ref> == 14-a de julio == * Je 22:31 (loka horo) komenciĝis erupcio de la vulkano [[Lokon]] en la insulo [[Sulaveso]] ([[Indonezio]]). Baldaŭ okazis pliaj. Potenculoj decidis evakui loĝantojn el 3,5-km zono, temas pri 27 mil homoj. Unu virino jam mortis pro koratako.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/15/lokon/ В Индонезии из-за проснувшегося вулкана эвакуируют 27 тысяч человек] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Silvan (Diyarbakır)|Silvan]] ([[provinco Diyarbakır]], [[Turkio]]) okazis interpafado inter turkaj armeaj trupoj kaj kurdaj ribeluloj. Pereis 13 soldatoj kaj 7 kurdoj. 7 pliaj soldatoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/turkey/ В столкновениях турецкой армии с курдскими повстанцами погибли 20 человек] {{ru}}</ref> * Aviado de [[Israelo]] atakis kelkajn celojn en [[Gaza-sektoro]] responde al lanĉo de 5 [[Kassam-raketo]]j de tie. Kelkaj homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/15/gaza/ Израиль нанес авиаудары по сектору Газа] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Germanio|germana]] entreprenisto [[Leo Kirch]]. Li havis 84 jarojn.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15234256,00.html Скончался бывший немецкий медиамагнат Лео Кирх] {{ru}}</ref> * Registaro de [[Tajvano]] aprobis la leĝon pri legalizo de prostituado en specialaj zonoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/bordello1/ На Тайване легализуют бордели] {{ru}}</ref> * [[Sud-Sudano]] iĝis la 193-a ano de la [[Unuiĝintaj Nacioj]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/accepted/ Южный Судан приняли в ООН] {{ru}}</ref> * Oni sciigas pri liberigo de 7 [[Estonio|estonaj]] turistoj, ostaĝigitaj la {{daton|23|marto}} en la valo [[Bekaa]] ([[Libano]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/estonians/ В Ливане освобождены эстонские туристы] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj denove okupis [[Kaliŝo]]n.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/qwalish/ Ливийский город Калиш снова перешел из рук в руки] {{ru}}</ref> * Dum funebra preĝado pri [[Ahmed Vali Karzai]] en moskeo de [[Kandagaro]] ([[Afganio]]) eksplodigis sin kamikazo. 4 homoj pereis, 13-15 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/14/doubleimpact/ На поминальной службе по убитому брату Карзая взорвался смертник] {{ru}}</ref> * En [[Kievo]], [[Ukrainio]], komenciĝis la [[IJK 2011|67-a Internacia Junulara Kongreso (IJK)]] de [[TEJO]]. == 15-a de julio == * En [[Sirio]] tradiciaj kontraŭregistaraj manifestacioj post vendreda preĝado estis dispelitaj per pafado. Laŭ [[AFP]] estis murditaj almenaŭ 28 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/16/million/ В ходе разгона миллионных акций протеста в Сирии убиты 28 человек] {{ru}}</ref> * [[Usono]] agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] de [[Libio]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/15/libya/ США признали повстанческий Совет законным правительством Ливии] {{ru}}</ref> * [[Ĉinio]] oficiale agnoskis ekziston de la giganta nafta makulo en oceano. Ĝi etendiĝas je 4250 kv. km kaj pliaj 3400 kv. km estas poluitaj parte. Apude elminigas nafton [[ConocoPhillips]] kaj [[CNOOC]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/15/oilspill/ У берегов Китая обнаружили гигантское нефтяное пятно] {{ru}}</ref> == 16-a de julio == * La [[usona prezidanto]] [[Barack Obama]] okazigis en [[Vaŝingtono]] ([[Usono]]) renkonton kun la [[dalai-lamao]] [[Tenzin Gyatso]], kiu daŭris 45 minutojn. Poste li substrekis, ke konsideras [[Tibeto]]n parto de Ĉinio kaj alvokas la dalai-lamaon ekintertrakti kun ĉinaj aŭtoritatoj. Ĉinio tradicie protestas.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14174944 Obama holds talks with Dalai Lama despite China protest] {{en}}</ref>> * 350 [[Sirio|siriaj]] opoziciuloj renkontis en [[Istanbulo]] ([[Turkio]]) kaj establis la [[Konsilio de la Nacia Saviĝo (Sirio)|Konsilion de la Nacia Saviĝo]], kiun eniris 25 homoj.<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/syrian-opposition-forms-council-to-counter-assad/ Syrian opposition forms council to counter Assad] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718105749/http://www.trust.org/alertnet/news/syrian-opposition-forms-council-to-counter-assad/ |date=2011-07-18 }} {{en}}</ref> * En [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]) komenciĝis la [[Ĉampionado pri akvosporto 2011|Ĉampionado pri akvosporto]].<ref>[http://www.shanghai-fina2011.com/en/ Oficiala paĝo de la Ĉampionado pri akvosporto 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100820081828/http://www.shanghai-fina2011.com/en/ |date=2010-08-20 }} {{en}}</ref> * En la urbo [[Hoogersmilde]] ([[Nederlando]]) incendiis kaj falis 300-metra televida turo.<ref>[http://www.rnw.nl/english/bulletin/dutch-broadcasting-tower-collapses-flames The top section of the Hoogersmilde radio and TV broadcasting tower in the east of the Netherlands has collapsed following a fire] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717150700/http://www.rnw.nl/english/bulletin/dutch-broadcasting-tower-collapses-flames |date=2011-07-17 }} {{en}}</ref> * En teritorio de "tria lando" okazis renkontiĝo de [[Usono|usonaj]] diplomatoj kaj reprezentantoj de la [[Libio|libia]] gvidanto [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/met/ Американские дипломаты встретились с посланниками Каддафи] {{ru}}</ref> == 17-a de julio == * En [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Germanio]], finiĝis la turniro pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] 2011 * ''Ĝan Mohammad Han'', konsilisto de la prezidanto [[Hamid Karzai]], estis murdita en sia domo en [[Kabulo]] ([[Afganio]]) dum atako fare de nekonatoj. Samtie pereis ''Mohammad Haŝem Vatanval'', deputito de la parlamento de la [[provinco Uruzgan]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/18/kabul/ В Афганистане убит высокопоставленный советник Карзая] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke almenaŭ 30 homoj estis mortigitaj en [[Homso]] ([[Sirio]]) dum interpuŝiĝoj de la subtenantaj la prezidanton [[alavitoj]] kontraŭ opoziciaj [[sunaistoj]]. Tion provokis forkapto de tri subtenantoj de la reganta reĝimo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/18/syria/ В столкновениях алавитов и суннитов в Сирии погибли 30 человек] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Egiptio]] [[Essam Ŝaraf]] sciigis pri nomumo de 12 novaj ministroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/18/cabinet/ В Египте под давлением протестов сменили правительство] {{ru}}</ref> * Potencoj de [[Ĉinio]] oficiale deklaris, ke ekde [[Junio 2011|junio]] sekve de [[inundo]]j kaj [[terglito]]j pereis 335 kaj malaperis sensciige 112 homoj. 2,3 milionoj da homoj estis evakuitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/17/china/ Власти Китая подсчитали число погибших от наводнений] {{ru}}</ref> * En la provinco [[Los Ríos (Ekvadoro)|Los Ríos]] ([[Ekvadoro]]) estis deklarita dumonata esceptostato pro amasa veneniĝo de memfarita brando kun toksikaj aldonaĵoj. Unuaj kazoj estis rimarkitaj la {{daton|14|julio}}. Ĝis nun mortis 23 homoj, el kiuj 21 partoprenis feston en la urbo [[Ricaurte]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120615092918/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jLYEcsVdjyBCCmCek3h60NeTXbUg?docId=CNG.bdac60bc01523cb81732d8109017db35.921 Ecuador declares alert after tainted alcohol kills 23] {{en}}</ref> == 18-a de julio == * La komandestro de [[ISAF]], generalo [[David Petraeus]] transdonis plenpovojn al sia posteulo general-leŭtenanto [[John Allen]]. ''Petraeus'' iĝos direktoro de [[CIA]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/18/gaveup/ У коалиционных сил в Афганистане сменилось командование] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke tribunalo en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) absolvis la eksan hungaran [[ĝendarmo]]n ''Sándor Képíró'' je militkrimoj de [[1942]]. Li estis akuzita pri komplico al murdo pli ol 30 [[judoj]] kaj [[serboj]] en [[Novi Sad]] ([[Serbio]]). Li neis tion, asertante ke nur partoprenis kaptadon de judoj, sed ne murdojn.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14185045 Hungary Nazi war crimes suspect Sandor Kepiro acquitted] {{en}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj deklaris, ke ili okupis la urbon [[Brega]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/18/brega/ Ливийские повстанцы объявили о взятии Бреги] {{ru}}</ref> == 19-a de julio == * Forpasis la fama [[Rusio|rusia]] komponisto [[Armen Ĥaĉaturjan]]. Li havis 90 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/21/khachaturian/ Умер композитор Карен Хачатурян] {{ru}}</ref> * Finiĝis laboro de speciala komisiono, kiu ekde la {{dato|23|majo}} esploris kialojn de morto de la [[Ĉilio|ĉilia]] prezidanto [[Salvador Allende]]. Ekspertizistoj konfirmis, ke li pafis sin en la kapon el [[Kalaŝnikov-mitraleto]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14210729 Chile's President Allende killed himself, experts say] {{en}}</ref> * Tribunalo de [[Ateno]] ([[Grekio]]) kondamnis anojn de la [[Anarkiismo|anarkiista]] terorista grupo ''Komploto de la brulantoj'', kulpintaj pri dissendo de bomboj en pakaĵoj al [[Eŭropo|eŭropaj]] politikistoj, al multjara malliberigo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/bombers/ Греческим почтовым террористам дали по 37 лет тюрьмы] {{ru}}</ref> * [[Israelo|Israela]] speciala taĉmento ŝturmis la [[Francio|francan]] jakton ''Al Karama'', kiu iris el Francio al [[Sektoro Gaza]]. Ĝi estis sola ŝipo de la tiel nomata ''Ŝiparo de Libereco'', kiu penis aliri tien. Ĉiuj aliaj estis paneigitaj de nekonatoj en havenoj aŭ haltigitaj de [[Grekio|grekaj]] potencoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/19/boarded/ Израильтяне взяли на абордаж судно "Флотилии свободы"] {{ru}}</ref> * [[Kataro]] fermis sian ambasadorejon en [[Sirio]] kaj revokis ĉiujn siajn diplomatojn el ĉi lando.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/19/qatar/ Катар закрыл посольство в Сирии] {{ru}}</ref> * En [[Sofio]] ([[Bulgario]]) okazis du eksplodoj apud oficejoj de opoziciaj partioj. Je 3:58 (loka horo) eksplodis bombo apud oficejo de la partio [[Ordo, leĝeco kaj justeco]]. Post 20 minutoj okazis eksplodo apud oficejo de la partio [[Demokratoj por forta Bulgario]]. Informoj pri damaĝoj kaj viktimoj mankas.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/blast/ У офисов болгарской оппозиции произошли взрывы] {{ru}}</ref> * Rezidejo de la prezidanto de [[Gvineo]] [[Alpha Condé]] en [[Konakrio]] estis bombardita de raketoj, unu el kiuj trafis ĝin. La prezidanto ne estis damaĝita. Centro de la urbo estas blokita de la prezidanta gvardo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/guinea/ На резиденцию президента Гвинеи упала ракета] {{ru}}</ref> * La [[Tutmonda Ujgura Kongreso]] sciigas, ke dum tumultoj en [[Ŝinĝango]] ([[Ĉinio]]), apud la urbo [[Hotan]], [[ujguroj]] provis liberigi arestitajn parencojn kaj por tio ostaĝigis policanojn, seke de kio polico ĝismorte elbatis 14 kaj pafmortigis 6 ujgurojn. Pliaj 70 estis arestitaj. Laŭ oficialaj informoj sekve de atako de policejo pereis 4 homoj, inkluzive de 1 policano kaj 2 civiluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/uighurs/Двадцать человек погибли в беспорядках на западе Китая] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] aŭtoritatoj refutis deklaron de ribeluloj pri okupo de ili de la urbo [[Brega]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/19/brega/ Триполи опроверг заявление повстанцев о взятии Бреги] {{ru}}</ref> == 20-a de julio == * Forpasis la [[Britio|brita]] pentristo [[Lucian Freud]]. Li havis 88 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/22/freud/ Умер художник Люсьен Фрейд] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la 20-a de julio aŭtoritatoj eltombigis restaĵojn de la fama [[Naziismo|nazio]] [[Rudolf Hess]], troviĝintajn en [[Wunsiedel]] ([[Bavario]], [[Germanio]]). Ili estos bruligitaj kaj dissemitaj super maro. Ties parencoj permesis tion.<ref>[http://www.sueddeutsche.de/politik/wunsiedel-ende-einer-nazi-pilgerstaette-grab-von-rudolf-hess-existiert-nicht-mehr-1.1122689 Grab von Rudolf Heß existiert nicht mehr] {{de}}</ref> * [[UN]] deklaris [[malsato]]n en la du sudaj [[regionoj de Somalio]] — [[Bakul]] kaj [[Malsupra Shabele]]. Tie malsatas jam 30 % infanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/20/famine/ ООН объявила в Сомали голод] {{ru}}</ref> * Oni sciigas pri aresto en [[Serbio]] de [[Goran Ĥaĝiĉ]], lasta serba militkrimulo, kiun serĉis la [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]].<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=07&dd=20&nav_category=64&nav_id=526596 Uhapsen Goran Hadzic] [[serba]]</ref> * 37 militistoj estis arestitaj pro akuzoj pri komplico al atenco kontraŭ la prezidanto de [[Gvineo]] [[Alpha Condé]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/20/rocket/ За покушение на президента Гвинеи арестовали 37 военных] {{ru}}</ref> * Je 01:35 (loka horo) en sud-okcidenta parto de [[Kirgizio]] okazis tertremo forta je 6,2 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia epicentro troviĝis apud la limo ĉe [[Uzbekio]], je 404 km sud-okcidente de [[Biŝkeko]], je 42 km sud-okcidente de [[Fergana]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/20/quake/ В Киргизии произошло землетрясение магнитудой 6,2] {{ru}}</ref> Sekve de la tertremo en Uzbekio perei 13 homoj, pli ol 80 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/20/quake1/ В результате землетрясения в Узбекистане погибли 13 человек] {{ru}}</ref> * Pro ekstrema malvarmego en [[Usono]] mortis jam 13 homoj.<ref>[http://news.yahoo.com/no-relief-heat-central-united-states-233531933.html;_ylt=Apa1LEq2ilPDvZtuJbYv6ndvzwcF;_ylu=X3oDMTM5YzBxODdzBHBrZwNmZDc2ZTMwZi00YTI5LTM1MDktOTFkYy0xNGQxN2RhNWQ1ZmEEcG9zAzkEc2VjA1RvcFN0b3J5IFVTU0YEdmVyAzI3MDQ5MDkwLWIyNjAtMTFlMC1iN2NmLWJjOTkxYWQzYWZiYQ--;_ylg=X3oDMTFnN2dtdDIzBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDBHBzdGNhdAN1cwRwdANzZWN0aW9ucw--;_ylv=3 No relief from heat for central United States] {{en}}</ref> == 21-a de julio == * Batalantoj de la [[Islamismo|islamisma]] grupo [[Al-Ŝabab]] ([[Somalio]]) kaptis la novan ministrinon pri virinaj kaj familiaj aferoj ''Aiŝa Osman-Akil'' kaj sendis ŝin al prizono en la urbo [[Balad]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/21/snatch/ В Сомали похитили женщину-министра] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj informas pri kapto apd la urbo [[Zliten]] de la generalo ''Abdul Nabih Zajid''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/21/general/ Ливийские повстанцы взяли в плен генерала] {{ru}}</ref> * [[Eŭropa Unio]] kaj la [[Internacia Monunua Fonduso]] konsentis doni al [[Grekio]] financan helpon je 109 miliardoj da [[eŭro]]j. Pliajn ĉirkaŭ 40 miliardojn Grekio ricevos dum tri sekvaj jaroj de privataj bankoj kaj aliaj investistoj.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/business-14239794 Eurozone agrees new 109bn euros Greek bailout] {{en}}</ref> * Oni sciigas, ke [[Ĉinio]] konsentis doni financan helpon al [[Vanuatuo]] kondiĉe ke ĝi sekvu "la politikon de unueca Ĉinio", tio estas ne agnosku [[Tajvano]]n.<ref>[http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=61943 China ready to meet part of Vanuatu budget shortfall] {{en}}</ref> Antaŭtage aperis informoj ke Vanuatuo petas pro tio 3 miliardojn da [[Vanuatua vatuo|vatuoj]] (ĉirkaŭ 34 milionoj da [[usonaj dolaroj]]).<ref>[http://www.dailypost.vu/content/govt-demands-vt-3-billion-chinaGovt demands Vt 3 billion from China] {{en}}</ref> * En [[Kievo]] ([[Ukrainio]]) finiĝis la 67-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de [[TEJO]]. == 22-a de julio == * '''[[Atakoj en Norvegio (2011)|Atakoj en Norvegio]]''': Apud oficejo de la registaro de [[Norvegio]] en [[Oslo]] okazis eksplodo, verŝajne temas pri minita aŭto. Grave damaĝiĝis kelkaj konstruaĵoj, inkluzive redakcio de la gazeto ''[[Verdens Gang]]''. 7 homoj pereis, 15 estis vunditaj. Post unu horo norvego [[Anders Behring Breivik]] en la insulo [[Utøya]] en junulara tendaro, organizita de la reganta [[Laborista partio (Norvegio)|Laborista partio]], vestita kiel policano mortpafis 85 homojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/23/progress/ Норвежский террорист оказался поклонником Черчилля и Канта] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Rusio|rusia]] historiisto, filozofo, sociologo kaj politologo [[Dmitrij Furman]]. Li havis 69 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/23/furman/ В Москве скончался историк Дмитрий Фурман] {{ru}}</ref> * Batalantoj de la [[Partio de la libera vivo de Kurdistano]] eksplodigis en nord-okcidenta parto de [[Irano]] aŭton, en kiu veturis la generalo ''Abbas Kasemi'', unu el estroj de [[Pasdaran]]. Li pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/22/kurd/ Курды взорвали командира Корпуса стражей исламской революции] {{ru}}</ref> * La [[Nacia Tribunalo de Hispanio]] ({{es}} ''Audiencia Nacional'') kondamnis la eksan gvidanton de [[ETA]] [[Mikel Garikoitz Aspiazu Rubin]] al 377 jaroj da malliberigo. Li estis agnoskita kulpa je 20 atencoj pri murdo.<ref>[http://politica.elpais.com/politica/2011/07/22/actualidad/1311336556_213618.html Condena de 377 años para el exjefe etarra Txeroki por 20 intentos de asesinato] {{es}}</ref> * En la urbo [[Sinjan]] ([[Henano]], [[Ĉinio]]) brulis pasaĝera buso, sekve de kio 41 homoj pereis kaj 6 estis vunditaj.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-07/22/c_131002901.htm 41 dead in bus fire in central China] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> * Forpasis [[Linda Christian]], la populara [[Meksiko|meksika]] aktorino. Ŝi havis 87 jarojn kaj mortis pro kancero.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/25/linda/ Скончалась первая девушка Бонда] {{ru}}</ref> == 23-a de julio == * Nekonatoj en motorcikloj mortpafis en [[Teherano]] ([[Irano]]) la fizikiston [[Dariuŝ Rezaji]], kiu partoprenis nuklean esploradon. Lia edzino estis vundita.<ref>[http://www.mehrnews.com/en/newsdetail.aspx?NewsID=1365497 Iranian academic assassinated in Tehran] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110816173145/http://www.mehrnews.com/en/newsdetail.aspx?NewsID=1365497 |date=2011-08-16 }} {{en}}</ref> * Forpasis la [[Usono|usona]] generalo [[John Shalikashvili]], iama prezidanto de la [[Usona Stabestraro]]. Li havis 75 jarojn.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/07/23/us-usa-shalikashvili-idUSTRE76M36X20110723 Former joint chiefs head Shalikashvili dies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141126023607/http://www.reuters.com/article/2011/07/23/us-usa-shalikashvili-idUSTRE76M36X20110723 |date=2014-11-26 }} {{en}}</ref> * Du vagonoj de rapidtrajno, sekvinta laŭ itinero D3115 el [[Hangĝoŭo]] en [[Wenzhou]] ([[Ĉinio]]) desurreliĝis apud la urbo [[Shangyu]] kaj falis en riveron je alteco 20 metroj. Almenaŭ 32 homoj pereis, 89 estis vunditaj. Akcidenton kaŭzis alia trajno, kiu trafis ĝin el malantaŭe.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/23/train1/ В результате крушения поезда в Китае погибли 11 человек] {{ru}}</ref><ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/24/traincrash/ Число погибших при крушении поезда в Китае достигло 32 человек] {{ru}}</ref> * Mortis la fama [[Britio|brita]] kantistino [[Amy Winehouse]]. Ŝi havis 27 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/23/amy/ Sky News сообщил о смерти Эми Уайнхаус] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Usono|usona]] fizikisto [[Robert Ettinger]], fondinto de la [[Instituto de krioniko]], aŭtoro de la libro ''The Prospect Of Immortality'' ({{eo}} ''Perspektivoj de senmorteco''). Li havis 92 jarojn. Lia korpo estis meitita en kriodeponejon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/ettinger/ Скончался основатель Института крионики Роберт Эттингер] {{ru}}</ref> * En [[Kopenhago]], [[Danio]], komenciĝis la [[UK 2011|96-a Universala Kongreso de Esperanto]]. == 24-a de julio == * Piratoj kaptis en [[Gvinea golfo]] je 23 marmejloj de [[Kotonuo]] ([[Benino]]) [[Italio|italan]] cisternoŝipon ''Rbd Anema e Core'' kun 23 skipanoj (20 filipinanoj, 2 italoj, 1 rumano).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/24/pirates/ Пираты захватили итальянский танкер в Гвинейском заливе] {{ru}}</ref> * [[Germanio]] promesis doni al [[Libio|libiaj]] ribeluloj ĝis 100 milionojn da [[eŭro]]j.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/24/libya/ Германия пообещала ливийским повстанцам 100 миллионов евро] {{ru}}</ref> * Laŭ antaŭaj informoj en referendumo en [[Latvio]] 94,7 % voĉdonitoj subtenis eksigon de la parlamento. En la referenumo partoprenis pli ol 44 % voĉdonantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/24/noseim/ Латвийцы проголосовали за роспуск Сейма] {{ru}}</ref> * Sur la [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj]] en [[Parizo]], [[Francio]], finiĝis la 98-a biciklista konkurso ''[[Tour de France]]'' [tur de frans] ("rondiro de Francio"). == 25-a de julio == * En prizono de la urbo [[Ciudad Juárez]] ([[Meksiko]]) prizonuloj senarmigis gardistojn kaj provis eskapi, sed estis haltigitaj de militistoj kaj policanoj, kio kaŭzis interpafadon. Poste en la prizono estis trovitaj 17 kadavroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/prisonriot/ Во время бунта в мексиканской тюрьме погибли 17 человек] {{ru}}</ref> * La [[Usono|usona]] [[Olimpiko|olimpika]] ĉampiono pri [[libera skiado]] [[Jeret Peterson]] mortigis sin en fora interkrutejo en [[Utaho]]. Li havis 29 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/peterson/ Американский олимпиец покончил с собой в отдаленном ущелье] {{ru}}</ref> * En [[Oslo]] ([[Norvegio]]) okazis amasaj manifestacioj memore al la viktimoj de [[Atakoj en Norvegio (2011)|antaŭnelongaj atakoj]]. Partoprenis ilin ĉirkaŭ 150 mil homoj. Similaj manifestacioj okazis en aliaj urboj de la lando.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/25/oslo/ На улицы Осло вышло 150 тысяч человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Grekio|greka]] reĝisoro [[Miĥalis Kakojannis]]. Li havis 89 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/25/kakogiannis/ Умер режиссер "Грека Зорбы"] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Venezuelo]] [[Hugo Chávez]] deklaris, ke genetika ekspertizo konfirmis, ke homaj restaĵoj konsiderataj de [[Simón Bolívar]] efektive apartenas al tiu nacia heroo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/bolivar/ Экспертиза подтвердила подлинность останков Боливара] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke laŭ plej novaj ĝustaj informoj dum [[Atakoj en Norvegio (2011)|atakoj en Norvegio]] pereis 76 homoj: 8 sekve de eksplodo kaj 68 en la insulo [[Utøya]].<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/07/25/us-norway-count-idUSTRE76O3HO20110725 Norway revises down attack death toll to 76] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141126023648/http://www.reuters.com/article/2011/07/25/us-norway-count-idUSTRE76O3HO20110725 |date=2014-11-26 }} {{en}}</ref> * Je 03:25 ([[moskva tempo]]) en la vilaĝo [[Bilings (vilaĝo)|Bilings]] ([[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]], [[Rusio]]) kraŝis la helikoptero [[Mi-8]] de la flugkompanio [[ĈukotAvia]]. Pereis 3 homoj el 5.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/helicopter/ При крушении Ми-8 на Чукотке погибли три человека] {{ru}}</ref> * Artilerio de [[Irano]] bombardis aŭtonomajn nord-orientajn partojn de [[Irako]], kie loĝas precipe kurdoj. Dum 4 horoj oni pripafadis la urbon [[Sidekan]]. Pereis 2 kaj estis vunditaj 3 irakanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/25/iranq/ Иранские войска нанесли артиллерийский удар по Ираку] {{ru}}</ref> * [[Irano]], [[Irako]] kaj [[Sirio]] subskribis la memorandumon pri konstruado de [[gasokondukilo]]j, laŭ kiuj irana gaso estos liverata al arabaj landoj kaj poste eble en [[Libio]]n kaj [[Eŭropo]]n. Ĝenerala kosto de la projekto estas taksata je 10 miliardojn da [[usonaj dolaroj]]. Konstruado daŭros 3 ĝis 5 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/25/pipeline/ Иран построит газопроводы в Сирию и Ирак] {{ru}}</ref> == 26-a de julio == * La direktoro de la ''Instituto de Robert Koch'', ''Reinhard Burger'' deklaris, ke la [[hemoliza-uremia epidemio de 2011|hemoliza-uremia epidemio]] en [[Germanio]] finiĝis, ĉar ekde la {{daton|4|julio}} ne estis registritaj pliaj kazoj de infektiĝo. Tamen observado pri la stamo [[Escherichia coli O104:H4]] estos daŭrigataj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/beendet/ В ФРГ объявили о завершении эпидемии кишечной инфекции] {{ru}}</ref> * La portempa prezidanto de [[Tunizio]] [[Fouad Mebazaâ]] eldonis la dekreton pri daŭrigo de la [[esceptostato]] por nedifitina tempo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/noend/ Чрезвычайное положение в Тунисе сделали бессрочным] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke ekde la {{daton|22|julio}} en [[Niĝero]] estis arestitaj kelkaj militistoj, suspektataj pri komploto je puĉo kaj murdo de la prezidanto [[Mahamadou Issoufou]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/nocoup/ В Нигере сорвали попытку переворота] {{ru}}</ref> * En [[Maroko]] la aviadilo [[Hercules C-130]], fluginta el [[Ajuno]], trafis monton apud la urbo [[Guelmim]]. 78 homoj pereis, postvivis 3 ĝis 5. Ĝi apartenis al armeo, do plejparto da pereintoj estis militistoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/26/morocoplane/ В авиакатастрофе в Марокко погибли 78 человек] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ la 07:00 horo en restoracio de ''Centro Internacional De Macau'' en [[Makao]] okazis eksplodo, verŝajne de gaso. Vundiĝis almenaŭ 13 homoj.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-07/26/c_131009947.htm 13 injured in suspected gas blast in Macao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130602223839/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-07/26/c_131009947.htm |date=2013-06-02 }} {{en}}</ref> == 27-a de julio == * Jam 64 homoj mortis en 15 subŝtatoj de [[Usono]] pro varmego, inkluzive 21 en [[Filadelfio]] kaj 15 en [[Ĉikago]].<ref>[http://today.msnbc.msn.com/id/43907721/ns/weather/ Deaths tied to heat: 64 people, thousands of cattle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811025512/http://today.msnbc.msn.com/id/43907721/ns/weather/ |date=2011-08-11 }} {{en}}</ref> * [[Kosovo|Kosova]] speciala taĉmento ŝturmis kontrolejojn ''Jarinje'' kaj ''Brnjak'' en la nordo de Kosovo, ĉe la limo kun [[Serbio]]. Antaŭe kontrolis ilin polico el [[Serboj|serbaj]] lokuloj. Vespere amaso de junuloj en maskoj, armitaj per [[brulbotelo]]j atakis kaj plene bruligis la kontrolejojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/28/taci/ Косовский премьер обвинил в нападении на КПП сербские власти] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Svislando|svisa]] [[Hungaroj|hungardevena]] verkistino [[Agota Kristof]]. Ŝi havis 75 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/agota/ Умерла писательница Агота Кристоф] {{ru}}</ref> * La [[Senato de Usono]] unuanime aprobis [[Gary Locke]] kiel usona ambasadoro en [[Ĉinio]] — unua ĉindevena usonano en tiu posteno.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/28/locke/ Сенат утвердил кандидатуру нового посла США в Китае] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke sekve de [[terglito]]j en [[Sud-Koreio]] jam pereis almenaŭ 32 homoj, inkluzive de 13 homoj en la urbo [[Ĉhunĉhon]] kaj 16 en [[Seulo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/rise/ Число жертв оползней в Южной Корее выросло до 32 человек] {{ru}}</ref> * Aŭtoritatoj de [[Nord-Koreio]] proponis al [[Usono]] anstataŭigi interkonsenton pri pafĉesigo je konstanta [[packontrakto]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/kndr/ КНДР потребовала от США мирного договора] {{ru}}</ref> * [[Britio]] ordonis al ĉiuj [[Libio|libiaj]] diplomatoj forlasi la landon. Ili estos anstataŭigitaj de kunlaborantoj de la [[Nacia Transira Konsilio]], kiun Britio agnoskis sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/brits/ Сторонников Каддафи в лондонском посольстве Ливии заменят повстанцами] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Israelo]] [[Ŝimon Peres]] publike alvokis la [[Sirio|sirian]] prezidanton [[Baŝar al-Asad]] demisii.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/27/shimon/ Президент Израиля призвал сирийского коллегу уйти в отставку] {{ru}}</ref> == 28-a de julio == * Vespere [[pirato]]j forlasis la [[Italio|italan]] kargoŝipon ''Rbd Anema e Core'', ostaĝigitan la {{daton|24|julio}}. Neniu el skipanoj estis damaĝinta. Kondiĉoj de liberigo estas nekonataj.<ref>[http://www.ansa.it/web/notizie/rubriche/cronaca/2011/07/29/visualizza_new.html_760990517.html Pirateria: tornata in liberta' nave 'Anema e Core'] {{it}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj komencis novan ofensivon en la regiono Okcidenta Montaro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/28/nalut/ Повстанцы развернули новое наступление на западе Ливии] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Tunizio]] [[Zine El Abidine Ben Ali]] estis kondamnita al 16 jaroj de malliberigo pro korupto kaj friponado pri malmoveblaĵoj. Liaj filino ''ben Ali Nesrin'' kaj bofilo ''Sakr al-Materi'' pro friponado pri malmoveblaĵoj estis kondamnitaj respektive al 8 kaj 16 jaroj de malliberigo. Zine El Abidine Ben Ali malĉeestis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/29/more/ Бывшего президента Туниса приговорили к новому тюремному сроку] {{ru}}</ref> * La komandestro de [[Libio|libiaj]] ribeluloj ''Abdel-Fatah Junis'' estis kaptita kun du liaj helpantoj de la sekurecservo de la [[Nacia Transira Konsilio]] por pridemandi lin pri supozataj interligoj al la reĝimo de [[Muamar Kadafi]]. Tamen murdistoj atakis ilin kaj murdis antaŭ pridemandado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/29/younes/ В Ливии убит командующий войсками повстанцев] {{ru}}</ref> * Reprezentantoj de tribaj unioj de [[Jemeno]] atakis militistan tendaron je 40 km de [[Sanao]]. Militistoj elvokis aviadon. Dekoj da homoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/28/dozens/ При нападении на военный лагерь в Йемене убиты десятки людей] {{ru}}</ref> * La registaro de [[Kipro]] demisiis pro postulo de la prezidanto [[Dimitris Ĥristofias]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/28/cyprus/ Правительство Кипра подало в отставку] {{ru}}</ref> * La speciala enkenkomisiono esplorinta kialojn de la trajna akcidento, okazinta la {{daton|23|julio}} en [[Ĝeĝjango]] ([[Ĉinio]]) konkludis, ke kaŭzis ĝin projektaj eraroj. Fulmo frapis semaforon, kiu ne transŝaltis el verda signalo al tiu ruĝa kaj tio kreis kondiĉojn por karambolo de du samdirektaj trajnoj. 39 homoj pereis, 192 estis vunditaj.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-07/28/c_131014639.htm Flaws in railway signal system lead to fatal collision: railway authorities] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120120170012/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-07/28/c_131014639.htm |date=2012-01-20 }} {{en}}</ref> * La kargoaviadilo [[Boeing 747]] de la flugkompanio [[Asiana Airlines]], fluginta el [[Inĉono]] ([[Sud-Koreio]]) al [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]), kraŝis apud marbordo de Sud-Koreio. Ambaŭ pilotoj pereis. Supozeble kaŭzis tion incendio sur ferdeko.<ref>[http://english.yonhapnews.co.kr/national/2011/07/28/99/0302000000AEN20110728002300315F.HTML (LEAD) Asiana Airlines cargo plane crashes off Jeju] {{en}}</ref> == 29-a de julio == * Eksiĝis estraro de la [[armitaj fortoj]] de [[Turkio]]: ĉefkomandestro kaj estro de la ĝenerala ŝtabo [[Işık Koşaner]] kaj komandestroj de teraj trupoj, aerarmeo kaj ŝiparo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/29/turkey/ Военное руководство Турции в полном составе ушло в отставку] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Hispanio]] [[José Luis Rodríguez Zapatero]] sciigis, ke tutnaciaj balotoj en [[kortesoj]]n okazos ne en [[marto 2012]], sed la {{daton|20|novembro}} [[2011]].<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/29/espana/1311930867.html 20-N: elecciones generales] {{es}}</ref> * La registaro de [[Pollando]] publikigis la finan raporton pri enketo de la cirkonstancaro de la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/29/final/ Польше опубликован доклад о гибели Качиньского] {{ru}}</ref> Tuj post la publikigo eksiĝis la ministro pri defendo [[Bogdan Klich]]. Lin anstataŭos vicministro pri internaj aferoj [[Tomasz Siemoniak]].<ref>[http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,106884,10026834,katastrofy_smolenskiej__NA_ZYWO_.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811003929/http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,106884,10026834,katastrofy_smolenskiej__NA_ZYWO_.html|date=2011-08-11}} Prezentacja raportu komisji Millera dot. katastrofy smoleńskiej [[NA ŻYWO]] {{pl}}</ref> * Je la nokto al la 29-an de julio okazis eksplodo en la karbominejo ''Suĥodolskaja-Vostoĉnaja'' en la urbo [[Suĥodolsk]] ([[Luhanska provinco]], [[Ukrainio]]). Pereis 16, vundiĝis 3 kaj malaperis 9 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/29/found/ Из луганской шахты после взрыва спасли пострадавшего горняка] {{ru}}</ref> == 30-a de julio == * Kvanto da viktimoj d la epidemio de [[ĥolero]] en [[Domingo]] atingis 92.<ref>[http://www.dominicantoday.com/dr/local/2011/7/30/40411/Dominican-authorities-say-92-people-have-died-due-to-cholera Dominican authorities say 92 people have died due to cholera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160310033718/http://www.dominicantoday.com/dr/local/2011/7/30/40411/Dominican-authorities-say-92-people-have-died-due-to-cholera |date=2016-03-10 }} {{en}}</ref> * Preskaŭ 190 mil homoj estis evakuitaj en sendanĝerajn lokojn de la insulo [[Hajnano]] ([[Ĉinio]]) post kiam ĝin atakis la ŝtormo ''Nok-Ten''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/30/china/ Из-за угрозы наводнения в Китае эвакуированы 190 тысяч человек] {{ru}}</ref> * [[NATO]] bombis [[Tripolo (Libio)|Tripolo]]n, inkluzive 3 satelitajn dissendilojn de la [[Libio|libia]] registaro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/30/transmitter/ НАТО нанесло удары по телевизионным передатчикам Каддафи] {{ru}}</ref> * En [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]], komenciĝis la [[84-a SAT-Kongreso 2011]]. Samtage en Kopenhago finiĝis la 96-a Universala Kongreso de Esperanto. == 31-a de julio == * En [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]) finiĝis la [[Ĉampionado pri akvosporto 2011|Ĉampionado pri akvosporto]]. La unuan lokon okupis la teamo de [[Usono]] (32 medaloj, inkluzive 17 oran), la duan — la teamo de Ĉinio (36 medaloj, el kiuj 15 oraj), la trian — la teamo de [[Rusio]] (18 medaloj, el kiuj 8 oraj).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/watersports/ Россияне стали третьими на ЧМ по водным видам спорта] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 01:00 en la [[Moskva (rivero)|rivero Moskva]] ([[Rusio]]) karambolis promena motorboato R 18-81 ''Lastoĉka'' kaj barĝo "Oka-5". Pereis 9 homoj el 16 troviĝintaj en la motorboato.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/drowned/ Затонувший катер подняли со дна Москвы-реки] {{ru}}</ref> * En [[Japanio]] je 03:54 (loka horo) okazis tertremo forta je 6,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia epicentro troviĝis je 18 km sud-oriente de la urbo [[Iŭaki]] ([[gubernio Fukuŝima]]). Informoj pri viktimoj kaj damaĝoj mankas.<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/earthquake-measuring-64-jolts-northeast-japan-tv/ Earthquake measuring 6.4 jolts northeast Japan-TV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810205123/http://www.trust.org/alertnet/news/earthquake-measuring-64-jolts-northeast-japan-tv/ |date=2011-08-10 }} {{en}}</ref> * Matene registaraj trupoj ekŝturms la urbon [[Hamao]] ([[Sirio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/hama/ Сирийские войска начали штурм города Хама] {{ru}}</ref> Jam pereis 45 homoj. Samtempe oni sciigas pri 5 pereintoj dum interpuŝiĝoj apud la urbo [[Dejr az-Zaur]] kaj 3 murditoj kaj kelkdekoj da vunditoj apud la urbo [[Harak]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/flashpoint/ При штурме сирийского города Хама убиты 45 человек] {{ru}}</ref> * En [[Ukrainio]] estis deklarita funebrotago pro pereo de multaj ministoj. Sekve de eksplodo en la karbominejo ''Suĥodolskaja-Vostoĉnaja'' ([[Luhanska provinco]]) pereis 26 kaj vundiĝis 2 ministoj. En la karbominejo honore al Baĵenov en [[Donecka provinco]] falis elminiganta ramo, sekve de kio pereis 11 kaj vundiĝis 4 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/mines/ В результате аварий на украинских шахтах погибли 37 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Germanio|germana]] inventisto [[Heinrich Klein]], kreinto de la fama [[Futbalo|futbala]] ekzercilo [[Torwand]] ({{eo}} ''muro — golejo''). Li havis 92 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/torwand/ В Германии умер изобретатель знаменитого футбольного тренажера] {{ru}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=Jule 2011 |wikinewscat=Julio de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Julio laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 07]] 52qxouct51calm9v63tb3tiw6yuefyn 0 368219 9491482 9486643 2026-10-11T10:38:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491482 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Hale-bopp barv5.jpg|eta|200px|[[Kometo Hale-Bopp]] ([[1997]]) montanta du vostojn<br /> - Voston da plasmo (bluan)<br /> - Voston da polvo (blankan)]] La '''vosto de [[kometo]]''' estas la longa nebula rubando da [[gaso]] kaj da [[polvo]], kiu etendiĝas de la [[kometa kerno]] en malan direkton de [[Suno]] kaj donas al la kometo ĝian aspekton de "vosthava astro". Kometo havas ĝenerale du vostojn, unu da [[jono|jonigita]] [[gaso]] (aŭ [[plasmo]]), la alia da polvo. == Deveno == [[Dosiero:Cometorbit.sk.png|maldekstra|eta|160px|La kometa vosto turniĝas for de Suno]] Kiel la [[hararo (kometo)|hararo]], la vosto konsistiĝas el [[sublimado|sublimataj]] substancoj ([[akvo]], [[karbona dioksido]], [[metanolo]]...) pro la suna varmo kiam la kometo proksimiĝa al Suno, kaj el polveroj kuntrenataj de la gasa ellaso. La sunaj [[radiado]]j [[jono|jonigas]] la gasojn kaj igas ilin lumaj pro [[fluoresko]], dum ke la polveroj brilas per [[reflekto]] de la suna lumo. Kiam la [[kometo]] venas je distanco de ĉirkaŭ 1,5 [[Astronomia unuo|AU]], la [[suna vento]] kaj la la [[premo de radiado]] forblovas gasojn kaj polverojn en malan direkton de Suno. La vosto do ne ĉiam trenas "malantaŭ" la kometo : ĝi etendiĝa "antaŭ" la astro (laŭ ĝia orbita movo) kiam tiu-ĉi malproksimiĝas el Suno. == Tipoj de vosto == Estas du ĉefaj tipoj de kometaj vostoj<ref>[http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/tail.html la Kometa Vosto, el la paĝaro de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811162002/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/tail.html |date=2011-08-11 }} [[David C. Jewitt]] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>. === Vosto de tipo I (aŭ jona vosto) === La gasoj de la [[hararo (kometo)|hararo]], jonigitaj de la suna lumo, estas forpuŝitaj de la [[kampo (magneto)|magneta kampo]] de la [[suna vento]] rekte en direkton for de Suno kun relativa rapideco de ĉirkaŭ 500 km/s Ĉar plej oftaj jonoj en la vosto, CO<sup>+</sup>, difuzas la [[blua]]n lumon, la jona vosto aspektas blua por la homaj okuloj. === Vosto de tipo II (aŭ polva vosto) === La polva vosto komponiĝas el polveroj forblovitaj el la [[hararo (kometo)|hararo]] far de la [[suna vento]]. Reflektante la sunan lumon, ĝi aspektas [[blanko|blanka]] aŭ iomete [[roza]], pli "nebula" ol la jona vosto. Pli malforte forpuŝitaj de la [[premo de radiado]] kaj de la suna vento, La polveroj de la vosto unuope [[orbito|orbitiĝas]] ĉirkaŭ Suno. Ili moviĝas malpli rapide ol la jonoj de la jona vosto. Tio faras, ke la polva vosto estas kurbita laŭ la kometa moviĝo. La plej dikaj polveroj emas resti en la orbita ebeno de la kometo. Tiu parto de de la polva vosto povas fari ŝajnigo, pro [[perspektivo]], de vosto direktiĝanta ''al'' Suno, tiel nomata "''kontraŭvosto''". Vostoj de ambaŭ tipo povas etendiĝi sur longo de ĉirkaŭ 1 [[astronomia unuo]] (150 [[miliono]]j da kilometro). <gallery> Dosiero:Comet 1910 A1.jpg|[[Granda Kometo]] [[C/1910 A1]] ([[1910]]) Dosiero:Hyakutake Color.jpg|Kometo C/1996 B2 (Hyakutake), ([[1996]]) Dosiero:Comet 21P Giacobini-Zinner.jpg|21P/Giacobini–Zinner de [[1997]]) Dosiero:Ikeya-zhang-comet-by-rhemann.png|Kometo Ikeya-Zhang ([[2002]]) </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.astrosurf.com/toussaint/dossiers/cometes/cometes2.htm La vostoj de la kometoj (A.S.C.T Section Astronomie)] * {{fr}} [http://www.solarviews.com/french/comet.htm Enkonduko pri la kometoj (el ''rigardo al Sunsistemo fare de Calvin J. Hamilton'')] * {{fr}} [http://ballz.ababa.net/comets/les-cometes1.htm La kometoj: strukturo kaj komponiĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110912083136/http://ballz.ababa.net/comets/les-cometes1.htm |date=2011-09-12 }} * {{en}} [http://www.wisegeek.com/what-is-a-comet-tail.htm Kio estas kometa vosto ? (wiseGEEK)] * {{en}} [http://lasp.colorado.edu/education/outerplanets/kbos_comets.php La fulma vivo de la kometoj (el ''La Outers Planets'', de la Universitato de Koloradio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120609071058/http://lasp.colorado.edu/education/outerplanets/kbos_comets.php |date=2012-06-09 }} [[Kategorio:Kometoj|Vosto]] 3vb7tkbv3ib5ttzcxsn53hfovnoveac 0 373215 9491376 9220930 2026-10-10T23:56:29Z Heitor100YT 220100 Removido o Mapa e o Antigo Brasão de Verê Fora da Predefinição da Página. 9491376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Verê''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 7.879 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=20 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.prefeituravere.com.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902083516/http://www.prefeituravere.com.br/ |date=2011-09-02 }} * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-25.880833|-52.907778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 8pr0xkw5u5d1k09xe9ewypz065q8bul 0 376723 9491474 9484113 2026-10-11T10:02:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491474 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | nomo = Kokako | koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} | regno2 = bestoj | dosiero = Kōkako.jpg |dosiero larĝo=300px | regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' | filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' | klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' | ordo = [[Paseroformaj birdoj|Paseroformaj]] ''Passeriformes'' | familio = [[Kaleedoj]] ''Callaeidae'' | genro = '''''Callaeas''''' | genro aŭtoritato = [[Johann Reinhold Forster|J.R. Forster]], 1788 | specioj de subdivizio = Specioj | subdivizio2 = *''[[Callaeas cinereus]]'' *''[[Callaeas wilsoni]]'' | sinonimo = }} [[Dosiero:Kokako.jpg|maldekstre|eta|Nordinsula kokako, kapdetalo kun bluaj bridoj.]] '''''Callaeas''''' estas [[genro (biologio)|genro]] de arbaraj [[birdo]]j [[endemio (ekologio)|endemiaj]] en [[Aotearoo]], kiuj [[komunlingva nomo|komunlingve]] nomiĝas '''kaleoj''' (laŭ la [[scienca nomo]]), aŭ '''kokakoj''' (laŭ [[maoria]] ''kōkako''). Ĝi enhavas du speciojn, kiuj estas la [[endanĝerita]] [[norda kaleo]] aŭ norda kokako<ref name=":0">{{Cite web|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-island-kokako-callaeas-wilsoni|title=North Island Kokako Callaeas wilsoni|website=BirdLife International|access-date=23 October 2019}}</ref> kaj la [[draste endanĝerita]] kaj supozate [[formortinta]] [[suda kaleo]] aŭ suda kokako (''Callaeas cinereus'').<ref>{{Cite web|url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/south-island-kokako-callaeas-cinereus|title=South Island Kokako Callaeas cinereus|website=BirdLife International|access-date=23 October 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/kokako/|title=Kōkako|website=Department of Conservation|publisher=New Zealand Government|access-date=23 October 2019}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.terranature.org/kokako.htm|title=New Zealand Ecology - Kokako|website=TerraNature|access-date=2019-10-24}}</ref> Ambaŭ specioj estas ardeze grizaj teraj birdoj kun nigraj vizaĝmaskoj kaj brilkoloraj karnecaj [[karunklo]]j.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.nzbirds.com/birds/kokako.html|title=Kokako|last=Olliver|first=Narena|date=2005|website=New Zealand Birds|access-date=23 October 2019}}</ref> La genro apartenas al la [[familio (biologio)|familio]] de [[Kaleedoj]], kiu enhavas sume 5 speciojn:<ref name=":0" /> du speciojn de kaleoj/kokakoj, du speciojn de [[selkaleoj]]/tiekeoj, kaj la formortintan [[hujo]]n.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Iam ĉiuj tiuj ĉi birdoj estis sufiĉe disvastigitaj tra Aotearoo, sed enkondukitaj [[mamulo]]j kiel [[vulpoposumo]]j, [[ermeno]]j, [[kato]]j kaj [[rato]]j draste malpliigis iliajn populaciojn. Kokakoj, kaj ĝenerale kaleedoj, malbone flugas kaj vivas kaj nestas surtere, kaj pro tio ili suferis pro la enkondukitaj predantoj pli ol multaj aliaj Aotearoaj birdoj.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.forestandbird.org.nz/resources/kokako-crowned-bird-year|title=Kōkako Crowned Bird of the Year|date=31 October 2016|website=Forest & Bird|language=en|access-date=2019-10-24}}</ref> Dum fruaj tempoj de koloniigo de [[Novzelando]] kokakoj nomiĝis "Novzelandaj [[korako]]j". Kaleedoj estas tre malproksime parencaj al korakoj kaj ĝenerale [[korvedoj]], nek ekologie aŭ kondute similas al ili, sed aspektas iom simile de granda distanco.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://nzbirdsonline.org.nz/species/north-island-kokako|title=North Island kokako|website=New Zealand Birds Online|access-date=23 October 2019}}</ref> ==Taksonomio== La genron ''Callaeas'' enkondukis en [[1788]] germana naturalisto [[Johann Reinhold Forster]]. Originale ĝi estis [[monotipa]] kun la sola specio la [[suda kaleo]], kiu restas ĝia [[tipo (biologio)|tipa]] specio.<ref>{{ cite book | last=Forster | first=Johann Reinhold | author-link=Johann Reinhold Forster | year=1788 | title=Enchiridion Historiae Naturali Inserviens | language=Latin | location=Halle, Germany | publisher=Prostat apud Hemmerde et Schwetschke | page=35 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25760759 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Greenway | editor2-first=James C. Jr | year=1962 | title=Check-List of Birds of the World | volume=15 | publisher=Museum of Comparative Zoology | location=Cambridge, Massachusetts | page=157 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485530 }}</ref> La genra nomo devenas de [[antikva greka]] vorto ''kallaia'', kiu estas uzata por karunkloj de [[virkoko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=85 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n85/mode/1up }}</ref> Kokakoj apartenas al [[endemia]] Aotearoa [[familio (biologio)|familio]] [[Kaleedoj]], kiu verŝajne estas restaĵo de la plej fruaj [[paseroformaj birdoj]], kiuj koloniigis Novzelandan insularon. Krom la kokakoj al la sama familio apartenas du specioj de [[tiekeo]]j, kiuj ankaŭ estas [[minacata]]j, kaj la [[formortinta]] [[hujo]].<ref name=":3" /> Ĝi estas tre izolita branĉo de paseroformuloj, kaj ĝia sola konata parenco estas la [[Novzelanda notiomisto]], kiu formas sian propran monotipan genron kaj familion.<ref name="Ewen2006">{{cite journal |last1=Ewen |first1=John G |last2=Flux |first2=Ian |last3=Ericson |first3=Per GP |year=2006 |title=Systematic affinities of two enigmatic New Zealand passerines of high conservation priority, the hihi or stitchbird ''Notiomystis cincta'' and the kokako ''Callaeas cinerea'' |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |pmid=16527495 |issue=1 |pages=281–84 |url=http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc7038000945/Ewen+et+al+Stitchbird+MPEV+2006.pdf |doi=10.1016/j.ympev.2006.01.026 |archive-date=2021-04-19 |access-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419145703/http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc7038000945/Ewen+et+al+Stitchbird+MPEV+2006.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210419145703/http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc7038000945/Ewen+et+al+Stitchbird+MPEV+2006.pdf |date=2021-04-19 }}</ref> == Priskribo == Ambaŭ specioj de kokakoj estas mezgrandaj, 38–40&nbsp;cm longaj, teraj birdoj kun longaj, fortaj kruroj kaj mallongaj flugiloj. Ili havas ardezkoloran [[plumaro]]n kun nigra vizaĝmasko, dikan fortikan nigran [[beko]]n kaj karnecajn [[karunklo]]jn ĉe ambaŭ flankoj de la beko. La karunkloj ĉe junaj birdoj estas pale rozkoloraj, sed dum maturiĝo ekhavas tre brilan koloron: ĉe la [[norda kaleo]] (''Callaeas wilsoni'') ili estas profunde bluaj,<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.tiritirimatangi.org.nz/kokako|title=North Island Kokako|website=Tiritiri Matangi Open Sanctuary|publisher=Supporters of Tiritiri Matangi Inc.|access-date=2019-10-24|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811040838/http://www.tiritirimatangi.org.nz/kokako|url-status=dead}}</ref> kaj ĉe la [[suda kaleo]] brile oranĝkoloraj.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Konduto kaj ekologio == [[Birdokanto|Kanto]] de kokako estas bela, pura, forta signalo simila al [[orgeno]], kiu povas esti aŭdata elde kelkaj kilometroj.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Dum reprodukta sezono la paro kantas [[dueto|duete]] dum proksimume unu horo frumatene.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /> {{J|Norda kaleo}} el malsamaj populacioj de la [[Norda Insulo]] havas distinge malsamajn kantojn. Oni ne povas konfirmi ĉu estas simile kun la [[suda kaleo]], ĉar neniuj ĝiaj travivantaj populacioj estas konataj kaj la specio estas supozata [[formortinta]]. Kokakoj havas mallongajn rondecajn flugilojn,<ref name=":2" /><ref name=":6" /> kaj pro tio ĉi malbone flugas. Kutime ili flugas ne pli ol 100 metrojn.<ref name=":3" /> Anstataŭe, la birdoj kuras kaj saltas de branĉo al branĉo uzante siajn longajn, fortajn krurojn.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /> Ĉar por la birdoj malfacilas longe flugi, ili preferas surgrimpi sur alta arbo (kutime iu el Aotearoaj [[podokarpacoj]] kiel [[Dacrydium cupressinum|rimuo]] aŭ [[Prumnopitys taxifolia|matajo]]) kaj glisas de ĝi.<ref name=":6" /> Ekologie do kokako pli similas al [[mamulo]] kiel [[flugsciuro]] ol al birdo.<ref>{{Cite book|title=Atlas of Amazing Birds|last=Sewell|first=Matt|publisher=Pavilion Books|year=2019|isbn=9781843654629}}</ref> Ĝia [[dieto (biologio)|dieto]] konsistas el [[insektoj]] kaj aliaj [[senvertebrulo]]j, kun signife granda aldono de [[folio]]j, [[filiko|filikaj]] sporaroj, [[frukto]]j kaj [[floro]]j.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> == Rilato kun homoj == Kokakoj estas konataj longe konataj por [[maorioj]] kaj rolas en kelkaj rakontoj de [[maoria mitologio]]. Laŭ unu el la plej konataj mitoj, kokako helpis al [[Māui]] dum lia batalo kontraŭ la suno, alportante al li akvon el siaj karunkloj. Danke, Māui eltiris la krurojn de la birdo, iginte ilin longaj kaj fortaj, por ke kokako pli facile kuru kaj saltu tra la arbaro.<ref name=":1" /> Kokako estas desegnita sur reverso de [[monbileto]] de 50 [[Novzelanda dolaro|Aotearoaj dolaroj]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rbnz.govt.nz/notes-and-coins/notes/banknotes-in-circulation/banknote-features-for-each-denomination/50-dollars|title=$50|website=Reserve Bank of New Zealand|access-date=2019-10-24}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] hsve88lsigazlnozitbvqbwtahi4ysi 0 389720 9491142 8857343 2026-10-10T13:50:17Z Sj1mor 12103 9491142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mara Salvatrucha MS13.jpg|eta|dekstra|Membro de Mara Salvatrucha kun tatuitaj nomoj|300px]] '''Mara Salvatrucha''' (ankaŭ '''MS-13''', '''MS''' aŭ nur '''Mara''') estas nocio, kolekta nomo por multaj krimaj bandoj, kiuj agadas en norda kaj meza Ameriko. Iliaj membroj venas el latina ameriko, ilia originala lando estas [[Salvadoro]]. Mara Salvatrucha estas tre agresema kaj perfortema el inter la krimbandoj. Ilia membronombro estas kalkulita je 50.000 ĝis 100.000. La fondiĝo de Mara Salvatrucha (MS-13) okazis komence de la 1980-aj jaroj en ''Seoul International Park'', ludejo en [[Los Angeles]], kiu situas ĉe angulo de ''San Marino'' kaj ''Irolo Street''. Ĝin fondis infanoj kaj junuloj por protekti la sammembranojn kontraŭ la rivalaj bandoj. Post sukceso de tiu protekta agado, la bando disvastigis sian agadon al pli perfortaj, punendaj agadoj, kiel drog-disvastigo, prirabo, [[ŝtelo]], devigo, [[homkomerco]], [[kontraŭleĝa enmigrado]], [[monlavado]], [[murdo]], [[prostituinigo]], [[mistraktado]], [[kontraŭleĝa komercado]], pagigo por protekto, [[homforkapto]], armil-komercado. Rivalaj bandoj al ĝi estas [[Beltrán-Leyva Cartel]], [[Juarez Cartel]], [[Los Negros]], [[Los Zetas]], [[Sombra Negra]], [[Tijuana Cartel]], [[18th Street Gang]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kriminaleco]] scthesbepzu2w06oh78xyl0yu7zzst8 0 389724 9491144 8938919 2026-10-10T13:50:42Z Sj1mor 12103 9491144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:18th Street gang graffiti.jpg|100px|eta|Murpentraĵo pri ''18th Street Gang'']] '''''18th Street Gang''''' [e:ti:n stri:t geng] (ankaŭ nomata ''Eighteen street'', ''XV3 Gang'', ''Mara18'' aŭ ''BEST'' (''big Eighteen street'')) estas krimbando kun deveno el Latina Ameriko, kiu agadas dise en Ameriko. ĝian membraron oni kalkulas nur en [[Los Angeles]] je 8.000 ĝis 20.000. == Historio == La ''18th Street Gang'' evoluis en la 1960-aj jaroj en polica distrikto Rampart de Los Angeles, en la "18-a strato“. En tiu strato agadis la ''Clanton Street Gang'', kiu kontrolis plimulton de la distrikto. Ĉar tiu bando akceptis nur meksikanojn, junaj neakceptitaj latinoj formis la novan bandon, kiu jam akceptis la hispanparolantajn enmigrintojn el diversaj landoj. Pro la enlanda milito en Salvadoro, multaj junuloj elmigris al Usono kaj aliĝis al tiu bando aŭ al [[Mara Salvatrucha]]. La ''18th Street Gang'' havas malamikan rilaton al [[Bloods and Crips]], sed ĝia plej granda rivalo estas [[Mara Salvatrucha]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Krimorganizaĵoj‎]] lfufl310towv1t3wdk1jsiq5natzfjx 0 393014 9491147 9344364 2026-10-10T13:51:16Z Sj1mor 12103 9491147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''''Roach Guards''''' estis irlanda stratbando en la najbareco de [[Five Points]] de [[Novjorko]] dum la frua [[19-a jarcento]]. Originale formita por protekti la komercistojn de alkoholaĵoj en Five Points, la bando baldaŭ komencis fari rabon kaj murdon. La Roach Guards komencis kontraŭbatali kun rivaloj kaj iamaj membrojn konataj kiel la Mortintaj Kunikloj. La bando komencis malkreski dum la [[1850-aj jaroj]], tute malaperante proksime de la fino de la [[Usona Enlanda Milito]] en 1865. [[Kategorio:Novjorko]] [[Kategorio:Bandoj]] 7g9kgt34jy0pmcxoltiyq3t160hfvsi 0 415902 9491195 8899337 2026-10-10T15:06:21Z Sj1mor 12103 9491195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Amy Adams at NYFF 2013.jpg|eta|Amy Adams, 2013.]] '''Amy Lou ADAMS''' naskiĝis {{naskiĝdato|1974|8|20}} en [[Vicenza]], [[Italio]] estas [[Usono|usona]] [[aktoro|aktorino]]. Ŝi ludis ekde fino de la 1990-aj jaroj en pli ol 30 kinejaj kaj televidaj filmoj, precipe en [[Komedia filmo|komedioj]]. Ŝi atingis konatecon pro la figurigo de senkulpaj-naivaj figuroj en la filmoj ''Junebug'' (2005), ''Enchanted'' (2007) aŭ ''Doubt'' (2008). Adams apartenas al la plej bone pagitaj aktorinoj de [[Holivudo]] kaj estis trifoje nomumita al [[Oskar-premio]]. == Biografio == === Fruaj jaroj, komenco de la kariero === Ŝi naskiĝis en Italio, kiam ŝia patro - iama usona soldato - servis tie. Ŝi plenkreskis kiel meza el sep gefratoj de mormona familio en la provinca [[Castle Rock (Colorado)|Castle Rock]] en usona federacia ŝtato [[Colorado]]. La patro estis aktoro, kiu libertempe verkis teatraĵetojn, kiujn oni prezentis en la familia rondo. Tiel Adams jam konatiĝis kun la aktorado jam en junaĝo. Ŝi vizitis mezlernejon en distrikto [[Douglas County (Colorado)|Douglas County]], poste laboris en "Dinner Theater" ("Tagmanĝa Teatro", amuzejo, kie estas interligita la manĝado kaj la spektado de la aktorado) en [[Denver]], [[Colorado]], same mallongtempe kiel [[manaĝistino]] kaj [[kelnerino]] ĉe la konata usona gastronomia ĉeno ''[[Hooters]]''. Poste ŝi laboris en [[Minnesota]] en ''Chanhassen Dinner Theater'', kie ŝi ludis en muzikalo ''Good News''. Ŝi ricevis la unuan filman rolon en 1999 en la satiro ''Drop Dead Gorgeous'' de reĝisoro [[Michael Patrick Jann]]. Ŝi ludis roleton de kuraĝistino, kun [[Kirsten Dunst]], [[Denise Richards]] kaj [[Kirstie Alley]]. Instigante de Kirstie Alley, ŝi translokiĝis al [[Los Angeles]] kaj post du monatoj jam ricevis rolon en la televida serio ''Manchester Prep''. La serio estis mallongviva kaj ŝi ludis nur en tri epizodoj. === Sukceso kun Spielberg === Post malsukceso de ''Manchester Prep'', Adams akiris roleton en horora komedio de [[Robert Lee King]] ''Psycho Beach Party'' kaj en la 36-minuta filmeto ''The Chromium Hook''. Tion sekvis roletoj En 2002 la artistelekta direktorino Deborah Zane ekatentis je la [[Karismo|karisma]] aktorino. Zane proponis al Steven Spielberg, Amy Adams laborigi en sia filma projekto ''[[Catch Me If You Can (2002)|Catch Me If You Can]]''. La kunlaboro kun Steven Spielberg helpis Adams al trarompo en la filma aktorado kaj igis ŝin konata por vasta kinejvizita publiko. === Persone === Adams havas filinon de aktora kolego [[Darren Le Gallo]], kun kiu formas paron ekde 2002. == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1999 || Drop Dead Gorgeous || Leslie Miller |- | 2000 || Psycho Beach Party || Marvel Ann |- | 2000 || The Chromium Hook || Jill Royaltuber |- | 2001 || Cruel Intentions 2 || Kathryn Merteuil |- | 2002 || The Slaughter Rule || Doreen |- | 2002 || [[Pumpkin]] || Alex |- | 2002 || Serving Sara || Kate |- | 2002 || [[Catch Me If You Can]] || Brenda Strong |- | 2004 || The Last Run || Alexis |- | 2005 || The Wedding Date || Amy Ellis |- | 2005 || Standing Still || Elise |- | 2005 || Junebug || Ashley Johnsten |- | 2005 || Stephen Tobolowsky's Birthday Party || Herself |- | 2006 || Pennies || Charlotte Brown |- | 2006 || Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby || Susan |- | 2006 || Tenacious D in The Pick of Destiny || Gorgeous Woman |- | 2006 || The Ex || Abby March |- | 2007 || Underdog || "Sweet" Polly Purebred |- | 2007 || Enchanted || Princess Giselle |- | 2007 || Charlie Wilson's War || Bonnie Bach |- | 2008 || [[Sunshine Cleaning]] || Rose Lorkowski |- | 2008 || Miss Pettigrew Lives for a Day || Delysia Lafosse |- | 2008 || Doubt || Sister James |- | 2009 || Night at the Museum: Battle of the Smithsonian || Amelia Earhart/Tess |- | 2009 || [[Julie & Julia]] || Julie Powell |- | 2009 || Moonlight Serenade || Chloe |- | 2010 || [[Leap Year]] || Anna Brady |- | 2010 || Love & Distrust || Charlotte Brown |- | 2010 || [[The Fighter]] || Charlene Fleming |- | 2011 || The Muppets || Mary |- | 2012 || On the Road || Jane/Joan Vollmer |- | 2012 || The Master || Peggy Dodd |- | 2012 || Trouble with the Curve || Mickey Lobel |- | 2013 || Man of Steel || Lois Lane |- | 2013 || Her || Amy |- | 2013 || American Hustle || Sydney Prosser |- | 2014 || Lullaby || Emily |- | 2014 || Big Eyes || [[Margaret Keane]] |- | 2016 || Batman v Superman: Dawn of Justice || Lois Lane |- | 2016 || [[Arrival (filmo)]] || Dr. Louise Banks |- | 2016 || Nocturnal Animals || Susan Morrow |- | 2017 || Justice League || Lois Lane |- | 2018 || Vice || Lynne Cheney |- | 2020 || The Woman in the Window || Dr. Anna Fox |- | TBA || Hillbilly Elegy || Bev |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 2000 || That '70s Show || Kat Peterson |- | 2000 || Charmed || Maggie Murphy |- | 2000 || Zoe, Duncan, Jack and Jane || Dinah |- | 2000 || Providence || Becka |- | 2000 || Buffy the Vampire Slayer || Beth Maclay |- | 2001 || Smallville || Jodi Melville |- | 2002 || The West Wing || Cathy |- | 2004 || King of the Hill || Misty / Merilynn / Sunshine |- | 2004 || Dr. Vegas || Alice Doherty |- | 2005−2006 || The Office || Katy |- | 2008, 2014 || Saturday Night Live || Gastiganto |- | 2018 || Sharp Objects || Camille Preaker |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|273224}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} * {{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/04/usona-fraudo-american-hustle-ratoj.html | titolo = Usona fraŭdo (American Hustle): Ratoj regas la mondon | titolo-aldono = | alirdato = 2019-05-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-04-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/78UMWPkTv?url=https://stanobelov.blogspot.com/2019/04/usona-fraudo-american-hustle-ratoj.html | arkivdato = 2019-05-19 | citaĵo = }} ''(pri la filmo "Usona fraŭdo", en kiu ŝi ludis)'' {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adams, Amy}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj dancistoj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj teatruloj‎]] 88laanc111zbn83po09i9v9kxpwth44 0 450077 9491301 8556915 2026-10-10T20:49:17Z Stefangrotz 91903 informkesto 9491301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''István SZEDLACSEK''' [sedlaĉek] estas rumania hungara kemiisto. Li naskiĝis en [[Reghin]] la [[1-an de oktobro]] [[1952]]. ==Biografio== István Szedlacsek diplomitiĝis en [[Bukareŝto]] en 1976 pri kemio, poste pri matematiko en 1982. Li doktoriĝis pri biologio en 1992. De 1976 li laboris en kuracilfabriko, poste en Instituto Pasteur (1979–83); estis scienca esploristo en Scienca Instituto pri Biologio (1983–90). De 1975 li publikas en fakrevuoj (Revista de Fizică şi Chimie, Revue Roumaine de Bio­chemie, Studii şi Cercetări de Bio­chimie, Studii şi Cercetări de Biotehnologie, Biochem Journal, Bio­chemie Inter­nationale; post 1990 a Biomed. Bio­chem Acta, Int. J. Biochem, Methods Enzymol, J. Biol. Chem, Eur J. Bio­chem, J. teor. Biol, Biochem. Biophys. Res. Com.), sciencaj eldonaĵoj (Time-dependent or steady-state control of metabolic systems? Dordrecht, 2000). ==Libro== *Biologie molecu­lară'', kunulaŭtoro (Buk. 2005). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4324/ RMIL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160417011933/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4324/ |date=2016-04-17 }} {{Vivtempo|Szedlacsek, I.}}[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kemiistoj]] bwfqqyu8myy1opjx2i68hvbij5gc0ig 0 469648 9491222 8947770 2026-10-10T16:01:12Z Tirolischleioans 254019 9491222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li instruitis ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj gimnazie kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Vsu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Dinckel,_Johannes Biografio ĉe ADB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] ala10swqesa4m8jqlgqxpvl267fopd7 9491223 9491222 2026-10-10T16:01:45Z Tirolischleioans 254019 9491223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li instruitis ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj gimnazie kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Vsu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Dinckel,_Johannes Biografio ĉe ADB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] drn7kml1p0jp2ldgyyqk0y7ocy4lrd6 9491224 9491223 2026-10-10T16:02:41Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9491224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Vsu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Dinckel,_Johannes Biografio ĉe ADB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] 958czdt9matuwzkwolvfud9r354mn9y 9491225 9491224 2026-10-10T16:03:14Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9491225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Vsu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Dinckel,_Johannes Biografio ĉe ADB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 4lza7e1gpvj5oj9k77gf5t4dkpxd6zi 9491226 9491225 2026-10-10T16:04:36Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9491226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Vsu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] m6u1ours84gizl9symur9hlgzngik0i 9491227 9491226 2026-10-10T16:05:21Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9491227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Usu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] riqxz7ckt2vmcb3crxpq0k49ni715y0 9491228 9491227 2026-10-10T16:06:11Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9491228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui fulgo in scholis Deposito appellatur, oratio, Erfurt 1578 * Epitome Grammaticae Ebraene, Wittenberg 1579 * Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioriborus, Gotha 1582 * Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen, Erfurt 1583 (Übersetzung einer lateinischen Schrift von [[Gilbert Cousin]]) * Calendarium poëticum * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * De Depositione Scholastica, Frankfurt 1607 * Homiliae Catecheticae * De Usu Dialecticos == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] nmb5q1d1951cepnz3yg7d62wxollac9 9491229 9491228 2026-10-10T16:10:07Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9491229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraee Linguae primis instauratioriborus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * De Justino Pezoldo, Erfurtischen Stadt-Physico, Erfurt 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De usu Dialectices'' == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 6wksxnpzvn4wlyv3s2yjadmlyn2pr39 9491231 9491229 2026-10-10T16:12:59Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9491231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraee Linguae primis instauratioriborus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * '' ''De clarissimo et optimo viro domino doktore Iustino Pezoldo medico [...] oratio,'' Erfurto 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De usu Dialectices'' == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 9km3zrv4k108mlu6jhjg50jm0d1qare 9491232 9491231 2026-10-10T16:16:45Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9491232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraee Linguae primis instauratioriborus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * '' ''De clarissimo et optimo viro domino doktore Iustino Pezoldo medico [...] oratio,'' Erfurto 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De uso dialecticae utiles notationes,'' Erfurto 1585 (manlibro) == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] ck8vujpzffwaacjg3y9ho5rcy83cr0t 9491233 9491232 2026-10-10T16:18:16Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9491233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto en Coburg. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin al Coburg por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua coburga paroĥo kun la titolo ''Generalsuperintendent''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioribus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * '' ''De clarissimo et optimo viro domino doktore Iustino Pezoldo medico [...] oratio,'' Erfurto 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De uso dialecticae utiles notationes,'' Erfurto 1585 (manlibro) == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] shw78ddx9ttovo3lb1d81tji3gux9pg 9491236 9491233 2026-10-10T16:21:19Z Tirolischleioans 254019 9491236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg|Koburgo]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto Koburge. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin Koburgon por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua koburga paroĥo kun la titolo ''ĝenerala superintendanto''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko Johann Casimir li vizitadis en la regiono de Coburg multajn preĝejajn komunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la preĝejo Sankta Maŭrico. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioribus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * '' ''De clarissimo et optimo viro domino doktore Iustino Pezoldo medico [...] oratio,'' Erfurto 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De uso dialecticae utiles notationes,'' Erfurto 1585 (manlibro) == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] dx3ayhm9jfhnwlwy8ipfmn2h2eq8vv4 9491237 9491236 2026-10-10T16:22:48Z Tirolischleioans 254019 9491237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Tombslabo de Dinckel, ĉe Sankta Maŭrico en Coburg }} '''Johannes DINCKEL''' (naskiĝinta la [[23-a de junio]] [[1545]] en [[Tröchtelborn]], mortinta la [[24-a de decembro]] [[1601]] en [[Coburg|Koburgo]]) estis germana teologo kaj la unua generalsuperintendanto Koburge. == Vivo == Post frekvento de la lernejo en [[Gotha]], kie li estis instruata ankaŭ fare de [[Cyriacus Lindemann]], li studis ĉe la universitatoj de [[Wittenberg]] kaj [[Erfurto]], kie li magistriĝis en la 1567-a jaro. Li dediĉis sin ĉefe al la lingvo hebrea kaj fariĝis poste kaj instruisto pri logiko ĉe la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazio]] kaj paralele profesoro de la hebrea ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. En la 1580-a jaro li transloĝiĝis al Gotha por deĵori kiel ĉefdiakono kaj [[ernestinum (Gotha)|gimnazie]] kiel lernejestro. Nur tri jarojn poste oni vokis lin Koburgon por esti paroĥestro kaj superintendanto. Poste li estis la unua koburga paroĥo kun la titolo ''ĝenerala superintendanto''. == Graveco == Pro elstaraj konoj de la hebrea Dinckel havis siatempe grandan renomon. Komisiite de la duko [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]] li vizitadis en la regiono de Koburgo multajn eklezikomunumojn kaj edukejojn kaj skribis regularon por bona manaĝerado de urbaj lernejoj. Krome li fondis la bibliotekon ĉe la [[preĝejo Sankta Maŭrico (Koburgo)|preĝejo Sankta Maŭrico]]. == Verkoj (elekto) == * ''De orgine, causis, typo et ceremoniis illius ritus, qui vulgo in scholis depositio appellatur, oratio,'' Erfurto 1578 * ''Epitome grammaticae Ebraee,'' Wittenberg 1579 * ''Oratio de Ebraeae Linguae primis instauratioribus,'' Gotha 1582 * ''Hausknecht oder vom Amt der Diener, wie man die selbigen erwählen soll, auch wie sie sich in ihrem Amte gegen ihre Herren, und wiederum die Herrn gegen ihre Diener verhalten sollen,'' Erfurto 1583 (traduko de latina skribaĵo de [[Gilbert Cousin]]) * ''Calendarium poëticum'' * '' ''De clarissimo et optimo viro domino doktore Iustino Pezoldo medico [...] oratio,'' Erfurto 1583 * ''De depositione scholastica,'' Frankfurt 1607 * ''Homiliae catecheticae'' * ''De uso dialecticae utiles notationes,'' Erfurto 1585 (manlibro) == Literaturo == * Thilo Krieg: ''Das geehrte und gelehrte Coburg''. Coburger Heimatkunde und Heimatgeschichte. Herausgegeben von der Coburger Landesstiftung und dem Coburger Heimatverein, Coburg 1927. * H. A. Erhard: "Dinckel, Johann", en: [[Johann Samuel Ersch]], [[Johann Gottfried Gruber]]: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste''. Sekcio 1, parto 25, p. 227. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Dinckel,_Johannes&oldid=- "Dinckel, Johannes"] - fare de von August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 5 (1877), p. 238 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100108172 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dinckel, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Homoj rilataj al Koburgo]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 5l25rtq8n4sayhvpykdy9qzl7ju3s1y 0 493467 9491178 9310501 2026-10-10T14:21:13Z Sj1mor 12103 9491178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo | nomo = Oranĝerio de Gera | propra nomo = | plia nomo = Kunstsammlung Orangerie Gera | komento pri plia nomo = | nomoj = <!--por subŝablono--> | emblemo = | grandeco de emblemo = | priskribo de emblemo = | bildo = Gera-Orangerie.jpg | bildograndeco = 280px | bildoteksto = Oranĝerio de Gera | latitudo = 50.882875 | longitudo = 12.070314 | regiono-ISO = DE-TH | tersituo = Centra Gera/Gera | zomo = 12 | lando = [[Germanio]] | regiono = [[Turingio]] | urbo = [[Gera]] | kolektoj = pentraĵoj, desegnaĵoj, presaĵoj, skulptaĵoj de la Mezepoko ĝis la nuntempo | verkoj = | verkonombro = {{Unuo|15000}} | surfaco = | arkitekto = [[Gottfried Heinrich Krohne]] | fondinto = Henriko la 8-a de [[Reuß]] | inaŭgurdato = [[1732]] | malfermdato = | fermdato = | vizitantoj = | publika transporto = [[Tramtransporto en Gera|Tramo]] {{kolora kesto|DarkOrange|1|Black}} (haltejo ''Otto Dix'') | adreso = Küchengartenallee nr 4. | posedanto = Kunstsammlung Gera | estro = | url = [https://www.gera.de/tourismus-freizeit-kultur/museen/kunstsammlung-gera-/-orangerie Hejmpaĝo] | speco = | ISIL = }} La '''Oranĝerio de Gera''' (germane: ''Kunstsammlung Orangerie Gera'') estas muzeo en [[Gera]], [[Germanujo]], Küchengartenallee nr 4. == Priskribo == La [[oranĝejo]] konstruitis kiel malfrubaroka duala komplekso en la [[kuireja ĝardeno]] de Gera inter 1729-32 laŭ komisio de la princo Henriko la 8-a de [[Reuß]]. La planojn faris la princa ĉefarkitekto [[Gottfried Heinrich Krohne]]. La fortimpresa meza konstruaĵo kun festosalonego estiĝis en 1748/49. Jam inter 1878 kaj 1919 la Oranĝerio estis en muzea uzo. Hodiaŭ ĝi apartenas, kune kun la ''[[Otto-Dix-domo (Gera)|Otto-Dix-domo]] al la muzearo ''Kunstsammlung Gera''. == Kolektoj == La kolektoj pri pentraĵoj kaj grafikaĵoj konsistas el artaĵoj de la 16-a jarcento ĝis hodiaŭ. La gapkolekto en la norda alo montras elektitajn pecojn de sakrala arto de la Mezepoko kaj verkojn de [[Lucas Cranach la Maljuna|Lucas Cranach la maljuna]] ĝis [[Otto Dix]]. Altvaloraĵoj de ĉi tiu kolekto estas: * Kraftsdorfer-altaro (ĉ. 1470) * altaro de Hirschfeld (ĉ. 1500) de la skulptisto [[Peter Breuer]] * krucumtabulo de Posterstein, kiun pentris Lucas Cranach la maljuna en 1516/17 * verkoj de [[Jan van Kessel]], [[Pieter de Neyn]], [[Frans Hals]] (17-a jarcento) * skoloj de München kaj Düsseldorf (19-a jarcento): i.a. [[Hugo Paul Harrer]], [[Franz von Defregger]], [[Heinrich Bürkel]] Responsante pri la artistaj tradicioj de Eosta [[Turingio]] la muzeo konservas gravajn verkojn de la lokaj pentristoj familioj Reinhold kaj Fischer (el la 19-a jarcento), de la artista rondo ĉirkaŭ Otto Dix ([[Kurt Günther]], Alexander Wolfgang, Erich Drechsler, Paul Neidhardt; [[Hermann Paschold]], Paul Weiser) kiel ankaŭ la postlasitaĵojn de la [[Bauhaus]]-ano [[Kurt Schmidt]], kiu faris por la Bauhaus-scenejo la t.n. ''Mekanikan baleton''. Krome apartenas al la kolektoj volumena grafikaĵaro, kolekto de manpentraĵoj de [[GDR]] kaj - de post la komenco de la 1990-aj jaroj - la kolekto ''Multiple''. La sudan alon oni uzas por specialaj, nedaŭraj ekspozicioj. == Literaturo == * Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 71 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.gera.de/tourismus-freizeit-kultur/museen/kunstsammlung-gera-/-orangerie Hejmpaĝo de la muzeo] * {{Structurae|20083310}} [[Kategorio:Muzeoj en Gera]] [[Kategorio:Muzeoj pri arto|Gera]] [[Kategorio:Oranĝerioj|Gera]] ax316wdyo3hxv03nfxniklra0w3tbtz 0 495598 9491471 9465048 2026-10-11T09:58:03Z Crosstor 3176 /* S */ 9491471 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Debrecen]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Almássy (radiologo)]] * [[Lőrinc Alváry]], [[operkantisto]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Miklós Apáti]], [[predikisto]] * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Bálint Bacsó]], [[kuracisto]] * [[Jenő Bacsó]], profesoro * [[József Bakucz]], poeto * [[Dénes Balázs]], [[geografo]] * [[Klári Balázs]], ŝlagrokantisto * [[Péter Balczó]], operkantisto * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[György Balla]], kuracisto * [[József Balla (kuracisto)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Sándor Balogh (agronomo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Richárd Barabás]], politikisto * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[László Beczner]], [[virologo]] * [[Zoltán Bedő]], [[agronomo]] * [[Imre Beke]], luktisto * [[András Békés]], [[reĝisoro]] * [[István Békés]], [[verkisto]] * [[Itala Békés]], [[aktoro]] * [[Rita Békés]], aktoro * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Márta Belényesi]], historiisto * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Pál Beregszászi Nagy (inĝeniero)]] * [[Dénes Berényi (fizikisto)]] * [[Gabriella Bernáth]], kemiisto * [[Lajos Bertók]], aktoro * [[Ferenc Bihar]], [[ministro]] * [[Sándor Bihari (1947)]], [[pentristo]] * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Károly Boka]], [[violonisto]] * [[Kálmán Boldisár]], juristo * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Ferenc Buda]], [[poeto]] {{Div col end}} == C == * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Endre Csobán]], [[arkivisto]] * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Ádám D. Varga]], aktoro * [[Gergely Dánielfy]], ŝlagrokantisto * [[Csaba Danku]], juristo * [[Sarolta Deczki]], literaturhistoriisto * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Attila Debreczeni]], literaturhistoriisto * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[Sámuel Diószegi]], [[botanikisto]] * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[László Domahidy (pli juna)]], operkantisto * [[Lajos Domokos (urbestro)]] * [[Balázs Dzsudzsák]], futbalisto == E == * [[István Ecsedi]], muzeestro * [[Jenő Egerváry]], [[matematikisto]] * [[Péter Erdei]], korusestro * [[István Erdős]], pupteatristo == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[László F. Földényi]], esteto * [[Éva Fahidi]], komercisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Imre Farkas]], komponisto * '''[[Mihály Fazekas]],''' [[poeto]] * [[Sári Feleki]], aktoro * [[Balázs Fenyvessy]], aktoro * [[Nelly Fésűs]], muzikalkantisto * [[Ádám Friedrich]], [[kornisto]] * [[Sándor Fülöp (pentristo)]] == G == * [[László Gábor (arkitekto)]] * [[Kálmán Gáborjáni Szabó]], pentristo * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], reĝisoro * [[Ádám Gáll]], pentristo * [[Tamás Garay Nagy]], aktoro * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Sári Gencsy]], [[operkantisto]] * [[Pál Gergely (biokemiisto)]] * [[Tibor Tivadar Glant]], biokemiisto * [[Nóra Görbe]], aktoro * [[László Görög]], aktoro * [[Béla Grega]], maŝininĝeniero * [[Gabi Gubás]], aktoro * [[Károly Gulyás]], [[pentristo]], [[bibliotekisto]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Olga Gyarmati]], atleto * [[István Győry]], ĝardenisto == H == * [[László Hadházi]], humuristo * [[Ákos Hadházy]], politikisto * [[József Hajdú]], aktoro * [[Szabolcs Hajdu]], reĝisoro * [[Jenő Haranghy]], grafikisto * [[Irén Harczos]], aktoro * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Havas]], [[mikrobiologo]] * [[Tamás Heller]], aktoro * [[Ica Horváth]], aktoro * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[Zalán Horváth]], [[fizikisto]] == I == * [[Jenő Illés]], reĝisoro == J == * [[Tamás Jakab]], aktoro * [[György János]], [[armea kuracisto]] * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[Barnabás Janka]], aktoro * [[Zsombor Jéger]], aktoro * [[István Jóna]], radiologo * [[Bálint Józsa]], skulptisto * [[Richárd Juha]], skulptisto * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Pál Juhász-Nagy]], [[biologo]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[István Káldor]], venerologo * [[Ferenc Kállay]], [[historiisto]] * [[Tivadar Kanizsa]], akvopilkisto * [[Ernő Kánya]], maŝininĝeniero * [[Boglárka Kapás]], naĝisto * [[Dezső Kapás]], reĝisoro * [[László Karakas]], ministro * [[László Kardos]], literaturhistoriisto * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[György Kárpáti]], kuracisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Tamás Keresztes]], aktoro * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[András Kertész]], [[lingvisto]] * [[Gusztáv Kettesi]], naĝisto * [[Dezső Kiss]], fizikisto * [[Endre Kiss]], filozofo * [[Gergely Máté Kiss]], aktoro * [[György Kiss (juristo)]] * [[Károly Kiss (kemiisto)]] * [[Katalin É. Kiss]], lingvisto * [[Lajos Kiss (lingvisto)]] * [[Lajos Kiss (notario)]] * [[László Kiss (reĝisoro)]] * [[Miklós Kocsár]], [[komponisto]] * [[Tamás Kobzos Kiss]], [[muzikisto]] * [[Ferenc Köles]], aktoro * [[István Kollega Tarsoly]], eldonisto * [[Tibor Koncz]], muzikisto * [[György Konrád]], [[verkisto]] * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[Paula Környey]], aktoro * [[Anni Kőrössi]], operkantisto * [[Lajos Kósa]], ministro * [[Kati Kóti]], aktoro * [[Pál Kovács (skermisto)]] * [[Zsolt Kovács]], aktoro * [[György Kozmann]], inĝeniero * [[Sándor Kubinyi]], pentristo * [[Viktória Kulcsár]], aktoro * [[Ernő Kulcsár Szabó]], literaturhistoriisto * [[Andor Kunda]], novelisto {{Div col end}} == L == * [[Ferenc Ladányi]], aktoro * [[Imre Lakatos (filozofo)]] * [[Csaba László (ministro)]] * [[Paul László]], arkitekto * [[Éva Lehoczky]], operkantisto * [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]] * [[Attila Lénárt]], grafikisto * [[Leó Liebermann]], kemiisto * [[Lajos Lőrincz (juristo)]] * [[Rezső György Lovas]], fizikisto * [[Sámuel Löwinger]], rabeno == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Katalin M. Kiss]], ceramikisto * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Attila Magyar]], aktoro * [[Enikő Magyari]], biologo * [[Imre Magyari (1894)]], violonisto * [[Gyula Magyary-Kossa]], [[farmaciisto]] * [[Lajos Makó]], aktoro * [[László Markó]], [[kemiisto]] * [[György Maróthi]], matematikisto * [[Csaba Martin]], filmreĝisoro * [[Imre Máthé]], botanikisto * [[László Matkó]], prosektoro * '''[[Ferenc Medgyessy]],''' [[skulptisto]] * [[Gyula Medgyessy-Kovács]], pentristo * [[János Mercs]], aktoro * [[Barna Mezey]], juristo * [[György Módy]], muzeologo * [[Ferenc Moldoványi]], reĝisoro * [[József Mórik]], kuracisto {{Div col end}} == N == * [[Béla Nagy (bestkuracisto)]] * [[Ferenc Nagy (akademiano)]], kemiisto * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Katalin Nemes]], pianisto * [[Gábor Németh (aktoro)]] * [[Júlia Nyakó]], aktoro == O == * [[Bálint Ökröss]], [[juristo]] * [[Zsuzsa Oláh]], aktoro * [[Soma Olasz Szabó]], aktoro * [[Mária Ormos]], historiisto * [[Dénes Orosz]], scenaristo == P == * [[István Pálffy (prezentisto)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Péter Pál Pálfy]], matematikisto * [[Pál Pándi]], [[kritikisto]] * [[Lajos Papp (komponisto)]] * [[Lajos Papp (pafisto)]] * [[Ferenc Pataki (aktoro)]] * [[Gábor Pávai Vajna]], kuracisto * [[Béla Pavletits]], aktoro * [[Gyula Pekár]], verkisto kaj politikisto * [[Dénes Perczel]], arkitekto * [[Bence Péter]], pianisto * [[Judit Pinczési]], poeto * [[Imre Pongrácz (aktoro)]] * [[Zoltán Pósa]], literaturisto * [[Ilona Prunyi]], pianisto == R == * [[Jenő Rácz (ministro)]] * [[László Radácsi]], ekonomo * [[Mihály Réthy]], aktoro * [[Bálint Révész]], kalvinana [[episkopo]] * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Ádám Reviczky]], [[politikisto]] * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[László Rózsa]], aktoro * [[Mózes Rubinyi]], lingvisto * [[István Rudas]], aktoro == S == {{Div col|cols = 2}} * [[János Salánki]], biologo * [[Sándor Sallai]], futbalisto * [[Imre Sarkadi]], verkisto * [[Ferenc Schafarzik]], geologo * [[Judit Schell]], aktoro * [[Gábor Sebestyén]], prokuroro * [[Gyula Sebestyén (arkitekto)]] * [[Attila Serfőző]], poeto * [[Sándor Sólymos]], arkitekto * [[Emma Somló]], aktoro * [[István Szabó (historiisto)]] * [[József Szabó (teatrestro)]] * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Máté Szabó (reĝisoro)]] * [[Zoltán Gábor Szabó]], fizikisto-kemiisto * [[Róza Szakáll]], aktoro * [[József Szarvas]], aktoro * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[József Székely (juristo)]] * [[Gábor Székelyhidi]], matematikisto * [[László Székelyhidi (pli juna)]], matematikisto * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szele]], matematikisto * [[Jenő Szigeti]], aktoro * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Sámuel Szilágyi]], kalvinana episkopo * [[Pál Szőnyi]], edukisto * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Ilona Szoyer]], operkantisto * [[Jenő Szűcs]], historiisto * [[Mihály Szűcs]], violonisto {{Div col end}} == T == * [[Nóra Diána Takács]], aktoro * [[András Tállai]], politikisto * [[Edömér Tassonyi]], kuracisto * [[Károly Telepy]], pentristo * [[Réka Tenki]], aktoro * [[Albert Tikos]], pentristo * [[Zsolt Tokaji]], ĉinologo * [[Adolf Tollagi]], aktoro * [[Teri Tordai]], aktoro * [[Imre Törő]], kuracisto * [[Anita Tóth]], aktoro * [[Imre Tóth Bruti]], humuristo * [[Mátyás Tóth]], pupisto * [[Sándor Tóth (zoologo)]] * [[János Tüdős]], [[parlamentano]] * [[József Tumbász]], piedbatboksisto == U == * [[Miklos Udvardy]], kalvinana episkopo * [[József Ujfalussy]], muzikesteto * [[Ede Újházi]], aktoro (pri kiu ankaŭ fama [[supo]] estas nomita) * [[István Uri]], aktoro == V == * [[Eszter Vágó]], arkeologo * [[Szilárd Vágó]], biologo * [[Tibor Vályi-Nagy]], kuracisto * [[József Váradi (negocisto)]] * [[György Várallyay]], agronomo * [[Levente Varga]], arkitekto * [[Jenő Várnai]], aktoro * [[André Vásáry]], kantisto * '''[[Tamás Vásáry]],''' [[pianisto]] kaj [[dirigento]] * [[István Vaskuti]], kanuisto * [[József Vecsei]], [[filozofo]] * [[József Vekerdi]], bibliotekisto * [[Géza Voinovich]], literaturhistoriisto == Z == * [[Péter Závodszky]], fizikisto * [[Kornél Zempléni]], pianisto * [[Andrea Zsadon]], operkantisto * [[Klára Zsindelyné Tüdős]], kostumisto En apudaĵo de Debrecen (Debrecen-Pallagpuszta) naskiĝis: * [[János Dohy]], [[inĝeniero]] pri bestobredado == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Debrecen]] t8h2fm4dd0hudpeww8obtk6ncyzafig 0 504960 9491174 9411778 2026-10-10T14:14:49Z Sj1mor 12103 9491174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Schwerin Bundesgartenschau Kuechengarten 2009-05-24 110.jpg|eta|kuireja ĝardeno en [[Schwerin]] (federacia ĝardenekspozicio 2009)]] '''Kuireja ĝardeno''' estis la iama esprimo por [[utilĝardeno]]. Tie ĝardenisto kultivis [[legomo]]jn kaj [[frukto]]jn por la kuirejo de la senjoria kuirejo. Male al tiu legom-kaj fruktoĝardeno la [[plezurĝardeno]]j servis al ripozo. La kuireja ĝardeno staris en la tradicio de la mezepokaj {{J|monaĥeja ĝardeno}}. == Unuopaj ekzemploj == [[Dosiero:Küchengarten Linden 1805.jpg|eta|mapo pri la kuireja ĝardeno en [[Linden]] 1805]] [[Dosiero:Veitshöchheim Schloss Küchengarten (1).JPG|eta|informtabulo en la kuireja ĝardeno de kastelo [[Veitshöchheim]]]] [[Dosiero:Düsseldorf Benrath - Schlosspark - Küchengarten 07 ies.jpg|eta|kuireja ĝardeno de kastelo [[Benrath]]]] La modelo estis la ''"Potager du Roi"'' (reĝa kuireja ĝardeno ĉe la [[kastelo de Versailles]], kiu estis konstruita en 1678 fare de [[Jean-Baptiste de La Quintinie]]. Laŭ tiu modelo multaj kuirejaj ĝardenoj en la [[Baroko|baroka]] epoko estis same arte konstruitaj kiel la Versajlaj ornampartero kaj ornambedoj. La ''"Quintinie"'' estis unu el la unuaj kiu sukcesis produkti fruktojn ekster la sezonoj. Centoj da figkultivaroj jam portis fruktojn ekde junio. Fragoj estis rikoltataj ekde marto kaj laktuko jam en januaro. <!-- La sekva ĉapitro lingve ne akcepteblas. Esperantaj vortoj kiel Berggarteno kaj "Bergarten fatiĝis" estas nur fuŝaj. == Unuopaj ekzemploj == La kuireja ĝardeno en [[Linden]] el ja jaro 1652 estis planita de [[Georg Wilhelm (Braunschweig-Lüneburg)|Herzog Georg Wilhelm]] kiel plezura kaj kuireja ĝardeno por la rezidejo de la [[Velfoj|velfaj]] senjoroj de la [[princlando Calenberg]] en la [[Hanovro|hanovra]] kastelo [[Leineschloss]]. La funkcion de plezur-kaj utilĝardeno ĝi havis ĝis la fino de la [[Reĝlando Hanovro]] en la jaro 1866. La [[Berggarteno]] (montĝardeno) en [[Herrenhausen]] estis konstruata de [[Johann Friedrich (Braunschweig-Calenberg)|duko Johann Friedrich]] en la jaro 1666 kiel kuireja ĝardeno. Ekde la jaro 1750 la kuireja ĝardeno en Linden transprenis tiun funkcion kaj la „Bergarten fatiĝis [[botanika ĝardeno]]. La kuireja ĝardeno en [[Gera]] ekestis en la 17a jarcento por prizorgi la [[kastelo Osterstein (Gera)|kastelon Osterstein]], kiu tiam estis la rezidejo de la [[Reuß-Gera|princdomo Reuß pli juna linio]]. Ĝi estis transformita por la [[Germana Federacia ĝardenekspozico 2007]] en baroka plezurĝardeno. La kuiraja ĝardeno en [[Schwerin]] estis la legom- kaj fruktĝardeno de la [[kastelo Schwerin]]. Ĝi estis unu el sep ĝardenoj de la Er war einer der sieben Gärten der [[Germana Federacia ĝardenekspozico 2009]]. La Bavaria kasteladministracio rearanĝis ekde ĉ. la jaro 1990 la histrian kuirejan ĝardenon de [[kastelo Veitshöchheim]]. Hodiaŭ ĝi estas „verda arkivo" de malnovaj kulturvarioj de fruktoj kaj legomoj, kaj ankaŭ [[spicherbo]]j kaj [[kuracherbo]]j. oni trovas tie [[artiŝoko]]j, [[melongeno]]j, [[melono]]j, [[papavo]], [[montio]] kaj [[oficina hisopo]] ankaŭ la maloftaj pomkultivaroj [[Goldparmäne]], [[Gewürzluiken]], [[Champagnerrenette]] kaj [[Gelber Bellefleur|Gelben Bellefleur]]. En 2012 la kuireja ĝardeno en la parko [[Fürst-Pückler-Park Bad Muskau]] estis reinstalata. Akvobasenoj, termomuroj kaj [[forcejo]]j estis rekonstruataj, same la plantdomo por ananasoj kun fumkanaloj por varmigi la vitrodomon. --> == Literaturo == * Wilfried Dahlke und Jonny Peter, Der Königliche Küchengarten in Linden, Quartier-Reihe "Lindener Geschichtsblätter", Hannover 2004, ISSN 1614-0664 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kuechengarten.net/index.php la retejo "Küchengarten"] ({{de}}) * [http://www.linden-entdecken.de/impressionen/kuechengarten.htm Geschichte des Küchengartens in Hannover-Linden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120626155216/http://www.linden-entdecken.de/impressionen/kuechengarten.htm |date=2012-06-26 }} ({{de}}) * Julia Ricker: [http://www.monumente-online.de/13/05/leitartikel/Historische_Kuechengaerten.php Erdbeeren im März. Die Wiedergeburt historischer Küchengärten], en la retejo "Monumente Online" de majo 2013 ({{de}}) [[Kategorio:Ĝardentipoj]] [[Kategorio:Ĝardenoj]] rni13g66nphstnzpsn6hzjh0mshs5cu 0 508880 9491433 9405162 2026-10-11T07:20:34Z Crosstor 3176 9491433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla Szántó''' [bEla sAntO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Szántó Béla Lőb''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], komisaro, [[oficisto]], [[diplomato]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber''. Liaj konataj fratoj estis [[Rezső Szántó]], [[Gizella Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]]. [[Dosiero:Hungarian Government 1919.jpg|eta|<center> Béla Szántó estas videbla dekstre en la antaŭlasta vico inter la komisaroj]] Béla Szántó [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788] naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1881]] en [[Homokkomárom]]. Li mortis la {{daton|1|junio}} [[1951]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Szántó devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li frekventis [[lernejo]]jn en [[Nagykanizsa]] kaj en la sama [[urbo]] li eklaboris kiel oficisto en [[1900]]. En la sekva jaro li translokiĝis al Budapeŝto, kie li post jaroj aliĝis al la [[socialdemokrato]]j. En [[1906]] li partoprenis en fondo de oficista [[asocio]]. En [[1911]] li edziĝis. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li partoprenis en fondo de [[komunista partio]]. En la frua [[1919]] li estis arestita, sed dum [[Hungara Sovetrespubliko]] li tuj liberiĝis kaj li estis komisaro (komprenu ministro) pri defendo. Post falo de la [[Soveto]] li rifuĝis al [[Vieno]], poste al [[Berlino]], fine al [[Soveta Rusio]]. Precipe li gvidis [[biblioteko]]n en [[Moskvo]]. Post la [[2-a mondmilito]] li hejmenvenis kaj li ricevis diplomatiajn taskojn. == Liaj kontribuaĵoj (elekto) == * ''A magyar munkásmozgalom 1914-ig'' (La hungara laborista movado ĝis [[1914]]), (1947) * ''Szántó Béla tanulmánya az első világháború előtti magyarországi ellenzéki szociáldemokrata irányzatokról'' (1962) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016163759/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm |date=2019-10-16 }} * [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0833.html hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szanto, Bela}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1919]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] kjyi5b5zkx8avftpwuq7pq507didsht 9491434 9491433 2026-10-11T07:23:01Z Crosstor 3176 9491434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Béla Szántó''' [bEla sAntO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete '''Szántó Béla Lőb''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], komisaro, [[oficisto]], [[diplomato]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber''. Liaj konataj fratoj estis [[Rezső Szántó]], [[Gizella Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]]. Béla Szántó [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788] naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1881]] en [[Homokkomárom]]. Li mortis la {{daton|1|junio}} [[1951]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Béla Szántó devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li frekventis [[lernejo]]jn en [[Nagykanizsa]] kaj en la sama [[urbo]] li eklaboris kiel oficisto en [[1900]]. En la sekva jaro li translokiĝis al Budapeŝto, kie li post jaroj aliĝis al la [[socialdemokrato]]j. En [[1906]] li partoprenis en fondo de oficista [[asocio]]. En [[1911]] li edziĝis. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li partoprenis en fondo de [[komunista partio]]. En la frua [[1919]] li estis arestita, sed dum [[Hungara Sovetrespubliko]] li tuj liberiĝis kaj li estis komisaro (komprenu ministro) pri defendo. Post falo de la [[Soveto]] li rifuĝis al [[Vieno]], poste al [[Berlino]], fine al [[Soveta Rusio]]. Precipe li gvidis [[biblioteko]]n en [[Moskvo]]. Post la [[2-a mondmilito]] li hejmenvenis kaj li ricevis diplomatiajn taskojn. == Liaj kontribuaĵoj (elekto) == * ''A magyar munkásmozgalom 1914-ig'' (La hungara laborista movado ĝis [[1914]]), (1947) * ''Szántó Béla tanulmánya az első világháború előtti magyarországi ellenzéki szociáldemokrata irányzatokról'' (1962) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016163759/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/14496.htm |date=2019-10-16 }} * [http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=788 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0833.html hungarlingva biografio] [[Dosiero:Hungarian Government 1919.jpg|eta|maldekstre|<center>Béla Szántó estas videbla dekstre en la antaŭlasta vico inter la komisaroj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szanto, Bela}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1919]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] 17flnahvuncbb1j990s9ae840pvdsq1 0 509554 9491234 9491063 2026-10-10T16:19:55Z Tirolischleioans 254019 /* Lernintoj (elekto) */ 9491234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lernejo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |priskribo de bildo= |regiono-ISO = DE-TH | situo sur mapo = Gotha |zomo=13 }} '''Ernestinum''' (germane: ''Gymnasium Ernestinum Gotha'') estas humanisma-naturscienca [[gimnazio]] en [[Gotha]] (Germanujo, Bergallee 8) kiu estiĝis en la jaro 1859-a per la kunfandiĝo de ''Gymnasium illustre'' kaj ''Duka nehumanisma gimnazio''. == Evoluoj de la gimnazio == === Disde la komencoj ĝis la mezo de la 17-a jarcento === La plej malnova antaŭula lernejo estas la en 1291 unue menciita latina lernejo de ĉe la paroĥa kirko Sankta Mario. La 21.12.1524 [[Friedrich Myconius]] fondis en la klostro de la [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana monakejo]] lernejon. Per la influo de [[Reformacio]] kaj enhavo kaj formo de instruado nove orientigitis ĉ. la jaro 1550 fare de [[Cyriacus Lindemann]]. Li taksis aparte grava la mastradon de la gramatiko de la [[latina lingvo]] kaj la bonan interpretadon de romiaj verkistoj. Tiukuntekste enkondukitis la nova fako ''deklamado''. Li krome kontrolis la diligentecon de lernantoj dum ellaboro de skribitaĵoj. Ekster tiuj aspektoj Lindemann famiĝis ankaŭ pro sia humana traktado de lernantoj, je granda diferenco al sia antaŭulo Pankratius Sussenbach (1540–1562). Ĉirkaŭ la jaro 1600 la gimnazio ricevis la ornaman epiteton ''illustre'' fare de lia duka moŝto Johann Casimir de [[Saksio-Koburgo]]. Tiam rektoris [[Andreas Wilke]] (1592–1631). Li konsiderinde plievoluigis la lernejon. Li zorgis pri la plinombrigo de instruistoj kaj pligrandigis la konstruaĵon. Samtempe li flegis kontaktojn kun elstaraj profesoroj kaj scienculoj el tuta Germanlando. === Florego de la gimnazio === [[Dosiero:Reyher.jpg|eta|La 12-a lernejestro Andreas Reyher en la rondo de familianoj]] [[Dosiero:ZeugnisFrancke.jpg|eta|Notatestila listo ''Selecta'', 1677; en la plej malsoba linio videblas la notoj por [[August Hermann Francke]].]] En la 17-a jarcento subtenadis la gimnazion duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Li ofertis al filoj de persekutitaj luteranoj el Hungario, Silezio, Pollando, Rusio kaj Skandinavio azilon. Post la nomumo de [[Andreas Reyher]] (1641–1673) je direktoreco estis ordonita la ĝenerala lernejfrekventodevo por ĉiuj infanoj ene de la Duklando Gotha estantaj inter la aĝo de 5 kaj 12. Li reformis la lernejan sistemon de Gotha laŭ la ideoj de Wolfgang Ratke. Komenciĝis la lernejestreco de Reyher per la skizo de nova lernejregularo sub la titolo ''Special- und sonderbahrer Bericht, Wie (...) Knaben und Mägdlein (...) unterrichtet werden können und sollen'' (1642). Reyher sukcese realigis enhavajn ŝanĝojn, kiuj famigis lin ankaŭ ekstere de la landlimoj. Per la enkonduko de ''Selecta'' iĝis pligrandigo de la klasoj kaj plibuntigo de la fakaro. Unue oni instruis ankaŭ en la germana lingvo. Matematiko, poetiko kaj historio venis kiel novaj fakoj. Por preparado al la universitata vivo la lernantoj ricevis instruadon en la fakoj retoriko, logiko, etiko, matematiko, metafiziko kaj sferiko. Gravis en la 18-a jarcento en la Duklando Saksio-Gotha-Altenburg la ideoj de [[raciismo]]. Novan subtenadfazon la gimnazio ĝuis sub la regado de duko Ernesto la 2-a kies afero de koro estas la ekzisto de bonaj lernejoj en sia teritorio. Lia moto estis ke kleraj subigitoj ĉie ajn estus bona antaŭkondiĉo por ekonomia kaj politika stabileco de la lando. Tiam rektoriĝis [[Johann Gottfried Geißler]] (1768–1779). Sub lia estrado venis koncepto, kiu malpligrandigis la kvoton de horoj en malnovaj lingvoj en favoro de natursciencaj fakoj, de la lingvoj franca kaj angla, de literaturo. Por doni pli da libera tempo al la lernantoj la maksimuma instruado antaŭtagmeze estis restriktita je 4, posttagmeze je 3 horoj. Li ankaŭ realigis la principon ke instruistoj instruu nur en fakoj por kiuj ili havis la necesan kvalifikon. Krome li skribigis fiksitajn horar- kaj instruplanojn. Elirpunkto por tiaj ŝanĝoj estis lia verko ''Unvorgreifliche Gedanken, wie die Einrichtung des gymnasii illustris Gothani einigermaßen könnte verbessert werden'' (de la 1.11.1768). Sub [[Friedrich Andreas Stroth]] kaj [[Friedrich Wilhelm Döring]] tiaj ideoj pluevoluis. La tiam aktivaj instruistoj [[Johann Georg August Galletti]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], [[Friedrich von Schlichtegroll]], [[Johann Kaspar Friedrich Manso]] kaj [[Friedrich Jacobs]] famiĝis per alta grado de kompetenco kaj konscieco pri siaj devoj. Liaj nomoj porĉiamiĝis kiel modelaj fakuloj kaj verkistoj. === Fondo kaj evoluo de Gimnazio Ernestinum ĝis 1945 === [[Dosiero:Ernestinum Gotha 16.Jhd.jpg|eta|Bildo de la gimnazio el la 19-a jarcento]] En la jaroj 1837/38 faritis en Berg-aleo modernega lernejo [[klasikismo|klasikisma]]. Post mallonga iomete malbona estrado inter 1833-41 (sub la kortega ĉefpredikisto [[Eduard Adolf Jacobi]] kaj [[Gottfried Seebode]]) zorgis pri refortiĝo de la gimnazio [[Valentin Rost]] (1841–1859). Li devis toleri konkurencan lernejon, la ''Duka nehumanisma gimnazio - Herzogliches Realgymnasium'', fondita fare de burĝoj el Gotha. Ĝi tute orientiĝis pri modernaj matematikaj/natursciencaj programoj. Ankaŭ kemio, fiziko kaj mineralogio instruitis. La modernaj lingvoj franca kaj angla supervenkis la latinan. En la 12.4.1859 la du gimnazioj unuiĝis kaj nomitis ''Gymnasium Ernestinum Gothae'' omaĝe al duko Ernesto la 1-a. La nova lernejestro [[Joachim Marquardt]] (1859–1882) kontrolis konsekvencan sekvon de la lernejaj reguloj, tamen sen troa dureco. Ankaŭ antaŭ la instruistaro li estis samtempe severa kaj amika. Li engaĝiĝis pri plibonigo de la infrastrukturo. Sub lia estrado la lernejo ricevis alkonstruaĵon, aŭlon, novajn bibliotekajn ejojn kaj sporthalon. La instruado sekvis kanonon unuecan. Ekde la 8-a klasŝtupo iĝis disdivido en humanismajn kaj nehumanismajn klasojn. La posteulo de Marquardt estis [[Albert von Bamberg]] (1883–1910), kiu spronis ambaŭ flankojn de instruado, do kaj la humanismajn fakojn kaj la natursciencajn. Sub la nova lernejestro Ludwig Mackensen (1910–1914) la unuaj knabinoj estiĝis lernejanoj. Heinrich Anz (1914–1935) devis dum deĵortranspreno mastri la eksplodon de la [[Unua mondmilito]]. Ankaŭ dum la sekvintaj jaroj de [[Vajmara Respubliko]] oni ŝuldas dankon al Anz ke la humanisma gimnazio daŭre rajtis ekzisti. Dum la tempo de [[nacisocialismo]] la lerneja vivo estis malfacilitiga pro la agadoj de [[Hitlera Junularo]], nelibervola demisio de instruistoj, oftaj naziaj solemnaĵoj, rekrutado de lernantoj. Tamen Otto Küttler (1938–1945) engaĝiĝis por la kontinuigo de la lerneja vivo. Sub li estis aranĝitaj teatraĵoj, prelegoj, sporteventoj. Dum la [[Dua mondmilito]] la gimnazia biblioteko translokitis al [[Kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]]. Ĝi restas ĝis hodiaŭ tie estante parto de la Esploradbiblioteko Erfurt/Gotha. === La gimnazio dum la tempo de GDR === Post la milito la instruistaro dissolvitis kaj novaj socialismaj klerigkonceptoj enkondukitis. Sekve la humanisma branĉo ne plu havis lokon. En 1965 la Politeknika supera lernejo (POS) eknomitis por [[Albert Schweitzer]]. === Evoluoj ekde 1991 === Post la [[germana reunuiĝo]] oni refondis la ''Gimnazion Ernestinum'' en la 1.11.1991. En 1993 okazis la unuaj abiturientaj ekzamenoj post 48 jaroj. Hodiaŭ zorgas ĉ. 40 instruistoj por la klerigo de ĉ. 440 lernantoj. == Eksterlernejaj agadoj == * Partopreno ĉe "olimpikaj" konkursoj pri matematiko, kemio kaj fiziko * Partopreno ĉe ''Jugend trainiert für Olympia'' * Ĝemeliĝo kun lernejoj en [[Benevento]] kaj en [[Ukrainio]] * Partopreno ĉe koncertoj de la Infana koruso de Gotha * Ekspozicioj de artaĵoj el interesrondetoj en la urbo kaj surkastele == Kooperacio kun aliaj institutoj == * Reklamsemajno por lernantoj de la 4-a klasŝtupo bazlerneja * Kunaj kursoj de plialtigita nivelo (klasŝtupoj 11/12) kune kun la Arnoldi-gimnazio * Staĝoj por studantoj de instruado de diversaj turingiaj universitatoj * Trejnadlokoj por finstudintoj de ĉe la [[Universitato de Erfurto]] == Instruintoj (elekto) == {{div col|2}} * [[Andreas Reyher]], lernejestro de 1641 ĝis 1673 * [[Andreas Wilke]], lernejestro de 1592 ĝis 1631 * [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro de 1562 ĝis 1568 * Eduard Heinrich Albert de Bamberg, lernejestro de 1883 ĝis 1910 * [[Eduard Wilhelm Sievers]], lernejestro de 1882 ĝis 1883 * [[Friedrich August Ukert]], [[inspektoro]] ekde 1808 * [[Friedrich Jacobs]], 1785 ĝis 1807 * [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], de 1808 * [[Georg Heß]], direktoro helpa de 1637 ĝis 1673 * [[Gustav Meyer]], filologio (ĉ. 1872) * [[Johann Elias Reichardt]], teologio (de 1695) * [[Johann Friedrich Hennicke]], filologio (de ĉ. 1792) * [[Johann Georg August Galletti]], de 1783 ĝis 1819 * [[Johann Gottfried Geißler]], de 1768 ĝis 1779 * [[Johann Heinrich Traugott Müller]], de 1836 (matematiko) * [[Johann Heinrich Voigt]], matematiko, de 1775 * [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], de 1783 ĝis 1790 * [[Johann Paul Hebenstreit]] (1660-1718), teologo * [[Johann Weitz]], lernejestro de 1631 ĝis 1640 * [[Kurd Laßwitz]], de 1876 ĝis 1910 * [[Otto Schneider]], de 1842 ĝis 1859 * [[Philipp Heinrich Welcker]], de 1816 * [[Rudolf Ehwald]], de 1871 ĝis 1911 * [[Wilhelm Liebenam]], de 1899 ĝis 1918 * [[Wilhelm Pabst]], de 1891 (natursciencoj) {{div col end}} ==Lernintoj (elekto)== {{div col|-2}} * [[Adolf Bube]], poeto kaj arkivisto * [[Andreas Heinrich Wiegandt]] * [[Andreas Wiß]], ĝis 1806 (poeto) * [[Arthur Schopenhauer]], 1807 (filozofo) * [[August Beck]] * [[August Hermann Francke]], 1676/77 * [[Carl Anton Bretschneider]], ĝis 1826 * [[Christian Behrens]], ĝis 1870 * [[Christian Ludwig Brehm]], ĝis 1808 * [[Erich Lasswitz]], ĝis 1900 * [[Ernst Anding]], 1870-aj jaroj (astronomo) * [[Ernst Behm]], ĝis 1849 * [[Friedrich Albrecht Augusti]] * [[Friedrich Christian Kries]], fiziko (de 1789) * [[Friedrich von Schlichtegroll]], instruisto de 1787 * [[Hans Dominik]], ĝis 1893 (inĝeniero) * [[Johann Eusebius Schmidt]], inter 1682 kaj 1688 * [[Johann Friedrich Blumenbach]], ĝis 1769 * [[Johann Friedrich Nolte]], ĝis 1713 (filologo) * [[Johann Jacob Syrbius]], * [[Johann Salomon Hattenbach]], ĝis 1669 * [[Johannes Dinckel]], 1580-82 (direktoro) * [[Julius Kaerst]], de 1869 ĝis 1874 * [[Karl August Friedrich Samwer]], * [[Karl Ernst Georges]], instruisto 1839-56 * [[Martin Christian Goeldelius]], ĝis 1684 * [[Otto Liebetrau]], ĝis 1874 * [[Paul Stegmüller]], ĝis 1869 * [[Walter Ortlepp]], ĝis 1918 * [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], ĝis 1676 {{div col end}} == Literaturo == * Max Schneider: ''Die Abiturienten des Gymnasium Illustre zu Gotha aus M. Andreas Reyhers und Georg Hessens Rektorat von 1653–1694'', Engelhard-Reyher, 1911 * Heinrich Anz (eld.): Gotha und sein Gymnasium. Bausteine zur Geistesgeschichte einer deutschen Residenz. Zur 400 - Jahrfeier des Gymnasium Ernestinum, Verlag [[F. A. Perthes (eldonejo)|Friedrich Andreas Perthes AG.]], Gotha/Stuttgart 1924 * Gymnasium Ernestinum: Jahresheft ... * Christoph Köhler k.a. [red.]: Festschrift zum 475-jährigen Schuljubiläum des Gymnasium Ernestinum Gotha 1524–1999, Gotha, 1999 * Christoph Köhler: Herzog Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772–1804) zum 200. Todestag, Gotha, Ernestinum, N.F. 137.2004, S. 1061–1066 * Jekaterina Vogel: Andreas Reyher 1601–1673, Gotha [1990] * Sascha Salatowsky (eld.): Gotha macht Schule. Bildung von Luther bis Francke [=Veröffentlichungen der Forschungsbibliothek Gotha, 49]. Gotha 2012 * Mitteldeutscher Kulturrat Bonn (eld.): Gymnasien Thüringens (Band 3), Kammwegverlag, Troisdorf 1972 * [[Christian Ferdinand Schulze]]: Geschichte des Gymnasiums zu Gotha, Justus Perthes, Gotha, 1824 [http://books.google.de/books?id=I7JLAAAAcAAJ] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ernestinum-gotha.de/ Hejmpaĝo de la gimnazio] * [http://www.tlz.de/startseite/detail/-/specific/Sanierungsstau-am-Gymnasium-Ernestinum-Gotha-Der-Elternsprecher-im-Interview-1952376977 Gazetartikolo pri restaŭradlaboroj lamantaj aktuale]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141130205652/http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf |date=2014-11-30 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gotha]] [[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]] tbfw9qossyijd8fdwlzfg61u36gcmlr 0 521572 9491429 9316717 2026-10-11T07:15:00Z Sj1mor 12103 9491429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Varholaj Supersteluloj''', aŭ en angla ''Warhol superstars'', estis stereotipa [[societo|socia grupeto]] de [[Novjorko|novjorkaj]] famuloj inventita de [[Andy Warhol]] dum la 1960-aj kaj komencaj 1970-aj jaroj. Tiuj fametuloj aperis en artaĵoj de Warhol kaj akompanis lin en lia socia vivo. Ili estis ekzemploj de la fama moto de Warho "En la estonteco ĉiu estos fama pro dekkvin minutoj." Warhol simple filmis ilin, kaj deklaris ilin "supersteluloj".<ref>{{cite journal |url=http://books.google.co.uk/books?id=ROECAAAAMBAJ&pg=PA82&dq=Warhol+Superstar#v=onepage&q=Warhol%20Superstar&f=false |title=New York Magazine, Vol. 29, No. 18, "Her Revolution"|date=6a de Majo 1996|page=83|author=David Denby|publisher=New York Media, LLC|accessdate=2011-02-19 }}</ref> ==Historio== [[Dosiero:Ultra Violet by David Shankbone.jpg|eta|dekstra|[[Ultra Violet (Isabelle Collin Dufresne)]]]] La unua agnoskita superstelulo estis [[Baby Jane Holzer]], kiun Warhol aperigis en multaj de siaj komencaj filmeksperimentoj. La supersteluloj helpis Warhol generi reklamadon dum Warhol havigis famon kaj atentigon ŝanĝe. La filozofio de Warhol pri [[arto]] kaj [[famulo|famuleco]] venis en vojo kiu imitis la stilon de studioj de [[Holivudo]] je ties epoko de la [[1940aj jaroj|1940aj]] kaj [[1950aj jaroj]]. Inter plej bone konataj supersteluloj de Warhol estis [[Edie Sedgwick]]. Sedgwick kaj Warhol iĝis tre proksimaj dum 1965 sed ties rilato finis subite komence de la venonta jaro. Warhol plue asocios al homoj kiaj [[Viva (aktorino)|Viva]], [[Candy Darling]], [[Ultra Violet (Isabelle Collin Dufresne)|Ultra Violet]], [[Nico (kantistino)]] kaj [[Susan Bottomly|International Velvet]]. La ejo de Warhol nome '[[The Factory]]’ gastigis plej el liaj supersteluloj kaj, dum liaj eksperimentoj en filmoj, pluis li iĝis pli interesata en [[bohemiism|bohemiaj]] stravaganculoj allogitaj al la studio. Kelkaj el plej gravaj supersteluloj aperis en la periodo de la unua Factory (konata kiel 'Silver Factory' (arĝenta [[faktorio]]) ĉar oni aplikis arĝentkoloran aluminifolion al la muroj kaj plafonoj) kiaj [[Paul America]], [[Ondine (aktoro)|Ondine]], [[Taylor Mead]], [[Mary Woronov]], [[Eric Emerson]], [[Gerard Malanga]], [[Billy Name]], [[Brigid Berlin]] kaj Sappheo. En la lastaj filmoj, faritaj kiel kunlaborado kun [[Paul Morrissey]], Warhol aliris al novaj supersteluloj kiaj [[Joe Dallesandro]], [[Penny Arcade (performancisto)|Penny Arcade]], [[Andrea Feldman]], Jane Forth, [[Geraldine Smith (aktorino)|Geraldine Smith]], Luke Wienecke kaj [[Sylvia Miles]]. Dum tiu periodo Warhol disvolvigis pligrandiĝantan fascinadon al [[transvirino]]j kaj [[reĝinjo]]j, kaj suprenigis [[Candy Darling]], [[Holly Woodlawn]] kaj [[Jackie Curtis]] al superstelula statuso. Warhol ege malpliigis sian publikan atingeblon post pafado kontraŭ li fare de [[Valerie Solanas]] en 1968. La epoko de Varholaj Supersteluloj tuj foriris. ==Filmoj== ''[[Chelsea Girls]]'' (filmo pri la vivo inter tiuj supersteluloj ĉe la Hotelo Chelsea) estis la nura filmo kiu atingis sukceson inter la limoj de arta [[Novjorko]]. ==List of Warhol superstars== [[Dosiero:Billy Name (Plants) by David Shankbone.jpg|eta|[[Billy Name]]]] [[Dosiero:Mary Woronov by David Shankbone.jpg|eta|[[Mary Woronov]]]] *[[Paul America]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.warholstars.org/indfoto/iamerica.html|titolo=Paul America|alirdato=2011-02-19|eldoninto=www.warholstars.org}}</ref> *[[Benedetta Barzini]] *[[Richard Bernstein (artisto)|Richard Bernstein]] (artisto kiu faris la kovrilpaĝojn de ''[[Interview (gazeto)|Interview]]'' dum 15 jaroj) *[[Susan Bottomly]] (poste konata kiel ''International Velvet'') *[[Jayne County]] *[[Jackie Curtis]] *[[Joe Dallesandro]] *[[Candy Darling]] *[[Isabelle Collin Dufresne]] (Ultra Violet) *[[Eric Emerson]] *[[Andrea Feldman]] *[[Cyrinda Foxe]] *[[Bibbe Hansen]] (patrino de muzikisto [[Beck]]) *[[Fred Herko]] *[[Jane Holzer]] *[[Naomi Levine]] *[[Elecktrah Lobel]] *[[Gerard Malanga]] *[[Taylor Mead]] *[[Mario Montez]] *[[Billy Name]] *[[Nico (kantisto)|Nico]] *[[Ondine (aktoro)|Ondine]] *[[Brigid Berlin|Brigid Polk]] *[[Edie Sedgwick]] *[[Jack Smith (kinreĝisoro)|Jack Smith]] *Ingrid Superstar<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.warholstars.org/indfoto/iingrid.html|titolo=Ingrid Superstar|alirdato=2011-02-19|eldoninto=www.warholstars.org}}</ref> *[[Cherry Vanilla]] *[[Viva (aktorino)|Viva]] *[[Louis Waldon]] (''[[The Nude Restaurant]]'', ''[[Lonesome Cowboys]]'', ''[[San Diego Surf (filmo)|San Diego Surf]]'', ''[[Flesh (1968)|Flesh]]'', ''[[Blue Movie]]'') *[[Chuck Wein]] *[[Holly Woodlawn]] *[[Mary Woronov]] ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.warholstars.org Warholstars] Andy Warhol Films, Art and Superstars [[Kategorio:Usonaj artistoj]] [[Kategorio:Andy Warhol]] rwpyjr5zs4b5dpszc3d1qs1u3ua5j0y 0 524428 9491392 9237659 2026-10-11T02:49:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491392 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |- |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big><big>'''Kamfeno'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Dosiero:(+)-camphene.svg|150px|Kamfeno]] |- |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Dosiero:Camphene_BS.png|150px|Kamfeno]] |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" | Alternativa(j) Nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 2,-dumetila-3-metilena<br>-ducikla[2,2.1] heptano<br> * 2,2-Dumetila-<br>3-metilena-norbornano |- |[[Kemia formulo]]||'''C<sub>10</sub>H<sub>16</sub> |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]|| [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6616?from=summary 66216] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6364.html 6364] |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=79-92-5 79-92-5] |- style="background: salmon; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" | Karakterizaĵoj |- |[[Aspekto]]||kristaleca solidaĵo |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=80|λ=761|k=4.0|1.4402}} |- |[[Molmaso]]||136.23 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||C1(=C)C(C)(C)C2CC1CC2 |- |[[Denseco]]||0,842 g/cm<sup>3</sup> |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|51}} ({{GdF|124}}; 324 K) |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|159}} ({{GdF|318}}; 432 K) |- |[[Solvaĵo|Akva solvebleco]]||tre malmulte solvebla |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|40}} ({{GdF|104}}; 313 K) |- | [[Mortiga dozo (LD50)]]||5000 mg·kg<sup>−1</sup> (buŝe, muso) |- |-style="color: white; background-color: salmon;" |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|Sekurecaj Indikoj]] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]|| [[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R50/53|R50/53]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S29|S29]]<br>[[Listo da S-Deklaroj#S37/S39|S37/S39]] [[Listo da S-Deklaroj#S57|S57]] [[Listo da S-Deklaroj#S60|S60]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |-style="color: white; background-color: salmon;" |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|Pridanĝeraj indikoj]] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|Danĝero]] {{Danĝerosimboloj|Xi|F|N}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/5/SDB_5288_AU_EN.pdf Carl Roth] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/camphene#section=GHS-Classification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}}{{GHS Piktogramo|09}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|228|319|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|264|273|280|303+361+353|305+351+338|337+313|370+378|391|403+235|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} La '''kamfeno''' estas ducikla [[Terpeno|unuterpeno]], preskaŭ tute nesolvebla en akva medio, tamen, tre solvebla en ordinaraj organikaj solvaĵoj. Ĝi estas tre volatila en [[meditemperaturo]] kaj posedas fortegan akregan odoron. Krom tio, ĝi estas konstituanto de pluraj esencoleoj, same kiel [[terebintino]], [[cipreso]]leo, [[kamforo]]leo, [[citronelalo]], oleo de [[Oranĝujo|oranĝofloroj]] aŭ [[nerolo]], [[zingibro]]leo, kaj [[Valeriana|Valerianoleo]]. La kamfeno same uzatas en la preparado de parfumoj kaj odorhavaĵoj kaj kiel gustiga aldonilo por la manĝaĵoj. En la antikveco, ĝi estis uzita meze de la 19-a jarcento, kiel brulaĵo por lampoj, tamen ĝia uzo estis limigita pro ties eksplodebleco. Industrie, la kamfeno estas uzata en la [[Kamforo|kamforestigo]], produktado de [[insekticido]]j same kiel la '''poliklorokamfeno''', preparado de '''terinono''' (komponaĵo de la mergoleo por mikroskopio), kaj produktado de odorhavaj substancoj tiel kiel [[izobornila acetato]], '''[[cedrolo]]''', '''musterono'''<ref>[http://chem21.info/info/82397/ Химия и Химическая Технология] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170308223121/http://chem21.info/info/82397/ |date=2017-03-08 }}, Kemio kaj kemia teknologio.</ref>, '''santalidolo'''<ref> [https://books.google.com.br/books?id=G90hcKHwrqEC&pg=PA327&dq=santalidol&hl=en&sa=X&ei=Ca1QVcb1CoHZggSRwYHIAQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=santalidol&f=false The Chemistry of Fragrances: From Perfumer to Consumer], Charles Sell</ref>. == Metodo pri preparado == La kamfeno estas industrie produktebla ekde ties plej abunda kombinaĵo, la [[alfa-pineno]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=1W1ZAAAAYAAJ&q=Camphene&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CB0Q6AEwAA The reactions of [alpha]-terpinene, camphene and [alpha]-pinene with formaldehyde], Jimmy Dale Meador</ref>, per heterogena kataliza izomerigo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=UtuVkgHeC3cC&pg=PA555&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Camphene&f=false Heterogeneous Catalysis and Fine Chemicals IV], H.U. Blaser, A. Baiker, R. Prins</ref> laŭ normala premo kaj temperaturoj malpli altaj ol {{GdC|100}}. Fine, ĝi estas izolita pere de frakcia distilado sub reduktita premo. Kelkaj plantoj entenas ĉi-komponaĵon samkiel ''' Kaempferia rotunda'''<ref> [https://books.google.com.br/books?id=fhN0VK2608QC&pg=PA192&dq=Kaempferia+rotunda&hl=en&sa=X&ei=kKRQVZ_4Mcm0ggSjrYHYBw&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=Kaempferia%20rotunda&f=false World Spice Plants: Economic Usage, Botany, Taxonomy], Johannes Seidemann</ref> kaj la '''Kaempferia angustifolia'''<ref>[https://books.google.com.br/books?id=EhWwlTbIXl0C&pg=PA50&dq=Kaempferia+angustifolia&hl=en&sa=X&ei=0KRQVZPFNYL7gwSzm4CICw&ved=0CCoQ6AEwAg#v=onepage&q=Kaempferia%20angustifolia&f=false The Lone Star Gardener's Book of Lists], William D. Adams, Lois Trigg Chaplin</ref>. == Literaturo == * [https://roempp.thieme.de/roempp4.0/do/data/RD-03-00258 Thieme Römpp] * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/ALDRICH/456055?lang=pt&region=BR Sigma-Aldrich] * [https://books.google.com.br/books?id=G90hcKHwrqEC&pg=PA80&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CCYQ6AEwAg#v=onepage&q=Camphene&f=false The Chemistry of Fragrances: From Perfumer to Consumer], Charles Sell * [https://books.google.com.br/books?id=rIoXXL7OGCoC&pg=PA103&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CDkQ6AEwBg#v=onepage&q=Camphene&f=false A Fragrant Introduction to Terpenoid Chemistry], Charles Sell * [https://books.google.com.br/books?id=XXjGBAAAQBAJ&pg=PA236&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CEUQ6AEwCA#v=onepage&q=Camphene&f=false Environmentally Benign Catalysts: For Clean Organic Reactions], Anjali Patel * [https://books.google.com.br/books?id=IDkvBQAAQBAJ&pg=PA172&dq=Camphene&hl=en&sa=X&ei=gadQVYrZLZPWgwTV84CQBw&ved=0CEsQ6AEwCQ#v=onepage&q=Camphene&f=false Monographs on Fragrance Raw Materials: A Collection of Monographs Originally ...], D. L. J. Opdyke == Izomeroj de la kamfeno == <center> <Gallery> Adamantane_acsv.svg|<big><center>[[Adamantano]]</center></big> Phellandrene_alpha.svg|<center>[[Felandreno|α-Felandreno]] 3-Caren.svg|<big><center>'''Kareno'''</center></big> (R)-Limonen.svg|<center>[[Limoneno]] Myrcen.svg|<center>[[Mirceno]] Alpha-ocimene.svg|<big><center>'''α-Ocimeno'''</center></big> (%2B)-alpha-pinene-3D-balls.png|<center>[[α-pineno]] Beta-pinen.svg|<center>[[β-pineno]] (%C2%B1)-Sabinene_Structural_Formulea_V.1.svg|<big><center>'''Sabineno'''</center></big> Syntin.svg|<big><center>'''Sintino'''</center></big> Alpha_terpinene.png|<center>[[Terpineno|alfa-terpinoleno]] Twistane1.svg|<big><center>'''Tuistano'''</center></big> Thujene3D.png|<big><center>'''Tuĵeno'''</center></big> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == <Center> <Gallery> Hans_Meerwein_(1879-1965)_2.png|<center>[[Hans Meerwein|Johano Mirvajno]]<br><center>([[1879]]-[[1965]]) Endo-(1S)-(-)-Borneol_Structural_Formulae_V.2.svg|<center>[[Borneolo]] Bornyl acetate.svg|<big><center>[[Bornila acetato]]</center></big> Cedrol skeletal.svg|<big><center>'''[[Cedrolo]]'''</center></big> Isoborneol.svg|<center>[[Izoborneolo]] Isobornyl acetate.svg|<big><center>[[Izobornila acetato]]</center></big> Nerol2.png|[[Nerolo]] Citrus_aurantium_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-042.jpg|<big><center>'''Nerololeo'''</center></big> Santalidol.svg|<big><center>'''Santalidolo'''</center></big> (R)-Limonen.svg|<center>[[Terpeno]] Valeriana_officinalis_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-143.jpg|<big><center>'''[[Valeriana|Valeriano]]'''</center></big> </Gallery> </Center> == Referencoj == {{referencoj|3}} {{projektoj}} {{ĝermo|Kemio|Kemiaĵo}} [[Kategorio:Brulemaj substancoj]] [[Kategorio:Terpenoj]] 3p3mlh1a3ppbz2atbzipd5sz9nwfsvq 0 529384 9491402 8818842 2026-10-11T05:23:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491402 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Timolo|Mentolo|Karvakrila metila etero|Karvakrila etila etero|Karvakrila propila etero}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Karvakrolo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:5-isopropyl-2-methylphenol 200.svg|karvakrolo|250px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Dudimensia Kemia strukturo de la karvakrolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Carvacrol 3D.png|250px|karvakrolo]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia Kemia strukturo de la karvakrolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Origanum-vulgare.JPG|200px]] |- style="background: #efefef; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Karvakrolo ĉeestas<br />en la esencoleo de la [[Origano|Origanum vulgare]].''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Thyme-Bundle.jpg|200px]] |- style="background: #efefef; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''La esencoleo de la [[timiano]] enhavas karvakrolon.''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Izotimolo * 5-Izopropila-2-metilfenolo * 2-p-Cimolo * Cimofenolo |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''C<sub>10</sub>H<sub>14</sub>O</center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=499-75-2 499-75-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21105867.html 21105867] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10364 10364] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||150,217 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||0.9772 g/cm<sup>3</sup> (likva) |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.523}} |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|1}} ({{GdF|34}}; 274 K) |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|237.7}} ({{GdF|459.9}}; 510.8 K) |- |[[Solvebleco]]||Akvo: Nesolvebla |- |[[Solvebleco]]|| Solvebla en [[etanolo]] * [[Duetila etero|etero]] * [[Karbona kvarklorido]] * [[Acetono]] |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||73,3 mg•kg |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||Cc1ccc(cc1O)C(C)C |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]|| * [[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]]<br /> * [[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/8/SDB_8808_IE_EN.pdf Carl Roth] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/282197?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|318|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|280|301+312|302+352|305+351+338|310|312|330}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Karvakrolo''' aŭ '''cimofenolo''' estas fenola unu[[terpeno]]ido, kun karakteriza akra odoro je [[origano]]. Ĝi ĉeestas nature en la esencoleoj de la [[Origano|Origanum vulgare]], esencoleo de [[timiano]] kiu same estas ekstraktita el la [[lepidio]] kaj la [[bergamotujo|sovaĝa bergamotujo]]. La esencoleo de la subspecioj de [[timiano]] enhavas ĉirkaŭ 5% kaj 75% de karvakrolo, dum la subspecioj de la ''[[Lepidio|Satureja montana]]'' enhavas ĉirkaŭ 1% kaj 45%. La ''[[Majorano|Origanum majorana]]'' kaj la [[Origanum dictamnus|Diktamno de Kreto]] estas riĉaj je karvakrolo, respektive 50% kaj 60%-80%. Ĝi same trovatas en la ''[[Blua agavo|Agave tequilana]]''. == Sintezo kaj derivaĵoj == Karvakrolo estas sinteze preparebla per fando de la p-cimeno-sulfonata acido kun [[Kalia hidroksido|kaŭstika potaso]]; per reakcio de la [[nitrita acido]] kaj la 1-metil-2-amino-4-propila [[benzeno]]; pere de longedaŭra varmigo de kvin partoj de [[kamforo]] kun unu parto da [[jodo]]; aŭ varmigante [[karvono]]n kun glacia [[fosfata acido]]; aŭ per malhidrogenizo de la karvono kun katalizilo de [[Paladio|Pd]]/[[Karbono|C]]. Karvakrolo estas ekstraktita el la [[origano]] per 50% da kaŭstika potaso. Ĝi estas dikoleo kiu stabiliĝas je {{GdC|20}} kiel maso da kristaloj kun fandopunkto je {{GdC|1}} kaj bolpunkto je 236–{{GdC|237}}. Oksidado kun fera (III) klorido konvertiĝas en dukarvakrolo<ref>[https://books.google.com.br/books/about/The_Synthesis_of_Dicarvacrol_and_Attempt.html?id=1pvJSAAACAAJ&redir_esc=y The Synthesis of Dicarvacrol and Attempted Proof of Its Structure], James Austin Huse, [[1937]].</ref>, dum la fosfora kvinklorido ĝin transformas en klorocimolo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Hz7FYyAj6BsC&pg=PA445&dq=carvacrol+chlorcymol&hl=en&sa=X&ved=0CDwQ6AEwBWoVChMIu4CHvt7bxgIVQoeQCh2ABwah#v=onepage&q=carvacrol%20chlorcymol&f=false Der Chemiker August Kekulé - Band 1: Leben und Wirken], Richard Anschütz</ref>. === Sintezo 1 === * Preparado de '''karvakrolo''' per sulfonigo de la '''p-cimeno''' kun '''sulfata acido''', sekvata per sensulfurigo de la '''p-izopropila tolueno-2-sulfonata acido'''. Karvakrolo facile dissolviĝas en [[sulfata acido]]:<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6134604.htm Chemical Book]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:P-Cymene 3D.png|p-cimeno|60px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math>[[Dosiero:P-isopropyl toluene-2-sulfonic acid 3D.png|p-izopropila tolueno-2-sulfonata acido|80px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{-\;SO_2}\, }</math> [[Dosiero:Carvacrol 3D.png|karvakrolo|80px]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado de '''karvakrolo''' per molekula rearanĝo de la '''[[karviono]]''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Carvone 3D.png|karvono|90px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Carvacrol 3D.png|karvakrolo|90px]] |- |} </center> == Biologiaj proprecoj kaj uzoj == Karvakrolo inhibas la kreskon de pluraj bakterifamilioj, ekz: [[Escherichia coli]] kaj [[bakterioj|Bacillus cereus]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=THBaNJeSurwC&pg=PA38&dq=Bacillus+cereus+carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CC8Q6AEwAmoVChMIi8u6p-_bxgIVxZWQCh0lJglX#v=onepage&q=Bacillus%20cereus%20carvacrol&f=false Bacillus: Advances in Research and Application: 2011 Edition]</ref>. Ĝia malalta tokseco kune kun ĝia agrabla odoro kaj gusto sugestas ĝian uzon kiel nutro-aldonaĵo por evitado de bakteria malpurigo. En la "Pseudomonas aeruginosa" ĝi kaŭzas damaĝojn al la ĉelmembranoj de ĉi-bakterioj kaj, kontraŭe de aliaj [[terpeno]]j, ĝi inhibas ilian multobliĝon. La kaŭzo de la antimikrobaj proprecoj oni kreditas al la disrompo de la bakterio-membrano. Karvakrolo estas forta aktiviganto de la homaj jonaj kanaloj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=jbdxO0qHr7kC&pg=PA286&dq=ion+channels+carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMI5Iax-vLbxgIVyYeQCh0QzQud#v=onepage&q=ion%20channels%20carvacrol&f=false Ion Channels—Advances in Research and Application: 2013 Edition]</ref> TRPV<sub>3</sub> ankaŭ konataj kiel transiĝaj potencaj akceptantoj V3<ref>[https://books.google.com.br/books?id=dvexAwAAQBAJ&pg=PA339&dq=TRPV3+carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CCoQ6AEwAWoVChMI0s3e1vLbxgIVCpKQCh0dgQ00#v=onepage&q=TRPV3%20carvacrol&f=false Thermal Sensors], León Islas, Feng Qin</ref> kaj TRPA1<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25897313 NCBI]</ref>. Apliko de karvakrolo en la homa lango, samkiel aktivigo de la TRPV3, kaŭzas varmosensacion. Krom tio, karvakrolo same aktivigas, sed ankaŭ rapide malsensivigas, la TRPA1, kiu estas dolorricevanto, kaj ĉi-tio klarigas ĝian akrecon. En ratoj, karvakrolo rapide metaboliĝas kaj ekskreciiĝas. La ĉefa metabola vojo estas la [[estero|esterigado]] de la [[Fenolo|fenola grupo]] kun [[sulfata acido]] kaj [[glukuronika acido|glukoronata acido]]. Malpli grava vojo estas ĝia oksidado de la finaj metilaj grupoj (-CH<sub>3</sub>) al primaraj alkoholoj. Post 24 horojn, nur tre etaj kvantoj da karvakrolo kaj ĝiaj metabolitoj povas troviĝi en la [[urino]], indikante preskaŭ kompleta ekskrecio en unutaga procezo. Esploroj faritaj de Supriya Bavadekar, asista profesoro en la Universitato pri Farmakologio de Long Island raportas ke la karvakrolo stimulas la apoptozon<ref>[https://books.google.com.br/books?id=HVva-2Ij40YC&pg=PT557&dq=apoptosis+carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CCYQ6AEwAGoVChMIwoDfgvbbxgIVSo2QCh2PwQsy#v=onepage&q=apoptosis%20carvacrol&f=false Apoptozo] estas la programita ĉelmorto, kaŭzata de ĝi mem, kun la celo de memkontrolo por disvolviĝo kaj kresko, elĉenigita de ĉesignoj genetike kontrolitaj.</ref> de la kancerĉeloj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=MwE6BgAAQBAJ&pg=PA179&dq=Supriya+Bavadekar+carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMItvuZtPXbxgIVSwqQCh0gMgWQ#v=onepage&q=Supriya%20Bavadekar%20carvacrol&f=false Holistic Cancer Solutions Using Essential Oils], Dr. Deborah McFarland, D.C., DiplMedAc</ref>. Karvakrolo ne posedas multajn longedaŭrajn [[geno]]toksajn riskojn. La citotoksaj efektoj de la karvakrolo igas ĝin efika antisepsaĵo kaj antimikroba agento. Karvakrolo same posedas kontraŭoksidajn proprecojn. == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=8gT9nuIlGa0C&pg=PA82&dq=carvacrol+terpene&hl=en&sa=X&ved=0CCEQ6AEwAWoVChMIiOmzj7nbxgIVRhOQCh35tgoO#v=onepage&q=carvacrol%20terpene&f=false Oregano: Proceedings of the IPGRI International Workshop on Oregano, 8 - 12 ...], Stefano Padulosi, International Plant Genetic Resources Institute * [https://books.google.com.br/books?id=8dOBz66ŜwEC&pg=PA112&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CD8Q6AEwBWoVChMIo_ilxb3bxgIVC4aQCh3hxAqd#v=onepage&q=carvacrol&f=false Oregano: The genera Origanum and Lippia]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Spiridon E. Kintzios * [https://books.google.com.br/books?id=_rmdPO9BNBcC&pg=PA280&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CEkQ6AEwB2oVChMIo_ilxb3bxgIVC4aQCh3hxAqd#v=onepage&q=carvacrol&f=false Natural Food Antimicrobial Systems], A.S. Naidu * [https://books.google.com.br/books?id=DbEKAQAAQBAJ&pg=PA518&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CE4Q6AEwCGoVChMIo_ilxb3bxgIVC4aQCh3hxAqd#v=onepage&q=carvacrol&f=false Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals], Robert Tisserand, Rodney Young * [https://books.google.com.br/books?id=9jnpVP6fvUIC&pg=PA95&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CFUQ6AEwCWoVChMIo_ilxb3bxgIVC4aQCh3hxAqd#v=onepage&q=carvacrol&f=false Thyme: The Genus Thymus], Elisabeth Stahl-Biskup, Francisco Saez * [https://books.google.com.br/books?id=0Kf6CAAAQBAJ&pg=PA473&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CCQQ6AEwADgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false Animal Cell Technology: Basic & Applied Aspects: Proceedings of the ...], Kazumi Yagasaki, Yutaka Miura, Makoto Hatori, Yoshihiro Nomura * [https://books.google.com.br/books?id=KgfHxvGFHAoC&pg=PA813&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CCkQ6AEwATgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false A Modern Herbal: The Medicinal, Culinary, Cosmetic and Economic ..., Volume 2], Maud Grieve * [https://books.google.com.br/books?id=ZpB2RsjAZhAC&pg=PA69&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CC8Q6AEwAjgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false Natural Sources of Flavourings, Volume 3] * [https://books.google.com.br/books?id=Hrdzorisyp8C&pg=PA180&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CDgQ6AEwBDgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false New Strategies Combating Bacterial Infection], Iqbal Ahmad, Farrukh Aqil * [https://books.google.com.br/books?id=HVva-2Ij40YC&pg=PT557&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CEgQ6AEwBzgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false Liver Neoplasms—Advances in Research and Treatment: 2012 Edition ...] * [https://books.google.com.br/books?id=2AEtSKfB2nUC&pg=PA633&dq=carvacrol&hl=en&sa=X&ved=0CFIQ6AEwCTgKahUKEwj1v9Skv9vGAhVLj5AKHxBYA24#v=onepage&q=carvacrol&f=false Handbook of Essential Oils: Science, Technology, and Applications], K. Husnu Can Baser, Gerhard Buchbauer == Izomeroj de la karvakrolo == <center> <Gallery> Thymol 3D.png|<center>[[Timolo]] (R)-(−)-carvone-from-xtal-3D-balls-A.png|<center>[[Karvono]] Chrysanthenone3D.png|<big><center>'''Krizantenono'''</center></big> Levoverbenone.png|<big><center>'''Levoverbenono'''</center></big> Menthofuran 3D.png|<big><center>'''Mentofurano'''</center></big> S-Perillaldehyde-3D-balls.png|<big><center>'''Perilaldehido'''</center></big> Perillene 3D.png|<big><center>'''Perileno'''</center></big> Rosefuran-2D-skeletal.png|<big><center>'''Rozofurano'''</center></big> Umbellulone.svg|<big><center>'''Umbelulono'''</center></big> Verbenone_structure.png|<big><center>'''Verbenono'''</center></big> </Gallery> </Center> == Plantoj kiuj enhavas karvakrolon == <center> <Gallery> Carum_carvi_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-172.jpg|<center>[[Karvio]] Purple_Flower_Wild_Bergamot_DSC_0172.JPG|<center>[[Bergamotujo|Monarda fistulosa]] Monarda_didyma_00.jpg|<center>[[Lamiacoj|Monarda didyma]] Lepidium_flavum_3.jpg|<center>[[Lepidio|Satureja montana]] Origanum_majorana.jpg|<center>[[Majorano]] Rosmarinus_officinalis_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-258.jpg|<center>[[Oficina rosmareno]] Illustration_Thymus_serpyllum0.jpg|<center>[[Origano|Origanum onites]] Origanum_dictamnus_(cropped).JPG|<center>[[Origanum dictamnus|Origano]] Nigella_sativa_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-227.jpg|<center>[[Ranunkulacoj|Nigella sativa]] Thymus_vulgaris1.JPG|<center>[[Timiano|Thymus glandulosus]] </Gallery> </Center> == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> (%2B)-alpha-pinene-3D-balls.png|<center>[[alfa-pineno|α-Pineno]] Hydroxybenzoic_acids.svg|<big><center>[[Fenoloj|Fenolata acido]]</center></big> Phosphorus-pentachloride-3D-balls.png|<big><center>'''Fosfora kvinklorido'''</center></big> Beta-D-glucuronic-acid-3D-balls.png|<center>[[Glukuronika acido|Glukuronata acido]] O-Kresol.svg|<big><center>'''o-Krezolo'''</center></big> P-Cymol.svg|<big><center>'''p-cimeno'''</center></big> Thymol2.svg|<center>[[Timolo]] Zingerone.png|<big><center>'''Zingirono'''</center></big> </Gallery> </Center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Terpenoj]] 9asxnqes0tvcgfqysgq0k5lzhh9pbho 0 530285 9491129 9490357 2026-10-10T12:14:17Z Crosstor 3176 /* S */ 9491129 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Hódmezővásárhely]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[agronomo]] [[Lajos Ábrahám]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Imre Antal (pianisto)]] == B == * [[episkopo]] [[Bertalan Sándor Badalik]] * [[kuracisto]] [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[advokato]] [[Ármin Balassa]] * [[János Bálint (flutisto)]] * [[biokemiisto]] [[Ilona Banga]] * [[skulptisto]] [[László Bánvölgyi]] * luktisto [[István Baranya]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[aktoro]] [[Emma Bessenyei]] * historiisto [[Sándor Bezdán]] * [[kemiisto]] [[Rezső Bognár]] == C == * hobojisto [[Emília Csánky]] == D == * [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto == E == * [[fotisto]] [[János Eifert]] * instruisto [[Ákos Endrei]] * instruisto [[Péter Erdélyi]] * [[fasonisto]] [[Gyula Ernyey]] == F == * [[kemiisto]] [[László Fári]] * [[aktoro]] [[Violetta Ferrari]] * [[József Fodor (pentristo)]] * biologo [[József Frank]] == G == * aktoro [[Katalin Gombos]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[ĝenerala kuracisto]] [[István Grezsa]] * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[historiisto]] [[Gábor Gyáni]] * [[fizikisto]] [[József Gyulai]] * [[skermisto]] [[József Gyuricza]] == H == * [[instruisto]] [[Imre Hajnal]] * filmisto, pentristo [[Dezső Ákos Hamza]] * [[lingvisto]] [[János Harmatta]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[pianisto]] [[Endre Hegedűs]] * [[Sándor Héjja (agronomo)]] * [[juristo]] [[Mihály Herczegh]] * pentristo [[Ferenc Hézső]] * [[Imre Horváth (biologo)]] == I == * [[operkantisto]] [[Róbert Ilosfalvy]] * kuracisto [[József Imre (1851)]] * kuracisto [[József Imre (1884)]] * [[Sándor Imre (pedagogo)]] * [[inĝeniero]] [[Tamás Insperger]] * [[notario]] [[Dezső Irányi]] == J == * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] == K == * [[Béla Kádár (agronomo)]] * skulptisto [[Ede Kallós]] * skulptisto [[István Kamotsay]] * operkantisto [[Ernő Kenéz]] * [[Éva Kis (geografo)]] * juristo [[Károly Kmety]] * operkantisto [[Krisztina Kónya]] * [[Ferenc Kovács (politikisto)]] * [[pentristo]] [[István Kurucz D.]] == L == * aktoro [[Borbála Labancz]] * [[bankisto]] [[Csaba Lantos]] * [[skulptisto]] [[Györgyi Lantos]] * [[ministro]] [[János Lázár (ministro)|János Lázár]] * aktoro [[Margit Lontay]] * aktoro [[Ödön Lubinszky]] == M == * urbestro [[Péter Márki-Zay]] == N == * operkantisto [[Margit Nagy]] == O == * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * ĵurnalisto [[Ede Ormos]] * patologo [[Jenő Ormos]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] == P == * [[György Pálffy (aktoro)]] * [[meteologo]] [[György Péczely]] * aktoro [[Gerda Pikali]] == R == * [[matematikisto]] [[András Rapcsák (matematikisto)|András Rapcsák]] == S == * [[Pál Sándor (politikisto)]] * aktoro [[Samu Szabó]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[juĝisto]] [[Farkas Széll]] * [[notario]] [[Ákos Széll]] * aktoro [[József Szerdahelyi]] * aktoro [[Eszter Szilágyi Szabó]] == T == * [[Ferenc Takács (ministro)]] * pentristo [[János Tornyai]] == V == * operkantisto [[Endre Várhelyi]] * dekoraciisto [[Emil Vata]] * instruisto [[Béla Vekerdi]] * sciencohistoriisto [[László Vekerdi]] * aktoro [[Margit Vetró]] * [[László Vörös (kartografo)]] == W == * radiologo [[Ármin Weisz]] * fizikisto [[Ferenc Wittmann]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Hódmezővásárhely]] [[Kategorio:Hódmezővásárhely| ]] rmrxwxtmzxekncjju7j3m2am5tdbhoe 0 534639 9491423 9277320 2026-10-11T07:07:09Z Sj1mor 12103 9491423 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Noah offered burnt offerings on an altar to the Lord (5752501).jpg|250px|eta|eta|[[Noa]] oferbuĉas al Dio sur altaro, ([[Gerard Hoet]], 1728)]] La ''' brulofero ''' (aŭ ankaŭ “holokaŭsto”) [[Religio|religia]] estis bestofera [[ceremonio]] praktikita, antikvepoke, aparte ĉe [[Grekio|grekoj]] kaj [[Judismo|judoj]], dum kiuj la besto estis tute bruligita.<ref>Treccani" voĉo Olocausto.</ref> == Etimologio == La vorto "holokaŭsto" (brulofero) devenas el la [[Greka lingvo|greka]] ''olokautosis'' (''ὁλοκαύτωσις'', el 'ὅλος" (= tuta) kaj "καυστός" (= bruligita)), ĉeesta en la [[Septuaginto]], kaj sinsekve tradukita per ''holocaustum'' en la [[Vulgato]]. == Greka ritaro == La ''holokautein'' (ὁλοκαυτεῖν) estis unu el la du precipaj ritoj, en kiuj la viktimo estis tute detruita kaj bruligita, male ol en la ''thyesthai'' (θύεσθαι), kiu estis celebrita kiel samtablana ofero, per kunpartigi manĝon kun la Dio kaj kun la kredkompanuloj. En tiu lasta kazo, la manĝeblaj eroj de la oferita besto estis rostitaj kaj konsumitaj por la celebro, dum la eroj nemaĝeblaj estis bruligitaj sur la altaro por eniri la simpation de la Dio, La celebranto, por ne kontaktiĝi kun la oferanto, ne partoprenis en la bankedo. Kutime oni preferis oferi malsovaĝajn bestojn, taksatajn pli proksimajn al la sankteco de la vivo, krom utilaj al hejma ekonomio. Unu el unuaj holokaŭstoj, pri kiu oni konas mencion estas tiu de [[Ksenofono]], kiu buĉoferis [[porko]]jn por [[Zeŭzo Meilikia]]. == Juda ritaro == [[Dosiero:Holman Altar of Incense Altar of Burnt-Offering Laver.jpg|eta|Altaro de la incenso.]] " Kaj diru al ili: Jen estas la fajrofero, kiun vi devas alportadi al la Eternulo: ŝafidojn jaraĝajn sendifektajn po du en ĉiu tago, kiel konstantan brulofero”. (Nombroj 28,3). Kiam la [[Hebrea Biblio]] estis tradukita al la greka lingvo, kiel en la [[Septuaginto]], la tradukantoj uzis grekan terminon "holokaŭto" (hebree עלה, `olah, el la verbo "ascendigi") por traduki la hebrean terminon “ofero bruligenda”. Temas, ĉi-kaze, pri biblia besta brulofero, kies tuta korpo estas komplete konsumita per la fajro. Tradicie, tiu rito estis estigita de [[Moseo]]<ref>Sed hodiaŭ tiu ritaro estas taksata leĝo de la posta epoko.</ref>. Ĝi antaŭvidis ke de la brulaĵo nenio manĝebla restu. Ĝi estis konsiderata la plej korekta formo de ofero. La oferota besto estis prenita inter la plej perfektaj laŭ vidpunkte de la religiaj normoj, ofte la [[ŝafo|ŝafidoj]], aŭ ĉiukaze la novnaskitoj de la bestaro: ĝi devis esti perfekte sana kaj senmakula. Metita nordflanke de la altaro, ĝi estis gorĝotranĉita kaj mortigita de la oferdonanto aŭ de la pastro. La sango, kolektita de la celebrantoj, estis disŝutita ĉirkaŭ la altaro. Se la besto ne estis birdo, la korpo de la besto estis senfelegita kaj la felo allasita al la pastro; la rito konkludiĝis per la kompleta [[kremacio]] de la skeleto dum kiu la fumo supreniris al la ĉielo kie “Javeo” povis flari la parfumon.<ref>Pro [[antonomazio]] la termino "holokaŭsto" povas referenci al la [[genocido]] de la eŭropaj judoj, preskaŭ sukcese provita nazioj.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jane Harrison, Prolegomena to the study of Greek Religion, Princeton University Press, 1991, ISBN 0-691-01514-7. ** Katolikaj enciklopedioj: olocausto * [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica * [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia == Vidu ankaŭ == * [[Oferado]] * [[Besta ofero]] * [[Homa ofero]] * [[Korban olah]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Religiaj ritoj]] [[Kategorio:Antropologio de religio]] [[Kategorio:Antikva greka religio]] [[Kategorio:Malnova Testamento]] 3f0y4er6mfc2y455laziez3kffyq2m0 0 577063 9491480 9459248 2026-10-11T10:31:58Z Alifono 114488 /* Vidu ankaŭ */ Palestine 36 (filmo) 9491480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Palestinian refugees.jpg|Palestinaj rifuĝintoj elirante el Galileo en Oktobro–Novembro 1948.|300px|eta]] La termino "'''Palestina rifuĝinto'''" origine aludis al kaj [[Araboj]] kaj [[Judo]]j kies normalaj loĝlokoj estis en in [[Brita mandato Palestino|Brita Palestino]] sed estis translokigitaj pro la perdo de siaj loĝejoj kiel rezulto de [[Palestina milito de 1948]].<ref name="UNCCPdefinition">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=oeJ50a76z5cC&pg=PA19|titolo=International law and the Israeli-Palestinian conflict|aŭtoro=Susan Akram|jaro=2011|eldoninto=Taylor & Francis|citaĵo="The term 'refugees' applies to all persons, Arabs, Jews and others who have been displaced from their homes in Palestine. This would include Arabs in Israel who have been shifted from their normal places of residence. It would also include Jews who had their homes in Arab Palestine, such as the inhabitants of the Jewish quarter of the Old City. It would not include Arabs who lost their lands but not their houses, such as the inhabitants of Tulkarm"|ISBN=9780415573221|paĝoj=19, 20, 38}}</ref> Evidente laŭlonge de la jaroj, ĉar la evoluo de la diversaj militoj estis pli kaj pli malfavoraj al araboj, la termino referencas ĉefe al araboj kaj ne tiom al judoj. La difino de [[Agentejo de la Unuiĝintaj Nacioj por la Palestinaj Rifuĝintoj|la koncerna agentejo por Palestinaj rifuĝintoj]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]] de la termino aludas al gepatraliniaj descendantoj de la originaj "Palestinaj rifuĝintoj", sed limigite al personoj loĝantaj en la areoj de funkciado de tiu agentejo [[UNRWA]] en la [[Palestino|Palestinaj teritorioj]], [[Libano]], [[Jordanio]] kaj [[Sirio]].<ref name="UNCCPdefinition"/><ref name="UNRWAdef">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unrwa.org/userfiles/2010011995652.pdf|titolo=Consolidated Eligibility and Registration Instructions|eldoninto=UNRWA|citaĵo=Persons who meet UNRWA's Palestine Refugee criteria These are persons whose normal place of residence was Palestine during the period 1 June 1946 to 15 May 1948, and who lost both home and means of livelihood as a result of the 1948 conflict. Palestine Refugees, and descendants of Palestine refugee males, including legally adopted children, are eligible to register for UNRWA services. The Agency accepts new applications from persons who wish to be registered as Palestine Refugees. Once they are registered with UNRWA, persons in this category are referred to as Registered Refugees or as Registered Palestine Refugees.}}</ref> == Priskribo == En 2012, estis ĉirkaŭkalkulitaj 4,950,000 registritaj gepatraliniaj descendantoj de la originaj "Palestinaj rifuĝintoj",<ref name="UNRWAdef"/> baze sur la registropostuloj de la [[Agentejo de Unuiĝintaj Nacioj por la Palestinaj Rifuĝintoj|UNRWA]],<ref name="alg">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.algemeiner.com/2012/05/30/u-s-state-department-affirms-support-for-5-million-palestinian-refugees/|titolo=U.S. State Department Affirms Support for 5 Million 'Palestinian Refugees'|alirdato=31a de Majo 2012|dato=30a de Majo 2012|citaĵo="[U.S.] Deputy Secretary of State Tom Nides (..) affirmed the State Department's view on the number of Palestinian refugees (..) that the UN and Works Agency for Palestinian Refugees in the Near East (UNRWA) "provides essential services for approximately 5 million refugees," (..) Middle East Forum founder Daniel Pipes recently noted in an op-ed for Israel Hayom that only 1 percent of the refugees served by UNRWA fit the agency's definition of "people whose normal place of residence was Palestine between June 1946 and May 1948, who lost both their homes and means of livelihood as a result of the 1948 Arab-Israeli conflict." The other 99 percent are descendants of refugees."|verkaĵo=The Algemeiner}}</ref><ref name="unrwa30">"According to the United Nations Relief and Works Agency – the main body tasked with providing assistance to Palestinian refugees – there are more than 5 million refugees at present. However, the number of Palestinians alive who were personally displaced during Israel's War of Independence is estimated to be around 30,000."US Senate dramatically scales down definition of Palestinian 'refugees' [https://www.timesofisrael.com/us-senate-dramatically-redefines-definition-of-palestinian-refugees/] Alirita la 24an de Decembro 2016.</ref><ref name="a">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/rr_countryandarea.pdf|titolo=Total registered refugees per country and area|alirdato=23a de Septembro 2009|jaro=2008|formato=PDF|eldoninto=United Nations|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723174310/http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/rr_countryandarea.pdf|arkivdato=23a de Julio 2008}}</ref><ref name="unwra12">"Who are Palestine refugees?". Palestine refugees. United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees. [https://www.unrwa.org/?id=86] Alirita la 24an de Decembro 2016.</ref> el kiuj ĉirkaŭkalkulitaj 1.5 milionoj loĝis en kampadejoj de UNRWA.<ref name=UNRWA-CampProfiles>{{Cite web|title=Camp Profiles|url=http://www.unrwa.org/where-we-work/gaza-strip/camp-profiles?field=1|website=unrwa.org|publisher=United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East|accessdate=2a de Julio 2015}}</ref> La nombro de originaj rifuĝintoj "kiu kongruas kun la kriterioj de Palestinaj rifuĝintoj ĉe UNRWA" estis 711,000 en 1950<ref name="d">{{cite web |author= |year=1950 |url=http://unispal.un.org/unispal.nsf/b792301807650d6685256cef0073cb80/93037e3b939746de8525610200567883?OpenDocument |title=General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from 11 December 1949 to 23 October 1950 |publisher=United Nations Conciliation Commission for Palestine |accessdate=20a de Novembro 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110822123836/http://unispal.un.org/unispal.nsf/b792301807650d6685256cef0073cb80/93037e3b939746de8525610200567883?OpenDocument |archivedate=22a de Aŭgusto 2011 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://unispal.un.org/unispal.nsf/b792301807650d6685256cef0073cb80/93037e3b939746de8525610200567883?OpenDocument |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-12-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110822123836/http://unispal.un.org/unispal.nsf/b792301807650d6685256cef0073cb80/93037e3b939746de8525610200567883?OpenDocument |arkivdato=2011-08-22 }}</ref> el kiuj proksimume 30,000–50,000 estis ankoraŭ vivaj en 2012.<ref name="Chiller-Glaus">Michael Chiller-Glaus, ''Tackling the Intractable: Palestinian Refugees and the Search for Middle East Peace,'' Peter Lang, 2007 p. 81-82.</ref> Dum la [[Palestina milito de 1948]], ĉirkaŭ 85% (720,000 personoj) el la Palestina Araba loĝantaro de kio iĝis Israelo estis elpelitaj el siaj hejmoj, al [[Cisjordanio]], la [[Gaza Sektoro]], kaj al la landoj [[Libano]], [[Sirio]] kaj [[Jordanio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Righteous Victims : A History of the Zionist-Arab conflict, 1881-2001|url=https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0|familia nomo=Morris|persona nomo=Benny|dato=2001|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Vintage Books|ISBN=978-0-679-74475-7|paĝoj=[https://archive.org/details/righteousvictims00morr_0/page/253 252]–258}}</ref><ref>Michael Dumper, 'Introduction,' p. 2.</ref> Ili, kaj ties descendantoj, kiuj estis same registritaj, estis iel helpitaj de UNWRA en 59 registritaj kampadejoj, 10 el kiuj estis establitaj post la rezultoj de la [[Sestaga Milito]] en 1967 por la novaj Palestinaj rifuĝintoj.<ref>UNWRA, [http://www.unrwa.org/etemplate.php%3Fid%3D86 Palestine refugees]</ref> Temas pri la nuraj rifuĝintoj en la mondo kiuj estas ĉefe heredaj, inklude neregistritaj, translokigitaj personoj kaj descendantoj de [[rifuĝintoj]], la Palestinarabaj rifuĝintoj kaj translokigita loĝantaro kreskiĝis ĝis esti la dua plej granda en la mondo,<ref>Dumper, 'Introduction,'p.6</ref> post ĉirkaŭkalkulitaj 11,000,000 da Sirianoj translokigitaj pro la [[Siria Enlanda Milito]]. Ili estas ankaŭ la plej antikva nesetlita loĝantaro de rifuĝintoj en la mondo, kiu estis sub la konstanta regado de arabaj ŝtatoj post la [[Palestina milito de 1948]], krome de loĝantaro de Cisjordanio sub israela regado ekde la [[Sestaga Milito]], kaj de [[Gaza Sektoro]] administrata de la Islama Rezistomovado ([[Hamas]]) ekde 2007. Ŝtataneco aŭ laŭleĝa rezideco en gastaj landoj estis ofte malpermesata en Libano kie la akcepto de Palestinanoj estus rompinta la delikatan laŭreligian ekvilibron, sed estas atingebla en Jordanio kie proksimume 40% el la Palestinaj rifuĝintoj registritaj de UNWRA estis akirintaj plenajn ŝtatanecajn rajtojn.<ref>Rex Brynen, 'Perspectives on Palestinian repatriation,' in (ed.) ''Palestinian Refugee Repatriation: Global Perspectives,'' Taylor & Francis, 2006, pp. 63–86 p. 80.</ref><ref>Menachem Klein, 'The Palestinian refugees of 1948: models of allowed and denied return,' in Dumper, 2006 pp. 87–106, p. 93.</ref> La 11an de Decembro 1948, la Ĝenerala Asembleo de UN per la Rezolucio 194, Artikolo 11 solvis ke la rifuĝintoj kiuj deziras "loĝi pace kun siaj najbaroj .. estu rajtigitaj" reveni al siaj hejmoj je "plej frua praktikebla dato"<ref name="Resolution 194 III">[http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/C758572B78D1CD0085256BCF0077E51A Resolution 194 (III)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150702150304/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/C758572B78D1CD0085256BCF0077E51A|date=2015-07-02}} 2a de Julio 2015 @unispal; 11a de Decembro 1948 (doc.nr. A/RES/194 (III)).; Votes: [http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=108V0691N26Y9.82&menu=search&aspect=power&npp=50&ipp=20&profile=voting&ri=&index=.VM&term=A/RES/194%28III%29 United Nations Dag Hammarskjold Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171018151136/http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=108V0691N26Y9.82&menu=search&aspect=power&npp=50&ipp=20&profile=voting&ri=&index=.VM&term=A%2FRES%2F194%28III%29|date=2017-10-18}} [https://web.archive.org/web/20150702150304/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/C758572B78D1CD0085256BCF0077E51A] 2a de Julio 2015.</ref><ref>Michael Dumper, 'Introduction' to M.Dumper (ed.)''Palestinian Refugee Repatriation: Global Perspectives,'' Taylor & Francis, 2006 pp.1-22, p.2.</ref>. Tio formis bazon por la Palestina politika postulo por 'Palestiniana rajto al reveno'. Sendependa enketo en 2003 ĉe la Palestina loĝantaro de Gaza, Cisjordanio, Jordanio kaj Libano montris ke majoritato (54%) akceptus financan kompenson kaj lokon por loĝi en Cisjordanio aŭ Gaza anstataŭ reveni al la sama loko en nuntempa Israelo kie ili aŭ iliaj prauloj estis loĝantaj (tiu eblo setlado estas observata en la Rezolucio 194). Nur 10% diris ke ili loĝus en Israelo ricevinte tiun rajton<ref>[http://world.time.com/2012/11/06/the-palestinian-right-of-return-abbas-wades-into-the-morass/ The Palestinian 'Right of Return': Abbas Wades into the Morass] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221127160917/https://world.time.com/2012/11/06/the-palestinian-right-of-return-abbas-wades-into-the-morass/ |date=2022-11-27 }}, ''[[Time Magazine]]'', 6a de Novembro 2012</ref>. == Bibliografio == [[Dosiero:TWIP - 2010-10-31 Interview on Palestinian Refugees.vorb.oga|eta|dekstra|Intervjuo al Palestinaj rifuĝintoj en radioprogramo This Week In Palestine.]] (franca) Abdelwahab Meddeb kaj Benjamin Stora, "''Histoires des relations entre juifs et musulmans, des origines à nos jours''" (Historio de la rilatoj inter judoj kaj islamanoj, de la originoj ĝis hodiaŭ)<ref>(en, de, ar) ''Nathalie Galesne,'' ''[https://en.qantara.de/content/interview-with-benjamin-stora-the-history-of-relations-between-jews-and-muslims The history of relations between Jews and Muslims],'' Quaderna;de, Babelmed 2014</ref>, Parizo, eld. Albin Michel, 2013, 1145 p., ISBN 978-2-226-24851-0. Tovy, Jacob (2014). ''Israel and the Palestinian Refugee Issue: The Formulation of a Policy, 1948 - 1956''. Routledge. Bowker, Robert P. G. (2003). ''Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace''. Lynne Rienner Publishers. ISBN 1-58826-202-2 Esber, Rosemarie M. (2008) ''Under the Cover of War: the Zionist Expulsion of the Palestinians.'' Arabicus Books & Media ISBN 978-0-9815131-7-1 Gelber, Yoav (2006). ''Palestine 1948''. Sussex Academic Press. ISBN 1-84519-075-0. Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. Routledge. ISBN 0-7146-3091-8 McDowall, David (1989). ''Palestine and Israel: The Uprising and Beyond''. I.B.Tauris. ISBN 1-85043-289-9. Morris, Benny (2003). ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 0-521-00967-7 Morris, Benny, ''1948: A History of the First Arab-Israeli War'', (2009) Yale University Press. ISBN 978-0-300-15112-1 Reiter, Yitzhak, ''National Minority, Regional Majority: Palestinian Arabs Versus Jews in Israel (Syracuse Studies on Peace and Conflict Resolution)'', (2009) [[Sirakuza Universitato|Syracuse Univ Press]] (Sd). ISBN 978-0-8156-3230-6 Pappe, Ilan (2006). ''The Ethnic Cleansing of Palestine'', London and New York: Oneworld, 2006. ISBN 1-85168-467-0 Segev, Tom (2007) ''1967 Israel, The War and the Year that Transformed the Middle East'' Little Brown ISBN 978-0-316-72478-4 Seliktar, Ofira (2002). ''Divided We Stand: American Jews, Israel, and the Peace Process''. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-97408-1 == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == *Nakba ([[d:Q3266633]]) * neado de la Nakba ([[d:Q123281410]]) * [[Agentejo de la Unuiĝintaj Nacioj por la Palestinaj Rifuĝintoj]] * [[Palestine 36 (filmo)]] * [[Arabaj israelanoj]] * [[Jarmuk (rifuĝejo)]] * [[Elias Khoury#Palestinaj rifuĝintoj|Elias Khoury]] * [[Rifuĝinto]] * [[Kneecap#Por-palestinaj pozicioj|Kneecap]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.unrwa.org/etemplate.php?id=253 UNRWA Palestinian refugee statistics] [http://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/heart-of-jenin/map-palestinian-refugee-camps/5089/ Google map of 58 UNRWA camps with descriptions and photos] [http://alray.ps/en/index.php?act=post&id=2581 UN refugee agency unveils Palestinian archive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303215430/http://alray.ps/en/index.php?act=post&id=2581 |date=2016-03-03 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Palestino]] [[Kategorio:Palestinaj rifuĝintoj| ]] [[Kategorio:Araba-israela konflikto]] pznf52d30aqexpgbqna824lrhgvkaus 0 581152 9491247 9439457 2026-10-10T16:56:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491247 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Judit Gombár,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gombár Judit''' estis [[Hungario|hungara]] kostumisto, dekoraciisto, universitata [[instruisto]]. Ŝia [[edzo]] estis [[Iván Markó]]. Judit Gombár [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz08/171.html] naskiĝis la {{daton|13|septembro|1937}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|28|majo|2016}} en [[Győr]]. == Biografio == Judit Gombár frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste ŝi studis 2 jarojn en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra kaj Filma Altlernejo]] inter 1955–1957. Dum la studentaj jaroj ŝi ricevis rolojn en provincaj teatroj. Ŝi plulernis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]], ŝi akiris kostumistan [[diplomo]]n en [[1963]]. Inter 1958-1963 ŝi estis kostumisto en [[Nacia Teatro (Pécs)]], kie ŝi konatiĝis kun la [[baleto]]. Ŝi konstante havis taskojn ankaŭ en aliaj teatroj, en [[filmo]]j. Ekde [[1972]] ŝi translokiĝis al [[Bruselo]], kie ŝi faris baletajn laborojn apud [[Maurice Béjart]] por Iván Markó. Ili faris turneojn al [[Montekarlo]], [[Parizo]], [[Tokio]]. Hejmenvenintaj en [[1979]] ili fondis baletan [[trupo]]n en [[Győr]], ŝi estis nomumita "eterna membro". En la lernojaroj 1991 kaj 1992 ŝi estis lernejestro de arta [[mezlernejo]] en Győr. En [[1992]] ŝi pensiuliĝis, tamen ŝi restis aktiva. Ŝi instruis en pluraj lokoj, ekzemple ŝi estis privata profesoro de [[Hungara Dancarta Altlernejo]]. Ŝi ricevis 7 [[premio]]jn inter 1984-2016. == Elektitaj teatraj kostumaj kaj dekoraciaj laboroj == * [[William Shakespeare]]: ** [[Romeo kaj Julieta]] (1978) ** [[Reĝo Lear]] (1989) ** [[Somermeznokta sonĝo]] (1991) ** [[Makbeto]] (1992) * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] (1988) * [[Tibor Déry]]-[[Gábor Presser]]: ''Képzelt riport egy amerikai popfesztiválról'' (1993) == Elektitaj teatraj kostumaj laboroj == * [[Rostand]]: [[Cyrano de Bergerac]] (1962) * [[Ŝekspiro]]: ** [[Hamleto]] (1964) ** [[La gajaj edzinoj de Windsor]] (1964) ** [[Rikardo la 3-a]] (1964) * [[Gaetano Donizetti]]: ''Lucia di Lammermoori'' (1965, 1970, 1980, 1986, 1988, 1994, 2000, 2006) == Elektitaj laboroj en filmoj == * ''Kötelék'' (1968) * ''Irgalom'' (1973) * ''[[Peer Gynt]]'' (1988) * ''Az a nap a mienk'' (2002) == Pupteatraj laboroj == * Sullivan: ''A Mikádó'' (2007) * [[Goethe]]: ''Faust'' (2009) * Fratoj Grimm: ''Csipkerózsika'' (2010) == Kelkaj aliaj laboroj == * ''Szerelmem, Josephin!'' ([[aŭtoro]] kaj [[reĝisoro]], 1996) * Innocent-Kállai-Szenes: ''Tavaszi keringő'' - Éva ([[aktoro]]) == Elektitaj disĉiploj == * [[Krisztián Máté]] == Fontoj == * [http://gyoribalett.hu/cikk/elhunyt-gombar-judit-a-gyori-balett-orokos-tagja.html#!prettyPhoto hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170214175545/http://gyoribalett.hu/cikk/elhunyt-gombar-judit-a-gyori-balett-orokos-tagja.html#!prettyPhoto |date=2017-02-14 }} * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=1732 hungarlingva biografio kun foto] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gombar Judit}} [[Kategorio:Hungaraj kostumistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9tfwegs0kk2fomp6eeorgewe3foadct 0 581931 9491505 8950134 2026-10-11T11:53:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491505 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:CIJam.jpg|eta|Kontaktdanco aŭ kontaktimprovizado]] '''Kontaktdanco, '''ankaŭ nomata '''kontaktimprovizado''', estas [[danco]]-praktiko en kiu la kontaktpunktoj inter la partoprenantoj estas deirpunkto de esplorado tra improvizitaj movoj. Temas pri tre libera movoformo kiu konsistas el [[moderna danco]], [[gimnastiko]] kaj [[luktosporto]] kaj kiu metas grandan emfazon sur komuna improvizado. Kontaktdanco povas esti praktikata kun du aŭ pli da partoprenantoj. Kontaktdanco estas konsiderata kiel speco de improvizita danco kaj estas unu el la plej konataj formoj de [[Postmodernismo|postmoderna]] danco. == Historio == La kontaktdanco estis disvolvita en [[Usono]] ene de la 1970-aj jaroj fare de grupo de dancistoj, gvidataj de Steve Paxton kaj Nancy Stark Smith. Multaj nuntempaj [[Koreografio|koreografoj]] ankaŭ uzas kontaktimprovizadon kiel elemento en siaj kreaĵoj, lasante tutan liberecon al la kreivo de la dancistoj. La partoprenantoj ofte havas intensan [[Fluo (psikologio)|fluosperton]]. Kontaktdanco ankaŭ facile disvastiĝis kiel socia dancfenomeno en formo de improvizitaj kunvenoj (en anglalingva ĵargono nomata ''Jam'') en parkoj ktp, pro malalta barilo: plejparte sufiĉas ludema kaj esplorema menso kaj korpo en bona formo.<ref>(germana) [http://www.contactimprovisation.ch/e/ci/index2.php?lang=DE Was ist CI - Contactimprovisation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160311142349/http://www.contactimprovisation.ch/e/ci/index2.php?lang=de |date=2016-03-11 }} (kio estas CI)</ref> Ekde 1976 ekzistas la internacia faka revuo ''Contact Quarterly.'' En kontaktdanco oni kutimas, almenaŭ parte, rezigni je muzika akompanado, ĉar ĝi deflankigas la koncentriĝon kaj ĉar ĝi havas influon sur la movo-improvizado<ref>(germana)  ContactImpro Köln: [http://www.contactimpro-koeln.de/wasistcontact.html ''Was ist ContactImprovisation?''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160629003916/http://www.contactimpro-koeln.de/wasistcontact.html |date=2016-06-29 }} kio estas kontaktimprovizado) ''"Dort gibt es Paare aller Art, Trios, acrobatische Hebungen und entspannte Bodenelemente, Tänze zu jeder Art von Musik oder sogar ganz ohne Musik."'', konsultita la 27-an de februaro 2017.</ref>. Ekzistas ankaŭ en la [[Anglalingva Vikipedio|anglalingva vikipedio]] listo de ĉiujaraj festivaloj de kontaktdanco. == Vidu ankaŭ == * [[Parkuro]] * [[Postmoderna danco]] == Eksteraj ligiloj == * [http://contactimprov.com/ contactimprov.com] – Informoj, novaĵoj, diskutoj, internacia kalendaro. * [http://contactimprov.net contactimprov.net] – Informoj pri la grupoj kaj sesioj tra la tuta mondo. * [http://picasaweb.google.co.uk/globtheatre/OPALPhysicalTheatre# Contact Improvisation OPAL Photo Galerie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100509221300/http://picasaweb.google.co.uk/globtheatre/OPALPhysicalTheatre |date=2010-05-09 }}<small> [archive]</small> * [https://web.archive.org/web/20170228000447/https://contactquarterly.com/contact-improvisation/contacts/index.php Listo laŭlanda por kontakto, kursoj ktp]<small> [archive]</small> == Literaturo == * Novack, C, J. (1990) ''Sharing the Dance: Contact Improvisation and American Culture''. University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-12444-4 * Pallant, C. (2006) ''Contact Improvisation: An Introduction to a Vitalizing Dance Form''. McFarland & Company, Inc. ISBN 0-7864-2647-0 * Tufnell, M. and Vaughan, D. (1999) ''Body Space Image : Notes Toward Improvision and Performance''. Princeton Book Co. ISBN 1-85273-041-2 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Danco]] 921hpvhzs25y6de6zez0nvjrdn4xont 0 583854 9491177 8557649 2026-10-10T14:20:14Z Sj1mor 12103 9491177 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Woerlitzpark77.jpg|eta|Vidaĵo tra la [[parko de Wörlitz]] al la Templo de Venuso]] '''Kastelparko''' (ankaŭ '''kastelĝardeno''') estas [[ĝardeno]] apartenanta al [[kastelo]], kiu kompletigas kaj kadrigas la domon. La arthistoria evoluo de la kastelparkoj en Eŭropo pasis plejparte paralele al la konstruarĥitekturo. == Evoluo == Jam en la antikvo oni metis ĝardenojn kiel ligo kaj kompletigo al grandsinjoraj [[palaco]]j. La kastelparko kiel ''eŭropa artoformo'' evoluis el la [[kastelo|kastelĝardenoj]] origine uzataj kiel {{J|kuireja ĝardeno}} kaj akiris dum la paso de la jarcentoj pli kaj pli imponajn formojn kaj gravecon. Ekde la [[moderna epoko]] kaj kune kun la kastelkonstruo, al kiu analoge malvolviĝis la ĝardenkonstrua arto, evoluis dum la paso de la jarcentoj diversaj ĝardensistemoj, kies historio estas resumebla en tri epokojn. Ekzemplo de bela kastelĝardeno estas [[Kastelparko Meiningen]] en [[Turingio]]. == Literaturo == {{Commonscat|Gardens and parks of castles|Schlosspark}} * Hans Sarkowicz: ''Die Geschichte der Gärten und Parks''. Insel Verlag, Frankfurto ĉe Majno 2001. * Kerstin Walter: ''Geschichte der Gartenkunst. Von der Renaissance bis zum Landschaftsgarten''. Verlag DuMont, Kolonjo 2006. * Albert Jost: ''Gartenlust – Lustgarten''. Verlag Schnell & Steiner, Regensburgo 2003, ISBN 3-7954-1535-7. * Ehrenfried Kluckert (eld.): ''Gartenkunst in Europa''. Könemann Verlag, Erscheinungsort 2005. [[Kategorio:Parkoj]] [[Kategorio:Historio de urbofasonado]] [[Kategorio:Kastela arĥitekturo]] [[Kategorio:Tipoj de ĝardenoj]] pdid2oi88xifx3r9d7eygfxpcfwc821 0 588980 9491399 8690742 2026-10-11T04:25:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491399 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Karbazolo</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Carbazol_-_Carbazole.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Karbazolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Carbazole_molecule_ball.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la <br />Karbazolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Azafluoreno * Dubenzopirolo * Dufenileno-imido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|12|H|9|N'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=86-74-8 86-74-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6593.html 6593] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6854 6854] |- |'''Merck Index'''||15,1791 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blankaj aŭ grizkoloraj kristaloj |- |[[Molmaso]]||167.206 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1.301g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|246.3}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|354.69}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|220}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||19.9<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.scripps.edu/baran/heterocycles/Essentials1-2009.pdf |titolo=Essential of Heterocyclic Chemistry |alirdato=2017-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170828220931/http://www.scripps.edu/baran/heterocycles/Essentials1-2009.pdf |arkivdato=2017-08-28 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:1.8 x 10⁻³ g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||16000&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] [[Listo da R-Deklaroj#R40|R40]] [[Listo da R-Deklaroj#R50/53|R50/53]] [[Listo da R-Deklaroj#R63|R63]] [[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24/25|R23/24/25]] [[Listo da R-Deklaroj#R45|R45]] [[Listo da R-Deklaroj#R67|R67]] [[Listo da R-Deklaroj#R68|R68]] [[Listo da R-Deklaroj#R51/53|R51/53]] <ref>[http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB4854492.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S60|S60]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#S53|S53]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|N|T}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/9/SDB_9752_MT_EN.pdf Carl Roth] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.merckmillipore.com/BR/pt/product/Carbazole,MDA_CHEM-820255?ReferrerURL=https%3A%2F%2Fwww.google.com.br%2F Merck]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|06|08}}{{GHS Piktogramo|09}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|341|351|400|410|411|413}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|201|202|264|273|280|281|302+352|308+313|321|332+313|362|391|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/carbazole#section=GHS-Classification Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Karbazolo''' estas heterocikla organika kombinaĵo konsistante je unu centra [[pirolo (kemio)|pirola ringo]] fandita al du [[benzeno|benzenaj ringoj]] aŭ unu [[indolo|indola grupo]] fandita al benzena ringo. Karbazolo estas komponaĵo de la [[tabako]] kaj uzatas en la preparado de farboj kaj farmakologiaj ingrediencoj por traktado de malsanoj, ĉefe en terapeŭtika kampo, inklude de kancertraktadoj pro ĝiaj anti-oksidigaj<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24928405 NCBI Resources]</ref>, anti-fungaj<ref>[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1001841713004750 Science Direct]</ref> kaj anti-bakteriaj<ref>[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960894X10001812 Science Direct]</ref> proprecoj.<ref>[http://www.patentsencyclopedia.com/app/20150342927 Patentdocs]</ref> == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Karbazolo estas preparata laŭ la metodo de Graebe kaj Ullmann en [[nitrita acido]]. En la unua etapo de la reakcio la n-fenil-1,2-duaminobenzeno konvertiĝas al ties duazonia salo kiu rekte reakcias al 1,2,3-triazolo. Sub altaj temperaturoj, ĉi-substanco estigas la karbazolon kun eligo de nitrogena gaso: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la Karbazolo'''</big></center> [[Dosiero:Reacci%C3%B3n_de_Graebe-Ullman.png|300px|eta|center|<center>Sintezo de '''Karbazolo''' ekde la '''o-anilil-anilino'''.</center>]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Karbazolo povas prepariĝi en laboratorio laŭ la cikliga reakcio de Borsche-Drechsel. En la unua etapo, la fenil-hidrazino kondensiĝas kun [[cikloheksanono]] al la koresponda '''imino''' La dua etapo estas rearanĝa acido-katalizita reakcio kun fermado de la ringo al tetrahidrokarbazolo. En alia reakcio, la du etapoj transformiĝas en unu plenumante la reakcion meze de [[acetata acido]]. En la tria etapo, ĉi-komponaĵo oksidiĝas al karbazolo pere de '''ruĝa plumboksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la karbazolo'''</big></center> [[Dosiero:Borsche-Drechsel cyclization.svg|300px|eta|center|<center>Sintezo de '''Karbazolo''' ekde la '''fenil-hidrazino'''.</center>]] |- |} </center> == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/specialtychem/finechem/CARBAZOLE.htm Chemicalland21] * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0378517394901872 Science Direct] * [https://books.google.com.br/books?id=PrE_8yVFewgC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=Carbazole#v=onepage&q=Carbazole&f=false Formamides—Advances in Research and Application: 2013 Edition: ScholarlyBrief] * [https://books.google.com.br/books?id=2NH-cagtLSoC&pg=PA96&dq=Carbazole&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjk3PnL64TVAhXNbZoKHV9PA6gQ6AEILDAB#v=onepage&q=Carbazole&f=false The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Indole and Carbazole Systems], W. C. Sumpter, F. M. Miller * [https://books.google.com.br/books?id=WuviSTTDyEoC&dq=Carbazole&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjk3PnL64TVAhXNbZoKHV9PA6gQ6AEIJzAA Carbazole] ICON Group International * [https://books.google.com.br/books?id=m9ymlb4-XOcC&pg=PA109&dq=Carbazole&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjk3PnL64TVAhXNbZoKHV9PA6gQ6AEIVDAH#v=onepage&q=Carbazole&f=false Pseudomonas: Volume 5: A Model System in Biology], Juan-Luis Ramos, Alain Filloux == Vidu ankaŭ == * [[Furano]] * [[Benzofurano]] * [[Tiofeno]] * [[Benzotiofeno]] * [[Dubenzofurano]] * [[Dubenzotiofeno]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj]] b6fbw7v7e1gukxjkrflj68qtmyjh3xm 0 590253 9491387 9356696 2026-10-11T01:10:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491387 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Kalcia karbonido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ca2%2B.svg|100px]][[Dosiero:Acetylide.svg|100px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br>Kalcia karbonido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Kristallstruktur_Bariumperoxid.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kristala kemia strukturo de la <br>Kalcia karbonido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Carbid.jpg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small></small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Amido-cianogeno * Karbamo-nitrilo * Karbamo-du-imido * Cianogen-amido * Karbo-du-imido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''CaC|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=75-20-7 75-20-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6112.html 6112] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6352 6352] |- |'''Merck Index'''||15,1658 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ cindrokolora solidaĵo |- |[[Molmaso]]||64.099 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 2.22g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|2160}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|2300}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|305}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|390}} |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||42.2&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=oWdc2qcb3QsC&pg=PA103&lpg=PA103&dq=Calcium+carbide+ld50&source=bl&ots=jrunMhfMxV&sig=5FwSXdNjLAEmN_v6e8uY60ZBlOg&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjK2pnhj83VAhVEk5AKHYnlD8I4ChDoAQg7MAM#v=onepage&q=Calcium%20carbide%20ld50&f=false Gardner's Commercially Important Chemicals]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R15|R15]] [[Listo da R-Deklaroj#R41|R41]] [[Listo da R-Deklaroj#R37/38|R37/38]] <ref>[http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5854217.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S8|S8]] [[Listo da S-Deklaroj#S43|S43]] [[Listo da S-Deklaroj#S43A|S43A]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]] [[Listo da S-Deklaroj#R26|S26]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|260|315|318}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/6/SDB_6667_AU_EN.pdf |titolo=Carl Roth |alirdato=2017-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170811010510/https://www.carlroth.com/downloads/sdb/en/6/SDB_6667_AU_EN.pdf |arkivdato=2017-08-11}}</ref> |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|231+232|280|302+352|305+351+338|335+334|370+378|402+404|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kalcia karbonido''' estas kemia komponaĵo rezultanta el reakcio inter [[kalcia oksido]] kaj karbono sub tre alta temperaturo. Kiam pura, ĝi estas senkolora materialo kaj provizas facila kaj sekura maniero en la produktado de [[acetileno]] kaj [[kalcia cianamido]]. En la ĉeesto de humideco-spuroj, tekniko-grada kalcia karbonido eligas malagrablan odoron kiu rememorigas la [[ajlo]]n. Alia apliko de la kalcia karbonido estas en la [[lanterno]]j de acetilenoj kaj manufakturo de kemiaĵoj por agrikulturo kaj ŝtalfabrikado. == Sintezo == * Kalcia karbonido estiĝas industrie en forno de [[elektra arko]] ekde miksaĵo de [[Kalko (materialo)|Kalko]] kaj [[koakso]] sub temperaturo {{GdC|2200}}. Ĉi-metodo ne ŝanĝis ekde ĝia invento en 1892: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la kalcia karbonido'''</big></center> <big><big>'''CaO + 3 C <math> \xrightarrow{1500^oC}</math> + CaC₂ + CO'''</big></big> |} </center> == Reakcio == === Reakcio 1 === * Kalcia karbonido reakcias kun [[magnezia klorido]] donante [[kalcia klorido|kalcian kloridon]], [[karbono]]n kaj [[magnezio]]n: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Reduktado de magnezia klorido'''</big></center> [[Dosiero:Calcium carbide reaction.png|300px|eta|center|<center>Reakcio de '''magnezia klorido''' kun '''kalcia karbonido'''.</center>]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * La reakcio de kalcia karbonido kun akvo, produktante [[acetileno]]n kaj [[kalcia hidroksido|kalcian hidroksidon]] estis malkovrita de [[Friedrich Wöhler]], en 1862: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la [[acetileno]]'''</big></center> <big><big>'''CaC₂ + 2 H₂O <math> \longrightarrow </math> + C₂H₂ + Ca(OH)₂'''</big></big> |} </center> == Literaturo == * [https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/calciumcarbideacetylene.html ACS Publications] * [http://peopleof.oureverydaylife.com/make-calcium-carbide-10210.html People of our everyday life] * [https://melscience.com/en/articles/chemical-characteristics-calcium-carbide-and-its-r/ MEL Science] * [https://books.google.com.br/books?id=OUGVPYqtnNgC&pg=PA93&dq=Calcium+carbide&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Calcium%20carbide&f=false Industrial Organic Chemistry], Klaus Weissermel,Hans-Jürgen Arpe * [https://books.google.com.br/books?id=ElhD1jDVVqEC&pg=PA15&dq=Calcium+carbide&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Calcium%20carbide&f=false Encyclopedia of Chemical Processing and Design: Volume 6 - Calcination ...], John J. McKetta Jr * [https://books.google.com.br/books?id=FETzRWMGt3YC&pg=PA121&dq=Calcium+carbide&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Calcium%20carbide&f=false Organic Chemistry], Joseph M. Hornback == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Thomas Willson (1860-1915) * Edmund Davy (1785-1857) * [[Friedrich Wöhler]] (1800-1882) * [[Marcelin Berthelot]] (1827-1907) * [[Henri Moissan]] (1852-1907) * [[Acetileno]] * [[Cianamido]] {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kalciaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Neorganikaj karbonaj kombinaĵoj]] ijxfj0g0l5zoatzj4c3hd2unbhdql6r 0 601029 9491401 9490632 2026-10-11T04:43:22Z Crosstor 3176 /* S */ 9491401 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Nyíregyháza]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[János Aknay]], [[pentristo]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[József Andor]], [[verkisto]] == B == * [[Zoltán Bacskay]], altlerneja instruisto * [[László Bagi]], [[grafikisto]] * [[Gábor Bakos-Kiss]], aktoro * [[Péter Balatoni]], pianisto * [[Florio Banfi]], historiisto * [[István Bársony (inĝeniero)]] * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[András Benkei]], [[ministro]] * [[Tibor Benkő]], [[kolonelo]] * [[Gyula Bereznai]], [[matematikisto]] * [[Lóránt Bodnár]], [[ginekologo]] * [[Csaba Bodonyi]], arkitekto == D == * [[Pál György Demény]], [[demografo]] * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[István Dienes]], [[arkeologo]] * [[István Dózsa]], [[aktoro]] == E == * [[Tibor Eichinger]], [[gitaristo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[István Farbaky]], [[inĝeniero]] * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[Jenő Forrai]], radiologo == G == * [[László Gajdos]], ministro == H == * [[Erzsébet Mária Hajós]], arthistoriisto * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Andor Halasi]], [[kritikisto]] * [[György Haraszti (historiisto)]] * [[László Hetey]], aktoro == J == * [[Ferenc Juhász (ministro)]] * [[Lajos Jurányi]], [[botanikisto]] == K == * [[Rezső Kemény]], violonisto * [[György Kerekes (instruisto)]] * [[József Pál Király]], [[instruisto]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Zoltán Kollonay]], [[pianisto]] * [[György Kőszegi]], halterlevisto * [[László Kovács (dirigento)]] * [[Ágnes Kristóf M.]], pentristo * [[András Kubacska]], instruisto == L == * [[Béla Leffler]], publikigisto * [[Sámuel Leffler]], instruisto * [[Miklós Lázár]], ĵurnalisto == M == * [[István Madácsy]], pentristo * [[Péter Makó]], muzikisto * [[István Margócsy]], kritikisto * [[András Márton]], aktoro * [[Árpád Zsolt Mészáros]], muzikalkantisto == N == * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[Károly Nagy (sociologo)]] * [[Gábor Nógrádi]], [[verkisto]] == O == * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Atanáz Orosz]], grek-katolika [[episkopo]] == P == * [[Ferenc Papcsák]], advokato * [[András Prékopa]], [[matematikisto]] == S == * [[Antal Salamon]], [[kuracisto]] * [[Zoltán Sárközy]], aktoro * [[Alfréd Schőner]], rabeno * [[István Seregély]], ĉefepiskopo * [[Lajos Simonkai]], botanikisto * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[György Szakály]], [[baletisto]] * [[Sándor Szalay]], [[fizikisto]] * [[György Szamuely]], politikisto * [[László Szamuely]], partilaboristo * [[Roland Szentpáli]], [[tubjisto]] * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Tamás Szikora]], pentristo == T == * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Endre C. Turáni]], aktoro * [[Ferenc Túry]], psikiatro == U == * [[Miklós Uzsoky]], inĝeniero == V == * [[Mihály Váci]], [[poeto]] (tamen iom apud Nyíregyháza) == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj|Nyíregyháza]] [[Kategorio:Nyíregyháza| ]] aw1yp3zc3h393vc0apm9ftrmqsuvjqc 0 606739 9491435 9433818 2026-10-11T07:24:19Z Crosstor 3176 /* S */ 9491435 wikitext text/x-wiki Listo de '''famuloj, kiuj naskiĝis en [[Nagykanizsa]]''': {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[György Ádám (ekonomo)]] * [[Veronika Ádám]], [[kuracisto]] * [[Lajos Alleker]], [[monaĥo]] * [[Gábor Adriányi]], eklezia [[historiisto]] * [[József Árkus]], [[humuristo]] == B == * [[József Babocsay]], kuracisto * [[Miklós Balassa]], advokato * [[Lajos Balázsovits]], [[aktoro]] * [[Gyula Barthos]], arbara inĝeniero * [[Ilona Bencze]], aktoro * [[László Benkő (juristo)]], juristo * [[Bulcsu Bertha]], [[verkisto]] * [[Norbert Bonczók]], ŝlagrokantisto == C == * [[Ferenc Cságoly]], [[arkitekto]] == D == * [[Jenő Danis]], aktoro * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] == F == * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ferenc Fejtő]], historiisto * [[Károly Fendler]], koreologo * [[Imre Ferenczi (sociologo)]] == H == * [[Judit Hammerstein]], historiisto * [[János Hauser]], agronomo * [[Sándor Hevesi]], [[reĝisoro]] * [[Pál Hirschler]], [[rabeno]] * [[György Horváth]], [[bestokuracisto]] == I == * [[Sándor Tamás Illés]], traŭmatologo * [[Béla Iványi]], historiisto == K == * [[Károly Kaán]], [[inĝeniero]] * [[János Kanizsai Pálfi]], kalvinana [[episkopo]] * [[Tamás Kertész]], operkantisto * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[Károly Pius Koller]], kuracisto * [[Zsófia Kondákor]], aktoro * [[István Kónya (liutisto)]] * [[György Kozarics]], kuracisto * [[Zsigmond Kunfi]], [[ministro]] == L == * [[Fülöp Láng]], operkantisto * [[Tóbiás Lőw]], juristo * [[Dénes Lukács (psikologo)]] == M == * [[József Makovitzky]], kuracisto * [[Károly Mathia]], oficiro == R == * [[Károly Rédei (lingvisto)]] * [[Sigmund Romberg]], [[komponisto]] == S == * [[Gábor Szabó (fizikisto)|Gábor Szabó]], [[fizikisto]] * [[László Szakács (politikisto)]] * [[Lajos Szakolczay]], redaktoro * [[Rezső Szántó]], redaktoro * [[Zoltán Szántó]], [[politikisto]] == T == * [[Vera Takács]], reĝisoro * [[Béla Tarcsay]], pentristo * [[Klára Tóth]], [[kemiisto]] * [[Tibor Pál Tóth]], arkitekto pri internaj spacoj == U == * [[Ödön Uher (pli juna)]], entreprenisto == V == * [[Éva Vári]], aktoro == Z == * [[Mária Zádori]], [[kantisto]] * [[Győző Zemplén]], fizikisto == Fontoj == La listo havas tiujn personojn, pri kiuj estis kreitaj biografioj en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj|Nagykanizsa]] [[Kategorio:Nagykanizsa| ]] e6ac1fjwykq3sz0dorykribl603gd6o 0 615387 9491431 9321661 2026-10-11T07:17:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |fondodato = 8-a de decembro 1918 |gvidanto = Mirosław Kalinowski |titolo de la gvidanto=rektoro |nombro de studentoj = {{formatnum:20317}} |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PL-06 |situo sur mapo=Centra Lublin |situo sur mapo2=Lublin |zomo = 14 |retejo = }} '''Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"''' ({{lang-pl|Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II}} (KUL), {{lang-la|Catholica Universitas Lublinensis Ioannis Pauli II}}) estas nepublika [[katolikismo|katolika]] [[universitato]] en [[Lublin]], posedanta rajtojn de publika altlernejo kaj financata de [[ŝtata buĝeto]] laŭ principoj de [[publika universitato|publikaj universitatoj]]. Fondita en 1918, ĝis 1928 sub la nomo Lublina Universitato, de la 16-a de oktobro 2005, surbaze de voĉdono de senato agnoskita de pola episkoparo, la universitato ŝanĝis nomon al Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a". En 1938 KUL akiris rajton atribui [[scienco|sciencajn]] [[rango]]jn. Laŭ [[TTT]]-[[rango]]listo de [[altlernejo]]j en la mondo okupas 38-an lokon inter 410 klasifikitaj altlernejoj en [[Pollando]]. Ĝi posedas la plej bonan [[teologio]]n en Pollandon, la 4-an [[filozofio]]n, la 5-an [[pola]]n [[filologio]]n, kaj la studdirektoj kiel [[juro]], [[administracio]], [[pedagogiko]], [[sociologio]] aŭ [[psikologio]] troviĝas pli malpli ĉe la 10-a loko laŭ "Perspektywy" (Perspektivoj). Ĝia biblioteko, kies plurjara direktoro estis [[Andrzej Paluchowski]], disponigas interrete plurajn deŝuteblajn librojn kaj revuojn en [[Esperanto]]. == Historio == Katolika Universitato de Lublin estiĝis iniciate de [[pastro]] [[Idzi Radziszewski]], kiu kolektis [[fonduso]]jn por ekesto de katolika altlernejo en [[Pollando]] inter la pola [[diasporo]] en [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]], anstataŭ likvidata de [[bolŝevismo|bolŝevikaj]] regopovoj [[seminario|Animzorga]] [[Akademio]] en Peterburgo. == Lekciistoj == * [[Władysław Bartoszewski]], ĵurnalisto, politikisto * [[Jan Niecisław Baudouin de Courtenay]], lingvisto, esperantisto * [[Czesław Biedulski]], pastro, lektoro de Esperanto, [[elektroniko|elektronikisto]], eldonisto, kunfondinto de Esperanto-librejo * [[Franciszek Blachnicki]], pastro, fondinto de katolika ordeno, persekutata * [[Wojciech Chudy]], filozofo-[[personismo|personisto]], etikisto * [[Leon Cyboran]], spertulo pri la [[hinda filozofio]], [[jogo]], tradukisto el [[sanskrito]], persekutata * [[Johano Paŭlo la 2-a]], [[papo]] * [[Jerzy Kłoczowski]], historiisto pri [[Mez-Orienta Eŭropo]] * [[Andrzej Kołaczkowski]], filologo, tradukisto el [[skandinavia lingvaro]], lektoro de Esperanto * [[Jerzy Korytkowski]], [[monaĥo]], poligloto, [[lektoro]] de [[Esperanto]] * [[Mieczysław Albert Krąpiec]], plurjara [[rektoro]] * [[Etsuo Miyoshi]], japana esperantisto, prezidanto de firmao [[Swany]] * [[Andrzej Paluchowski]], plurjara direktoro de la [[Biblioteko]] de KUL kun ties [[Esperanto-biblioteko|Esperanto-Librejo]] * [[Bolesław Pylak]], teologo, dioceza ĉefepiskopo, honora membro de la [[gildo]] de polaj [[radiestezo|radiestezistoj]] * [[Ryszard Rubinkiewicz]], pastro, [[orientalisto]], spertulo pri [[apokrifo]]j * [[Włodzimierz Sedlak]], fondinto de pola [[skolo]] de [[bioelektroniko]] * [[Tadeusz Styczeń]], [[etiko|etikisto]] * [[Stefan Swieżawski]], filozofo, spertulo pri [[mezepoko]] * [[Romuald Szeremietiew]], spertulo pri [[militistiko]], persekutata * [[Mirosław Wróbel]], pastro, tradukisto de [[Aramea]] [[Biblio]], direktoro de Instituto pri Bibliaj Sciencoj * [[Franciszek Tokarz]], pastro, filozofo pri la [[hinda filozofio]] kaj [[ĉina filozofio]], esperantisto * [[Antoni Tronina]], teologo, tradukisto de ''Aramea Biblio'' * [[Maciej Stanisław Zięba]], poligloto, esperantisto, filozofo pri la [[hinda filozofio]] kaj [[ĉina filozofio]] * [[Edward Zwolski]], historiisto pri [[antikva epoko]], poligloto == Diplomitoj == * [[Tadeusz Doktór]], [[sociologio pri religio|sociologo de religio]] * [[Mieczysław Gogacz]], filozofo-[[tomismo|tomisto]] * [[Michał Heller]], pastro, [[kosmologio|kosmologo]] * [[Józef Tadeusz Milik]], pastro, [[orientalisto]], spertulo pri [[manuskriptoj de la Morta Maro]] * [[Janusz Palikot]], filozofo, politikisto * [[Jerzy Popiełuszko]], pastro, kapelano de [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]], persekutata * [[Edward Stachura]], poeto * [[Zbigniew Lew-Starowicz]], psikiatro, seksologo * [[Piotr Szczepanik]], kantisto * [[Alfred Wierzbicki]], pastro, etikisto * [[Stefan Wyszyński]], [[primaso]], persekutata == Someraj Lernejoj de la Pola Lingvo kaj Kulturo == En 2019 dum plenaj du monatoj (julio-aŭgusto) okazas la 46-a Somera Lernejo de [[pola lingvo|Pola Lingvo]] kaj [[pola literaturo|Pola Literaturo]]. Pli ol 170 partoprenantoj el 40 landoj konatiĝos kun [[Pollando]], ties historio kaj geografio. Ili vizitos Lublin, [[Sandomierz]], [[Varsovio]]n, Kozłówka kaj [[Zamość]]. Interesaĵo: en la pasinta 20-a jarcento la kurson senpage partoprenis ukraina esperantistino el pola kaj [[aramea]] diasporoj el [[Vinico]] (danke al apogo de esperantistoj [[Krzysztof Śliwiński]] kaj [[Maciej Stanisław Zięba]]) == Interesaĵoj == La 23-an de oktobro 1944 komunistaj regopovoj en Popola Pollando fondis [[Universitato Maria Curie-Skłodowska|Universitaton Maria Curie-Skłodowska]] en Lublin por kontraŭstari al Katolika Universitato de Lublin. == Vidu ankaŭ == * [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en Lublin * [[Medicina Universitato en Lublin]] * [[Katolika universitato de Loveno]] == Bibliografio == * ''Encyklopedia 100-lecia KUL'', unua volumo, p.&nbsp;648, Wydawnictwo KUL, Lublin 2018 ISBN 978-83-8061-610-3, 978-83-8061-611-0 (unua volumo) * ''Encyklopedia 100-lecia KUL'', dua volumo, p.&nbsp;678, Wydawnictwo KUL, Lublin 2018 ISBN 978-83-8061-610-3, 978-83-8061-612-7 (dua volumo) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160229212344/http://www.kul.pl/ Strona internetowa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II] interreta paĝo de KUL * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/results?q=Esperanto&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0 Esperanto-kolekto en ĝia biblioteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220408004157/https://dlibra.kul.pl/dlibra/results?q=Esperanto&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0 |date=2022-04-08 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Johano Paŭlo la 2-a]] [[Kategorio:Lublino]] [[Kategorio:Kristanaj universitatoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Pollando]] [[Kategorio:Pontifikaj Universitatoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1918]] [[Kategorio:Pola socio]] [[Kategorio:Katolikaj lernejoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1910-1919]] 6s7q1ax2lomhd823hqsw8a0z880hd0h 0 619740 9491390 8680847 2026-10-11T01:42:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491390 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Kalia volframato (VI)</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium tungstate.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Kalia volframato (VI)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium tungstate3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Kalia volframato (VI)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Scheelite_MHNT.MIN.2004.0.88_(p).jpg|200px]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Skilito: erco de Kalia volframato (VI)</small>''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Volframato de kalio * Kalia salo de volframata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''K|2|WO|4'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7790-60-5 7790-60-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure. 450936.html 450936]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3084032 3084032] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||kristalblanka higroskopa solidaĵo |- |[[Molmaso]]||326033 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 3,12g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|921}}<ref>[https://www.alfa-chemistry.com/potassium-tungstate-cas-7790-60-5-item-233355.htm Alfa Chemistry]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||2,20 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Tute solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||1190&nbsp;mg/kg (buŝe)<ref>[https://noahtech.com/data/safety.12805.pdf Noah Technologies]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36/37/39|S36/37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+312|330|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3084032#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Kalia volframato (VI)''' aŭ '''K₂WO₄''' estas neorganika kombinaĵo de [[kalio]] kaj [[volframo|volframata acido]], blanka solidaĵo solvebla en akvo, uzata kiel fonto de volframo en kemiaj sintezoj. Ĝi estas peranto en la konvertado de volframaj ercoj en la metalon. La ĉefa vojo por akirado de ĉi-salo estas per ekstraktado el volframaj ercoj, preskaŭ ĉiuj estantaj volframatoj. Do, la ercoj estas traktataj per alkala bazo por doni la kalian volframaton. En organika kemio, volframatoj uzatas kiel kataliziloj por oksidigo de alkoholoj en aldehidojn kaj ketonojn. ==Sintezoj== ===Sintezo 1=== * Volframato de kalio estiĝas per traktado de ''kalcia volframato'' kun [[kalia fluorido]]<ref name=reakcio/>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>\mathrm{CaWO_4 + 2\ KF \longrightarrow K_2WO_4 + CaF_2}</math> |- |} </center> ===Sintezo 2=== * Sintezo per interagado de [[kalia pirosulfato]] kaj ''volframa oksido (VI)'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>\mathrm{WO_3 + K_2S_2O_7 \longrightarrow K_2WO_4 + 2 \ SO_3}</math> |- |} </center> ===Sintezo 3=== * Sintezo per dissolvado de ''volframa oksido (VI)'' en solvaĵo de [[kalia hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>\mathsf{WO_3 + 2KOH \rightarrow K_2WO_4 + H_2O}</math> |- |} </center> ===Sintezo 4=== * Preparado per fandado de [[kalia karbonato]] kun ''volframa oksido (VI)'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <math>\mathsf{WO_3 + K_2CO_3 \rightarrow K_2WO_4 + CO_2 \uparrow}</math> |- |} </center> ===Sintezo 5=== * La ĉefa sintezo de ĉi tiu salo estas pere de ekstraktado ekde volframaj ercoj, preskaŭ ĉiuj estas volframatoj. Tiamaniere ke la ercoj estas traktitaj en alkala medio por estigi la kalian volframaton, laŭ la malsupra ekvacio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{Fe/MnWO_4 + 2\;KOH + 2\;H_2O \rightarrow K_2WO_4.\;2\;H_2O + Fe/Mn(OH)_2} </math></center></big> |- |} </center> ===Sintezo 6=== * Volframa trioksido estas atakata de [[kalia hidroksido]] por doni kalian volframaton: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{WO_3 + 2\;KOH \rightarrow K_2WO_4 + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> ===Sintezo 7=== * Kemia elemento [[volframo]] estas oksidata al kalia volframato en la ĉeesto de [[kalia nitrato]], en alkala medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{W + 3\;KNO_3 + 2\;KOH\rightarrow K_2WO_4 + 3\;KNO_2 + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> ===Sintezo 8=== * Kalia volframato ankaŭ eblas produkti traktante volframan karbidon (WC) kaj miksaĵon de [[kalia nitrato]] kaj [[kalia hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{WC + 3\;KNO_3 + 4\;KOH \xrightarrow{fandado} K_2WO_4 + 3\;KNO_2 + H_2O + CO_2 \uparrow}</math></center></big> |- |} </center> ==Reakcioj== ===Reakcio 1=== * Kalia volframato estas atakata de diluitaj fortaj acidoj por doni la volframan trioksidon<ref name=reakcio>[https://books.google.com.br/books?id=0uwDTrxyaB8C&pg=PA1215&dq=%22potassium+tungstate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwihm_2M897dAhUBEpAKHdqFAzEQ6AEIVjAG#v=onepage&q=%22potassium%20tungstate%22%20&f=false Advanced Inorganic Chemistry]</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{K_2WO_4 + 2\;HCl \rightarrow WO_3 + 2\;KCl + H_2O}</math></center></big> |- |} </center> ===Reakcio 2=== * Kalia volframato reakcias kun [[kalia karbonato]] por estigi volframatan acidon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://easychem.org/en/subst-ref/?id=2924 |titolo=EasyChem |alirdato=2018-09-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180929041355/http://easychem.org/en/subst-ref/?id=2924 |arkivdato=2018-09-29}}</ref>: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{K_2WO_4 + H_2CO_3 \rightarrow K_2CO_3 + \underset {volframata\;acido}{H_2WO_4}} </math></center></big> |- |} </center> ===Reakcio 3=== * Kalia volframato reakcias kun [[sulfata acido]] por doni volframatan acidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | <big><center><math>\mathsf{K_2WO_4 + H_2SO_4 \rightarrow K_2SO_4 + \underset {volframata\;acido}{H_2WO_4}}</math></center></big> |- |} </center> ==Literaturo== * [http://tungsten.atomistry.com/potassium_tungstates.html Tungsten atomistry] * [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022024806006890 ScienceDirect] * [http://scripts.iucr.org/cgi-bin/paper?S0567740869004602 Acta Crustallographica] * [https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AC448330050&productDescription=POTASSIUM+TUNGSTATE%2C+99.+5GR&vendorId=VN00032119&countryCode=US&language=en ThermoFisher] * [https://books.google.com.br/books?id=MkUjAQAAIAAJ&q=%22potassium+tungstate%22&dq=%22potassium+tungstate%22&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwihm_2M897dAhUBEpAKHdqFAzEQ6AEIaTAJ The Mining Magazine] ==Referencoj== {{referencoj|3}} {{Neorganikaj saloj de kalio}} {{Organikaj saloj de kalio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Kaliaj kombinaĵoj|volframato]] [[Kategorio:Volframatoj]] 7rc1ivoptnmi9aj30boaun8baw0r5ru 0 620990 9491395 9012108 2026-10-11T04:09:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kapelo de<br />Sankta Donato | larĝo de informkesto = | dosiero = Szent Donát-kápolna, 2013 Székesfehérvár.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Kapelo Sankta Donato en Székesfehérvár | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Fejér]] | diocezo = [[Székesfehérvár]] | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Székesfehérvár]] | geo = | konsekroj = [[1734]], [[1994]] | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = 50 homoj | konstruado = | longo = 15,5 m | larĝo = 9,5 m | alto = 18 m (turo) | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = | ttt = | commons = | regiono-ISO = HU | ŝanĝebla mapo =Székesfehérvár }} '''[[Kapelo]] de [[Sankta Donato]]''' estas romkatolika [[konstruaĵo]] en [[Hungario]], en rando de [[Székesfehérvár]]. [[Dosiero:View from the Golden Bull monument. South part of Öreghegy neighborhood (left), Millennium Monument (middle), Donat chapel (right). - Öreghegy, Székesfehérvár, Fejér county, Hungary.JPG|eta|<center>Urba panoramo, dekstre la kapelturo videblas]] == Historio == Dum dominado de [[turkoj]] en tiu loko estis gardoturo. Oni konstruis [[baroko|barokan]] kapelon kun 3 [[altaro]]j el ŝtonoj de la gardoturo en [[1733]], en la sekva jaro ĝi estis konsekrita. La [[jezuito]]j servis en la kapelo ĝis [[1816]], poste [[ermito]]. La kapelo estis restaŭrita en [[1836]], pli nova turo estis konstruita en [[1877]], inter [[1923]] kaj [[1925]] la navo estis pligrandigita, la turo plialtigita, fine en [[1933]] renovigita. En [[1944]] la kapelo plene neniiĝis pro eksplodo, poste oni konstruis [[sonorilostablo]]n kaj [[kruco]]n. En [[1993]] oni konstruis pli novan kapelon. En la sekva jaro ĝi estis konsekrita. La konstruaĵo ricevis arkitekturan [[premio]]n en [[2008]]. == Konstruaĵo == La konstruaĵo situas sola inter loĝdomoj, sed la loko longe estis vitejo. Antaŭ la kapelo estas ŝtupoj kun kruco. En la [[fasado]] meze estas la enirejo, pli supre la [[turo]] altiĝas, samtempe reliefas. Ankaŭ malantaŭe estas enirejo, krome apude alia kruco. Interne ankaŭ [[kripto]]j troviĝas. == Fontoj == * [https://www.feol.hu/magazinok/szent-donat-tisztelete-oreghegyen-2475579/ hungare kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181013211613/https://www.feol.hu/magazinok/szent-donat-tisztelete-oreghegyen-2475579/ |date=2018-10-13 }} * [http://miserend.hu/templom/109 hungare kun fotoj] * [http://www.minalunk.hu/szekesfehervar/index.php?n=5&tartalom_id=41205&area=562] * [http://www.banyatovendeglo.hu/latnivalok.php?lang=hu] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <gallery mode=packed> Donat Chapel. Crypt. - Donát St., Öreghegy, Székesfehérvár, Fejér county, Hungary.JPG|Sankta Donato interne Donat Chapel. Crypt from N. - Donát St., Öreghegy, Székesfehérvár, Fejér county, Hungary.JPG|Malantaŭa parto de la kapelo Donat chapel. Cross. - Donat Rd., Öreghegy, Székesfehérvár, Fejér county, Hungary.JPG|[[krucifikso]] Donat Chapel. Crypt. Passage. - Donát St., Öreghegy, Székesfehérvár, Fejér county, Hungary.JPG|Kripto </gallery> [[Kategorio:Kapeloj en Hungario|Szekes]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Donato]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Székesfehérvár]] 9r81linj22rjzk2k7pj832w8p7vkzr3 0 621933 9491386 8260370 2026-10-11T00:48:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491386 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Hawaiian Kahuna Kahiko (PP-33-11-023).jpg|300px|eta|''Kahuna'' (ĉ. 1890).]] {{Kursiva titolo}} '''''Kahuna''''' aŭ '''kahuno''' estas [[Havaja lingvo|Havaja vorto]], difinita kiel "pastro, sorĉisto, magiisto, religia ministro, fakulo en ajna profesio".<ref>[http://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?e=q-11000-00---off-0hdict--00-1----0-10-0---0---0direct-10-ED--4-------0-1lpm--11-haw-Zz-1---Zz-1-home-kahuna--00-3-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&a=d&d=D6052 "Kahuna".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240725014150/https://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?e=q-11000-00---off-0hdict--00-1----0-10-0---0---0direct-10-ED--4-------0-1lpm--11-haw-Zz-1---Zz-1-home-kahuna--00-3-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&a=d&d=D6052 |date=2024-07-25 }} Ulukau Hawaiian Electronic Dictionary. Alirita la 27an de Oktobro 2018.</ref> Merriam-Webster difinas ''kahuna'' kiel "elstara persono aŭ aĵo" kaj "Havaja ŝamano".<ref> Merriam-Webster. [https://www.merriam-webster.com/dictionary/kahuna "Kahuna".] Merriam-Webster. Alirita la 27an de Oktobro 2018. </ref> El la revivigo de la havaja kulturo komence de la [[1970-aj jaroj]], kelkaj indiĝenaj havajaj kulturaj praktikantoj nomis sin ''kahuna'' nuntempe. Aliaj disakceptas la terminon. En la spirita sistemo de [[Nova Epoko]] konata kiel ''Huna'', kiu uzas Havajajn vortojn kaj estas adaptita el la havaja tradicio, la termino ''kahuna'' simile aludas al iu de pastra aŭ ŝamana trajtaro.<ref> Serge Kahili King (2014-05-27). [https://books.google.es/books?id=PVtbBgAAQBAJ&redir_esc=y Kahuna Healing.] Quest Books. p. 38. ISBN 978-0-8356-3107-5. Alirita la 27an de Oktobro 2018. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Chai, Makana Risser Na Mo'olelo Lomilomi: Traditions of Hawaiian Massage & Healing; ISBN 1-58178-046-X * Hall, Sandra Duke: A Great Hawaiian; ISBN 1-57306-230-8 * Gutmanis, Jane: Kahuna La'au Lapa'au - Hawaiian Herbal Medicine [Medical Kahuna], Island Heritage (www.islandheritage.com), 1976, English, ISBN 0-89610-330-7 * Kahalewai, Nancy S. Hawaiian Lomilomi - Big Island Massage, ISBN 0-9677253-2-1 * Kamakau, Samuel Tales & Traditions of the People of Old; ISBN 0-930897-71-4 * Kupihea, Moke: Kahuna of Light -The World of Hawaiian Spirituality, 2001, Inner Traditions International, ISBN 0-89281-756-9 * Lee, Pali Jae Ho'opono and [https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?searchId=5986&recCount=25&recPointer=0&bibId=4794709 Tales from the Night Rainbow] * Malo, David: Hawaiian Antiquities (Mo'olelo Hawai'i), Bishop Museum Press, 1951 (1903) * The Kahuna: Versatile Masters of Old Hawai‘i von Likeke R. McBride, ISBN 0-912180-51-X * Nana I Ke Kumu (Look to the source), by Mary K. Pukui, E. W. Haertig, Catharine A. Lee; # Publisher: Hui Hanai; (May 1, 1980); ISBN 0-9616738-2-6 * Pukui, Mary Kawena; Elbert, Samuel H. (1986), Hawaiian Dictionary, Honolulu: University of Hawaii Press, ISBN 0-8248-0703-0 {{Projektoj}} [[Kategorio:Havajaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Havaja religio]] [[Kategorio:Pastroj]] [[Kategorio:Tradiciaj sanservaj profesioj]] [[Kategorio:Polineziaj titoloj]] qh8hqz9n4gt8xoxjjiexkz05mdwn9i9 10 636480 9491210 9373611 2026-10-10T15:27:53Z Sj1mor 12103 9491210 wikitext text/x-wiki {{ Navigilo2 | nomo =Nobel-premio pri ĥemio | stato = collapsed | titolo= Premiitoj de la [[Nobel-premio pri ĥemio]] | bildo = | bodyclass = hlist | grupo1 = 1901–1925 | listo1 = * {{malgrande|1901}} [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] * {{malgrande|1902}} [[Hermann Emil Fischer]] * {{malgrande|1903}} [[August Svante Arrhenius]] * {{malgrande|1904}} [[William Ramsay]] * {{malgrande|1905}} [[Adolf von Baeyer]] * {{malgrande|1906}} [[Henri Moissan]] * {{malgrande|1907}} [[Eduard Buchner]] * {{malgrande|1908}} [[Ernest Rutherford]] * {{malgrande|1909}} [[Wilhelm Ostwald]] * {{malgrande|1910}} [[Otto Wallach]] * {{malgrande|1911}} [[Marie Curie]] * {{malgrande|1912}} [[Viktor Grignard]] / [[Paul Sabatier]] * {{malgrande|1913}} [[Alfred Werner]] * {{malgrande|1914}} [[Theodore William Richards]] * {{malgrande|1915}} [[Richard Martin Willstätter]] * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1916}}}} * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1917}}}} * {{malgrande|1918}} [[Fritz Haber]] * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1919}}}} * {{malgrande|1920}} [[Walther Nernst]] * {{malgrande|1921}} [[Frederick Soddy]] * {{malgrande|1922}} [[Francis William Aston]] * {{malgrande|1923}} [[Fritz Pregel]] * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1924}}}} * {{malgrande|1925}} [[Richard Adolf Zsigmondy]] | grupo2 = 1926–1950 | listo2 = * {{malgrande|1926}} [[Theodor Svedberg]] * {{malgrande|1927}} [[Heinrich Otto Wieland]] * {{malgrande|1928}} [[Adolf Otto Rerinhold Windaus]] * {{malgrande|1929}} [[Arthur Harden]] / [[Hans K. A. S. Von Euler-Chelpin]] * {{malgrande|1930}} [[Hans Fischer]] * {{malgrande|1931}} [[Carl Bosch]] / [[Friedrich Bergius]] * {{malgrande|1932}} [[Irving Langmuir]] * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1933}}}} * {{malgrande|1934}} [[Harold Clayton Urey]] * {{malgrande|1935}} [[Frédéric Joliot-Curie]] / [[Irène Joliot-Curie]] * {{malgrande|1936}} [[Peter Debye]] * {{malgrande|1937}} [[Walter Norman Haworth]] / [[Paul Karrer]] * {{malgrande|1938}} [[Richard Kuhn]] * {{malgrande|1939}} [[Adolf F. J. Butenandt]] / [[Leopold Ruzicka]] * {{Kolorteksto|darkgrey|{{malgrande|1940–1942}}}} * {{malgrande|1943}} [[George de Hevesy]] * {{malgrande|1944}} [[Otto Hahn]] * {{malgrande|1945}} [[Artturi Ilmari Virtanen]] * {{malgrande|1946}} [[James Batcheller Sumner]] / [[John Howard Northrop]] / [[Wendell Meredith Stanley]] * {{malgrande|1947}} [[Robert Robinson]] * {{malgrande|1948}} [[Arne Tiselius]] * {{malgrande|1949}} [[William Francis Giauque]] * {{malgrande|1950}} [[Otto Diels]] / [[Kurt Alder]] | grupo3 = 1951–1975 | listo3 = * {{malgrande|1951}} [[Edwin Mattison McMillan]] / [[Glenn Theodore Seaborg]] * {{malgrande|1952}} [[Archer J. P. Martin]] / [[Richard L. M. Synge]] * {{malgrande|1953}} [[Hermann Staudinger]] * {{malgrande|1954}} [[Linus Pauling]] * {{malgrande|1955}} [[Vincent du Vigneaud]] * {{malgrande|1956}} [[Cyril N. Hinshelwood]] / [[Nikolaj N. Semenov]] * {{malgrande|1957}} [[Alexander R. Todd]] * {{malgrande|1958}} [[Frederick Sanger]] * {{malgrande|1959}} [[Jaroslav Heyrovský]] * {{malgrande|1960}} [[Willard F. Libby]] * {{malgrande|1961}} [[Melvin Calvin]] * {{malgrande|1962}} [[Max F. Perutz]] / [[John C. Kendrew]] * {{malgrande|1963}} [[Karl Ziegler]] / [[Giulio Natta]] * {{malgrande|1964}} [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]] * {{malgrande|1965}} [[Robert B. Woodward]] * {{malgrande|1966}} [[Robert S. Mulliken]] * {{malgrande|1967}} [[Manfred Eigen]] / [[Ronald G. W. Norrish]] / [[George Porter]] * {{malgrande|1968}} [[Lars Onsager]] * {{malgrande|1969}} [[Derek H. R. Burton]] / [[Odd Hassel]] * {{malgrande|1970}} [[Luis Federico Leloir]] * {{malgrande|1971}} [[Gerhard Herzberg]] * {{malgrande|1972}} [[Christian B. Anfinsen]] / [[Stanford Moore]] / [[William H. Stein]] * {{malgrande|1973}} [[Ernst O. Fischer]] / [[Geoffrey Wilkinson]] * {{malgrande|1974}} [[Paul J. Flory]] * {{malgrande|1975}} [[John W. Cornforth]] / [[Vladimir Prelog]] | grupo4 = 1976–2000 | listo4 = * {{malgrande|1976}} [[William Num Lipscomb Jr.]] * {{malgrande|1977}} [[Ilja Prigogine]] * {{malgrande|1978}} [[Peter D. Mitchell]] * {{malgrande|1979}} [[Herbert C. Brown]] / [[Georg Wittig]] * {{malgrande|1980}} [[Paul Berg (ĥemiisto)|Berg]] / [[Walter Gilbert]] / [[Frederick Sanger]] * {{malgrande|1981}} [[FUKUI Keni-ĉi]] / [[Roald Hoffmann]] * {{malgrande|1982}} [[Aaron Klug]] * {{malgrande|1983}} [[Henry Taube]] * {{malgrande|1984}} [[Robert B. Merrifield]] * {{malgrande|1985}} [[Herbert A. Hauptman]] / [[Jerome Karle]] * {{malgrande|1986}} [[Dudley R. Herschbach]] / [[Yuan T. LEE]] / [[John Charles Polanyi]] * {{malgrande|1987}} [[Donald J. Cram]] / [[Jean-Marie Lehn]] / [[Charles J. Pedersen]] * {{malgrande|1988}} [[Johann Deisenhofer]] / [[Robert Huber]] / [[Hartmut Michel]] * {{malgrande|1989}} [[Sidney Altman]] / [[Thomas R. Cech]] * {{malgrande|1990}} [[Elias James Corey]] * {{malgrande|1991}} [[Richard R. Ernst]] * {{malgrande|1992}} [[Rudolph A. Marcus]] * {{malgrande|1993}} [[Kary B. Mullis]] / [[Michael Smith]] * {{malgrande|1994}} [[George A. Olah]] * {{malgrande|1995}} [[Paul J. Crutzen]] / [[Mario J. Molina]] / [[F. Sherwood Rowland]] * {{malgrande|1996}} [[Robert Curl]] / [[Harold Walter Kroto]] / [[Richard E. Smalley]] * {{malgrande|1997}} [[Paul D. BOYER]] / [[John E. Walker]] / [[Jens C. SKOU]] * {{malgrande|1998}} [[Walter Kohn]] / [[John A. POPLE]] * {{malgrande|1999}} [[Ahmed H. Zewail]] * {{malgrande|2000}} [[Alan J. Heeger]] / [[Alan G. Macdiarmid]] / [[Shirakawa Hideki]] | grupo5 = 2001 ĝis nun | listo5 = * {{malgrande|2001}} [[William S. Knowles]] / [[Ryoji Noyori]] / [[K. Barry Sharpless]] * {{malgrande|2002}} [[John B. Fann]] / [[Tanaka Koichi]] / [[Kurt Wüthrich]] * {{malgrande|2003}} [[Peter Agre]] / [[Roderick MacKinnon]] * {{malgrande|2004}} [[Aaron Ciechanover]] / [[Avram Hershko]] / [[Irwin Rose]] * {{malgrande|2005}} [[Yves Chauvin]] / [[Robert H. Grubbs]] / [[Richard R. Schrock]] * {{malgrande|2006}} [[Roger D. Kornberg]] * {{malgrande|2007}} [[Gerhard Ertl]] * {{malgrande|2008}} [[Osamu Shimomura]] / [[Martin Chalfie]] / [[Roger Y. Tsien]] * {{malgrande|2009}} [[Venkatraman Ramakrishnan]] / [[Thomas A. Steitz]] / [[Ada Yonath]] * {{malgrande|2010}} [[Richard F. Heck]] / [[Ei-ichi Negishi]] / [[Akira Suzuki]] * {{malgrande|2011}} [[Dan Shechtman]] * {{malgrande|2012}} [[Robert Lefkowitz]] / [[Brian Kobilka]] * {{malgrande|2013}} [[Martin Karplus]] / [[Michael Levitt]] / [[Arieh Warshel]] * {{malgrande|2014}} [[Eric Betzig]] / [[Stefan Hell]] / [[William Moerner]] * {{malgrande|2015}} [[Tomas Lindahl]] / [[Paul Modrich]] / [[Aziz Sancar]] * {{malgrande|2016}} [[Jean-Pierre Sauvage]] / [[Fraser Stoddart]] / [[Ben Feringa]] * {{malgrande|2017}} [[Jacques Dubochet]] / [[Joachim Frank]] / [[Richard Henderson]] * {{malgrande|2018}} [[Frances Arnold]] / [[George Smith]] / [[Greg Winter]] * {{malgrande|2019}} [[John B. Goodenough]] / [[M. Stanley Whittingham]] / [[Akira Joŝino]] * {{malgrande|2020}} [[Emmanuelle Charpentier]] / [[Jennifer Doudna]] * {{malgrande|2021}} [[Benjamin List]] / [[David MacMillan]] * {{malgrande|2022}} [[Carolyn R. Bertozzi]] / [[Morten P. Meldal]] / [[Karl Barry Sharpless]] * {{malgrande|2023}} [[Moungi G. Bawendi]] / [[Louis E. Brus]] / [[Alexei Ekimov]] * {{malgrande|2024}} [[David Baker]] / [[Demis Hassabis]] / [[John M. Jumper]] * {{malgrande|2025}} [[Susumu Kitagawa]] / [[Richard Robson]] / [[Omar M. Yaghi]] * {{malgrande|2026}} [[Henri Kagan]] / [[Kenzō Soai]] |kolorskemo=informkesto |koloro1=3 |koloro2=7 }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorio:Ŝablono:Kemio]] </noinclude><includeonly> [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] </includeonly> k9p72k15oqvq21gqkbpsftyy9ordcyk 0 643262 9491503 8116443 2026-10-11T11:52:10Z Sj1mor 12103 9491503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''Sahako la 3-a''', estis la [[Katolikoso de Armenio]] de 677 ĝis 703. Laŭ la historiisto Hovhannes Drasĥanakertci, Sahako la 3-a vivis en [[Damasko]], kie li iris por pridiskuti pacon anstataŭ fari militon, dum islama batalanto Okbaj moviĝis kun sia armeo tra la areo de Vanand kiam la homoj tie masakris ilin. Okbaj revenis al la kalifo por kreskigi grandan armeon kontraŭ [[Armenio]] kaj detrui ĝiajn preĝejojn kaj mortigi la loĝantaron. Sahako petis permeson iri ĉe Okbaj por malinstigi lin fari tion, sed malsaniĝis kiam li alvenis en Ĥaran. Li skribis leteron al Okbaj ne efektivigi sian planon. Antaŭ ol li mortis, li petis, ke la letero estu metita en sian manon, tiel ke kiam Okbaj venos, li prenos el mortinta mano kaj eble rekonsideros ĝin. Laŭ legendo, Okbaj prenis kaj la mano de la mortinta Sahako moviĝis, pro kio li impresiĝis kaj plenumis la dezirojn de Sahako kaj resendis la korpon de Sahako al Armenio per letero al siaj princoj pardonante ilin. Tiel do, Armenio estis savita per la morto de Sahako kaj li estis honorata. {{bibliotekoj}} [[kategorio:Armenaj katolikosoj]] n1pvwab7ejv5j6wp89otceomoz0nu5b 0 650757 9491468 9489337 2026-10-11T09:45:22Z RG72 11847 /* Okcidenta parto */ 9491468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto strato |nomo = Kolora bulvardo |origina nomo = Цветной бульвар |dosiero = Tumen pesh bulvar.jpg |priskribo de dosiero = |itinero = kvartalo inter stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze {{Informkesto2| stilo de korpo=width:315px; margin-left:0 |priskribo1 = [[Dosiero:Ikona ulica skrzyżowanie.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj1 = strato Pervomajskaja (0 m) |priskribo2 = [[Dosiero:Ikona ulica z prawej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj2 = strato Kuznecov (135 m) |priskribo3 = [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj3 = piedirejo ĉe [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]] (210 m) |priskribo4 = [[Dosiero:Ikona ulica z lewej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj4 = strato Vodoprovodnaja (240 m) |priskribo5 = [[Dosiero:Ikona ulica z prawej.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj5 = strato Gribojedov (309 m) |priskribo6 = [[Dosiero:Ikona ulica z lewej.svg|20ra|maldekstra]] |datoj6 = strato la 8-a de Marto (370 m) |priskribo7 = [[Dosiero:Ikona ulica skrzyżowanie.svg|20ra|maldekstra]] [[Dosiero:Traffic lights icon.svg|5ra|centre]] |datoj7 = strato Orĝonikidze (570 m) }} |lando = [[Rusio]] |regiono = [[Tjumena provinco]] |urbo = [[Tjumeno]] |distrikto = la Centra administra distrikto |urboparto = la Centro |latitudo = 57/09/03/N |longitudo = 65/32/15/O |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Centra Tjumeno |finpunktoj = stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze |antaŭaj nomoj = |indekso = |longeco = 570 |larĝeco = 195 |commons = [[Commons: Category:Tsvetnoy Boulevard (Tyumen)|Tsvetnoy Boulevard]] |notoj = }} [[Dosiero:Kolora bulvardo (Tjumeno) 01.jpg|eta|Arkado]] [[Dosiero:Infanoj en ĉaro (Tjumeno) 02.jpg|eta|Kaleŝo sur la bulvardo]] [[Dosiero:Kolora bulvardo (Tjumeno) 02.jpg|eta|Baseno, fontano kaj spektoradego]] [[Dosiero: Kolora bulvardo (Tjumeno) 04.jpg|eta|Skulptaĵo ''Cikonio'']] [[Dosiero: Kolora bulvardo en Tjumeno 2019 01.jpg|eta|Karuselo]] [[Dosiero: Tyumen ViewtoCityHall.JPG|eta]] [[Dosiero: Tyumen-krug.JPG|eta|Kilometro nulo]] [[Dosiero: Vajŝnavoj en Tjumeno 03.jpg|eta|Vajŝnavoj sur la bulvardo]] [[Dosiero: Ĉevalrajdistinoj ĉe Kolora bulvardo (Tjumeno).jpg|eta|Ĉevalrajdistino sur la bulvardo]] [[Dosiero: Skulptaĵo de motorciklo (Tjumeno).jpg|eta|Skulptaĵo ''Motorciklo'']] [[Dosiero: Pamytnik-gorsad-tyumen-2.jpg|eta|Skulptaĵo ''Tenero'']] [[Dosiero: Deglitejo en Kolora bulvardo.jpg|eta|Deglitejo]] [[Dosiero: Statuo Dancantoj (Tjumeno) 02.jpg|eta|Skulptaĵo ''Dancu kaj estu feliĉaj!'']] [[Dosiero: Фонтан - panoramio - Сергей Сасин.jpg|eta|Fontano]] [[Dosiero: Kloun-i-cobaka-tyumen.jpg|eta|Klaŭno [[Karandaŝ (rusa klaŭno)|Karandaŝ]] kun sia hundo Kljaksa]] '''Kolora bulvardo''' ({{lang-ru|Цветной бульвар}}) okupas la tutan kvartalon inter stratoj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]], Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze. == Historio == === Bazarplaco === Meze de la 19a jarcento laŭ propono de la urbestro Ivan Ikonnikov estis kreita nova Bazarplaco, kiu okupis grandan areon inter la nunaj stratoj Herzen, Pervomajskaja, Ĥoĥrjakov kaj Orĝonikidze. En orienta parto de la nuna Kolora bulvardo, surloke de la distrejo "La Ora Pordego de Siberio"” ({{lang-ru|Золотые ворота Сибири}}) kaj la sportejo "Centralnij" (Centra; {{lang-ru|Центральный}}) troviĝis fiŝbazaro, surloke de la nuna [[Tjumena Ŝtata Cirko|cirko]] — la viandobazaro. Surloke de la nuna fontano situis fajrobrigada gvatoturo sur 12 lignaj apogiloj. Sub ĝi troviĝis koĉa pesilo, sur kiu oni pesis koĉojn kun fojno kaj basto. Apude staris pesilo por viando kaj sakoj<ref name="foiro">{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2019/10/foiro-en-tjumeno-komerco-kaj-amuzigo.html | titolo = Foiro en Tjumeno: komerco kaj amuziĝo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191011024009/http://stanobelov.blogspot.com/2019/10/foiro-en-tjumeno-komerco-kaj-amuzigo.html | arkivdato = 2019-10-11 | citaĵo = }}</ref>. Sur la gvatoturo staris budo, ĉirkaŭ kiu marŝis deĵoranto kaj rigardis je binoklo. Post rimarki incendion, li tintigis la sonorilon, kriis en hupo malsupren kaj pendigis nigrajn balonetojn sur masto, tiel montrante en kiu urboparto okazis la incendio<ref name="foiro"/>. Tio estis la urborando, post kiu situis prizono, orfejo kaj fabrikoj kun proletaj kvartaloj. === Urba ĝardeno === Komence de la [[1920-aj jaroj]] strato Lenin estis daŭrigita ĝis la nuna strato Orĝonikidze, kio konturis la estontan bulvardon<ref name="ivanenko206">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 206 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En [[1928]] komenciĝis konstruado de stadiono, malfermita en [[1934]]. En [[1936]] ĉirkaŭ ĝi estis plantitaj arboj. Okcidente de ĝi dum [[komunista sabato]] kunlaborantoj de la municipa kaleŝejo plantis arbojn, kiuj formis la urban ĝardenon<ref name="ivanenko206"/>. Vintre la stadiono transformiĝis je glitejo. En [[1961]] en la urbo aperis la profesia ([[de facto]]) futbala teamo. Unue ĝi nomiĝis "Geolog" (Geologo), poste "Priboj" (Surfo), "Neftjanik" (Naftisto), "Stroitel" (Konstruisto), ŝanĝante sian nomon depende de kompanio, kiu subtenis ĝin. Do ankaŭ la stadiono ŝanĝis sian nomon: "Neftjanik" (Naftisto), poste alinomita al "Gazovik" (Gazisto) kaj en 1991 al "Centralnij" (Centra). En la [[1980-aj jaroj]] la stadiono grave kadukiĝis kaj ekde mezo de la [[1990-aj jaroj]] ne plu estis uzata. Oni planis konstrui sur ĝia loko [[Atletiko|atletikan]] sportejon, sed poste ŝanĝis la decidon favore al sportejo por la [[Futsalo|futsala]] klubo "Tjumen" ({{lang-ru|Тюмень}}), kiu tiutempe ludis en la sportejo "Sano" ({{lang-ru|Здоровье}}) en Transriverejo. La stadiono estis detruita. El ĉiuj gipsaj skulptaĵoj, starigitaj tie en la [[1970-aj jaroj]], postvivis nur "Futbalisto", kiu estis transportita al la eksterurba ripozejo "Domo de Junpioniroj" ({{lang-ru|Дом пионеров}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/4656-futbolist-s-centralnogo-stadiona-tyumeni.html | titolo = "Футболист" с Центрального стадиона Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-09-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Areo en la orienta parto, surloke de la nuna eventejo "La Ora Pordego de Siberio", nomiĝis Placo de Orĝonikidze pro proksimeco al la samnoma strato. En la 1930-aj jaroj apude aperis paraŝutista saltoturo, kiu funkciis ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj. En [[1959]] ĝi estis transdonita sub aŭspicio de la Maŝinkonstrua Teknikumo. En [[1960]] la lernantoj plantis tie arbojn kaj florojn, aranĝis promenjojn<ref name="ivanenko206"/>. Poste la turo estis detruita kaj sur ĝia loko konstruita la koncerto-danca halo, malfermita la {{daton|28|2|1975}}<ref name="dancejo">{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/chronograph/744/?sphrase_id=1661 | titolo = 28.02.1975 — Открытие концертно-танцевального зала | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 1936 la okcidenta parto de la areo estis transformita je la urba ĝardeno, oficiale malfermita en [[1944]] kiel la Centra Urba Ĝardeno ({{lang-ru|Центральный городской сад}})<ref>Тюмень. Путеводитель-справочник. Свердловск, 1974. С. 73.</ref>. Ĉi tie aperis somera subĉiela kinejo, du subĉielaj dancejoj, atrakcionoj, fontanoj "Cigno" ({{lang-ru|Лебедь}}) kaj "Feliĉa infanaĝo" ({{lang-ru|Счастливое детство}}) kaj statuoj de [[Lenin]] kaj [[Stalin]]. Krome haveblis la betona statuo de [[Aleksandr Puŝkin]]<ref name="puti">{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/431-cvetnoy-bulvar-v-tyumeni.html | titolo = Цветной бульвар в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-04-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190620144532/http://safe-rgs.ru/431-cvetnoy-bulvar-v-tyumeni.html | arkivdato = 2019-06-20 | citaĵo = }}</ref> farita en [[1949]] en [[Moskvo]] laŭ dezajno de la [[Leningrado|leningrada]] skulptisto Apollon Manujlov (1894–1978)<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://manuilov.pro/about | titolo = Мастерская Мануиловых | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722102749/http://manuilov.pro/about | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis du metrojn alta kaj pezis ĉirkaŭ {{unuo|700|kg}}<ref name="jana">{{citaĵo el la reto | url = https://moi-portal.ru/articles/330787-kakim-byl-ranshe-tsvetnoy-bulvar/ | titolo = Тюмень: как менялся Цветной бульвар? | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Moi-Portal.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Evidente temas pri la modelo, kiun la skulptisto prezentis en 1949 por la konkurso pri kreado de la monumento al Aleksandr Puŝkin sur Placo de Artoj en Leningrado. Venkis alia propono, sed en [[1956]] laŭ tiu modelo estis farita skulptaĵo, starigita en Pulkovskoje ŝoseo, ĉe turniĝo al la urbo [[Puŝkin (urbo)|Puŝkin]]. Ĝi staras tie ĝis nun, komplete restaŭrita en [[1999]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.encspb.ru/object/2805478310?lc=ru | titolo = Пушкину А. С., памятник (Пулковское шоссе) | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Энциклопедия Санкт-Петербурга | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la 1990-aj jaroj la parko pro neglekto kadukiĝis, multaj urbanoj evitis ĝin kiel lokon kie kolektiĝas marĝenuloj. === Rekonstruo (2004) === En [[2003]] estis anoncita konkurso de dezajnaj projektoj por planota rekonstruo de la parko kaj fine de somero samjare la konkursa komisiono elektis la gajninton. Oni promesis realigi ĉion en tri jaroj. Sed en oktobro 2003 la guberniestro [[Sergej Sobjanin]] subskribis ordonon pri konstruado de bulvardo sur tiu ĉi loko<ref name="ivanenko206"/>. La dezajnon faris la tjumena arkitekto Konstantin Sterĵantov, la skulptaĵojn faris la Arta Fonduso ([[Jekaterinburgo]])<ref name="ivanenko208"/>. La {{daton|26|1|2004}} la parko estis fermita por rekonstruo, kiu devis finiĝi ĝis la {{dato|14|8}} 2004 kiam estis festota la 60-jara datreveno de [[Tjumena provinco]]. Sed la konstruistoj malfruiĝis, do la bulvardo estis malfermita nur parte kaj por kelkaj festotagoj, post kio estis denove fermita por fini la konstruadon, kiu daŭris kelkajn jarojn. ==== Novaj objektoj ==== La {{daton|13|8}} 2004 estis malfermita la cirko, konstruita laŭ dezajno de la tjumena arkitekto Igor Litovka. La unuan prezentaĵon vizitis infanoj el orfejoj. La {{daton|19|11}} estis malfermita la sportejo Centra, kies konstruado komenciĝis en la sovetia epoko. La fontano estis finita printempe [[2006]], kiam aperis kvar inaj figuroj kaj arko. Malnovan spektoradegon 26 metrojn altan oni unue planis transloki al la skvaro de Deputitoj, sed poste sendis al [[Barnaulo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/416328054022144.html | titolo = Старое тюменское колесо обозрения с Цветного бульвара перекрасят и установят в Барнауле | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мальцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-04-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝin anstataŭis nova spektoradego, starigita iom flanke de la antaŭa loko<ref name="ivanenko208">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 208 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝi ekfunkciis la {{daton|31|12|2017}} kaj estis je 11 metrojn pli alta (pinto estas 37 metrojn super tero), havis 18 kaĝojn kapablajn enspacigi po ses homojn, kun klimatiziloj kaj hejtiloj. Plena cirklo okazis je 20 minutoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/382251275935744.html | titolo = Закрутилось: в Тюмени открыли новое колесо обозрения | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олеся Белозерова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180103010029/https://72.ru/text/gorod/382251275935744.html | arkivdato = 2018-01-03 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/53319401 | titolo = Колесо обозрения на Цветном бульваре планируют запустить в канун Нового года | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Мария Токмакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080208/https://72.ru/text/gorod/53319401/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|18|8|2020}} ekfunkciis nova spektoradego. Ĝi estas 52 metrojn alta<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2020/08/18/na-cvetnom-bulvare-nachali-rabotat-attrakciony/ | titolo = На Цветном бульваре начало работать новое колесо обозрения | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей Кузнецов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-08-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja oblast segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210201072058/https://tumentoday.ru/2020/08/18/na-cvetnom-bulvare-nachali-rabotat-attrakciony/ | arkivdato = 2021-02-01 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi havas 18 kaĝojn kapablajn enspacigi po ses homojn, kun klimatiziloj kaj hejtiloj. Ĝi estis aĉetita kontraŭ 50 milionoj da rubloj. Dum iu tempo apude restis la malnova spektoradego, 37 metrojn alta<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2020/03/20/69031753/ | titolo = Колесо в деталях: любуемся новым тюменским аттракционом за 1,5 недели до его открытия | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210201150633/https://72.ru/text/gorod/2020/03/20/69031753/ | arkivdato = 2021-02-01 | citaĵo = }}</ref>. ==== Statuoj ==== La statuo de Stalin estis forigita ankoraŭ en la sovetia tempo. Oni promesis dum la rekonstruo lasi la statuon de Lenin, sed poste diris ke laboristoj hazarde damaĝis ĝin, do ankaŭ ĝi estis forigita. La statuon de Puŝkin deziris preni por sia kolekto loka riĉulo, sed lin avancis direktoro de la biblioteko de Puŝkin, kiu forportis ĝin al la librejo en la Transriverejo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 209 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. ==== Nomo ==== La nuntempan nomon la bulvardo ricevis nur la {{daton|26|2|2007}} post konkurso, aranĝita de la urba administracio. Inter aliaj proponoj estis: Centra bulvardo, Suna bulvardo, Bulvardo de Deziroj, Tjumena Arbato, Gulajevskij (Gulajev-bulvardo)<ref name="ivanenko207-208">{{citaĵo el libro |titolo = Новые прогулки по Тюмени: Путеводитель |lasta = Иваненко А. С. |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = |serio = |volumo = |dato = 2008 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Радуга-Т |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93544-006-7 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 207-208 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Priskribo == Laŭ ideo de la dezajnistoj la bulvardo konsistas el kvin placoj: Placo de Artoj ({{lang-ru|площадь Искусств}}), Fontana placo ({{lang-ru|Фонтанная площадь}}), Placo de Geamantoj ({{lang-ru|площадь Влюбленных}}, Cirka placo ({{lang-ru|Цирковая площадь}}) kaj Sporta placo ({{lang-ru|Спортивная площадь}}). Cetere respektivaj indikiloj mankas, do apenaŭ iu el la urbanoj konas nomojn kaj situojn de tiuj placoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/parki-i-skvery/1620/ | titolo = Цветной бульвар | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Okcidenta parto === La bulvardo komenciĝas de strato Pervomajskaja. Poste laŭlonge de strato Lenin viciĝas duetaĝaj manĝejoj (domoj N 52a, 52, 54в, 68/101, 68/102), inter kiuj elstaras la unuetaĝa rapidmanĝejo [[Vkusno i Toĉka]] (domo N 54). Tio estis la unua en la urbo [[McDonald's]], malfermita la {{daton|16|2|2008}}. Ĝi estis konstruita surloke de publika necesejo kadre de kontrakto, subskribita inter la registaro de Tjumena provinco kaj la kompanio kaj havas areon 300 m²<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://regnum.ru/news/958463.html | titolo = В Тюмени открылся "Макдоналдс" | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Regnum]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191012100347/https://regnum.ru/news/958463.html | arkivdato = 2019-10-12 | citaĵo = }}</ref>. Ĝia M-simbolo aspektis ĉi-foje iom strange — ambaŭflanke de la konstruaĵo staris po unu duono de la litero. Laŭ ideo de la dezajnistoj en rigardo ili devis surmetiĝi unu sur alian tiel ke preteriranto vidu la literon, formitan el du duonoj, starantaj ĉe kontraŭaj flankoj de la manĝejo. Tamen la konstruaĵo staras tro proksime al strato Lenin, pro kio mankas distanco necesa por tia perspektivo, do la dezajnista ideo fiaskis. Post komenco de la [[milito en Ukrainio]] en 2022, la kompanio anoncis foriron de Rusio. La {{daton|9|6|2022}} la manĝejo estis fermita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t.rbc.ru/tyumen/10/06/2022/62a2b81e9a7947ca0a1c85cb?ysclid=muwuyr185e799268950 | titolo = В Тюмени закрылся McDonald’s | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = RBC | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261006155930/https://t.rbc.ru/tyumen/10/06/2022/62a2b81e9a7947ca0a1c85cb?ysclid=muwuyr185e799268950 | arkivdato = 2026-10-06 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|5|2023}} la manĝejo malfermiĝis denove, komplete redezajnita kaj sub nova nomo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2023/05/22/v_tyumeni_posle_renovatsii_otkrylos_kafe_na_meste_mcdonalds/?ysclid=muwuyww35h323644614 | titolo = В Тюмени после реновации открылось кафе на месте McDonald's | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александр Калюжный | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20261006160411/https://tumentoday.ru/2023/05/22/v_tyumeni_posle_renovatsii_otkrylos_kafe_na_meste_mcdonalds/?ysclid=muwuyww35h323644614 | arkivdato = 2026-10-06 | citaĵo = }}</ref>. La posedanto diris ke tio estas la unua manĝejo de la reto, malfermita post kompleta renovigo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052651082?ysclid=muwvb09f5v396857223 | titolo = Тюменцы первыми в стране увидят реновацию предприятий «Вкусно — и точка» | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ангелина Крестьянникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Ростислав Кузьмин | redaktinto = | dato = 2023-05-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = URA.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la okcidenta parto de la bulvardo rimarkindas grupo da bronzaj skulptaĵoj, kiuj reprezentas tri famajn sovetiajn klaŭnojn — [[Karandaŝ (rusa klaŭno)|Karandaŝ]] kun sia [[Terhundoj|terhundo]] Kljaksa, [[Jurij Nikulin]] kaj [[Oleg Popov]]. Apude staras bronzaj seĝoj (unu kun jako metita sur ĝin), do oni povas fari foton kun la famaj artistoj. La tri klaŭnoj estis elektitaj, ĉar iliaj biografioj proksime interplektiĝis. La juna Jurij Nikulin komencis sian karieron en la [[Moskva Nikulin cirko en Cvetnoj Bulvardo|Moskva cirko]] (Kolora bulvardo, Moskvo) subestre de Karandaŝ kaj tie konatiĝis kun Oleg Popov. Nun tiu ĉi cirko estas nomita omaĝe al Jurij Nikulin<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/1360/ | titolo = Скульптурная композиция «Трио» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-05-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. De strato Pervomajskaja ĝis la fontano centre de la bulvardo etendiĝas atrakcioj. Meze de ili staras la [[Ŝtalbetono|ŝtalbetona]] statuo "Ora poneo" kiel simbolo de la venko en la ĉiujara konkurso Golden Pony Awards. La konkurso estis lanĉita en [[2002]] de la itala eldonejo Facto Edizioni kaj la tjumena atrakcia parko ricevis ĝin en [[marto 2014]]. En aŭgusto de la sama jaro estis instalita tiu ĉi skulptaĵo kiel simbolo de la venko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/371/ | titolo = Золотой пони | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La kompanio, kiu posedas la atrakciojn, estis establita en [[2000]]. Sur la bulvardo tutjare funkcias pli ol 40 atrakcioj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/285178 | titolo = Цветной бульвар заслужил "Оскара" в парковой культуре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-07-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Apude, ĉe angulo de stratoj Herzen kaj Pervomajskaja, staras la [[Tjumena Ŝtata Cirko]], kiu funkcias tutjare. Ĝi ne havas propran artistan teamon, sed kiel parto de la ŝtata kompanio Rosgoscirk (Rusia Ŝtata Cirko) akceptas aliurbajn artistojn. Ĝi staras rekte kontraŭ la sidejo de la urba administracio en strato Pervomajskaja, pro kio lokaj ŝercemuloj nomas la spacon inter ili ''Placo de Du Cirkoj''. Sur areo inter strato Pervomajskaja, la cirko kaj atrakcioj ofte okazas amasaj festoj, oni starigas tie scenejon por koncertoj. La {{daton|12|6|2026}} centre de rondforma eta placo, kie iam staris monumento de Lenin, estis malfermita statuo de [[Ĉevaleto-Ĝibuleto]] ({{l-ru|Конёк-Горбунок}}), rolulo de la samtitola fabelo de [[Pjotr Jerŝov]], naskiĝinta en suda parto de Tjumena provinco. La bronza statuo estis dezajnita de skulptisto Vladimir Sirejŝĉikov ({{l-ru|Владимир Сырейщиков}}) kaj instalita surloke de plasta statuo de la sama rolulo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/402395.html?ysclid=muwviqm168237126725 | titolo = На Цветном бульваре в Тюмени открыли скульптуру, посвященную сказке "Конек-горбунок" | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ирина Очкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Sekvas la [[spektoradego]] kun ŝirmitaj kaĝoj, kio ebligas ĝian uzadon tutjare, sendepende de vetero. La {{daton|27|7|2018}} estis solene malfermita muzika horloĝo, kiu troviĝas ĉe flanko de la spektoradego, turnita al la centra promenejo. La horloĝo havas diametron 11 metroj kaj ĝia ciferplato forme de suno estas ĉirkaŭita de steloj kaj duonluno. La sunaj lumstrioj finiĝas ĉe dometoj, malantaŭe kies ŝutroj sin kaŝas personoj el fabeloj de [[Aleksandr Puŝkin]]: [[marvirino]], kato Bajun, [[sciuro]], spegulo, maljunulo kun ora fiŝo, caro Saltan, virkoko. Ĉiuhore malfermiĝas unu fenestro kaj aperas fabela persono, kiu salutas ĉeestantojn. Ĉiuj figuroj moviĝas, la kato havas lumantajn okulojn. La horloĝo sonas de la 10a matene ĝis la 10a vespere<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/1801/ | titolo = Музыкальные часы | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Centra parto === Centre de la placo situas fontano "Sezonoj de jaro" ({{lang-ru|Времена года}}), kie sub arko staras kvar bronzaj virinaj figuroj, simbolantaj diversajn sezonojn. La fontano estas farita el naturaj ŝtonoj kaj plurkolora vitro. Tio estas la plej granda fontano en la urbo<ref name="puti"/>. Je egala distanco norde kaj sude de ĝi situas monumentoj forme de inaj figuroj. Unu figuro situas ĉe strato Lenin kaj nomiĝas Tenero ({{lang-ru|Нежность}}). Ĝin faris el vitroplasto la skulptisto Georg Gevorkjan el Ekaterinburgo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/158/ | titolo = Нежность | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La dua skulptaĵo fare de la sama aŭtoro situas ĉe strato Herzen kaj nomiĝas Melodio ({{lang-ru|Мелодия}}). Ĉi-kaze la ina figuro tenas en siaj manoj [[fluto]]n, do temas pri helena [[muzo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/gorodskaya-skulptura/620/ | titolo = Мелодия | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod-T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Inter tiu skulptaĵo kaj la fontano situas la skulptaĵo Cikonio ({{lang-ru|Аист}}), bildiganta tiun ĉi birdon en nesto kiel simbolon de nasko de infanoj. Oriente de ĝi troviĝas baseno, laŭ kiu somere navigas boatetoj kaj somere ĝi transformiĝas je glitejo. === Orienta parto === La orienta duono de la bulvardo estas formita de du paralelaj konstruaĵoj. Ĉe la norda flanko, laŭlonge de strato Lenin, etendiĝas domo N 60, okupita de la sportejo ''Centralnij'' (La Centra), kie okazas diversaj sportaj eventoj. Ĉe la suda flanko, do laŭlonge de strato Herzen, situas la eventejo "La Ora Pordego de Siberio” ({{lang-ru|Золотые ворота Сибири}}). Origine tio estis la koncerto-danca halo, konstruita en la sovetia epoko. En la 1990-aj jaroj ĝi estis privatigita, rekonstruita kaj transformiĝis je la eventejo "Imperial", posedita de Hamlet Paŝajan, kiu tiutempe estis influa komercisto kaj estro de la [[Armena diasporo|armena komunumo]] de la urbo. La ejo estis plurfoje kritikata pro sia pompa malbongusta dezajno kun sennombraj anĝeletoj, orumaĵoj ktp, sed la posedanto obstine rifuzis iujn ajn ŝanĝojn. Tamen en la ejo okazis multaj gravaj eventoj, inkluzive de tiuj oficialaj, ĉar tio estas la plej granda solenejo de la urbo, kapabla enspacigi ĝis 700 homojn. En 2012 la komerco de Hamlet Paŝajan kolapsis, trafita de la ekonomia krizo kaj kreditoroj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036258235 | titolo = Владелец клуба, в котором свою инаугурацию праздновал Собянин, попал под банкротство | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-07-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>, kaj la konstruaĵo transiris al nova posedanto — la tjumena komercisto Igor Samkajev. Ĝi estis redezajnita, alinomita kaj denove malfermiĝis la {{daton|11|6|2015}} kiel eventejo. Ĝi plu estas la plej granda halo en la urbocentro, kapabla enspacigi ĝis 850 homoj<ref name="dancejo"/>. Antaŭ Novjaro sur tiu areo aperas neĝaj figuroj kaj deglitejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.vsluh.ru/news/society/337239 | titolo = В Тюмени на Цветном бульваре появился ледовый городок | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Сторожук | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|12|6}} ĉiujare ĉi tie okazis la festivalo "Ponto de Amikeco" ({{lang-ru|Мост дружбы}}) dum kiu etnaj komunumoj de Tjumena provinco prezentis siajn tradiciojn, kantis, dancis, regalis ĉiujn per tradiciaj pladoj, starigis siajn tradiciajn loĝejojn ktp<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/06/12/v-prazdnichnyh-meropriyatiyah-v-tyumenskoj-oblasti-uchastvuyut-bolee-25-000-chelovek-video/ | titolo = Фестиваль «Мост дружбы» объединил десятки тысяч жителей Тюменской области | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Суворова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190717173407/https://tumentoday.ru/2019/06/12/v-prazdnichnyh-meropriyatiyah-v-tyumenskoj-oblasti-uchastvuyut-bolee-25-000-chelovek-video/ | arkivdato = 2019-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Rande de la promenejo troviĝis eta bronza skulptaĵo "Pantofloj" ({{lang-ru|Тапки}}) kun surskribo: "Pure kiel hejme" ({{lang-ru|Чисто как дома}}). Ĝi estis starigita la {{daton|24|4|2010}} iom pli oriente — post arkado, sed vintre estis hazarde damaĝita de neĝoforiga buldozo. Oni restaŭris ĝin, sed poste ĝi kelkfoje estis denove jen damaĝita, jen ŝtelita kaj fine oni ŝovis ĝin ĉi tien<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/580-pamyatniki-tyumeni-chisto-kak-doma.html | titolo = Памятники Тюмени — «Чисто как дома» | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estas ne originala elpensaĵo, sed nura kopiaĵo de simila skulptaĵo situanta antaŭ hotelo en [[Tomsko]]. Apud ĝi kreskas 10 abioj de la specio [[Picea pungens]], plantitaj de la firmao DMS la {{daton|7|10|2016}} kadre de bonfara aranĝo, pri kio informas [[:commons:File:Abio sur la Kolora bulvardo (Tjumeno) 02.jpg|respektiva tabulo]], prezentanta ankaŭ bazajn informojn pri tiu ĉi specio. Finas la bulvardon granda [[Arkado (arkitekturo)|arkado]] sur ok ŝtalaj kolonoj, aperinta dum la ĝenerala rekonstruo de la bulvardo. Post ĝi trotuaro kondukas al sensemafora pasejo trans strato Orĝonikidze. Dek metrojn for post la arkado direkte al strato Orĝonikidze troviĝas la simbola [[kilometro nulo]] — bronza disko, enmuntita en la pavimo, forme de geografia plurpinta stelo, indikanta direkton al gravaj urboj ([[Ekaterinburgo]], [[Ĥanti-Mansijsko]], [[Saleĥardo]], [[Kurgano (urbo)|Kurgano]], [[Moskvo]] kaj aliaj). Ĉe la norda finaĵo de la arkado staras sur podioj plataj figuroj de du viroj en identaj nigraj kompletoj, kiuj tenas en la manoj kadron kun surskriboj ''paradbliznecov'' (parado de ĝemeloj), "protektu miraklon", "tjumen" kaj cifero ''510''. La kadro estas malplena por ebligi fotadon ene de ĝi. La artaĵo estis instalita la {{daton|11|7|2015}} kiam sur la bulvardo okazis la unua parado de ĝemeloj. La prezentaĵon gvidis famaj tjumenaj ĝemeloj-prezentistoj Artjom kaj Konstantin Firsov. Fine estis farita la plej granda foto de ĝemeloj, kiu estis registrita en la Libro de rekordoj de Rusio. Du plej junaj ĝemeloj estis knaboj, kiuj naskiĝis la 9-an de majo en la familio Borcov. Du plej aĝaj estis avinoj, venintaj el Isetska distrikto speciale por partopreni la eventon. Du familioj alportis po du paroj da ĝemeloj; unu el ili havas sep gefilojn, la alia — ok. 200 partoprenintoj estis ĝis tri jarojn aĝaj. Origine por la evento registriĝis 520 ĝemeloj, sed venis nur 510 kaj tiu cifero aperis sur la artaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://park72.ru/socium/66698/ | titolo = Парад близнецов в Тюмени: есть рекорд! | titolo-aldono = | alirdato = 2021-01-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-07-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Park72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210418124551/https://park72.ru/socium/66698/ | arkivdato = 2021-04-18 | citaĵo = }}</ref>. Iom pli for, proksime al strato Orĝonikidze, staras monumento al motorciklistoj — sur loko, kie origine troviĝis "Pantofloj". Ĝi estis starigita la {{daton|19|5|2012}} kadre de la motorciklista festivalo laŭ iniciato de la urba motorciklista klubo "Siberiaj Akcipitroj" ({{lang-ru|Сибирские ястребы}}). La skulptaĵo prezentas motorciklon de natura grandeco. Ĝi estas forĝita el ŝtalo, pezas {{unuo|250|kg}} kaj estas alkroĉita al betona fundamento<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://safe-rgs.ru/1268-zheleznyy-motocikl-na-cvetnom-bulvare.html | titolo = Железный мотоцикл на Цветном Бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-09-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = PUTI-shestvuy | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ses metiistoj de la tjumena firmao "Ferrum-Art" forĝis ĝin en [[2010]] dum unu monato. Origine ĝi nomiĝis "Country boy" (Kampara bubo) kaj unuafoje estis prezentita en ekspozicio en [[Irbito (urbo)|Irbito]], gajninte la unuan lokon en kategorio "Moto-Art". Tiutempe ĝia stirilo moviĝis, la radoj estis en pneŭmoj kaj ankaŭ moviĝis. Poste oni decidis starigi ĝin ĉi tie, sur loko kie kutime kolektiĝas la motorciklistoj. Antaŭ la instalado oni modifis la motorciklon por ke ĝi estu malpli movebla, sed pli fortika<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.car72.ru/forum/viewtopic.php?t=81179#p1446909 | titolo = Кованый мотоцикл на Цветном бульваре: место встречи байкеров | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-05-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Car72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En 2014 vandaloj rompis la stirilon, sed ĝi estis rapide restaŭrita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/61070241/ | titolo = Мотоцикл на Цветном бульваре отремонтируют на этой неделе | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-03-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080034/https://72.ru/text/gorod/61070241/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|18|9|2017}} anoj de la tjumena motorcikla klubo "Noktaj Lupoj" ({{lang-ru|Ночные волки}}) aranĝis tie kunvenojn okaze de la Tago de la Pereintaj Motorciklistoj. Oni starigis je granda cirklo motorciklojn, bruligis kandelojn kaj honoris la pereintojn per minuto da silento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/51186071/ | titolo = Мотоциклисты Тюмени почтят память погибших товарищей на Цветном бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Екатерина Бурлева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-09-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190722080017/https://72.ru/text/gorod/51186071/ | arkivdato = 2019-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Dekstre, antaŭ la eventejo "La Ora Pordego de Siberio" la {{daton|8|4|2016}} estis malfermita la vitroplasta skulptaĵo "Dancu kaj estu feliĉaj!" ({{lang-ru|Танцуйте и будьте счастливы!}}) fare de la tjumena skulptisto Sergej Fefelov, dediĉita al la famaj rusiaj dancistoj Stanislav kaj Ljudmila Popov. La paro formiĝis en oktobro [[1968]] kaj ekde tiam gajnis plurajn naciajn kaj internaciajn premiojn. La ceremonion partoprenis aŭtoro de la frazo Stanislav Popov, la prezidanto de la Rusia Danca Unio, la vic-prezidanto de la Tutmonda Federacio de Sportaj Dancoj. La aferon iniciatis Igor Samkajev, la posedanto de la eventejo, kiu mem dum jaroj okupiĝas pri sportaj dancoj, partoprenas konkursojn kaj ĉiujare aranĝas en Tjumeno la dancan konkurson “La Ora Pordego de Siberio”<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/09/v-tyumeni-tancuyut-dazhe-pamyatniki/ | titolo = В Тюмени танцуют даже памятники | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Хозяинова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://re-port.ru/pressreleases/skulptura_tancuite_i_budte_schastlivy_otkryta_v_chest_stanislava_i_lyudmily_popovyh/ | titolo = Скульптура "Танцуйте и будьте счастливы!" открыта в честь Станислава и Людмилы Поповых | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Re-port.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La malfermo okazis kadre de la 15-aj Delfaj Ludoj, okazintaj en Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/206541.html | titolo = Центр Тюмени украсила танцующая скульптура | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Kritiko == Lastatempe la urbanoj ĉiam pli forte kritikas staton de la bulvardo. Oni plendas pri abundo de vendistoj kaj luigantoj de infanveturiloj, kiuj aspektas malorde, kondutas bruske kaj prezoj estas tro altaj. Speciale oni kritikas ulojn, kiuj proponas veturi sur ĉevaloj, poneoj kaj kamelo, supozante ke la bestoj estas severe ekspluatataj kaj krome malpurigas la bulvardon. Ankaŭ biletoj al la atrakcioj estas tro kostaj. Ĝenerale oni postulas pli da ordo kaj malpli da komerco<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/66145954/ | titolo = «Смешались люди, кони и верблюды». 10 хлестких мнений тюменцев про хаос на Цветном бульваре | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Mankas ankaŭ biciklejoj, kio kaŭzis plurajn koliziojn de biciklistoj kaj piedirantoj. Pro tio ekde 2017 estas malpermesite bicikli laŭ la bulvardo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/52804721/?from=listnews | titolo = Велосипедистам въезд запрещен: Цветной бульвар станет полностью пешеходным | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александра Марчук | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231118175309/https://72.ru/text/gorod/2017/12/11/52804721/ | arkivdato = 2022-05-20 | citaĵo = }}</ref>. == Planoj == Oni planas komplete rekonstrui la bulvardon kadre de la totala rekonstruo de strato Lenin, anoncita en [[2019]]. Interalie devas malaperi la fontano, sur kies loko aperos kvar malprofundaj akvejoj. La tuta spaco estos dividita je kelkaj zonoj: la infana, sporta, transita, atrakcia ktp. Oni planas unuecigi dezajnon de ĉiuj manĝejoj, planti pliajn verdaĵojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/articles/1036278447 | titolo = Автор перестройки центра Тюмени, взбесившей горожан, ответила критикам | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Иван Чупров | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-07-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La posedanto de "La Ora Pordego de Siberio" anoncis en [[2016]] konstruadon de la 11-etaĝa hotelo apud sia eventejo, sed efektive sekvis nenio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ura.news/news/1052240810 | titolo = Гордость Собянина пострадает. На Цветном бульваре построят высотный центр танца | titolo-aldono = | alirdato = 2019-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Лина Птицина, Марина Шарапова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-02-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ura.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Publika transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas jenaj: * [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]]: ''Cvetnoj Bulvar'' (Kolora bulvardo), ''Cvetnoj Bulvar — 2'', ''Centralnij Rinok'' (Centra merkato), ''Centralnij Rinok — 2''. * strato Herzen: ''Cvetnoj Bulvar'' (Kolora Bulvardo). * strato Pervomajskaja: ''Herzen''. * strato Orĝonikidze: ''Oblastnaja Biblioteka'' (Provinca Biblioteko). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Placo de Unueco kaj Konsento]] * [[Tjumena Ŝtata Cirko]] [[Kategorio:Aperis en 2004]] [[Kategorio:Stratoj en Tjumeno]] [[Kategorio:Strato Lenin (Tjumeno)]] ff3ogc1wcupnsbcab1d8fuizuyzrbgy 0 669944 9491446 9410533 2026-10-11T07:38:42Z Sj1mor 12103 9491446 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Idris Elba |dosiero = Idris_Elba-4822.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Elba en 2018 |naskonomo = Idrissa Akuna Elba |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = {{GBR}} [[Londono]], [[Britio]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1994 ĝis nun |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |premio ora globo = '''Plej bona aktoro en miniserio aŭ telefilmo''' <br> 2011 ''Luther'' }} '''Idrissa Akuna ELBA''' naskiĝis {{naskiĝdato|1972|9|6}} en Hackney, [[Londono]], estas brita [[aktoro]], [[kinproduktoro]], [[muzikisto]] kaj repisto. Li estas konata pro ludado de la trafikisto Stringer Bell en la HBO serio ''The Wire'', DCI John Luther sur la BBC Unu serio Luther kaj [[Nelson Mandela]] en la biografia filmo ''Mandela: Long Walk to Freedom'' (2013). Li estis nomumita kvarfoje por [[Premio Ora Globo]] el kiuj gajnis unufoje, kaj estis nomumitaj kvinfoje por premio Emmy Award.<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://www.esquire.co.uk/culture/news/a5110/idris-elba-interview-the-hustler/|titolo= Idris Elba Interview: The Hustler|titolo-aldono= |alirdato= 2016-05-18|persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko= |eldoninto= Esquire|paĝoj= |lingvo= en|arkivurl= https://web.archive.org/web/20170807130021/http://www.esquire.co.uk/culture/news/a5110/idris-elba-interview-the-hustler/|arkivdato= 2017-08-07|citaĵo= }}</ref> <br> Elba aperis en ''American Gangster'' de [[Ridley Scott]] (2007), ''Takers'' (2010), ''Thor'' (2011) kaj ĝiaj daŭrigoj ''Thor: The Dark World'' (2013) kaj ''Thor: Ragnarok'' (2017). Li estis ankaŭ en ''Prometeo'' (2012), ''Pacific Rim'' (2013), ''Beasts of No Nation'' (2015), pro kio li ricevis [[BAFTA]] kaj [[Premio Ora Globo|Ora Globo]] nomumojn, kaj ''Molly's Game'' (2017). En 2016 li voĉrolis kiel ĉefon Bogo en ''Zootopia'', Shere Khan en ''La libroj de ĝangaloj'', Fluke en ''Finding Dory'' kaj ludis la rolon de Krall en ''Star Trek Beyond''.<br> Aldone al sia aktorlaboro, Elba estas diskisto sub la kromnomo DJ Big Driis (aŭ Big Driis la londonano) kaj repo- kaj anim-muzikisto. En 2016 li aperis en listo de la Plej Influaj Personoj en la Mondo laŭ Time 100.<br> == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! filmreĝisoro(j) |- | 1999 || Belle maman || Grégoire || Gabriel Aghion |- | 2000 || Sorted || Jam || Alexander Jovy |- | 2001 || Buffalo Soldatos || Kimborough || Gregor Jordan |- | 2003 || One Love || Aaron || Rick Elgood/Don Letts |- | 2005 || The Gospel || Charles Frank || Rob Hardy |- | 2005 || Sometimes in April || Augustin || Raoul Peck |- | 2007 || Daddy's Little Girls || Monty James || Tyler Perry |- | 2007 || The Reaping || Ben || Stephen Hopkins |- | 2007 || 28 Weeks Later || Generalo Stone || Juan Carlos Fresnadillo |- | 2007 || [[American Gangster]] || Tango || Ridley Scott |- | 2007 || This Christmas || Quentin Whitfield || Preston A. Whitmore II |- | 2008 || Prom Night || Detektivo Winn || Nelson McCormick |- | 2008 || RocknRolla || Mumbles || Guy Ritchie |- | 2008 || The Human Contract || Larry || Jada Pinkett Smith |- | 2009 || The Unborn || Arthur Wyndham || David S. Goyer |- | 2009 || Obsessed || Derek Charles || Steve Shill |- | 2010 || Legacy || Malcolm Gray || Thomas Ikimi |- | 2010 || The Losers || Roque || Sylvain White |- | 2010 || Takers || Gordon Cozier || John Luessenhop |- | 2011 || Thor || Heimdall || Kenneth Branagh |- | 2011 || Ghost Rider: Spirit of Vengeance || Moreau || Mark Neveldine/Brian Taylor |- | 2012 || Prometheus || Kapitano Janek || Ridley Scott |- | 2013 || Pacific Rim || Stacker Pentecost || [[Guillermo del Toro]] |- | 2013 || Thor: The Dark World || Heimdall || Alan Taylor |- | 2013 || Mandela: Long Walk to Freedom || [[Nelson Mandela]] || Justin Chadwick |- | 2014 || No Good Deed || Colin Evans || Sam Miller |- | 2014 || Second Coming || Mark || Debbie Tucker Green |- | 2015 || The Gunman || DuPont || Pierre Morel |- | 2015 || Avengers: Age of Ultron || Heimdall || [[Joss Whedon]] |- | 2015 || Beasts of No Nation || Komandanto || Cary Joji Fukunaga |- | 2016 || Zootopia || Ĉefo Bogo || Byron Howard/Rich Moore |- | 2016 || The Jungle Book || Shere Khan || [[Jon Favreau]] |- | 2016 || Bastille Day || Sean Briar || James Watkins |- | 2016 || Finding Dory || Fluke || Andrew Stanton |- | 2016 || 100 Streets || Max || Jim O'Hanlon |- | 2016 || Star Trek Beyond || Krall / Balthazar Edison || Justin Lin |- | 2017 || The Dark Tower || Roland Deschain || Nikolaj Arcel |- | 2017 || Molly's Game || Charlie Jaffey || [[Aaron Sorkin]] |- | 2017 || The Mountain Between Us || Dr. Ben Bass || Hany Abu-Assad |- | 2017 || Thor: Ragnarok || Heimdall || Taika Waititi |- | 2018 || ''[[Avengers: Infinity War]]'' || Heimdall || Anthony and Joe Russo |- | 2018 || Yardie || N/A || Sin mem |- | 2019 || Hobbs & Shaw || Brixton Lore || David Leitch |- | 2019 || Cats || Macavity || Tom Hooper |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.driis.com/}} ({{en}}) * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo|0252961}} * {{IMDb nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Elba, Idris|1972}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de septembro]] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Anglaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Videoludaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] [[Kategorio:Komponistoj]] [[Kategorio:Anglaj repkantistoj]] etrceuu9wy4ijytcz2ybm6oxbi51naz 0 672308 9491179 9471470 2026-10-10T14:21:29Z Sj1mor 12103 9491179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Turingio |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Gotao]] |regiono-ISO = DE-TH |mapo lokumilo = Centra Gotha |mapo1 lokumilo = Gotha |zomo = 13 }} [[Dosiero:Gotha Park Merkurtempel 2.JPG|eta|Doria ''Merkurotemplo'' kaj Granda parklageto en la Kastelparko gotaa]] [[Dosiero:Gotha Park Tannengarten mit Schnee.jpg|eta|Abia ĝardeno vintre]] La '''Gotaa kastelparko''' ({{lang-de|Gothaer Schloßpark}}) rangas kun siaj 37 hektaroj inter la plej grandaj parkoj de [[Germanujo]] estante unu el la plej elstaraj vidindaĵoj de la urbo [[Gotao]]. Sude troviĝas unu el la plej malnovaj [[pejzaĝa parko|pejzaĝaj parkoj]] ekstere de [[Britio]] planite jam ekde 1765. En la jaro 2007 televidspektantoj de [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]] elektis ĝin la kvaran plej belan parkon de Meza Germanio. Aparte la [[angla ĝardeno]] pompas per siaj malnovaj arboj, inter kiuj eĉ pli ol 500 jarojn aĝaj [[Tigfrukta kverko|tigfruktaj kverkoj]]. == Historio == === Schloßwallgarten === La kastelparko havis sian komencon sub la duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Ernesto la 1-a]] en la jaroj inter 1643 kaj 1648. La tiam aranĝita t.n. ''Schloßwallgarten'' (kastelmurĝardeno) servis por la provizado de la duka kuirejo kaj ankaŭ ofertis lokojn de ripozumado. Ĝi estis rektangula kaj donis norde multe da spaco al diversaj kreskaĵoj ensitelaj. Sude troviĝis spicherbaj [[Bedo|bedoj]] separitaj per ribujoj, rozujoj, grosujoj. En la florbedoj troviĝis [[Lilio|lilioj]], [[Narciso (floro)|narcisoj]], [[Hiacinto|hiacintoj]], [[Krokuso|krokusoj]], [[Irido|iridoj]], [[Hemerokalido|hemerokalo]] kaj [[Tulipo|tulipoj]]; ili ankaŭ estas simboloj de duka statuso. Schloßwallgarten ekzistis ĝis ĉ. 1772 kaj aliaranĝitis post la forigo de la ĉirkaŭfortikaĵoj de Gotao. === Großer Küchengarten === Ankaŭ la novaranĝo de ''Große Küchengarten'' (granda [[kuireja ĝardeno]]) faritis ankoraŭ sub la regado de Ernesto la 1-a en la areo inter la hodiaŭa parkaleo kaj [[Leinakanalo]]. Tie kultivitis en siteloj [[Citruso|citrusoj]]. Sude troviĝas ĉe Oranĝdomo ankaŭ la loĝejo de la ĝardenisto. ''Großer Küchengarten'' ekzistis ĝis 1864. Sur parto de ĝi estiĝis en 1879 la [[kastelo Friedenstein|Duka muzeo]] en [[Novrenesanco|novrenesanca]] stilo dum la resto uzitis por la t.n. Abia ĝardeno. === Barockgarten === ''Barockgarten'' (baroka ĝardeno) aranĝitis inter 1708 kaj 1711 dum konstrulaboroj ĉe [[Kastelo Friedrichsthal]] sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Frederiko la 2-a]] oriente ekster la tiamaj urbomuroj. Ĝi konsistis el ornamaj bedoj, formtonditaj arbar-areoj kaj tonditaj verdaj lignovandoj. La ĉefa akso kondukis de okcidento al oriento kaj finiĝis en la t.n. Honora korto. En la centro estis granda fontano kaj la kadro ĉirkaŭe havis plurvicajn arbaraleojn. ''Barockgarten'' surkonstruitis ekde la lasta jardeko de la 19-a jarcento per registaraj ejoj (tribunaloj unuainstanca/landa inter 1894 kaj 1896; ministerio pri financoj inter 1906 kaj 1908). === Oranĝerio === [[Dosiero:Gotha Park Orangerie, Röm. Brunnen.JPG|eta|Vido de ''Orangenhaus'', la norda oranĝeja domo]] Ekde 1708 estiĝis la [[Oranĝerio de Gotha]]. Pro sia idilieca situo kaj la granda kolekto de ekzotikaj plantoj la gotaa [[oranĝejo]] jam je la fino de la 18-a jarcento famiĝis pro sia alta kvalito. En 1796 laŭdire troviĝis ene ne tute 3000 siteloj kun oranĝoj, citronoj, [[Laŭro|laŭroj]], [[figoj]] kaj [[Ananaso|ananasoj]] sur vojoj kaj laŭlonge de [[Gazono|gazonoj]]. Ankoraŭ antaŭ la [[Unua mondmilito]] la planta riĉeco ege malkreskis kaj la utiligo oranĝeja finiĝis. En 1955 malkonstruitis la suda [[forcejo]]. Ekde 2004 la [[Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj]] klopodis reuzi la tuton oranĝejo post naŭ jardekoj de neuzo. === Englischer Garten/Herzoglicher Park === [[Dosiero:Alte Eichen in Gotha.jpg|eta|Kverkaj malnovaj ĉe ''Englischer Garten'']] ''Englischer Garten'' (angla ĝardeno) estiĝis ekde 1765 sude de Leinakanalo laŭ instigo de duko [[ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)|Ernesto la 2-a]] kaj viciĝas, kune kun la kastelo en [[Harbke]] kaj la [[Parko de Wörlitz]] inter la plej malnovaj pejzaĝĝardenaj areoj sur la eŭropa kontinento. Planis ĝin la ĝardenistoj [[John Haverfield|John Haverfield la pli juna]] kaj [[Christian Heinrich Wehmeyer]], la iama ĉefĝardenisto ĉe [[Kastelo de Molsdorf]]. La Angla ĝardeno fariĝis ĉirkaŭ la sude aranĝita Parka lageto. Ĉe ties nordokcidenta bordo starigis [[Carl Christoph Besser]] inter 1775 kaj 1777 laŭ antikva modelo templon dorian dediĉitan je la dio Merkuro; ĝi estis la unua greka-doria tempo de tuta [[Turingio]]. En la eosta parto de ''Englischer Garten'' estas pluraj nordamerikaj lignoj originantaj el la [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono]] (Kew); temis pri donaco fare de la princino Auguste de [[Kimbrio]] por sia nevo, la duko gotaa. Por plantado oni venigis el najbaraj arbaroj malnovajn tigfruktajn kverkojn; inspektis la tiklan transporton kolonelo Johann Bartholomaeus Orphal. La laŭ la ideoj de la angla ĝardenpioniro [[Lancelot Brown]] ĉirkaŭ la Granda parklageto aranĝita zon-irejo ''(belt-walk)'', konkukante ankaŭ ĉe la Merkurtemplo, refaritis en la jaro 2009-a. Kontraŭe al la plejmulto de aliaj anglaj ĝardenoj estintaj en senpera rilato al la ĉirkaŭaĵoj, la parko gotaa havas iam muron ĉirkaŭ si: ĝi forigitis nur en la 19-a jarcento. Post la morto de la ĝardenisto Wehmeyer en 1813 la ĝardeno suferis malbonan prizorgon. En 1780/81 konstruitis en la orienta parto de Angla ĝardeno kaj supre de la oranĝejo fare de [[Tekasteleto]] (iama kapelo). ==== Entombiginsulo en la Parka lageto ==== [[Dosiero:Prinzensäule Gotha.jpg|eta|Entombiginsulo kun la t.n. Princa kolono kaj la tomboj de la dukaj familianoj, 1840]] Specialaĵo de la gotaa Angla ĝardeno estas ''Begräbnisinsel'' (entombiga insulo) en la Granda parklageto. Ĝi funkciis inter 1779 kaj 1848 por anoj de la dinastio de [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)|Saksio-Gotha-Altenburg]]. Ĝi aranĝitis imitante la estetikon de la Popla insulo en la kastelparko de Ermonville/[[Oise (departemento)|Oise, Franclando]]. Entombigitis tie ĉi en 1779 la princoj Ludoviko (li mortis en 1777) kaj Ernesto (morto en 1779) en subtera kripto farita fare de [[Carl Christoph Besser]]. Duko Ernesto la 2-a starigis supren - jam ne ekzistantan - granitan [[Kolono|kolonon]] kun [[urno]] marmora kaj [[Soklo|soklon]]<ref>August Beck, ''Ernst der Zweite, Herzog zu Sachsen-Gotha und Altenburg, als Pfleger und Beschützer der Wissenschaft und Kunst'', Gotha 1854, p. 226</ref> faritan fare de la skulptisto [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]]. Tekstis sur metala tabulo latinlingve ''Qies Ernesti et Ludovici carissimorum E.D.S.G. et Charlottae filiorum MDCCLXXIX''<ref>Richard Waitz, ''Der herzogliche Park zu Gotha von seiner Entstehung bis auf die jetzige Zeit'', Gotha 1849, p. 9</ref> (kvietejo por Ernesto kaj Ludoviko, la amataj filoj de duko Ernesto kaj de Charlotte, 1779). Por pligrandigi la funebran karakteron de la insulo planitis sur ĝi [[Saliko|salikoj]], [[penda betulo|pendaj betuloj]], [[Abio|abioj]] kaj [[Cipreso|cipresoj]]. En 1804 la [[framasono]] Ernesto la 2-a entombigitis sen [[tomboŝtono]] tie. Lia filo kaj posteulo Augusto entombigitis en 1822 en propra [[kripto]], en kiun en 1848 metitis ankaŭ edzino lia Karoline Amalie. La filo Frederiko la 4-a entombigitis laŭ katolikisma rito kaj kuŝigis lin oni en la sama kripto kie estis liaj fratoj Ludoviko kaj Ernesto. Laŭ volego eksplicita de la dukaj familianoj ne estu iaj kromaj memorŝtonoj tie (escepte de la tabulo funebra por la du princoj), sed sufiĉu simplaj floraj ovalaĵoj. Ĉar ili jam de jardekoj ne plu ekzistas ne eblas hodiaŭ ekkoni la entombiglokojn. La [[Sabloŝtona|sabloŝtona]] [[sfinkso]] de la skulptisto [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]] (kiu iam estis ĉe Cigna lageto malantaŭ la ejo de la gotaa framasona [[Loĝio (framasona)|loĝio]]) staras surinsule nur ekde 1948 ne havante ian rektan rilaton al la framasoneco de Ernesto la 2-a. [[Dosiero:Gotha Prinzengrab.jpg|eta|Tombo por princo Maŭrico Francisko Georgo de Teck, sur la entombiginsulo]] La ĝis nun lasta entombigo okazis en 1910; temis pri Maŭrico Francisko Georgo de Teck, la pranepo de reĝino [[Viktoria (Britio)]] kiu mortis en la aĝo de ne tute ses monatoj. La tombo estas en malbona stato. === Tannengarten === [[Dosiero:Gotha Park Zypressen.JPG|eta|Nootka-cipresoj malveraj ĉe la enirejo al ''Tannengarten'' sude de la Duka muzeo]] Sude de la Duka muzeo aranĝitis inter 1869 kaj 1882 sur la teritorio de la iama [[kuireja ĝardeno]] ''Tannengarten'' (abia ĝardeno).<ref>Jens Scheffler: ''Die Anlagen am Neuen Museum (Tannengarten)'', en: ''Im Reich der Göttin Freiheit. Gothas fürstliche Gärten in fünf Jahrhunderten'', Gotha 2007, p. 189ss.</ref> La novajn planoj de la 1,2 hektarojn granda areo faritis fare de la ĉefĝardenisto Carl Theobald Eulefeld. Li proponis simetrian en la direkto de la muzeo orientitan [[Promenejo|promenejon]]. Ĝi, disde larĝa liberaera ŝtuparo ĉe la suda teraso muzea, separu la ĝardenon en du partojn kaj konduku onin en la sudan parton de la Angla ĝardeno kun la Granda parklageto. La elkondkantajn vojojn Eulefeld aranĝis per du grandaj maŝoj kaj du malpli grandaj maŝoj en rilato al la ĉefa pado. Ĉefe dum printempo 1872 plantiis ĉ. 170 pingloarboj sur la kvar parcelegoj el pli ol 40 specoj devenantan el la tuta mondo. La dendrologia kolekto de Tannengarten, kiu ankoraŭ je la fino de la 19-a. Hodiaŭ plej imponas du grandaj Nootka-cipresoj malveraj ĉe al suda finiĝo de la promenejo. === Rosengarten === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-37296-0001, Gotha, Schloss Friedenstein.jpg|mini|eta|Vido tra ''Rosengarten'' al Friedenstein-Kastelo en 1956; antaŭe la nuda soklo de la ''95-monumento'']] [[Dosiero:Schloss Friedenstein 01.jpg|eta|La sama vido kun la ĝis 2011 ekzistanta monumento kontraŭnaziisma; foto el 2005]] Inter du kurbaj ramploj kondukantaj disde Parkallee-strato al la suda antaŭplaco de [[kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]] kaj ĉirkaŭantaj la Rozan ĝardenon, troviĝis iam hipodromo ovala kiun uzis kaj nobeloj kaj nenobeloj. En 1927 inaŭguritis tie la monumento ''95er-Denkmal'' en honoroj de soldatoj de la 6-a Turingia infanteriregimento nr. 95, kiuj mortis dum la [[Unua mondmilito]]. <ref>Matthias Wenzel, Gothaer Denkmäler und Gedenksteine, Erfurt 2004, p. 86</ref> Inter 1930 kaj 1932 aranĝitis ĉirkaŭmonumente la t.n. Roza ĝardeno kun multaj bedoj kaj kaj lignoj. Larĝa meza akso kondukis disde Parkallee-strato tien ĉi. Tamen restis la iama rajdovojo kaj eĉ hodiaŭ la vojo ĉirkaŭe estas ankoraŭ ovala. Dum [[GDR]] la plastikaĵo soldata forigitis en 1946 kaj en la 1960-aj jaroj ankaŭ la soklo. Anstataŭigis la tuton monumento honoranta la heroojn de la kontraŭfaŝisma rezistado en formo de obtuza piramido kun fajropelvo. Ĝi forigitis en junio 2011.<ref>Peter Arlt: ''Von Weisheit keine Spur. In Gotha soll ein Antifaschismus-Denkmal entsorgt werden'', en: ''Neues Deutschland'', 8.6.2011</ref> Nuntempe la Roza ĝardeno estas rozĝardeno nur laŭnome; ĝi estu estonte okazigejo. == Monumentoj kaj memorŝtonoj == [[Dosiero:Wehmeyer Denkmal Gotha.jpg|eta|Wehmeyer-monumento, 2011]] * ''Blumenbach-monumento'' de 1878: por la antropologo [[Johann Friedrich Blumenbach]] * ''Frankenberg-monumento'': por la ŝtata konsilisto kaj ministro Sylvius von Frankenberg * ''Geutebrück-monumento'' de 1817: por la arkiva sekretario August Geutebrück * ''Koppe-kolono'' de 1791: la generalsuperintendanto [[Johann Benjamin Koppe]] * ''Kriegerdenkmal'' de 1991: memortabulo por la falintaj soldatoj de la menciita regimento nr. 95, je kies honoro jam monumento ekzistis ĝis 1945. * ''Martira kolono'': farite laŭ instigo de duko Aŭgusto kun diversaj martiraj sanktuloj (Marteno, Dionizo, Floriano, Georgo) * ''Petermann-monumento'' de 1909: por la geografo [[August Petermann]] * ''Sphinx'': sur la entombiginsulo (ekde 1948) * ''Wehmeyer-monumento'' de 1813: por la ĝardenisto Christian Heinrich Wehmeyer * Kelkaj monumentoj ne plu ekzistas, nome: ''Diana-statuo'', ''Antifa-monumento'' (kontraŭfaŝisma), ''Kriegerdenkmal FEA 3'' (de 1916), ''Princa kolono'' de sur la entombiginsulo == Utiligado, prizorgado, trafiko == La ĝardeno apartenante ekde 2004 al la supre menciita kastelara-ĝardenara fondaĵo servis unue al la duka familio kiel legomprovizejo, inertejo, fest-okazigejo kaj eĉ tombejo. En 1786 lia duka moŝto Ernesto la 2-a ordonis ke la ĝardenoj, en kazo de sia malĉeesto rezidejurba, estu malfermitaj ankaŭ al eminentaj lokuloj por povi promenadi. En 1827 duko [[Frederiko la 4-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]] permesis tiajn privilegiojn ankaŭ al normalaj gotaanoj, dum la unua tempo almenaŭ ĉiun vendredon. En niaj tagoj la parko nombriĝas inter la plej ŝatataj ripozumejoj gotaaj estantaj je distanco mallonga. Flegas la tutan areon la fondaĵa parkadministrado. La Granda parklageto ludonitis al fiŝhokista inĝeniero enhavante regionajn fiŝojn kaj bongustajn krabojn. Disde okcidento al oriento kondukas la t.n. Parkallee (Parka aleo) trans la parkon. Tiu ĉi ege okupita strato estas ligo inter la uesta urbo kaj la eosta ringostrato ĉe la historia urbokerno, nome Friedrich-strato. De Parkaleo kondukas du kurbiĝantaj ramploj ĉirkaŭantaj la Rozan ĝardenon ĝis la parkejo ĉe la suda enirejo de Friedenstein-kastelo. Tra kaj trans la parkon estis multaj vojetoj kaj padoj je libera dispono, ĉefe disde nordo al sudo. Kelkaj el ili portas nomojn de elstarulojn rilatajn al Gotao. En la okcidenta parto oni havas tiel Kurd-Laßwitz-Weg, en la orienta parto Elsa-Brändström-Weg, August-Petermann-Weg, Landgraf-Balthasar-Weg, Mendelssohn-Weg; sude ekzistis komence nur la supre menciita Zona pado (belt-walk) ĉelagete dume ĉiuj aliaj vojoj faritis nur poste unu post la alia. Dum la 19a jarcento ekzistis sur la Granda parklageto pramboat-servo por atingeblu la tomboj de sur la Entombiginsulo. En la 20a jarcento estis publika boatludono kiu praktikitis ĝis la 1980aj jaroj. Ĝis la mezo de la 1990aj jaroj oni rajtis tie patinadi. Ĝi ne plu eblas ĉar en la malfrua aŭtunotempo oni ĉiujare elfluigas la akvojn. == Literaturo == * Elisabeth Dobritzsch (red.): ''Im Reich der Göttin Freiheit. Gothas fürstliche Gärten in 5 Jahrhunderten'' (= ''Gothaisches Museums-Jahrbuch.'' 11, 2008). Hain, Weimar 2007, ISBN 978-3-89807-106-2. * Michael Niedermeier: ''Vorhöfe, Tempel und Heiligstes. Der Herzoglich Englische Garten – Entstehung und Bedeutung.'' En: Werner Greiling (eld.): ''Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg. Ein Herrscher im Zeitalter der Aufklärung'' (= ''Veröffentlichungen der [[Historia komisiono por Turingio|Historischen Kommission für Thüringen]]. Kleine Reihe.'' Bd. 15). Böhlau, Köln 2005, ISBN 3-412-19905-2, p. 185–199. * Rainer Samietz, Frieder Gröger (red.): ''Der Gothaer Park. Seine Geschichte und Natur.'' Museum der Natur Gotha, Gotha 1993. * Richard Waitz: ''Der herzogliche Park zu Gotha von seiner Entstehung bis auf die jetzige Zeit.'' Stollberg, Gotha 1849, [http://reader.digitale-sammlungen.de/resolve/display/bsb10022487.html surrete]. * Matthias Wenzel: ''Gothaer Denkmäler und Gedenksteine.'' Sutton, Erfurt 2004, ISBN 3-89702-742-9. == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Schlosspark Gotha | revizio = 193772382 }} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.thueringerschloesser.de/main.asp?hmid=2&umid=14&subid=&moreID=&xlink=&xparam=&lang=&config=&part= Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten: Kastelo Friedenstein kun parko Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081204044823/http://www.thueringerschloesser.de/main.asp?hmid=2&umid=14&subid=&moreID=&xlink=&xparam=&lang=&config=&part= |date=2008-12-04 }} * [http://www.orangerie-gotha.de/ Paĝo pri la oranĝerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919054858/https://www.orangerie-gotha.de/ |date=2020-09-19 }} * [http://www.stiftungfriedenstein.de/index.php?id=1359&L=0 Paĝoj pri la Duka muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160422201039/http://www.stiftungfriedenstein.de/index.php?id=1359&L=0 |date=2016-04-22 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]] [[Kategorio:Parkoj en Turingio|Gotha]] jynist1yenxjeyravyyp5x3oqx5xa3a 0 672734 9491472 9489803 2026-10-11T10:00:09Z Crosstor 3176 /* S */ 9491472 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Gábor Barta]], historiisto * [[János Barta (pli juna)]] * [[László Barta (arkivisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Lóránt Bodnár]], ginekologo * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[István Dobrossy (muzeologo)]] * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto * [[József Dusnoki]], historiisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Tibor Filep]], ĵurnalisto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Zoltán Gál (geografo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[László Gonda (instruisto)]] * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == {{Div col|cols = 2}} * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kaló]], altlerneja instruisto * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[László Kosján]], arkivisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kovács (subministro)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo {{Div col end}} == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[László Marjanucz]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[György Módy]] * [[József Molnár (instruisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] * [[Mihály Mózes]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == O == * [[Julianna Örsi]], muzeologo == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Szilveszter Póczik]], [[kriminologo]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo * [[László Pósán]], politikisto == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Barnabás Szalontai]], instruisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[János Szilágyi (arkeologo)]] * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Ágnes Tóthné Horváth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Z == * [[Béla Zsolnai]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] lh9tfgcbtnggfzvjuczyb00jf79c8cl 0 675967 9491460 9331241 2026-10-11T09:01:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491460 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=sudamerika lingvo kun ca 450'000 parolantoj|pli vasta lingvaro kun ca 9'000'000 parolantoj|Keĉua lingvaro}} La '''kiĉua lingvo''' (kelkfoje alilingve ankaŭ '''''Quichua'''''<ref>La nomo "''Quichua''" estas ankaŭ uzata (en [[Argentino]]), sed la tieaj variantoj ne apartenas al la kiĉua, sed al la ''suda [[keĉua]]''. La suda keĉua rilatas al la variantoj de suda [[Peruo]] (i.a. parolata de la [[ĉankaoj]]), [[Bolivio]] kaj [[Argentino]]. </ref> aŭ '''''Kichwa''''', en la kiĉua mem nomata ''Runashimi'' ("''homa'' ''vorto''"), en la suda kiĉua ''Runasimi),'' estas la plej granda indiĝena lingvo de Ekvadoro''.'' Kiĉua signifas 'valo' kaj rilatas al la variantoj de la [[keĉua lingvaro]] same kiel al iliaj [[Keĉuoj|parolantoj]] en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Kolombio]] kaj en la nordo kaj oriento ([[Amazonio]]) de [[Peruo]]. Kiĉua ankaŭ ne inkluzivas iujn aliajn [[Keĉua lingvaro|keĉuajn]] variantojn, en kiuj ''kiĉua'' estas uzata kiel mem-nomado (ekzemple ''Cajamarca-Quechua, Wanka-Quechua''). Kiĉua havas nuntempe norman skriban formon, kaj estas instruata en multaj kamparaj lernejoj, sed ĝi ankoraŭ havas malaltan prestiĝon kaj iom post iom perdas terenon al la hispana. Taksoj pri la parolantaro varias inter 500 mil kaj 1 miliono da parolantoj. Tipaj trajtoj de la kiĉua estas ke multaj vortoj estas sufiĉe longaj, ĉar verboj havas multajn partiklojn alkroĉitaj al ili: yaku-naya-chi-wa-rka [akvo-volas-kaŭzi-mi-pasintecon] 'ĝi igis min deziri akvon'. Ekzistas multaj rakontoj kaj kantoj en la kiĉua, same kiel multaj muzikgrupoj kiuj prezentaj kantojn en la kiĉua kaj la hispana, inkluzive de [[Repo|repgrupoj]] kiel ekzemple ''Mafia Andina e Inmortal Cultura'' kaj ''Soberanos SBRNS''. [[Dosiero:Quechua_(subgrupos).svg|eta|400x400ra| Mapo de la dialektoj de la keĉua. '''I''' ([[centra keĉua lingvaro|Waywash]]) aŭ '''B''' '''II-A''' ([[ Cajamarca-Cañaris Keĉua |Yunkay]]) '''II-B''' ( [[norda keĉua lingvaro|Chinchay]]) '''II-C''' (Suda [[keĉua]]) ]] == Subpremo kaj defendo de la kiĉua lingvo == Depost la sendependeco de Ekvadoro, sed precipe depost la komenco de la [[20-a jarcento]], la lingvo ĉiam pli regresas pro la uzo de la [[Hispana lingvo|hispana]]. Pro ties signifa kresko ekde la 1970-aj jaroj, [[Indiĝenaj popoloj|indiĝenaj]] organizaĵoj en Ekvadoro, inkluzive de [[:de:ECUARUNARI|Ecuarunari]] (de) reprezentantaj kiĉuajn komunumojn, igis la defendon de la lingvo politika temo kiu daŭre ankriĝis en la Konstitucio de [[1998]], en la tiel nomatan ''educación intercultural bilingüe'', kvankam la hispana restis la sola konstitucia [[oficiala lingvo]]. Ekde tiam, multaj {{J|dulingva lernejo}} estis malfermitaj fare de kiĉua-komunumoj laŭ propra respondeco, sed ĝis nun ne ĉie havebla. Ĝis kiu grado eblas ĉesigi kaj inversi la lingvoperdon ankoraŭ ne estas antaŭvidebla. Ankaŭ en 2008, propono en la parlamento por inkludi la kiĉuan en la nova [[konstitucio]] kiel egalrajta [[nacia lingvo]] kune kun la hispana, malsukcesis. Anstataŭ tio, laŭ artikolo 2, alineo 2, la oficiala lingvo de Ekvadoro estas la hispana; la kiĉua kaj la [[Ŝuaroj|ŝuara]] estas oficialaj lingvoj por "interkulturaj rilatoj", la aliaj indiĝenaj lingvoj por la "oficiala uzo de la [respektivaj] indiĝenaj popoloj" (de 1+2) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ww4report.com/node/5968 |titolo=Marc Becker, Upside Down World: Indigenous organizations support Ecuador's new constitution |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101203175846/http://ww4report.com/node/5968 |arkivdato=2010-12-03}}</ref> == Nombro de parolantoj == [[Dosiero:Indigener_Markt,_Saquisilí,_Ecuador_2.jpg|eta| Kiĉuaj virinoj ĉe la merkato Saquisili, proksime de [[Latakungo]], [[Ekvadoro]] ]] La nombro de parolantoj en Ekvadoro vaste fluas kaj kutime estas inter 750 000 kaj 2 milionoj. Verŝajne estas kelkaj miloj da parolantoj en Kolombio kaj kelkaj dekoj da miloj en la Perua [[Amazonio]]. Laŭ la [[censo]] de [[2001]], nur ĉirkaŭ 500 000 parolantoj estis trovitaj tra [[Ekvadoro]] [de 3]. Tamen, la kredindeco de ĉi tiu numero estas diskutinda. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Indiana lingvaro de Sudameriko]] [[Kategorio:Keĉua lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Lingvoj de Kolombio]] [[Kategorio:Lingvoj de Peruo]] 16bg83z8v6mtnd66skihe5vqyx0h2bk 0 681550 9491473 9465054 2026-10-11T10:02:07Z Crosstor 3176 /* S */ 9491473 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de la plej famaj studentoj, kiuj studis en la [[kolegio]] de [[Debrecen]]''': *{{EnhavTabelo|alf=L}} [[Dosiero:Endre Ady.jpg|eta|150px|Endre Ady]] == A == * [[Ernő Ábrahám]], (1882-1945) [[ĵurnalisto]] * [[Gerzson Ádám]], (1832-1906) [[instruisto]] * '''[[Endre Ady]]''' (1877-1919) [[poeto]] * [[Tivadar Agorasztó]], (1870-1945) politikisto * [[János Angyal (humuristo)]], (1941-2003) * '''[[János Arany]]''' (1817-1882) poeto [[Dosiero:Zoltán Bay (1900-1992) Hungarian physicist.jpg|eta|150px|Bay Zoltán]] == B == * [[Zoltán Balog]] (1958) [[ministro]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Dezső Baltazár]] (1871-1936) [[episkopo]] * [[Gedeon Barcza]] (1911-1986) [[ŝakisto]] * [[Antal Bartha]] (historiisto) * '''[[Zoltán Bay]]''' (1900-1992) [[fizikisto]] * [[Árpád Bényi]] (1931-2006) [[pentristo]] * [[Lajos Bíró (entomologo)]] (1856-1931) [[zoologo]] * [[Gáspár Bojthi Veres]] (1595-1640) [[instruisto]] * [[Gusztáv Bölcskei]] (1952) episkopo * [[Kálmán Boldisár]] (juristo) * [[Ézsaiás Budai]] (1766-1841) episkopo [[Dosiero:Csokonai by FJ 1816.jpg|eta|150px|Mihály Csokonai Vitéz]] == C == * [[József Csapó]] (1734-1799) ĉefkuracisto * [[Kálmán Csathó]] (1881-1964) [[verkisto]] * [[Antal Csengery]] (1822-1880) [[politikisto]] * [[Endre Csobán]], [[arkivisto]] * '''[[Mihály Csokonai Vitéz]]''' (1773-1805) poeto == D == * [[Ignác Darányi (pli aĝa)]] (1811-1877) juristo * [[Sámuel Diószegi]] (1761-1813) botanikisto * [[Sándor Dömény]], pianisto * [[Márton Domokos]] urbestro == E == * [[Lajos Erőss (episkopo)]] (1857-1911) * [[Pál Erőss]], juĝisto == F == * [[Mihály Fazekas]] (1766-1828) poeto * [[Elek Fényes]] (1807-1876) statistikisto * [[Imre Fest]] (1817-1883) bankisto * [[János Földi]] (1755-1801) kuracisto * [[Tibor Filep]] ĵurnalisto == G == * [[Kálmán Géresi]], bibliotekisto * [[Pál Gulyás]] (1899-1944) poeto == H == * [[Lajos Halász (redaktoro)]] (1874-1947) * [[Imre Hatvani]] (1818-1856) trupestro * [[István Hatvani (kuracisto)]] (1718-1786) kuracisto * [[Miklós Horthy]] (1868-1957) guberniestro * [[Lajos Horváth (politikisto)]] (1824–1911) * [[Endre Hőgyes]] (1847-1906) kuracisto [[Dosiero:Irinyi janos.jpg|eta|150px|János Irinyi]] == I == * [[Sándor Imre (lingvisto)]] (1820-1900) * ''[[János Irinyi]]'' (1817-1895) [[kemiisto]] * [[József Irinyi]] (1822-1959) [[advokato]] == J == * [[Pál Jakucs]] (1928-2000) botanikisto == K == * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] (1921-2004) * [[Ferenc Kazinczy]] (1759-1831) poeto * [[Ferenc Kállay]] (1790-1861) historiisto * [[Albert Kenessey]] (1828-1879) maristo * [[Ferenc Kerekes]] (1784-1850) [[matematikisto]] * [[János Keserüi Dajka]] (1580-1633) episkopo de [[Transilvanio]] * [[Loránd Kesztyűs]] (1915-1979) kuracisto * [[Bálint Kiss]] (1772-1853) pastro * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] (1928-1999) * [[Bálint Kocsi Csergő]] (1647-1698) instruisto * [[György Konrád]] (1933) verkisto * [[Ferenc Kovács (politikisto)]] (1823-1895) * [[Sebestény Endre Kovács]] (1814-1878) [[kirurgo]] * [[Ferenc Kölcsey]] (1790-1838) poeto * [[Ignác Kúnos]] (1860-1945) lingvisto [[Dosiero:LatabárEndre.jpg|eta|150px|Endre Latabár]] == L == * '''[[Endre Latabár (1811 - 1873)]]''' (1812-1873) teatrestro * [[József Lengyel (kalvinana pastro)]] (1770-1822) * [[József Lugossy]] (1812-1884) lingvisto [[Dosiero:Moricz Zsigmond Delibab 1928 Nr25.jpg|eta|150px|Zsigmond Móricz]] == M == * [[József Márton (lingvisto)]] (1771-1840) * [[György Maróthi]] (1715-1744) matematikisto * [[Pál Medgyesi]] (1604-1663) Reformita Pastro, Teologo, Verkisto * [[Ferenc Medgyessy]] (1881-1858) [[skulptisto]] * [[István Melotai Nyilas]] (1571-1623) verkisto * [[György Módy]], muzeologo * '''[[Zsigmond Móricz]]''' (1879-1942) verkisto == N == * [[Pál Nyáry]] (1805-1871) politikisto == O == * [[Bálint Ökröss]] (1829-1889) advokato == P == * [[Ádám Pálóczi Horváth]] (1760-1820) poeto * [[Mihály Péchy]] (1755-1819) [[arkitekto]] * [[József Péczely]] (1789-1849) historiisto * [[András Péter]] (1840-1916) [[terposedanto]] == R == * [[Jenő Rácz (ministro)]] (1907-1981) * [[Bálint Révész]] (1816-1891) episkopo [[Dosiero:Szabolcska Mihály.jpg|eta|150px|Mihály Szabolcska]] == S == * [[Imre Sarkadi]] (1921-1961) [[dramisto]] * [[Frigyes Schulek]] (1841-1913) arkitekto * [[Gábor Sebestyén]] (1794-1864) prokuroro * [[Miklós Sinai]] (1730-1808) episkopo * [[Károly Szabó (historiisto)]] (1824-1890) * [[Lőrinc Szabó]] (1900-1957) poeto * [[Zoltán Gábor Szabó]] (1908-1995) fizikisto * [[Mihály Szabolcska]] (1861-1930) poeto * [[József Székely (juristo)]] (1825-1895) * [[Tibor Szele]] (1918-1955) matematikisto * [[Albert Szenczi Molnár]] (1574-1634) lingvisto * [[László Szentjóbi Szabó]] (1767-1795) poeto * [[Áron Szilády]] (1837-1922) pastro * [[János Szilágyi (arkeologo)]] (1907-1988) * [[István Szombati-Szabó]] (1888-1934) poeto [[Dosiero:Kálmán Tisza.jpg|eta|150px|Kálmán Tisza]] == T == * [[Sámuel Tessedik (pastoro, 1742–1820)]] * [[István Tisza]] (1861-1918) ĉefministro * '''[[Kálmán Tisza]]''' (1830-1902) ĉefministro * [[Lajos Tisza (ministro)]] (1832-1898) * [[Mihály Tofeus]] (1624-1684) episkopo * [[Pál Török (episkopo)]] (1808-1883) * [[Imre Törő]] (1900-1993) histologo * [[János Tüdős]] (1862-1918) parlamentano == U == * [[Miklós Udvarhelyi]] (1790-1864) aktoro * [[Ede Újházi]] (1841-1915) aktoro == V == * [[István Vántus]], [[komponisto]] * [[Lajos Vass]] (1927-1992) komponisto * [[Tamás Vásáry]] (1933) dirigento * [[Géza Voinovich]] (1877-1952) literaturhistoriisto * [[László Vörös (kartografo)]] == W == * [[István Weszprémi]] (1723-1799) kuracisto == Z == * [[Ferenc Zajti]] (1886-1961) pentristo == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en la Kolegio de Debrecen]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Debrecen]] t6rgig0t3508yg3lfso6kgayocokox6 0 717640 9491458 9288855 2026-10-11T08:57:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = Kiton | emblemo = | fondida = 1968 | fondo = | fondo-komento = | sidejo = | estro = Ciro Paone | dungitaro = 800 pri | spezo = | bilanco = | kampo = | ISIN-kodo = | malfondo = | malfondo-komento = | ttt = }} '''Kiton''' estis fondita en 1968, estas [[varmarko]] de Ciro Paone SpA, firmao fondita en 1956.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/next/eccellenze-in-digitale/2014/06/05/news/kiton_l_alta_sartoria_napoletana_che_ha_stregato_gli_stati_uniti-87001492/|title=Kiton, l'alta sartoria napoletana che ha stregato gli Stati Uniti|editor=la Repubblica|editor-link=la Repubblica|language=it|date=11a de Junio 2014}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reportaziende.it/ciro_paone_spa|titolo=CIRO PAONE S.P.A.|redaktinto=reportaziende.it|dato=2019|lingvo=it}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historio == La Kiton marko estis instalita de Ciro Paone ĉe Arzano, en la provinco de Napolo, en 1968 kaj la nomo Kiton derivas de "chiton", la ceremonia tuniko portita de la antikvaj grekoj por preĝi al la dioj de [[Olimpo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.esquire.com/it/stile/moda-uomo/a19618489/kiton/|titolo="Il futuro dell'eleganza è la comodità": lo dice Kiton|redaktinto=esquire.com|dato=28a de Marto 2018|lingvo=it}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.repubblica.it/economia/2017/04/23/news/donne_impresa_kiton-163555833/|titolo="Mi volevano a casa, sono diventata manager". Il riscatto nell'alta sartoria di Maria Giovanna Paone|redaktinto=la repubblica.it|dato=23a de Aprilo 2017|lingvo=it}}</ref> La kompanio ne reklamas siajn produktojn. Danke al la tre alta kvalito kaj limhava produktado, la marko estas ankaŭ kromnomita "la [[Ferrari]] de ŝtofoj".<ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.repubblica.it/economia/affari-e-finanza/2013/11/25/news/kiton_la_ferrari_degli_abiti_che_vende_solo_nei_suoi_store-71867234/|titolo=Kiton, la Ferrari degli abiti che vende solo nei suoi “store”|redaktinto=repubblica.it|dato=25a de Novembro 2013|lingvo=it}}</ref> == Produktado == Kiton havas kvin fabrikojn:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ilmattino.it/napoli/style/kiton_successo_ago_filo-2381143.html|title=Kiton, il successo di ago e filo|editor=Il Mattino|editor-link=Il Mattino|language=it|date=14a de Aprilo 2017}}</ref> * [[Arzano]] * [[Collecchio]] * [[Fidenza]] * [[Marcianise]] * [[Biella]] == Vidu ankaŭ == * [[Alta modo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.kiton.com/}} [[Kategorio:Napolo]] [[Kategorio:Varmarkoj]] dq6hbho6suna3dhz41jw12y54zwfiwp 0 734471 9491391 7451285 2026-10-11T02:09:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Kalvinana preĝejo de<br />Edelény | larĝo de informkesto = | dosiero = Borsodi református templom.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Kalvinana preĝejo en Edelény-Borsod | eklezio = [[kalvinismo]] | provinco = [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Edelény]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = malfru[[baroko]] | ark tipo = | fondo = [[1789]] | finigo = [[1797]] | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''Kalvinana [[preĝejo]]''' estas religia [[historia monumento]] en [[urbo]] [[Edelény]] ([[Hungario]]), en urboparto Borsod (ĝis [[1950]] memstara vilaĝo). == Historio == Borsod estis loĝata jam dum la hungara ŝtatfondiĝo, tamen ties frua eklezia historio ne estas konata. Depost dominado de [[turkoj]] estis konstruita la nun videbla [[kirko]] inter [[1789]]-[[1797]]. La lignaj instalaĵoj estis skulptitaj el lignoj en [[1792]]. La [[turo]] estis konstruita inter 1809-1811. == Konstruaĵo == La preĝejo situas sola sur [[deklivo]] de monteto, kie estis mezepoka [[tombejo]]. La [[fasado]] estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo troviĝas tra la turo. Interne la [[kasona plafono]] konsistas el cent pentritaj tabuloj. Estas 2 galerioj, en la unua sonas la [[orgeno]]. == Fontoj == * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/2729 hungare kun fotoj] * [https://web.archive.org/web/20210803105342/http://www.edeleny.hu/varos/egyhazak_reformatus.php hungare kun foto (legu pli malsupre!)] * [http://www.tirek.hu/turisztika/informacio/mutat/72/ hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210803105341/http://www.tirek.hu/turisztika/informacio/mutat/72/ |date=2021-08-03 }} {{Unua}} [[Kategorio:Kalvinanaj preĝejoj en Hungario|Edelény]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Edelény]] 2ngq1urmq2n5cr6m1maxuf12upw4wat 0 739633 9491442 9046318 2026-10-11T07:37:54Z Sj1mor 12103 9491442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''''La Okcidenta Alo''''' (angle "'''''[[:en:The West Wing|The West Wing]]'''''") estas usona politik-drama [[televida serio]], kreita de [[Aaron Sorkin]], kiu estis unue elsendita je [[National Broadcasting Company|NBC]] de septembro 1999 ĝis majo 2006.<ref>[http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2006-01-22-west-wing-canceled_x.htm] 22a de Januaro 2006.</ref> La filmloko de la serio estas plejmulte la okcidenta alo de la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]], kie la [[Ovala oficejo]] (la oficejo de la [[Prezidanto de Usono|Prezidanto]]) kaj la oficejoj de la ĉefaj dungitoj de la Prezidanto estas, dum la fikcia [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]] regado de Prezidanto Josiah Bartlet (''Ĝosaja Bartlet''). == Rolularo == ''La Okcidenta Alo'' montris larĝan rolularon por la multaj oficoj kiuj estas bezonataj por la ĉiutaga laboro de la Prezidanta Alo de la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]]. La Prezidanto, la [[Unua Damo de Usono|Unua Damo]], kaj la ĉefaj laboristoj kaj konsilistoj de la Prezidanto kreas la ĉefan rolularon de la serio. Kelkaj subĉefaj roluloj, aperantaj kelkfoje, plenumas agadojn, kiuj ĝenerale baziĝas sur ĉi tiu ĉefa rolularo. == Geaktoraro == * [[Alan Alda]] * [[Mark Harmon]] * [[Martin Sheen]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] 85vcmdlct0twrgsl02hpq6lqii9u6io 9491445 9491442 2026-10-11T07:38:30Z Sj1mor 12103 9491445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}} '''''La Okcidenta Alo''''' (angle "'''''[[:en:The West Wing|The West Wing]]'''''") estas usona politik-drama [[televida serio]], kreita de [[Aaron Sorkin]], kiu estis unue elsendita je [[National Broadcasting Company|NBC]] de septembro 1999 ĝis majo 2006.<ref>[http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2006-01-22-west-wing-canceled_x.htm] 22a de Januaro 2006.</ref> La filmloko de la serio estas plejmulte la okcidenta alo de la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]], kie la [[Ovala Oficejo|Ovala oficejo]] (la oficejo de la [[Prezidanto de Usono|Prezidanto]]) kaj la oficejoj de la ĉefaj dungitoj de la Prezidanto estas, dum la fikcia [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]] regado de Prezidanto Josiah Bartlet (''Ĝosaja Bartlet''). == Rolularo == ''La Okcidenta Alo'' montris larĝan rolularon por la multaj oficoj kiuj estas bezonataj por la ĉiutaga laboro de la Prezidanta Alo de la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]]. La Prezidanto, la [[Unua Damo de Usono|Unua Damo]], kaj la ĉefaj laboristoj kaj konsilistoj de la Prezidanto kreas la ĉefan rolularon de la serio. Kelkaj subĉefaj roluloj, aperantaj kelkfoje, plenumas agadojn, kiuj ĝenerale baziĝas sur ĉi tiu ĉefa rolularo. == Geaktoraro == * [[Alan Alda]] * [[Mark Harmon]] * [[Martin Sheen]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] rtl3kqzrk8q988ykhgaddfc9bvstxm7 0 741309 9491203 9199871 2026-10-10T15:18:05Z Sj1mor 12103 9491203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Ocean's Eleven''''' (angle "La dekunuopo de Ocean") estas [[Usono|usona]] [[Komedio|komedia]] [[filmo]] pri ŝtelistoj de 2001 reĝisorita de [[Steven Soderbergh]] kaj verkita de Ted Griffin. Ĝi estas [[Refilmado|refilmigo]] de la samnoma filmo de 1960. ''Ocean's Eleven'' havas ĉefaktoraron, kiu inkludas [[George Clooney]], [[Brad Pitt]], [[Matt Damon]], [[Don Cheadle]], [[Andy García]], Bernie Mac kaj [[Julia Roberts]]. La rakonto sekvas amikojn de Danny Ocean (Clooney) kaj Rusty Ryan (Pitt), kiuj planas ŝtelon de 160 milionoj da dolaroj de [[kazino]]posedanto Terry Benedict (García), la amanto de la eksedzino de Ocean, Tess (Roberts).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://variety.com/2000/film/news/clooney-may-be-unfaithful-1117782038|titolo=Clooney may be 'Unfaithful'|titolo-aldono=|alirdato= 2021-05-03|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|redaktinto=|dato=|formato=|verko=|eldoninto=''[[Variety]]''|paĝoj=|lingvo= en|arkivurl=|arkivdato=|citaĵo=}}</ref> ''[[Ocean's Twelve]]'' estas sekvaĵo en trilogio ''Ocean''. == Intrigo == {{Intrigo}} Post liberigo el malliberejo, Danny Ocean ([[George Clooney]]) malobservas sian provizoran liberigon vojaĝante al Kalifornio por renkonti sian kunulan krimulon kaj amikon Rusty Ryan ([[Brad Pitt]]) por proponi ŝtelon. La du iras al [[Lasvegaso]] por prezenti la planon al riĉa amiko kaj eksa posedanto de kazino Reuben Tishkoff ([[Elliott Gould]]). La plano konsistas el samtempe rabado de la Bellagio, la Mirage kaj la MGM Grandkazinoj. La kono de Reuben pri kazina sekureco tre malemigas lin partopreni sed kiam li pensas pri ĝi kiel bona maniero venki sian rivalon Terry Benedict ([[Andy García]]), kiu posedas ĉiujn tri kazinojn, li konsentas financi la ŝtelon. La tri viroj scias ke la nevada ludkomisiono postulas, ke kazinoj havu sufiĉe da mono por kovri ĉiujn vetojn kaj ili antaŭvidas ke en la venonta nokto de tre atendita boksa matĉo, la Bellagio enhavos pli ol $ 150 000 000. Danny kaj Rusty varbas ok eksajn kolegojn kaj krimajn specialistojn: Linus Caldwell ([[Matt Damon]]), juna kaj talenta poŝŝtelisto; Frank Catton (Bernie Mac), kazina laboristo kaj trompisto; Virgil (Casey Affleck) kaj Turk Malloy (Scott Caan), paro da talentaj mekanikistoj; Livingston Dell (Eddie Jemison), sperta pri elektroniko kaj komputiloj; Basher Tarr ([[Don Cheadle]]), eksperto pri eksplodaĵoj; Saul Bloom (Carl Reiner) maljuna trompisto; kaj "La Mirinda" Yen (Shaobo Qin) akrobato. Pluraj grupanoj faras esploradon ĉe la Bellagio por lerni kiel eble plej multe pri la sekureco, la rutinoj, la kondutoj de la kazina personaro kaj la konstruaĵo mem. Aliaj membroj kreas precizan kopion de la trezorejo, kiun la spektantaro kredas konstruita nur por praktiki manovradon per siaj timindaj sekurecaj sistemoj. Dum tiu ĉi plana fazo, la teamo malkovras ke la eksedzino de Danny, Tess, estas la fianĉino de Benedict. Rusty instigas Danny rezigni pri la plano, kredante Danny malkapabla je sana juĝo dum Tess estas engaĝita, sed Danny rifuzas. Dum la nokto de la batalo, la plano ekkomencas. Danny aperas ĉe la Bellagio intence por esti vidita de Benedict, kiu, kiel antaŭdirite enfermas lin en provizejo kun la pordisto Bruiser. Tamen, Bruiser estas komplico de Danny kaj permesas al li aliri la aertruosistemon kaj aliĝi al sia teamo kiam ili kaptas la trezorejon, koincide kun agadoj de siaj aliaj grupanoj en kaj ĉirkaŭ la kazino. Rusty telefonas Benedict per poŝtelefono, kiun Danny faligis en la mantelon de Tess pli frue kaj rakontas al li ke krom se li lasas ilin havi duonon de la mono en la trezorejo, ili eksplodigos ĝin; Benedict vidas videofilmon, kiu konfirmas la aserton de Rusty. Benedict obeas, havante siajn korpogardistojn, kiuj portas la ŝarĝitajn sakojn al atendanta kamioneto veturita per teleregilo. Benedict petas al siaj gardistoj sekvi la kamioneton dum li vokas [[SWAT]]-teamon por provi sekurigi la trezorejon. La alveno de la SWAT-teamo kaŭzas interpafadon, kiu eksplodigas la eksplodaĵojn kaj forbruligas la restantan monon. Post aserti la lokon alie sekuran, la SWAT-teamo kolektas sian ilaron kaj foriras. Ĉar Benedict alvenas por ekzameni la detruitan monon, liaj viroj sekvas la kamioneton kaj trovas la saketoj nur plenaj de flugfolioj pri prostituitinoj. Benedikto ekkomprenas ke la sekuraca video de la rabo kiun li spektis estis muntado, ĉar la planko ne havis la emblemon de Bellagio, kiu estis ĵus instalita. En [[retromemoro]] vidiĝas kiel Danny kaj lia teamo uzis la kopion de la fotilo por krei la falsan vidon, kiun Benedict vidis kaj aktoris kiel membroj de SWAT, prenante la monon el la kazino sen veki suspektojn respondante al la voko de Benedict. Li iras al la ĉambro kie li forlasis Danny kaj trovas lin tie batita, kun neniu maniero ligi lin al la rabo. Dum Tess spektas la sekurecajn registradojn, Danny konfesos al Benedict ke li forlasus Tess se li povus reakiri la monon. Danny diras, ke post 72 horoj li povas ekscii, kiu prenis la monon, sed Benedict ordonas al siaj viroj transdoni Danny al la polico pro malobservado de sia provizora liberigo. Post restado de tri aŭ ses monatoj en malliberejo, Rusty kaj Tess iras por atendi lin ĉe la elirejo kaj ili tri foriras per aŭto. {{Intrigofino}} == Rolularo == === La 11 de Ocean === * [[George Clooney]] kiel Daniel "Danny" Ocean * [[Brad Pitt]] kiel Rusty Ryan * [[Matt Damon]] kiel Linus Caldwell * [[Don Cheadle]] kiel Basher Tarr * Scott Caan kiel Turk Malloy * Casey Affleck kiel Virgil Malloy * Elliott Gould kiel Reuben Tishkoff * Bernie Mac kiel Frank Catton/Ramón Escalante * Eddie Jemison kiel Livingston Dell * Carl Reiner kiel Saul Bloom * Shaobo Qin kiel "La mirinda" Yen === Aliaj === * [[Andy García]] kiel Terry Benedict * [[Julia Roberts]] kiel Tess Ocean * Michael Delano kiel Walsh * Scott L. Schwartz kiel Bruiser === [[Kameo (kino)|Kameo]]j === * Kvin televidaj aktoroj aperas ludante en sceno, kie Rusty instruas ilin ludi pokeron: ** Topher Grace ** Holly Marie Combs ** [[Joshua Jackson]] ** Barry Watson ** Shane West * [[Steven Soderbergh]] kiel banka ŝtelisto * [[Siegfried & Roy]] kiel si mem * [[Wayne Newton]] kiel si mem * Henry Silva kaj Angie Dickinson kiel si mem * Vladimir Kliĉko kiel si mem * Lennox Lewis kiel si mem * Jerry Weintraub kiel kazina ludisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Facebook}} * {{IMDb titolo}} * {{Amg titolo}} * {{TCMDb titolo}} * {{Box Office Mojo titolo}} * {{Metacritic titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Krimaj filmoj]] [[Kategorio:Ŝtelaj filmoj]] [[Kategorio:Fikciaj ŝtelistoj]] [[Kategorio:Usonaj agfilmoj‎]] [[Kategorio:Agfilmoj‎]] [[Kategorio:Usonaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Komediaj filmoj]] [[Kategorio:Novaj versioj de filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de Steven Soderbergh]] [[Kategorio:Filmoj de Village Roadshow Pictures]] [[Kategorio:Filmoj de Warner Bros‎]] g25wvwgcnqzbbmo2xso3am9kz7j7o6d 0 746257 9491470 9483553 2026-10-11T09:52:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491470 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:First_29_Navajo_U.S._Marine_Corps_code-talker_recruits_being_sworn_in_at_Fort_Wingate,_NM._-_NARA_-_295175.jpg|eta|250x250ra| La [[Ĵuro|ĵurigo]] en enoficiga ceremonio de la unuaj 29 Navaĥaj kodparolantoj.]] [[Dosiero:Code_Talkers_Monument_in_Ocala,_Florida_Memorial_Park.jpg|eta|250x250ra| Monumento al kodparolantoj en Okla, [[Florido]]. La surskribo sur la monumento estas: "[[Indiĝenaj amerikanoj|Indiĝenaj usonaj]] kodparolantoj de la [[Navaha lingvo|Navaĥa]] Tribo, [[Usona Marinfanteria Korpuso]], kiuj uzis sian gepatran lingvon por direkti la artileripafadon de la Usona Marinfanteria Korpuso en la pacifika fronto dum la Dua Mondmilito. La japanoj ne povis deĉifri la kodon. Farante tion, ĉi tiuj indianoj funkciis kiel ekzemplo de la militista homa spirito de Usono."]] [[Dosiero:Comanche_Code_Talkers.jpg|eta|250x250ra| Grupo de kodparolantoj de la [[Komanĉa lingvo|komanĉa]].]] [[Dosiero:Navaho-enlistment-letter-page01.jpg|eta|321x321ra|La letero de Clayton B. Vogel rekomendas la uzadon de la Navaĥa Kodo, marto 1942.]] [[Dosiero:Navaho-enlistment-letter-page02.jpg|eta|250x250ra| Daŭrigo de la letero.]] [[Dosiero:Navajo_Indian_communication_men_with_the_Marines_on_Saipan_landed_with_the_first_assault_waves_to_his_the_beach._-_NARA_-_532526.tif|eta|250x250ra| Parolantoj de la Navaĥa Kodo, [[Saipano]], junio 1944. Centro: Chester Naz.]] [[Dosiero:2000_Navajo_Code_Talkers_Congressional_Gold_Medal.jpg|eta|250x250ra| [[Kongresa Ormedalo|La ora medalo de la Kongreso]] aljuĝita al la parolantoj de la Navaĥa Kodo.]] [[Dosiero:ChoctawCoders.jpg|alternative=Group of Choctaw soldiers holding American flag|eta|251x251ra|[[Ĉoktaoj|Ĉoktaaj]] soldatoj en trejnado en Unua Mondmilito por koditaj radio kaj telefon-dissendoj.]] '''Kodparolantoj''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''Code talkers)''' estis homoj dum la [[20-a jarcento]], kiuj tradukis tekstojn en lingvon, kiu ne estis vaste konata, kiel rimedo al [[transmisio]] de sekretaj mesaĝoj dum [[milito]]. Hodiaŭ la termino estas kutime asociita kun soldatoj de la [[Armitaj Fortoj de Usono]], kiuj dum la [[mondmilito]]j uzis sian scion pri la lingvoj de la [[Usonaj indianoj|indiĝenaj popoloj de Usono]] kiel bazon por transdoni sekretajn mesaĝojn. Ĝi estas ĉefe grupo de proksimume 400 ĝis 500 indianoj en la [[Usona Marinfanteria Korpuso]], kies ĉefa funkcio estis elsendi sekretajn taktikajn mesaĝojn. Tiuj kodparolantoj elsendis la mesaĝojn per [[telefono]] aŭ [[Sendrata reto|sendrataj]] [[Radiofonio|radioj]], uzante [[Kodo|oficialajn aŭ neoficialajn kodojn]] bazitajn sur siaj [[Gepatra lingvo|gepatraj lingvoj]]. Ilia agado plibonigis la rapidecon de [[ĉifrado]] de la dissendoj ambaŭflanke de la komunikiloj en militaj operacoj ĉe la frontoj dum la [[Dua Mondmilito]]. La esprimo "kodparolantoj" rilatas specife al [[dulingva]]j [[Navaha lingvo|Navaĥaj]] parolantoj rekrutitaj dum Dua Mondmilito fare de la Martrupo por servi en siaj komunikadsekcioj en la [[Pacifika Fronto|Azi-Pacifika kampanjo]]. Tamen, la unuaj parolantoj de la kodo estis la [[Ĉerokoj]] kaj [[Ĉoktaoj]], [[Indianoj]] kiuj deĵoris en [[Unua Mondmilito]]. Aliaj kodparolantoj naskitaj en Usono estis dungitaj fare de la [[usona armeo]] dum la Dua Mondmilito, inkluzive de soldatoj de la triboj de la [[Lakotoj]],<ref>[http://rapidcityjournal.com/news/article_9668c6fe-7a8a-11df-ab6b-001cc4c002e0.html "Lasta Lakota kodparolanto Clarence Wolf Guts mortas ĉe 86", Rapid City Journal (Rapid City, Sd), 18a de junio 2010.]</ref> la [[Meskŭakoj]] kaj [[Komanĉoj]]. Krome, soldatoj de [[Eŭska lingvo|eŭska]] deveno estis rekrutitaj al la Martrupo por funkcii kiel kodparolantoj en la Dua Mondmilito en lokoj kie [[Eŭska lingvo|eŭskaj]] parolantoj ne estis atenditaj. == Unua Mondmilito == === Kodparolantoj de la Ĉeroka === La unua konata uzo de indianoj por elsendado de armeaj mesaĝoj ĉe batalfronto estis la agadoj de grupo de ĉerokaj tribanoj rekrutitaj fare de la usonanoj en la 30-a Infanteria Divizio kiu servis kune kun la [[Unuiĝinta Reĝlando|britoj]] en la [[Batalo ĉe la Somme|Dua Batalo de la Somme]]. Laŭ la kontaktoficiro de la dividado, tiu agado okazis en septembro [[1918]] kaj en tiu tempo ili estis sub brita komando.<ref>[http://www.nativetimes.com/index.php/life/people/4595-history-and-legacy-of-cherokee-code-talkers-sought TRAVIS NOLAND, Historiu and Legacy of Cherokee Code Talkers Sought, Native Times, 11a de novembro 2010]</ref> === Kodparolantoj de la Ĉoktaŭa === La uzo de kodparolantoj de Armitaj Fortoj de Usono komencis kiam montriĝis, ke la spionaro de la [[Germanimperia Armeo]] ne nur majstris la anglan perfekte, sed ankaŭ sukcesis interkapti kaj deĉifri la usonajn militan kodojn. Oficiro en la Usono-Armeo, [[kolonelo]] A. W. Bloor, komandanto de la 142-a [[Regimento|Infanteriregimento]], rimarkis plurajn indianajn soldatojn deĵorantajn sub sia komando en [[Francio]]. Kiam li hazarde aŭdis du el ili paroli inter si, venis al li en la kapon, ke li ne povas kompreni eĉ unu vorton el iliaj vortoj. El tio li ankaŭ konkludis, ke se li ne povus kompreni iliajn vortojn, ankaŭ la germanoj ne povus kompreni ilin, sendepende de ilia nivelo de la angla, ĉar multaj el la lingvoj de la indianoj neniam estis transskribitaj. Helpe de la kunlaboro de la Ĉoktaaj soldatoj, li ekzamenis kaj efektivigis kodon kiun la Ĉoktaŭ-lingvanon utiligis kiel anstataŭaĵon por la regula armea kodo. La unua provo uzi tiun kodon en batalagado okazis la [[26-an de oktobro]] 1918. La provo estis sukcesa. "La malamiko estis tute surprizita kaj tiel pruvis, ke li estis nekapabla [[Deĉifrado|deĉifri]] la mesaĝojn," Bloor rimarkis. Kaptita germana oficiro konfirmis, ke ili estis "tute konfuzitaj per la dissendo de la mesaĝoj en la Ĉoktaŭa lingvo kaj neniel povis deĉifri ajnajn informojn" de siaj [[subaŭskultilo]]j. Indianoj jam funkciis kiel mesaĝistoj kaj kuristoj inter la militunuoj. Metante Ĉoktaajn soldatojn en ĉiun militunuon, mesaĝoj povus esti peritaj sen timo de subaŭskultado sur telefonlinioj aŭ sendrataj retoj. En siaj postmilitaj [[memuaro]]j, kolonelo Bloor esprimis sian kontenton. "Ni havis fidon pri la eblecoj uzi la telefonliniojn sen riski kaŝaŭskultadon de la linioj." Tamen, la lingvo de la Ĉoktaoj mem ne povis plene kontentigi la armean terminologion tiam uzatan. Ekzemple, ekzistis neniuj vortoj aŭ frazoj en la Ĉoktaŭa lingvo kiuj povus esti uzitaj por priskribi la esprimon [[maŝinpafilo]]. Rezulte de tio, la Ĉoktaoj uzis improvizitajn esprimojn. La esprimo [[kanono]] estis nomita "granda [[fusilo]]" kaj la maŝinpafilo estis nomita "malgranda fusilo kiu pafas rapide". "La rezultoj estis tre kontentigaj." Bloor resumis.<ref>[http://www.history.com/news/world-war-is-native-american-code-talkers Greenspan, Jesse (2014-05-29). "1-a Mondmilitaj indianaj Code Talkers". Historio en la Fraptitoloj, La Historio-Kanalo. Elŝutite 2014-06-18]</ref> 19 membroj de la Ĉoktaoj funkciis kiel kodparolantoj en la Unua mondmilito. Ili ĉiuj estis membroj de la tribo aŭ [[miksrasulo]]j. Ili ĉiuj estis naskitaj en la indiĝena teritorio de la "Ĉoktaa Nacio" en kio hodiaŭ estas la sudorienta parto de [[Oklahomo]], kiu tiutempe estis [[Aŭtonomeco|aŭtonomia]] [[respubliko]]. == Dua Mondmilito == === Kodparolantoj de la Komanĉa === [[Adolf Hitler]] havis informojn pri la sukcesa uzado de kodparolantoj en Unua Mondmilito. Eĉ antaŭ la eksplodo de la Dua Mondmilito, li sendis teamon de ĉirkaŭ 30 [[Antropologio|antropologoj]] al Usono por studi la lingvojn de indianoj.<ref>[https://books.google.co.il/books?id=kLtm-vb0cR4C&pg=PA27&lpg=PA27&dq=german+Anthropologists+indian+languages&source=bl&ots=bFdW-UHk63&sig=7YP18jMQpab5ZLxHd6Din_CPR14&hl=iw&sa=X&ved=0ahUKEwi60ZWmyffLAhWEWBQKHdkFAwkQ6AEIJTAB#v=onepage&q=german%20Anthropologists%20indian%20languages&f=false Gary Robinson, The Language of Victory: American Indian Code Talkers of 1-a Mondmilito kaj 2-a Mondmilito, iUniverse, 2011, paĝo 27.]</ref> Ĉi tiu tasko montriĝis tro malfacila por ili, ĉar ili devis lerni multajn lingvojn kaj [[dialekto]]jn. Tamen pro la klopodoj de germanaj antropologoj lerni ĉi tiujn lingvojn, la usona militistaro efektivigis la kodparolan programon en la eŭropa fronto pli malgrandskale ol espereble. Dek kvar [[Komanĉa lingvo|komanĉaj]] kodparolantoj partoprenis en la [[D-tago|invado de Normandio]] kaj daŭre deĵoris en la Kvara Infanteria Divizio en aliaj operacoj en la eŭropa fronto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.comanchemuseum.com/code_talkers |titolo=Comanche Code Talkers, Komanĉa Nacia Muzeo kaj Kultura Centro |alirdato=2021-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210310065151/http://www.comanchemuseum.com/code_talkers |arkivdato=2021-03-10 }}</ref> La komanĉoj de la kvara porkomunika militunuo kreis [[vortprovizo]]n kiu inkludis pli ol cent kodvortojn uzante vortojn aŭ frazojn en sia lingvo. Farante alternativan uzadon similan al tiu de la Navaĥo, la komanĉoj kreis kodvorton por [[tanko]] en la esprimo " [[Testuduloj|testudo]]", [[Bombaviadilo]] estis "graveda birdo", maŝinpafilo estis "[[kudromaŝino]]", kaj ili nomis Adolf Hitler "la freneza blankulo." <ref>[https://sploid.gizmodo.com/how-native-americans-were-crucial-to-defeat-the-nazis-a-1563439317 Jesus Diaz, ''Kiel indianoj estis decidaj por venki la naziojn kaj Japanion en 2a MM'', sploida, 15a de aprilo 2014]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En ĉiu regimento estis metitaj du kodparolantoj de la komanĉoj kaj la resto estis postenigita en la [[Divizio (armeo)|divizia]] ĉefsidejo. Baldaŭ post alteriĝo sur la marbordon de Strando Utaho la [[6-an de junio]] 1944, la komanĉoj komencis elsendi mesaĝojn. Pluraj estis vunditaj sed neniuj estis mortigitaj. En [[1989]], la [[Franca registaro (5-a Respubliko)|franca registaro]] aljuĝis al la komanĉaj kodparolantoj la [[Ordeno de Merito|Ordenon de la Merito]] (''Ordre national du Mérite''). La [[30-an de novembro]] 1999, la [[Usona Departemento de Defendo]] aljuĝis la Knowlton Premion al Charles Chibitty de la Komanĉaj Kodparolantoj.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/25/AR2005072501542.html "Comanche Code Talker Charles Chibitty Dies". Washingtonpost.com. Elŝutite 2014-03-12 .]</ref> === Kodparolantoj de la Meskŭakia === La [[Meskŭakoj]] (angle ''Meskwaki'') uzis sian lingvon en la batalado kontraŭ la germanoj, en kiu ili partoprenis en la [[Nord-Afrika kampanjo]]. 27 membroj de la Meskŭakoj, tiam 16% de la triba populacio de [[Iovao]], membriĝis en la Usono-Armeo kune en januaro [[1941]]. === Kodparolantoj de la Eŭska === En majo [[1942]], post renkontiĝo kun proksimume 60 marsoldatoj de [[Eŭskoj|eŭska deveno]] kun bazo en [[San-Francisko]], kapitano Frank D. Cranza, kiu estis filo de eŭskaj [[enmigrinto]]j, estis konvinkita en la apliko de la ideo uzi la [[Eŭska lingvo|eŭskan]] lingvon por krei sistemon de kodoj.<ref>[http://elpais.com/diario/2004/08/01/paisvasco/1091389210_850215.html "Restu agordita por la tago", Xabier G. Argüello, [[El País]], 1a de aŭgusto, 2004. (eŭska)]</ref><ref>[http://www.euskonews.com/0301zbk/gaia30104es.html " Gaiak - La eŭskoj kaj 2-a Mondmilito". euskonews.com. (Hispane)]</ref> La ĉefoj de kapitano Cranza estis interesitaj, ĉar setlejoj de homoj de eŭska deveno estis konataj en la [[Pacifiko]]. En [[Hiroŝimo]] estis komunumo de [[jezuitoj]] eŭskdevenaj gvidataj de [[Pedro Arrupe]]. En [[Ĉinio (regiono)|Ĉinio]] kaj [[Filipinoj]] estis kolonioj de ludantoj de "Jai Alai" kaj en Azio ekzistis eŭskoj kiuj apogis la [[FET y de las JONS|Falangan]] partion, nome la partio de la [[Hispanio|hispana]] diktatoro, [[Francisco Franco]]. Eŭsk-usonaj kodparolantoj estis forigitaj de tiuj frontoj. Ili estis plejparte uzitaj por transdoni loĝistikajn aferojn de [[Havajo]] ĝis [[Aŭstralio]]. La [[1-an de aŭgusto]] 1942, mesaĝo estis sendita helpe de la kodparolantoj de la Eŭska Kodo al [[admiralo]] [[Chester William Nimitz|Chester Nimitz]], koncerne la operacon planitan ekstermi la japanojn de la [[Salomonoj]]. Ili ankaŭ pasis la planitan daton por la komenco de la [[Batalo de Guadalcanal]], la [[7-an de aŭgusto]]. Kun la vastiĝo de la Milito en la Pacifiko, ekzistis manko de eŭskaj parolantoj kaj la usonaj armeaj aŭtoritatoj preferis reklami paralelan programon bazitan sur [[Navaha lingvo|Navaĥaj]] parolantoj. === Kodparolantoj de la Navaĥa === Komence de Dua Mondmilito, Philip Johnston, inĝeniero laboranta por la Grandurbo [[Los-Anĝeleso]], sugestis al la [[Usona Marinfanteria Korpuso]] la uzadon de la [[Navaha lingvo|Navaĥa]] lingvo. Johnston, kiu batalis en la Unua Mondmilito, kreskis en la [[Navaha Nacio|Navaĥa Nacio]] kiel filo de [[Kristana misiejo|misiisto]]. Li estis unu el la malmultaj ne-membroj de la Navaĥa tribo kiu havis kompletan regadon de la lingvo de la tribo.<ref>[http://www.anb.org/articles/06/06-00889.html Wepman, Dennis. "Johnston, Filipo". Usona Nacia Biografio Enreta. Prenite la 18-an de februaro, 2020.]</ref> Pro tio, ke la [[gramatiko]] de la Navaĥa lingvo estas kompleksa kaj ne ekzistas paralelo inter ĝi kaj rilataj lingvoj, signifajn informojn oni ne povas ĉerpi el ĝi kreante konektojn el aliaj lingvoj. Tiutempe ĝi daŭre estis neskribita lingvo kaj Johnston kredis, ke la Navaĥa povus taŭgi la postulojn por kreado de neĉifrebla kodo. La Navaĥa lingvo estis uzata nur en teritorioj loĝataj de la tribo situanta en la [[sudokcidenta Usono]]. La [[sintakso]] kaj [[Tonlingvo|tonaj trajtoj de la lingvo]], sen mencii pri ĝiaj [[dialekto]]j, igis ĝin tute nekomprenebla por tiuj, kiuj ne estis amplekse eksponitaj al ĝi kaj praktikis ĝian uzon. Laŭ unu takso, ĉe la ekapero de la milito, la nombro da Navaĥaj parolantoj inter homoj kiuj ne estis indiĝenaj de la tribo staris je iom malpli ol 30 homoj.<ref>[http://archive.library.nau.edu/cdm/ref/collection/cpa/id/44718 Vogel, Clayton; Johnston, Filipo. "Letero al Komandanto, USMC". Manifestacio en Kalifornio, 1942. Northern Arizona University, Cline Library. Prenite la 20-an de julio 2011.]</ref> En 1942 Johnston renkontiĝis kun [[generalmajoro]] Clayton b. Vogel, komandanto de la [[Amfibia albordiĝo|amfibiaj]] fortoj en la Pacifika mararmeo kaj kun lia [[Stabo (armeo)|stabo]]. Johnston faris batalreĝimajn eksperimentojn en kiuj li pruvis kiel Navaĥaj homoj povis ĉifri, transdoni kaj deĉifri trilinian mesaĝon en la angla en 20 sekundoj, kompare kun la 30 minutoj kiujn oni bezonis tiutempe por transdoni similan mesaĝon en la mekanizitaj kodigrimedoj. La ideo estis bonvenigita kaj Vogel rekomendis ke la Martrupo rekrutu 200 Navaĥan personaron. La unuaj 29 rekrutoj estis aligitaj en majo 1942. Tiu grupo kreis la Navaĥa Kodon en Pendleton Base en [[Oceanside (Kalifornio)|Oceanside]], [[Kalifornio]].<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.history.navy.mil/browse-by-topic/diversity/american-indians-in-the-navy/code-talkers.html |titolo=" MARA HISTORIKA CENTRO, Navajo Code Talkers: 2-a Mondmilito Faktfolio". Historio.mararmeo.mil. 1992-09-17. Elŝutite 2014-03-12 . |alirdato=2021-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160207015040/http://www.history.navy.mil/browse-by-topic/diversity/american-indians-in-the-navy/code-talkers.html |arkivdato=2016-02-07 }}</ref> La Navaĥa Kodo estis formale evoluigita kaj formulita surbaze de la [[Literuma alfabeto]] komuna al la usona Ter- kaj Mar-armeo kiuj uzis konvenciajn vortojn por reprezenti leterojn. La Navaĥaj kodparolantoj plejparte apartenis al la Martrupo. Pro la fakto ke krei vortojn uzante [[literumado]]n kun kodvortoj, estas tempopostula procezo, listo de terminoj estis kreita en [[akronimo]]j, terminoj, [[Milita taktiko|militaj taktikoj]] kaj specoj de ekipaĵo kaj iliaj oficialaj nomoj estis donitaj en la Navaĥa lingvo. Ekzemple: la vorto "[[ŝarko]]" estis la esprimo por [[destrojero]]. "Arĝenta kverko" estis la moknomo por [[subkolonelo]].<ref name=":1">[http://www.nytimes.com/2014/06/06/us/chester-nez-dies-at-93-his-native-tongue-helped-to-win-a-war-of-words.html?_r=1 Fox, Margalit (5a de junio, 2014). "Chester Nez, 93, Dies; Navajo Words Washed From Mouth Helped Win War". New York Times. Prenite 4a de aŭgusto, 2014 .]</ref> Kelkaj el tiuj [[idiotismo]]j, kiel ekzemple "gofasters" ("iru pli rapide") rilate al kurŝuoj, aŭ "inkbastonetoj" rilate al [[Plumo (skribilo)|plumoj]], eniris la vortprovizon de la Martrupo kaj ĝis hodiaŭ ili estas en ĉiutaga uzo de la korpuso.<ref>[https://books.google.com.tw/books?id=OANpT_Bl1c8C&pg=PA175&lpg=PA175&dq=gofasters+running+shoes+navajo&source=bl&ots=vuU6ZDjBqf&sig=HS8kigJaMNpDHv31j0vLtHK4zSY&hl=zh-TW&sa=X&ei=E_7eU76jA4zj8AWM8ILIBA#v=onepage&q=gofasters%20running%20shoes%20navajo&f=false Johnson, George D. (2011). Profiloj en Hue. Xlibris Corporation. p. 175.]</ref><ref>Durrett, Deanne (2009). Universitato de Nebraska Press. p. 78. ISBN <bdi>978-0803224568</bdi>. <q>La kodo estis dezajnita tiel ke eĉ persono kiu parolis en navaha kiel sia gepatra lingvo ne komprenus la kodigitajn mesaĝojn. Nur tiuj, kiuj ricevis trejnadon pri Code Talker, povus deĉifri la mesaĝojn.</q></ref> Samtempe libro de kodoj estis verkita por instrui la multajn novajn terminojn al novaj rekrutoj. La libro estis nur por instrua uzado kaj neniam estis prenita al la batalkampo. Parolantoj de la kodo [[Parkere|parkerigis]] ĉiujn tiujn esprimojn kaj praktikis sian rapidan uzadon sub premo. Homoj kiuj parolis la Navaĥan lingvon sed ne spertis la Navaĥan kodtrejnadon havis neniun ideon kion la mesaĝoj de la kodparolantoj signifis. Ĉio, kion ili aŭdis, estis detranĉitaj ŝnuroj de [[substantivo]]j kaj [[verbo]]j kiuj ne rilatis unu al la alia. Navaĥaj kodparolantoj estis laŭditaj pro sia sperta, rapida kaj preciza efikeco dum la milito. Dum la unuaj du tagoj de la [[Batalo de Iwo Jima]], [[majoro]] Howard Connor, kontaktoficiro de la Kvina Marsoldata-Divizio, havis je sia dispono ses Navaĥajn kodparolantojn kiuj laboris senĉese. Ĉi tiu teamo sendis kaj ricevis pli ol 800 mesaĝojn, ĉiuj sen unu eraro. "Sen la Navaĥo, la marsoldatoj neniam estus preninta [[Iwo Jima]]." <ref name=":0" /> Ĉar la milito progresis, kodvortoj estis aldonitaj al la listo de kodoj. En kelkaj kazoj, [[mallongigo]]j al kodvortoj estis kreitaj por uzo en certaj bataloj kiuj ne estis uzitaj en aliaj bataloj. Por certigi konsekvencan uzadon de kodvortoj tra la Pacifika fronto, reprezentantoj de la kodparolantaj teamoj de ĉiuj Maraj korpus-divizioj kunvenis en [[Havajo]] por diskuti la mankojn de la kodo, enkonduki novajn terminojn al la metodo kaj ĝisdatigi la kodlibrojn. Tiuj reprezentantoj poste trejnis la kodparolantojn kiuj ne povis ĉeesti ĉe la renkontiĝoj. Ekzemple: la vorto en la Navaĥa lingvo por [[Buteo (genro)|Buteo]] (jeeshóóʼ) estis uzita por [[Bombaviadilo|bombisto]], dum la kodvorto por [[submarŝipo]] (béésh łóóʼ) en Navaĥa lingvo signifas [[Fiŝoj|fiŝon]].<ref>[http://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-joe-morris-20110722-story.html McLellan, Dennis (la 24-an de julio 2011). "Sro. Joe Morris mortas ĉe 85; navaha kodparolanto dum 2-a Mondmilito". Los Angeles Times. Prenite 29a de julio 2011 .]</ref> La procezo de evoluigado de la Navaĥa Kodo daŭris bone dum kaj post la [[Korea milito]] ĝis ĝi estis ĉesigita komence de la [[Vjetnama milito]]. La Navaĥa Kodo estas la nura armea kodo neniam deĉifrita.<ref name=":1" /> La [[4-an de junio]] 2014, Chester Nez, la lasta de la origina grupo de 29 kodparolantoj kiuj evoluigis la Navaĥan Kodon, forpasis. ==== La principoj de la metodo ==== {| class="wikitable" width="300" style="float: right; margin: 1.5em;" !La letero en la angla ! La angla kodvorto (esperante) ! La Navaĥa kodvorto ! Moderna ortografio de la Navaĥa vorto |- | A | Ant (formiko) | Wol-la-chee | Wóláchííʼ |- | B | Bear<br />(urso) | Shush | Shash |- | C | Cat<br />(kato) | Moasi | Mosi |- | D | Deer<br />(cervo) | Be | Bįįh |- | E | Elk<br />(alko) | Dzeh | Dzeeh |- | F | Fox (vulpo) | Ma-e | Mąʼii |- | G | Goat<br />(kapro) | Klizzie | Tłʼízí |- | H | Horse<br />(ĉevalo) | Lin | Łį́į́ʼ |- | I | Ice<br />(glacio) | Tkin | Tin |- | J | Jackass<br />(azeno) | Tkele-cho-gi | Téliichoʼí |- | K | Kid<br />(knabo) | Klizzie-yazzi | Tłʼízí yázhí |- | L | Lamb<br />(ŝafo) | Dibeh-yazzi | Dibé yázhí |- | M | Mouse<br />(muso) | Na-as-tso-si | Naʼastsʼǫǫsí |- | N | Nut (juglando) | Neŝ-ĉjo | Neeshchʼííʼ |- | O | Owl<br />(strigo) | Ne-ash-jah | Néʼéshjaaʼ |- | P | Pig<br />(porko) | Bi-sodih | Bisóodi |- | Q | Quiver <br />(sagujo) | Ca-yeilth | kʼaaʼ yeiłtįįh |- | R | Rabbit<br /><br /><br />(kuniklo) | Gah | Gah |- | S | Sheep<br />(ŝafo) | Dibeh | Dibé |- | T | Turkey<br />(meleagro) | Ol-vidu | Tązhii |- | U | Ute<br />(juto) | Ne-da-ih | Nóódaʼí |- | V | Victor<br />(venkisto) | a-keh-di-glini | Akʼehdidlíní |- | W | Weasel (mustelo) | Gloe-ih | Dlǫ́ʼii |- | X | Cross<br />(kruco) | Al-an-as-dzoh | Ałnáʼázdzoh |- | Y | Yucca <br />([[jukao]]) | Tsah-as-zih | Tsáʼásziʼ |- | Z | Zinc<br />(zinko) | Besh-do-gliz | Béésh dootłʼizh |} La Navaĥa kodo baziĝas sur [[Literuma alfabeto|fonetika alfabeto]] konvertante la vortojn kiujn reprezentis la leteroj al la ekvivalentaj vortoj en la Navaĥa lingvo. Ĉiu letero en la angla lingvo ricevis vorton komencantan per ĝi kaj reprezentante ĝin. Ĉi tiu vorto estis tradukita en la Navaĥa lingvon kaj por transmisii la vorton kiu devis esti kodita, la kodparolanto legus la sekvencon de vortoj en la Navaĥa lingvo kiu kiel deklarite reprezentis la leterojn kiuj formis la vorton kiun li volis ĉifri. Ekzemple: kiam estis necese kodi la vorton [[Marista infanterio|Marines]], la kodparolanto unue kreis la sinsekvon de vortoj kiuj reprezentis la literojn en la vorto. T.e.: Mouse (Muso), Ant (Formiko), Rabbit (Kuniklo), Ice (Glacio), Nut (Nukso), Elk (Alko), Sheep (Ŝafo). En la dua etapo, la sinsekvo de vortoj estis tradukita en la sinsekvon de respondaj vortoj en la Navaĥa lingvo, kio estis la kodita mesaĝo transdonita kiel signalo en la komunikila reto. Ĉe la alia flanko, restas nur al la kodparolanto, kiu ricevis la mesaĝon, traduki reen la vortsekvencon donita en sia lingvo reen en la anglan kaj kolekti la literojn komenciĝantajn per ili, do li ricevis la kodigitan vorton. En ĉi tiu ekzemplo la sinsekvo de vortoj kiuj efektive estis transdonita estas: muso, formiko, kuniklo, glacio, nukso, sterko, ŝafo. Por parolanto de la Navaĥa lingvo, kiu ne estis trejnita kiel kodparolanto, ĉi tiun sinsekvon de vortoj estus tute sensenca. Li komprenis ĉiujn el la vortoj, sed li ne povis kompreni la signifon de la frazo. Ĉi tiu kodo estis anstataŭigita de tempo al tempo kaj estis samtempe pluraj kodoj, kiuj estis uzataj en malsamaj okazoj. Oftaj esprimoj, kiel ekzemple armiloj, rangoj, kaj batalekzercoj, ricevis specialajn kodvortojn en la Navaĥa lingvo tiel ke ekzistis neniu bezono kodi ilin. ==== Analizo de la metodo ==== Homoj, kiuj ne parolas apartan lingvon, havos grandan malfacilecon precize distingi nekonatajn sonojn, [[morfemo]]jn, kiuj estas uzataj en tiu lingvo. Krome, la maniero en kiu sonas la parolanto de la lingvo, kiu akiris la paroladon de ĝi infanaĝe, estas tute malsama ol homo, kiu lernis la paroladon en la sama lingvo sed kiel plenkreskulo. Ĉi tio reduktas la eblecon [[Ŝiboleto|sendi mesaĝojn de trompantoj]]. Finfine, la kroma tavolo de uzado de alfabeta kodo, estis aldonita por malhelpi la interkapton de mesaĝoj fare de lingvoparolantoj kiuj ne estis trejnitaj kiel kodparolantoj, en kazo ke ili estus kaptitaj fare de la [[malamiko]]. La Navaĥa lingvo estis sukcesa elekto por bazi la kodon, pro la fakto ke malmultaj homoj kiuj ne estis inter la Navaĥa popolo lernis paroli ĝin. Apenaŭ iu libro estis eldonita en ĉi tiu lingvo. Preter la lingva aspekto, la Navaĥa kodo ne estis precipe kompleksa laŭ [[Kriptologio|kriptografaj]] normoj. La kodo verŝajne povus esti deĉifrita nur se homo, kiu parolis la lingvon de infanaĝo, laboris kunlabore kun [[Kriptologio|kriptografo]]. La japanoj havis ŝancon fari tion kiam ili rekaptis Joe Kiyomia en [[Filipinoj|Filipinio]] en 1942 dum la mortmarŝo en [[Batanoj|Batano]]. Kiyomia, kiu estis serĝento en la usona armeo kaj membro de la Navaĥa popolo, sed ne kodparolanto, estis ordonita de la japanoj traduki la sendratajn elsendojn. Sed ĉar li ne partoprenis la trejnan programon de kodparolantoj, la mesaĝoj donitaj al li por tradukado faris nenian [[senco]]n al li. Kiam li asertis ke li estis nekapabla kompreni la mesaĝojn, liaj kaptantoj [[Torturo|torturis]] lin.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.yvwiiusdinvnohii.net/articles/navcode.htm |titolo="The People's Paths Web: How Effective Was Navajo Code? One Former Captive Knows". Yvwiiusdinvnohii.net. Elŝutite 2014-03-12 . |alirdato=2021-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131109191414/http://www.yvwiiusdinvnohii.net/articles/navcode.htm |arkivdato=2013-11-09 }}</ref> Kaj la [[Japana Imperia Armeo]] kaj la [[Imperijapana Ŝiparmeo|Japana Imperia Mararmeo]] neniam sukcesis deĉifri la kodparolitajn mesaĝojn. == Taksado de ilia militservo == Navaĥaj kodparolantoj ne estis rekonitaj pro siaj klopodoj ĝis la forigo de sekreteco pri ili en [[1968]]. {{Refn|[https://web.archive.org/web/20080330130935/http://www.denverpost.com/obituaries/ci_8232269 Fonseca, Felicia (11a de Februaro, 2008). "Navajo Code Talker dead at age 82". The Denver Post. Associated Press. Arkivita el la originalo la 30an de Marto, 2008. Alirita la 19an de Marto, 2008.]}} Ĝis tiam, iliaj agoj estis konservitaj kiel sekreto. En [[1982]], ili estis premiitaj per atestiloj por rekono fare de [[Prezidanto de Usono|usona prezidanto]] [[Ronald Reagan]], kiu nomumis la [[14-an de aŭgusto]] de tiu jaro kiel "Tago de la Navaĥaj Kodparolantoj". {{Refn|[https://www.cia.gov/news-information/featured-story-archive/2008-featured-story-archive/navajo-code-talkers/index.html "Navajo Code Talkers and the Unbreakable Code — Central Intelligence Agency". Cia.gov. 2008-11-06. Alirita en 2014-03-12.]}} La [[21-an de decembro]] 2000, prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] subskribis leĝon aprobitan fare de la [[Usona Kongreso]] laŭ kiu la originaj 29 parolantoj de la Navaĥa Kodo ricevu la [[Kongresa Ormedalo|Kongresan Ormedalon]]. Ankaŭ la arĝenta Kongresa Medalo estis aljuĝita al iu ajn kiu estis trejnita kiel kodparolanto per la Navaĥa Kodo (ĉirkaŭ 300 homoj). En julio [[2001]], prezidanto [[George W. Bush]] propre prezentis la medalojn al kvar el la kvin pluvivaj originaj kodparolantoj (la kvina kodparolanto estis nekapabla partopreni la ceremonion), ĉe ceremonio okazigita ĉe la [[Kapitolo de Usono|Kapitola]] Konstruaĵo en [[Vaŝingtono]]. Oraj medaloj estis aljuĝitaj ankaŭ al la familioj de la 24 kodparolantoj kiuj jam estis forpasintaj.<ref>[http://edition.cnn.com/2001/US/07/26/code.talkers/index.html?iref=allsearch "Navaĥaj kodparolantoj honoritaj post 56 jaroj". CNN. 2001-07-27. Elŝutite 2014-08-03 .]</ref> La [[17-an de septembro]] 2007, 18 kodparolantoj de la Ĉokta-Kodo estis premiitaj, post siaj mortoj, per la [[Teksaso|Teksasa]]Medalo de Heroismo pro sia [[militservo]] en Dua Mondmilito. La [[15-an de novembro]] 2008, prezidanto George W. Bush subskribis "The Code Talkers Recognition Act (La Rekona Leĝo de la Kodparolantoj)" aprobita fare de la Kongreso. La leĝo rekonas ajnan indianon kiu funkciis kiel kodparolanto en militservo dum Unua Mondmilito kaj Dua Mondmilito (krom Navaĥaj kodparolantoj kiuj antaŭe estis jam rekonitaj). Laŭ la leĝo, la ora medalo de la Kongreso estis aljuĝita al ĉiu el la triboj en speciala dezajno por ĉiu tribo kaj kopioj de arĝento de la medaloj estis aljuĝitaj al ĉiuj pluvivaj kodparolantoj kaj la familioj de tiuj kiuj jam estis forpasintaj.<ref>[https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-110publ420/pdf/PLAW-110publ420.pdf " P.L. 110-420 " (PDF). gpo.gov. Elŝutite 2012-09-09 .]</ref> En [[2013]], 33 triboj estis identigitaj kies filoj estis kodparolantoj kaj estis honoritaj ĉe ceremonio okazigita ĉe la Kapitolo. La ceremonion ĉeestis unu el la pluvivaj kodparolantoj, Edmond Harjo.<ref>[https://www.treasury.gov/connect/blog/Pages/Treasury-and-Mint-Join-Congress-to-Honor-Native-American-Code-Talkers-.aspx " Fisko kaj Monstampado Aliĝas al la Kongreso por Honori Indiĝenajn Kodparolantojn". treasury.gov. Elŝutite 2015-09-12 .]</ref> == Kod- kaj fremdparolantoj en aliaj armeoj kaj medioj == La [[Ĉina Popola Respubliko]] uzis la [[Venĝou]]anojn (Venĝou) kiel kodparolantojn dum la [[Ĉina-Vjetnama Milito]] en [[1979]].<ref>[https://books.google.co.il/books?id=2VAqln3UBxYC&pg=PT195&lpg=PT195&dq=code+talkers+wenzhounese&source=bl&ots=573X4HAM47&sig=y1KFH5ekBHAgolCNxQb1ggoZtoM&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=code%20talkers%20wenzhounese&f=false Nanlai Cao (4a de novembro 2010). Konstruante la Jerusalemon de Ĉinio: kristanoj, potenco, kaj loko en Nuontempa Venĝou. Stanford University Press. pp 195]</ref><ref>[https://books.google.co.il/books?id=huDzksEJEKkC&pg=PA183&lpg=PA183&dq=code+talkers+wenzhounese&source=bl&ots=fUsvIg-pCy&sig=cEr4Ln4ZfkP2GGiDr-tjOcACrSI&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=code%20talkers%20wenzhounese&f=false David Aikman (27a de marto 2012). Jesuo en Pekino: Kiel Kristanismo Transformas Ĉinion Kaj Ŝanĝas la Tutmondan Ekvilibron de Potenco. Regnery Publishing, Incorporated, An Eagle Publishing Company. pp 183]</ref> Dum la [[Milito de Jom Kippur]], la egipta armeo deplojis soldatojn de [[Nubia lingvo|Nubia]] deveno kiuj funkciis kiel kodparolantoj en sia lingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/01/140131-egypt-nubia-dams-nile-constitution-culture/ |titolo=" Ŝanĝanta Egiptujon Ofertas Esperon al Long-Marginalized Nubians". News.nationalgeographic.com. 2013-12-17. Elŝutite 2015-12-16 . |alirdato=2021-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201131349/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/01/140131-egypt-nubia-dams-nile-constitution-culture/ |arkivdato=2014-02-01}}</ref><ref>[https://books.google.co.il/books?id=huDzksEJEKkC&pg=PA183&lpg=PA183&dq=code+talkers+wenzhounese&source=bl&ots=fUsvIg-pCy&sig=cEr4Ln4ZfkP2GGiDr-tjOcACrSI&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=code%20talkers%20wenzhounese&f=false "Memorante Nubion: la Tero de Oro - Politiko - Egiptujo - Ahram Online". English.ahram.org.eg. 2012-04-18. Elŝutite 2015-12-16.]</ref> Uzo de malmulte parolata lingvo de [[indiĝeno]]j, [[minoritatoj]] aŭ [[Enmigrado|enmigrantoj]], por kaŝe transdoni mesaĝojn ne estas malofta, ankaŭ en la ĉiutaga vivo. Fakte en familioj de enmigrantoj, kiam iuj el la familianoj, kutime la pli maljunaj — la gepatroj, scipovas la heredan lingvon kaj aliaj familianoj, kutime la pli junaj nome la gefiloj, ne scipovas ĝin, sufiĉe ofte okazas ke la gepatroj interparolas uzante sian heredan lingvon intence, por ke la infanoj ne komprenu. Sed tiu intenca uzo de fremdlingvo povas ĝeni tiujn, kiuj ne komprenas, ĉar ili povas senti, ke oni kaŝas sekretojn de ili aŭ malbone parolas pri ili. Vidu artikolon pri [[sekreta lingvo]]. == Por plia legado == * Aaseng, Nathan. ''Navaho Code Talkers: La Sekreta Armilo de Ameriko en 2-a Mondmilito'' . New York: Walker & Company, 1992. ISBN 0802776272 OCLC 672012184   * Connole, Joseph. "Nation Whose Language You Will Not Understand: La Komanĉaj Kodparolantoj de 2a MM". Whispering Wind Magazine, marto 2012, Vol. 40, n-ro 5, Temo #279. pp 21–26 * Durrett, Deanne. ''Nekantitaj Herooj de 2-a Mondmilito: La Rakonto de la Navaho-Kodparolantoj''. Biblioteko de Indiana Historio, Facts on File, Inc., 1998. ISBN 0816036039 OCLC 38067688   * Gawne, Jonatano. ''Gvidado de D-tago''. Parizo: Histoire et Collections, 1999. ISBN 2908182793 OCLC 45700217   * Holm, Tom. ''Kodparolantoj kaj Militistoj - indianoj kaj 2-a Mondmilito''. New York: Infobase Publishing, 2007. ISBN 0791093409 * Kahn, Davido. ''The Codebreakers: La Rakonto de Sekreta Skribo''. 1967. ISBN 0684831309 * McClain, Salley. ''Navaha Weapon: The Navaho Code Talkers''. Tucson, Arizono: Rio Nuevo Publishers, 2001. ISBN 1887896325 OCLC 48584920   * Meadows, William C. ''The Comanche Code Talkers of 2-a Mondmilito''. Aŭstino: Universitato de Texas Press, 2002. ISBN 0292798504 OCLC 55896749   * Singh, Simon. ''La Kodlibro: La Scienco de Sekreteco de Antikva Egiptio ĝis Kvantuma Kriptografio''. 2000. ISBN 978-0385495325 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://purl.fdlp.gov/GPO/LPS107919 Usono. Kodparolantoj-Rekono-Leĝo de 2008] * [https://americanindian.si.edu/nk360/code-talkers/ Nacia Muzeo de la indiana ekspozicio pri Code Talkers, rajtigis Native Words/Native Wisdom] * [https://library.nau.edu/speccoll/exhibits/daysofarchives/codetalkers.html Northern Arizona University Cline Library Special Collections Code Talkers-ekspozicio] * [https://web.archive.org/web/20100731201113/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/C/CO013.html Enciklopedio de Oklahoma Historio kaj Kulturo - Code Talkers] * [https://web.archive.org/web/20220406221031/https://navajocodetalkers.org/ Oficiala retpaĝaro de la Navajo Code talkers] == Piednotoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Pacifika militteatro de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Usona Terarmeo]] [[Kategorio:Usona Marinfanteria Korpuso]] [[Kategorio:Historio de kriptografio]] [[Kategorio:Lingvaj minoritatoj]] [[Kategorio:Indianaj lingvoj]] 6ihwldafjgbi4g0i3gn6f6rltnp486r 0 754993 9491444 9231860 2026-10-11T07:38:16Z Sj1mor 12103 9491444 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro | karakteriza rolo = }} '''{{paĝonomo}}''', naskiĝinta {{naskiĝdato|1977|3|24}} en [[Sakramento (Kalifornio)|Sakramento]], [[Kalifornio]], do nun {{aĝo|1977|3|24}}-jara, estas [[usono|usona]] [[aktorino]] kaj filmproduktistino. Interalie ŝi partoprenis en la kineja filmo ''[[Interstellar]]'' de 2014 fare de la reĝisoro [[Christopher Nolan]]. Alia grava filmo en kiu ŝi partoprenis estas ''[[The Martian (filmo)|The Martian]]'' (2015). Ŝi ekkarieris en teatro kaj laboris ankaŭ por [[televidserio]]j, kiel ''[[Law & Order]]''. == Filmaro == === Kino === ==== Filmoj ==== * 2008: ''Jolene'' de Dan Ireland: Jolene * 2009: ''Stolen Lives'' (''Stolen'') de Anders Anderson: Sally Ann * 2010: ''L'Affaire Rachel Singer'' (''The Debt'') de John Madden: Rachel Singer juna * 2011: ''Take Shelter'' de Jeff Nichols: Samantha LaForche * 2011: ''The Tree of Life : L'Arbre de vie'' (''The Tree of Life'') de [[Terrence Malick]]: S-ino O'Brien * 2011: ''Ennemis jurés'' (''Coriolanus'') de Ralph Fiennes: Virgilia * 2011: ''Killing Fields'' (''Texas Killing Fields'') de Ami Canaan Mann: Inspektorino Pam Stall * 2011: ''La Couleur des sentiments'' (''The Help'') de Tate Taylor: Celia Foote * 2012: ''Des hommes sans loi'' (''Lawless'') de John Hillcoat: Maggie Beauford * 2012: ''Zero Dark Thirty'' de [[Kathryn Bigelow]] : Maya * 2012: ''Madagascar 3 : Bons Baisers d'Europe'' (''Madagascar 3 : Europe's Most Wanted'') de Eric Darnell, Conrad Vernon kaj Tom McGrath: Gia <small>(voĉo)</small> * 2013: ''Mama'' (''Mamá'') de Andrés Muschietti: Annabel * 2013: ''Salomé'' de [[Al Pacino]]: Salomé * 2013: ''The Disappearance of Eleanor Rigby'' de Ned Benson: Eleanor Rigby <small>(ankaŭ produktorino)</small> * 2014: ''Mademoiselle Julie'' (''Miss Julie'') de Liv Ullmann: Miss Julie * 2014: ''[[Interstellar]]'' de [[Christopher Nolan]]: Murphy "Murph" Cooper * 2014: ''A Most Violent Year'' de J. C. Chandor: Anna Morales * 2015: ''Crimson Peak'' de [[Guillermo del Toro]]: Lady Lucille Sharpe * 2015: ''Seul sur Mars'' (''[[The Martian (filmo)|The Martian]]'') de [[Ridley Scott]]: Kapitanino Melissa Lewis * 2016: ''Le Chasseur et la Reine des glaces'' (''The Huntsman : Winter's War'') de Cédric Nicolas-Troyan: Sara * 2016: ''Miss Sloane'' de John Madden: Elizabeth Sloane * 2017: ''La Femme du gardien de zoo'' (''The Zookeeper's Wife'') de Niki Caro Antonina Żabiński <small>(ankaŭ plenuma produktorino)</small> * 2017: ''Le Grand Jeu'' (''Molly's Game'') de [[Aaron Sorkin]]: Molly Bloom * 2018: ''Ma vie avec John F. Donovan'' (''My Life with John F Donovan)'' de Xavier Dolan: Moira McAllister-King <small>(fortranĉita dum muntado)</small> * 2018: ''Woman Walks Ahead'' de Susanna White: Caroline Weldon * 2019: ''X-Men: Dark Phoenix'' de Simon Kinberg: Vuk / Margaret Smith * 2019: ''Ça : Chapitre 2'' (''It : Chapter II'') de Andrés Muschietti: Beverly Marsh * 2020: ''Ava'' de Tate Taylor: Ava Faulkner <small>(ankaŭ produktorino)</small> * 2021: ''Dans les yeux de Tammy Faye'' (''The Eyes of Tamy Faye'') de Michael Showalter: Tammy Faye Messner <small>(ankaŭ produktorino)</small> * 2022: ''355'' (''The 355'') de Simon Kinberg: Mace Brown <small>(ankaŭ produktorino)</small> * 2022: ''Meurtres sans ordonnance'' (''The Good Nurse'') de Tobias Lindholm: Amy Loughren * 2022: ''Armageddon Time'' de James Gray: Maryanne Trump * 2022: ''The Forgiven'' de John Michael McDonagh: Jo Henninger * 2023: ''Memory'' de Michel Franco: Sylvia * 2023: ''Mothers' Instinct'' de Benoît Delhomme: Alice * 2025: ''Dreams'' de Michel Franco * 2025: ''Lear Rex'' de Bernard Rose: Goneril ==== Mallongaj filmoj ==== * 2010: ''The Westerner'' de Ned Benson: Patrino de Daniel <small>(ankaŭ plenuma produktorino)</small> * 2011: ''Touch of Evil'' de Alex Prager: Piromaniulino * 2017: ''I am Little Red'' de Mary Mazzio: Little Red <small>(voĉo)</small> === Televido === ==== Televidaj serioj ==== * 2004: ''Urgences'' (''ER''): Dahlia Taslitz * 2004: ''Veronica Mars'': Sarah Williams * 2005 - 2006: ''New York, cour de justice'' (''Law and Order: Trial by Jury''): Sigrun Borg, helpantino de prokuroro * 2006: ''Close to Home : Juste Cause'' (''Close to Home''): Casey Wirth * 2006: ''The Evidence : Les Preuves du crime'' (''The Evidence''): Laura Green * 2007: ''Journeyman'': Tanna Bloom * 2016: ''Animals'': Sarah <small>(voĉo)</small> * 2021: ''Scènes de la vie conjugale'' (''Scenes from a Marriage''): Mira * 2022: ''George and Tammy'': Tammy Wynette ==== Telefilmoj ==== * 2006: ''Le Trésor de Barbe-Noire'' (''Blackbeard'') de Kevin Connor: Charlotte Ormand * 2010: ''[[Murder on the Orient Express (TV-filmo, 2010)|Murder on the Orient Express]]'': Mary Debenham == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Portalo|Filmo}} <!--* {{Oficiala retejo}} ({{en}})--> * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|196967}} {{ĝermo|aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chastain, J}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] it020p5yt6m8nwjri1r5a7igck8q7ez 0 756106 9491394 9406526 2026-10-11T03:50:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491394 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|kantono Calhoun}} {{Informkesto usona kantono |kantono= kantono Calhoun |bildo= {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |ĉefurbo= {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |plej_granda_urbo= |subŝtato= Ilinojso |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |areo_suma_km2= {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} |areo_tera_km2= {{unuo|{{#expr:{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}-{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}}}} |areo_akva_km2= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}*{{#invoke:Wikidata|claim|P2927}}/100) round 0}}}} |fondodato= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |censa_jaro={{#invoke:Wikidata|claim|P1082|qualifier=P585|parameter=time:Y}} |denso_km2= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |horzono= [[UTC-6]], somere [[UTC-5]] |retejo= {{#invoke:Wikidata|claim|P856}} |nomo_laŭ= {{#invoke:Wikidata|claim|P138|parameter=link}} |zomo = 7 |notoj= {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-align=center|type=shape|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-width=3}} }} La '''kantono Calhoun''' - [[angle]] ''Calhoun County'' - estas [[county|kantono]] de [[Usono]] en la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Ilinojso]]. Ĝia administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}''. La kantono estis fondita la {{daton|{{#time:Y-m-d|{{#invoke:Wikidata|claim|P571|parameter=time}} }} }}. Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la kantono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{en}})--> * [https://web.archive.org/web/20220214235115/http://www.city-data.com/county/Calhoun_County-IL.html statistikaj informoj en la retejo ''city-data''] ({{en}}) {| |[[Dosiero:KampsvilleFaehre.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>pramo super la Ilinoja rivero en ''Kampsville'']] |[[Dosiero:Andrew C Wilson home.JPG|eta|maldekstra|240px|<center>historia domo en la vilaĝo ''Batchtown'']] |} {{projektoj}} {{Ĝermo|Ilinojo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Calhoun}} [[Kategorio:Kantonoj de Ilinojso]] n4kpruwbz6kbn1ogk33jykmearqp7it 0 759667 9491475 9458893 2026-10-11T10:05:19Z RG72 11847 9491475 wikitext text/x-wiki {{Aktuala evento}} La amasfuĝo '''de la rusia invado de Ukrainio''' komenciĝis kun la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de rusiaj soldatoj la 24-an de februaro 2022]]. Eĉ antaŭ la invado, aliaj eŭropaj landoj prepariĝis akcepti [[rifuĝinto]]jn. Centmiloj da homoj fuĝis en la unuaj malmultaj tagoj post la atako. Plej multaj trovis akcepton en la najbaraj ŝtatoj: [[Pollando]], [[Hungario]], [[Moldavio (lando)|Moldavio]], [[Rumanio]] kaj [[Slovakio]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/ukraine-fluechtlinge-125.html UN-Angaben: 500.000 Menschen aus der Ukraine geflüchtet.] En: tagesschau.de. 28-a de februaro 2022, vidita la 2-an de marto.</ref> Milionoj fuĝis al [[Rusio]], kie multaj civitanoj de Ukrainio havas parencojn kaj amikojn. En [[januaro 2023]] aŭtoritatoj raportis ke Rusio akceptis jam 5,2 milionojn da ukrainaj rifuĝintoj, inkluzive 733 mil infanojn, kaj ĉiutage venas pliaj {{unuo|4000}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tass.ru/obschestvo/16914809 | titolo = С февраля 2022 года в Россию прибыли более 5,2 млн беженцев с территории Украины | titolo-aldono = | alirdato = 2026-10-11 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[TASS]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230130080740/https://tass.ru/obschestvo/16914809 | arkivdato = 2023-01-30 | citaĵo = }}</ref>. Multaj el la tuŝitaj povis esti akceptitaj de familianoj, kiuj jam loĝas en la gastiganta lando. Pollando jam ekde 2014 akceptis proks. unu milionon da ukrainianoj. [[Eŭropa Unio]] kaj unuopaj ŝtatoj anoncis, ke la rifuĝintoj ne devos trapasi azilproceduron. Fervojaj kompanioj en pluraj landoj permesas al ukrainaj rifuĝintoj veturi per trajno senpage. Nombroj de homoj, kiuj fuĝas de Ukrainio, povas ŝanĝiĝi rapide kaj ofte estas nur taksoj. La movoj de lando al lando ne estas nepre registritaj oficiale aŭ eĉ centre tutmonde. Oni devas konsideri, ke ukrainoj povas vojaĝi al iuj eŭropaj landoj sen [[vizo]]. Ili povas resti en la lando por pli longa tempodaŭro, ekzemple 90 tagoj, sen speciala permeso. Ili devas peti azilon aliloke. Cetere, se homoj alvenas landon, tio ne signifas, ke la homoj restas tie (konstante). Danke al la [[Schengen-spaco|Schengen-areo]], ili ofte povas vojaĝi al aliaj Schengen-landoj. [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Kunordigo de Homaj Aferoj|UNOCHA]] taksis je la 27-a de februaro, ke post du monatoj estos 7,5 milionoj da [[Interne dislokita persono|internaj rifuĝintoj]] en Ukrainio. 18 milionoj da homoj estos trafitaj de la konflikto kaj 12 milionoj da homoj bezonos sanservon. Ĝis kvar milionoj da homoj fuĝos de la milito. En la Konferenco pri Rifuĝintoj de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], dimanĉe la 27-an de februaro 2022, oni sciigis, ke pli ol 368 000 homoj fuĝis de Ukrainio ekde la milito. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:n:“Ŝajnas al mi ke mi sonĝas...”: patrino kaj filo fuĝis el Ĥersona provinco al Tjumeno|“Ŝajnas al mi ke mi sonĝas...”: patrino kaj filo fuĝis el Ĥersona provinco al Tjumeno]] ''(raportaĵo pri familio de ukrainaj rifuĝintoj)'' {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Rifuĝintoj]] jwhj0miwemy7f8dxgkj3sw24jidhlm7 0 770499 9491212 9447077 2026-10-10T15:29:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josef VOLLBERG''' (naskiĝinta ''Eberhard Vollberg''; la {{daton|14|5|1963}} je [[Frankfurto ĉe Majno]]) estas emeritiĝinta abato de la iama [[Abatejo Mariawald]] apud [[Heimbach (Eifel)]]. [[Dosiero:Abtei Mariawald 010-.jpg|eta|Abatejo Mariawald, kie Vollberg estis prioro]] == Vivo == Eberhard Vollberg pasigis la junulajn jarojn je [[Wetzlar]]. Post abiturienta ekzameno li komencis soldatan servon kaj studon pri ekonomio. Je la fakalternejo de [[Gießen]]-Friedberg. En la 1.12.1986 li eniris la [[novicado]]n en Mriawald kaj ricevis la ordenonomo Jozefo. En la 26.1.1992 li faris la duan solenan [[religia voto|religian voton]] kaj en la 15.8.2003 li komisiitis pri lektorado kaj [[akolito|akolitado]]. Vollberg unue studis ĉe [[Gustav-Siewerth-Akademio]] kaj ekde 1998 ĉe la filozofia kaj teologia altlernejo ĉe [[Monaĥejo Heiligenkreuz]]. La bakalaŭriĝa laboraĵo temis pri la monaĥeja teologio de [[Bernardo de Clairvaux]] sub la zorgado de [[Marianne Schlosser]].<ref>https://permalink.obvsg.at/AC04544751</ref> En la 23.4.2005 nomumitis Jozefo ''superior ad nutum''. Li estis prioro malgraŭ ankoraŭ mankanta klerikeco. [[Ordinacio]] pastra estis en la 29.6.2006 fare de [[Heinrich Mussinghoff]], episkopo de [[Aachen]]. En la 24.11.2006 li elektitis abato. Abatkonsekriĝo estis en la 26.1.2007. En la 21.11.2008 papo [[Benedikto la 16-a]] permesis enkondukon de tradiciaj formoj laŭ la stato de 1964 je Mariawald (kun liturgicelebrado laŭ la reguloj de 1962). En 2016 okazis vizitado fare de [[Bernardus Peeters]] kaj [[Erik Varden]] kun malfavora perspektivo koncerne la daŭrigon de tradiciaj ritoj; sekve Vollberg rezignis pri abateco en la 21.10.2016.<ref>https://web.archive.org/web/20170130204313/http://www.kloster-mariawald.de/view.php?nid=424</ref>. Intertempe Peeters kondukis la abatejon dume laŭforme daŭre prioris Vollberg. Post la fermo de la abatejo en la 15.9.2018<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.radiorur.de/rur/rr/1521753/news/kreis_dueren |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180915154917/https://www.radiorur.de/rur/rr/1521753/news/kreis_dueren |arkivdato=2018-09-15 }}</ref> Vollberg iris al [[Vyšší Brod]].<ref>https://www.aachener-nachrichten.de/lokales/dueren/letztes-trappistenkloster-schliesst-erste-moenche-verlassen-abtei-mariawald_aid-24591913</ref> Tie li vivis kiel trapista ermitulo ene de la monaĥejo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Vollberg,_Josef Vollberg en cisterciana leksikono] * [https://web.archive.org/web/20220529012822/http://www.orden-online.de/wissen/v/vollberg-josef/ Vollberg ĉe orden-online.de] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vollberg, Josef}} [[Kategorio:Abatoj]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj]] [[Kategorio:Ermitoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] daaemvayjrfqo83rt31c2tilsr9u1vj 0 809356 9491443 9359456 2026-10-11T07:38:06Z Sj1mor 12103 9491443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Peter William KRAUSE''' (12an de aŭgusto, 1965) estas usona [[aktoro]], [[reĝisoro]] kaj [[produktoro]]. Li ludis gravajn rolojn en pluraj televidserioj, portretanta Casey McCall sur ''Sporta Nokto'' (1998–2000), Nate Fisher sur ''[[Ses futojn sub tero]]'' (2001–2005), Nick Georgo sur ''Malpura Seksalloga Mono'' (2007–2009), Adam Braverman sur ''Gepatreco'' (2010–2015), Benjamin Jones sur ''La Kaptaĵo'' (2016–2017) kaj Bobby Nash sur ''9-1-1'' (2018–donaco). Pro sia laboro sur ''Ses futojn sub tero'' Nesufiĉe, Krause estis nomumita por tri Primetime Emmy Premioj, du [[Premio Ora Globo|Oraj Globaj Premioj]] kaj sep Ekranaj Aktoroj Gildaj Premioj, gajnante dufoje por Elstara Elfaro de Ensemblo en Drama Serio. == Biografio == Krause estis naskita la 12-an de aŭgusto 1965, en Aleksandrio, Minesoto. Liaj gepatroj, Wanda Marie Krause (denaske Johnson) kaj William Popham "Bill" Krause, estis ambaŭ instruistoj en Minesoto. Li estis kreskigita en Roseville, Minesoto, antaŭurbo de St. Paul, kaj havas du gefratojn, Amy kaj Michael. Kiel adoleskanto, Krause estis aktiva en atletiko kaj gimnastiko kaj studentis en Alexander Ramsey High School en Roseville, Minesoto. Li studentiĝis ĉe mezlernejo en 1983 kaj estis antaŭmedicina studento ĉe Gustavus Adolphus College en Sankta Petro ĝis li malkovris aktoradon en sia komencantjaro kaj ŝanĝis sian finan specialaĵon al Angla Literaturo. En la universitato, li partoprenis en teatraĵoj kiel ''Story Theatre'' de Paul Sills, ''Cloud 9'' de Caryl Churchill kaj ''The Dumb Waiter'' de [[Harold Pinter]], kiuj ĉiuj kondukis al lia plena engaĝiĝo al aktorado. Post studentiĝado ĉe kolegio en 1987, Krause moviĝis al Novjorko kaj kompletigis ''Master of Fine Arts''-gradon en aktorado de la ''Graduate Acting Program'' de [[Novjorka Universitato]] ĉe la Tisch Lernejo de Artoj en 1990. En Novjorko, li laboris kiel drinkejisto ĉe ''Broadway's Palace Theatre'' kun [[Aaron Sorkin]], kiu poste kreis kaj administre produktis ''Sports Night'', kiu ĉefroligis Krause. Ĉe ''Tisch School of the Arts'', li ĉefrolis en produktadoj de Makbeto, Onklo Vanja, kaj ''Arms and the Man''. Baldaŭ post diplomiĝo, Krause translokiĝis al [[Los-Anĝeleso]] post akiro de regula rolo sur la skeĉa komedioserio ''Carol & Company'' de [[Carol Burnett]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] qts5ovzkvhvykvbut7pm3az4a24iqlu 0 821134 9491383 9436891 2026-10-11T00:41:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491383 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:"O_Lavrador_de_Café",_1939,_Cândido_Portinari._(MASP,_São_Paulo,_SP,_Brasil)_(18001978694)_(cropped_2).jpg|eta|<center> ''La Kafkultivisto'', de Candido Portinari (1939)</center>]] La '''kafciklo''' estis periodo en la ekonomia [[historio de Brazilo]], komenciĝanta en la mezo de la [[19-a jarcento|deknaŭa jarcento]] kaj finiĝanta en 1930, en kiu [[kafo]] estis la ĉefprodukto de la brazila ekonomio. La kafciklo sukcedis la oran ciklon, kiu finiĝis post kiam la minejoj elĉerpiĝis kelkajn jardekojn pli frue, kaj metis finon al la ekonomia krizo generita de tiu malkresko. Kafo estis alportita al Brazilo en 1727, sed ĝi neniam estis produktita grandskale, estante kultivita plejparte por hejma konsumo. Ĝia produktado postrestis bone malantaŭ tiu de aliaj produktoj. Kafo nur altiĝis pro favora interna kaj ekstera scenaro, kiu igis ĝian plantadon avantaĝa. Kafproduktado rapide disvolviĝis dum la 19-a jarcento, tiel ke de la [[1850-aj jaroj]] ĝi jam respondecis pri preskaŭ duono de brazilaj eksportaĵoj. La centra-suda regiono estis elektita por plantado ĉar ĝi ofertas la plej taŭgajn klimatajn kondiĉojn kaj ĉar ĝi havas la plej taŭgan grundon, laŭ la bezonoj de la [[kafarbo]].<ref name=":0">Prado Júnior, 1949</ref> La unua granda kultivita regiono estis la [[Valo de Paraibao|Vale do Paraíba]], kaj la laboro en la kampoj estis farita per sklavlaboro. Kun la dekadenco de ĉi tiu regiono, kafo estis prenita okcidente de San-Paŭlo, kie ĝi trovis sian duan ĉefan kultivejon. Senpaga laboro komencis esti uzata tie, precipe tiu de eŭropaj enmigrintoj (plejparte italoj) kiuj grandnombre alvenis en la landon fine de la 19-a jarcento kaj la komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] . La kafciklo lasis profundajn markojn sur la lando, kaj ĝiaj sekvoj estas ankoraŭ percepteblaj hodiaŭ. Estis dum tiu periodo ke la [[San-Paŭlo|ŝtato San-Paŭlo]] atingis la politikan kaj ekonomian superecon kiun ĝi ĝuas hodiaŭ. Kafo ankaŭ donis fortan impulson al industriigo, fervojkonstruado kaj urbigo. == Fono == === Minadmalkresko kaj ekonomia krizo === En la unuaj du jarcentoj de la kolonia periodo, Brazilo havis ekskluzive agrikulturan ekonomion, kaj ĉiam estis granda produktado kiu estis la centro de la ekonomio. Estis tiel dum la ciklo de [[Brazil-arbo]], [[sukero]] kaj [[kotono]]. Tiu scenaro ŝanĝiĝis nur en la 18-a jarcento kun la eltrovo de [[oro]] kaj diamantoj, komencante la tielnomitan orciklon. Ekde tiam, agrikulturo prenis malantaŭan lokon.<ref name=":1">Enciclopédia Delta (vol. 7), 1969</ref> Kvankam ĝi ne estis agrikultura produkto, oni povis vidi la saman ŝablonon — oro iĝis la ĉefa produkto de la kolonia ekonomio, ĝis sia malkresko. Tio okazis en la dua duono de la 18-a jarcento, periodo kiu iĝis konata kiel la agrikultura renesanco.<ref name=":0" /> Ili revenis al plantado, ĉefe, la samajn produktojn kiel antaŭe.<ref name=":0" /> Tiu reveno al agrikulturo estis plejparte pro la sekvaj kialoj: * la elĉerpiĝo de kuŝejoj pro la kvanto kaj rapideco laŭ kiuj la oro estis ĉerpita;<ref name=":1" /> * la rapida evoluo de la eŭropa socio dum la dekoka jarcento;<ref name=":0" /> * la kresko de ekonomiaj agadoj kaj komercaj rilatoj en la mondo en la sama jarcento, antaŭsigno de la [[Industria revolucio|Industria Revolucio]] ;<ref name=":0" /> kaj poste * la malfermo de havenoj, kio permesis al Brazilo vendi siajn produktojn al landoj krom [[Portugalio]], instigante pliigitan agrikulturan produktadon.<ref name=":1" /> La fino de la orciklo ankaŭ generis ekonomian krizon, dum kiu la aĉetpovo de la loĝantaro estis multe pli malalta ol dum la ora epoko de minado. Ĝi estis longa krizo, kiu nur finiĝos en la sekva jarcento, dum la Regenteca periodo (1831-1840), kun la ekesto de kafo, kiu anstataŭus la oron kiel la ĉefa produkto de la brazila ekonomio.<ref name=":1" /> Kafo ankaŭ solvis la "sendependeckrizon". Ĉirkaŭ la tempo de [[Sendependigo de Brazilo|Sendependeco]], ekzistis krizo karakterizita per daŭra stagnado de eksportaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://desafios.ipea.gov.br/index.php?option=com_content&view=article&id=2864:catid=28&Itemid=23 |titolo=en registara retejo Desafios |alirdato=2023-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201018225446/http://desafios.ipea.gov.br/index.php?option=com_content&view=article&id=2864:catid=28&Itemid=23 |arkivdato=2020-10-18}}</ref> == La ciklo == === Disvastigo kaj kultivado de kafo === [[Dosiero:Bacia_leste.jpg|eta|300x300ra| Paraíba do Sul Rivero, en la malsupra angulo de la mapo]] Kafo komencis esti plantita proksime de la marbordo, en relative malgrandaj kvantoj komparite kun la kvanto kiu estus produktita poste. La unuaj plantejoj aperis en la montaraj valoj, kiuj ĉirkaŭas la urbon [[Rio-de-Ĵanejro]]. La kafplantejoj sekvas la marbordon, superante la provincon de Rio kaj alvenante al San-Paŭlo. Komence de la 19-a jarcento, tiu ĉi marborda strio estis grava produkta areo.<ref name=":1" /> Sed la unua bonega scenaro por kafplantejoj estis la [[Valo de Paraibao|Paraiba rivervalo]] (inter Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo). Komencinte esti kultivita en [[1825]], {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} la valo kolektis, en la mezo de la [[19-a jarcento]], la "plej grandan parton de brazila riĉaĵo". La plantejoj sekvis la modelon de grandaj nordamerikaj ''[[plantejo]]j'' — vastaj monokulturaj biendomoj kiuj uzis sklavlaboron. Suprenirante la riveron, la kafplantejoj atingis San-Paŭlon kaj la limregionon de [[Minas-Ĝerajso]].<ref name=":0" /> {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}}<blockquote class="flexquote" style="padding:0 1.2em; border-left:5px solid #c8ccd1;margin:30px"><div class="w-quote-texto">Até por volta de 1870, a bacia do rio Paraíba foi o principal centro produtor de café. Mas aconteceu ali o que já havia ocorrido nas terras do norte. Outra vez ninguém pensou em tratar o solo, em plantar certo. As fileiras de café subiam morro acima, verticalmente. Quando chovia, as águas corriam pelas valas existentes entre uma fileira e outra, carregando a terra. Plantava-se também sempre nos mesmos lugares, sem dar descanso ao chão. As matas eram devastadas, fazendo com que a região se tornasse árida, sem as mesmas chuvas de outrora. Aquela zona começou a empobrecer. E esse território, que chegara a ser muito rico, começou a produzir cada vez menos. Os homens foram embora e as plantações ficaram abandonadas</div><div style="font-size:0.90em;margin: 10px 0 0 0;"><cite>— «Segundo Reinado IV: A Evolução Econômica». ''Enciclopédia Delta de História do Brasil''. </cite></div></blockquote> [[Dosiero:Tierra-misionera.JPG|eta|Purpura Tero]] Poste, ĉe la fino de la ciklo, tio, kio jam okazis al aliaj produktoj en Brazilo, ripetiĝis je kafo: kafo trairis fazon de intensa prospero, sekvata de alia de stagnado kaj kadukiĝo. Ĉi tiu malkresko estis kaŭzita de elĉerpiĝo de naturresursoj pro intensa kaj senzorga esplorsistemo. La sama ŝablono povis esti observita ĉe aliaj produktoj, kiel ekzemple oro, sukero, kotono, kaj, komence de kolonia historio, brazila ligno. Ne nur la formo de kultivado estis simila al antaŭaj cikloj, sed la bieno mem havis similecojn al pli fruaj farmbienomodeloj. Kiel la [[Sukermuelilo|sukerfabrikoj]], la bieno havis instalaĵojn kiuj igis ĝin preskaŭ memproviza unuo.<ref name=":0" /> La Paraiba Valo kaŭzis la antaŭeniĝon de kafo ĝis 1870, kiam okcidenta San-Paŭlo superis ĝian produktadon.<ref name=":0" /> {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} Post kiam la grundo en la Valo estis eroziita, la kafo moviĝis enlanden, transirante la Serra do Mar kaj Mantiqueira montojn, kie ĝi trovis la ruĝan teran altebenaĵon, rezultiĝante el la putriĝo de bazaltaj rokoj de vulkana origino — la plej bona tipo de grundo por la kafo. Male al la Valo, ekzistis grandaj altebenaĵoj en San-Paŭlo, super kiuj grandegaj kultivitaj areoj disvastiĝis. "Maro de kafo" formiĝis. Fine de la 19-a jarcento ankaŭ kafo atingis la ekstreman okcidenton de la provinco San-Paŭlo. {{Mallonga piednoto|Enciclopédia Delta (vol. 7)|1969}} En okcidenta San-Paŭlo, investo estis farita en libera laboro, aparte tiu de enmigrintoj kiuj alvenis en nombregoj. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} === Laboro === [[Dosiero:Slaves_working_on_a_coffee_plantation_02.jpg|eta|Sklavoj fotitaj sur kafplantejo (ĉ. 1882).]] [[Dosiero:Lavoura_de_café.jpg|eta|Italaj enmigrintoj (frua 20-a jarcento).]] En la Paraiba Valo, sklavlaboro estis uzita. Sed kun la malpermeso de la afrika [[sklavkomerco]] en 1850,<ref name="britannica">[http://escola.britannica.com.br/article/483142/Ciclo-do-Cafe en britannica]</ref> iĝis ĉiam pli malfacile kaj multekoste akiri kaptitojn. Dum tempo, produktantoj povis fidi je la interna komerco, deturnante sklavojn de la malriĉaj nordaj regionoj al la pli prospera sudo (vidu sekcion "Devigita sklavmigrado"). La konstanta kresko de la produktado tamen postulis ĉiam kreskantan laborforton, kaj estis necese trovi alternativojn por solvi la mankon de laboro.<ref name=":1" /> La solvo estis uzi senpagan laboron: unue per partnerecoj, kaj poste per pagita laboro. Ĉirkaŭ 1847, senatano [[Nicolau Vergueiro]] alportis eŭropajn setlantojn al siaj bienoj en San-Paŭlo por labori sub la partnereco, aŭ "meia" regado. En ĉi tiu sistemo, la posedanto asignas la teron kaj la "brutisto" (la dungito en ĉi tiu sistemo) faras la laboron, kun la fina produkto dividita inter la du, duono kaj duono. La bredisto, kun sia duono, devas ankaŭ pagi siajn elspezojn per vestaĵoj, manĝaĵoj ktp., akiritaj de la estro. Alivorte, restis tre malmulte.<ref name=":1" /> Tiu sistemo estis la kialo de la Ibicaba Ribelo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.fazendaibicaba.com.br/r.php?l=historia|titolo=Fazenda ibicaba}}</ref> La sistemo estis adoptita fare de aliaj farmistoj, sed ĝi ne estis sukcesa. Tiam, ekde la [[1870-aj jaroj]], kun la granda kresko de la rikoltoj kaj kun la antaŭvido de fino de [[sklaveco]], kiu ne longe daŭros, estis pli granda intereso pri la alpreno de libera laboro, sed ĉi-foje en [[Salajro|salajrata]] kontrakta reĝimo., kaj ne plu en la partnera sistemo. Venis plejparte italaj enmigrintoj, ĉar ili estis malpli postulemaj ol la germanoj, svisoj kaj aliaj.<ref name=":1" /> Tiuj enmigrintoj – komence de la Respubliko – nun estis alportitaj de siaj devenlandoj kun oficiala asistado, kaj trovis sufiĉan subtenon por sia definitiva kompromiso. La pagmetodo ankaŭ estis malsama. Kolonianoj ĝenerale ricevis fiksan ĉiujaran salajron kaj plie parton dum la rikolto, kiu estis varia. Krome, ili havis la rajton kultivi malgrandajn areojn por sia propra profito. {{Mallonga piednoto|Enciclopédia Delta (vol. 8)|1969}} Kiel antaŭe menciite, kafkultivado en la Paraiba Valo baziĝis sur rudimentaj teknikoj. Sklava laboro estis ĝuste kio igis produktadon resti rudimenta, ĉar tiu laborreĝimo ne estas stimulo al novigo. En okcidenta San-Paŭlo, aliflanke, la baronoj havis pli grandan entrepreneman spiriton.{{Mallonga piednoto|Gomes|2013}} == Konsekvencoj == === Evoluo de San-Paŭlo kaj industriigo === La efiko de la kafo estis valorega. La kafciklo rezultigis la gvidadon de la ŝtato San-Paŭlo en la politika <ref name=":1" /> kaj ekonomia amplekso. La ŝtato vidis sian populacion pliiĝi tre rapide kaj iĝis la industria gvidanto en la lando. {{Mallonga piednoto|Enciclopédia Delta (vol. 8)|1969}} La [[mono]] akumulita de kafeksportoj estis unu el la faktoroj kiuj permesis al la lando komenci fazon de progreso, alportante la unuajn [[industrio]]jn, kvankam Brazilo daŭre restis agrikultura lando kun ekonomia strukturo de kolonia naturo.<ref name=":1" /> En [[1907]], en la unua ĝenerala censo de brazilaj industrioj, San-Paŭlo havis 16% de industriaj establadoj, malantaŭ la tiama Federacia Distrikto (Rio-de-Ĵanejro). Tamen, kun la loĝantarkresko kaj la evoluo de kafo, la ŝtato rapide iĝis respondeca por 40% de industria produktado. {{Mallonga piednoto|Enciclopédia Delta (vol. 8)|1969}} === Malkresko de la kafbaronoj === [[Dosiero:Francisco_Paulo_de_Almeida_(Barão_de_Guaraciaba).jpg|dekstra|eta| Francisco Paulo de Almeida (1826-1901), unu el la plej riĉaj kafkultivistoj, la unua kaj sola barono de Guaraciaba, titolo donita de [[Izabela de Brazilo|la princino Izabela]].<ref name="Caio Barretto Briso">[http://oglobo.globo.com/rio/um-barao-negro-seu-palacio-seus-200-escravos-14573740 El gazeto Globo]</ref>]] Kun la fino de la ciklo finiĝis ankaŭ la lasta granda socia [[elito]] en Brazilo: post la mastroj kaj la grandaj ministoj, estis la tiel nomataj "kafbaronoj". {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} <ref name=":1" /> La baronlando finis esti speco de legitimigo de loka potenco, igante ilin perantoj inter la homoj kaj la registaro.<ref>Taunay, Afonso. ''História do café''. Rio de Janeiro: Imprensa Nacional, 1939-1943, t. VI, vol. 8, p. 242</ref> [[Petro la 2-a (Brazilo)|Petro la 2-a]] distribuis la titolon de [[barono]] en signife pli granda proporcio ol tiuj kiuj antaŭis lin sur la trono. {{Mallonga piednoto|Schwarcz|1997}} En la lasta jaro de la monarkio, 1889, Brazilo havis 316 baronojn. {{Mallonga piednoto|Schwarcz|1997}} Tiu honoro estis kutime dediĉita al [[terposedanto]]j kiuj estis distingitaj per materia riĉaĵo. Tiel, la baronlando iĝis karakteriza signo de tiu klaso. {{Mallonga piednoto|Schwarcz|1997}} Tiuj iniciatoj de la monarko estis direktitaj kontraŭ konservado de elita subteno por la registaro, precipe post la leĝigo de la ''Lei Áurea''. Post tiu [[leĝo]], la disdonado de titoloj pliiĝis spektakle. Malgraŭ tio, multaj kafbaronoj subtenis la militan [[puĉo]]n kiu establis la respublikan reĝimon en Brazilo.<ref name="Moura319">Moura, Carlos Eugênio Marcondes de. ''O visconde de Guaratinguetá''. Studio Nobel, 2002, p. 319.</ref> === Deviga migrado de sklavoj === Kun la malpermeso de la sklavkomerco kun Afriko en [[1850]], estis necese turni sin al interna [[kontrabando]]. Tiu komerco okazis inter la Nordoriento, kie sukerkankultivaĵoj estis en malkresko, kaj la kafproduktantaj regionoj en la Sudoriento, precipe la Paraiba Valo. Ĝi estis la plej granda [[Deviga migrado|malvola migrado]] en la historio de Brazilo. {{Mallonga piednoto|Gomes|2013}} Tiu migrado generis gravajn demografiajn ŝanĝojn. Unuflanke, la nombro de sklavoj en la Nordoriento pliiĝis, de 1864 ĝis 1874, de 774 mil ĝis 435 mil. Aliflanke, la nombro da [[sklavo]]j pliiĝis de 645 mil ĝis 809 mil en la kafoproduktantaj areoj de la Sudoriento. La diferenco estis pli granda en la provinco San-Paŭlo, kiu vidis la nombron da sklavoj duobliĝi (de 80 000 ĝis 174 000).<ref>Boris Fausto. ''História Concisa do Brasil''. São Paulo: Edusp, 2009. p. 112</ref> Interna kontrabandado estis grava fonto de impostenspezo por la registaro. En 1862, [[imposto]]j sur la foriro de sklavoj konsistigis la plej grandan parton de la enspezo en la provinco [[Alagoaso|Alagoas]].<ref>Costa, Emília Viotti da. ''Da Monarquia à República - momentos decisivos''. São Paulo: Fundação Editora Unesp, 2007. p. 302</ref> {{Mallonga piednoto|Gomes|2013}} === Kreado de fervojoj === [[Dosiero:Saõ_Paulo_Railway_do_Brazil_(photos_by_J_David,_1906).jpg|maldekstra|eta| La San-Paŭla Fervojo, la unua fervojo de San-Paŭlo. La ŝoseo komisiis ligi la ĉefurbon de la provinco al la haveno de [[Santos]], unu el la ĉefaj ellasejoj por kafeksporto.]] La kultivaĵoj donis enorman impulson al la kreado de fervoja reto kapabla pritrakti la fluon de la produkto al la havenoj de Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo. En 1854, la unua [[fervojo]] en Brazilo estis konstruita, pro iniciato de la tiama Barono de Mauá, ligante la strandon Estrela, en Rio, al la montoj de [[Petrópolis]]. La vagonoj estis tiritaj per la ''Baroneza'' lokomotivo. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} Se en tiu jaro la lando havis 14,5 km da fervojoj, en 1899 tiu nombro altiĝis al 14 000 km. Ĉirkaŭ 8 700 km estis en la kafregiono sole. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} Tiam, la Dom Pedro II-Fervojo — poste nomita la Central do Brasil Railroad —, Santos-Jundiaí, inter aliaj, estis konstruitaj. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} En 1860, la fervojo liganta San-Paŭlon al la haveno de Santos estis konstruita kaj produktado kreskis rapide en la provinco en la 1880-aj kaj [[1890-aj jaroj]]. En 1894, la produktado pasanta tra la haveno de Santos superis tiun de Rio-de-Ĵanejro kaj igis la havenon la plej granda kafeksportejo en la mondo. {{Mallonga piednoto|Baer|2012}} Tiuj fervojoj estis financitaj per brita [[kapitalo]]. La kafciklo faciligis la aliron de varoj kaj kapitaloj de Anglio al la brazila ekonomio per politik-ekonomiaj premoj de tiu lando sur Brazilo. Tiu ĉi procezo kontribuis al la starigo de [[pagobilanco]], kies ekvilibron subtenas ĉefe la eksportado de primaraj produktoj, precipe kafo, kiu daŭrigis la sukerciklon laŭ ĉefe agrikultura eksportkorbo en la lando. {{Mallonga piednoto|Baer|2012}} Krome, la ekspansio de fervojoj meze de kafproduktejoj akcelis la dependecon de kamparaj areoj de urbaj centroj, lasante la agraran domajnon de esti "baronlando" por iom post iom iĝi "centro de industria ekspluato". {{Mallonga piednoto|Holanda|2014}} Indico de la pli granda protagonismo kaj graveco de la grandurbo estas la fakto ke, dum la sukerfabrikoj estis la hejmo de la plantejposedanto, la kafbienoj estis viditaj kiel fonto de enspezo kaj rimedo por gajni porvivaĵon, kaj la grandaj bienuloj loĝis en urboj. {{Mallonga piednoto|Holanda|2014}} Tio staras tute kontraste al la pasinteco de la kolonio. Antaŭe, [[urbo]]j estis preskaŭ forlasitaj. La plantejposedantoj nur fojfoje vizitis ilin, kaj eblas diri, ke la urbo vivis koste de la kamparo, kaj ne la kamparo de la urbo, kio estas pli ofta. {{Mallonga piednoto|Holanda|2014}} == Preter kafo == {| class="wikitable" align="right" style="font-size: 90%" |+Procento de totalaj eksportaĵoj de la ĉefaj agrikulturaj produktoj tiutempe <ref>REVISTA COMÉRCIO EXTERIOR DO BRASIL, n.1, c.E; n.12-A, Serviço de Estatística Econômica e Financeira da Fazenda ''apud'' SILVA, 1953, p.8</ref> {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} ! Jardeko ! Kafo ! Sukero ! Kotono ! Tabako ! Kakao ! Kaŭĉuko |- | 1830 | 43.8 | 24.0 | 10.8 | 1.9 | 0.6 | 0.3 |- | 1840 | 41.4 | 26.7 | 7.5 | 1.8 | 1.0 | 0.4 |- | 1850 | 48.8 | 21.2 | 6.2 | 2.6 | 1.0 | 2.3 |- | 1860 | 45.5 | 12.3 | 18.3 | 3.0 | 0.9 | 3.1 |- | 1870 | 56.6 | 11.8 | 9.5 | 3.4 | 1.2 | 5.5 |- | 1880 | 61.5 | 9.9 | 4.2 | 2.7 | 1.6 | 8.0 |- | 1890 | 64.5 | 6.0 | 2.7 | 2.2 | 1.5 | 15.0 |} Malgraŭ la supereco de kafo, aliaj agrikulturaj produktoj konservis sian gravecon dum la Imperio. Sukero restis la dua plej eksportita produkto, eĉ kun forta konkurado de [[Antiloj]] kaj [[Sukerbeto|beta sukero]] farita en Eŭropo. Sukero restis en dua loko ĝis 1860, kiam kotono preterpasis ĝin. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} La prospero de kotono en tiu tempo ŝuldiĝis al la secesiomilito en Usono (1860-aj jaroj), en kiu kotonproduktado en tiu lando falis akre, igante aĉetantojn serĉi Brazilon.<ref name=":1" /> Ankaŭ [[kaŭĉuko]] havis periodon de prospero, ĉe la fino de la 19-a jarcento, kaŭzante pliiĝon de progreso en la [[Amazonio (subŝtato)|Amazono]] kaj alportante multajn nordorientulojn al tiu regiono. Ekstrema malriĉeco jam estis sentata en la Nordoriento, kaj tiuj ''sertanejos'' serĉis pli bonajn vivkondiĉojn.<ref name=":1" /> La kreskanta aŭtindustrio en Usono kaj Anglio donis impeton al tiu produkto. {{Mallonga piednoto|Abreu et al.|2021}} Ankaŭ aliaj produktoj kiel ekzemple sukero, tabako, herbamateo kaj ledo formiĝis en la kafciklo.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Enciclopédia Delta de História do Brasil. volume 7. Rio de Janeiro: Editora Delta S/A. 1969  * Enciclopédia Delta de História do Brasil. volume 8. Rio de Janeiro: Editora Delta S/A. 1969  * Prado Júnior, Caio (1949). História econômica do Brasil 1982 ed. São Paulo: Editora Brasiliense  * Edriano Abreu, Isabel Cristina Leite, Regiani Moutone Viviane Silva Gonzaga (2021). «Bernoulli 2a Série Ciências Humanas e Linguagem - Volume 1». Belo Horizonte: Editora DRP Ltda.  Em falta ou vazio |url= (ajuda) !CS1 manut: Nomes múltiplos: lista de autores (link) * Baer, Werner (2012) [1979]. A economia brasileira 2ª ed. São Paulo: Nobel. 494 páginas. ISBN 978-8521314912  * Holanda, Sérgio Buarque de (2014) [1936]. Raízes do Brasil 27ª ed. São Paulo: Companhia das Letras. 256 páginas. ISBN 978-8535925487  * Schwarcz, Lilia Moritz (1997). As barbas do imperador: D. Pedro II, um monarca nos trópicos. São Paulo: Companhia das Letras  * Gomes, Laurentino (2013). 1889: Como um imperador cansado, um marechal vaidoso e um professor injustiçado contribuíram para o fim da Monarquia e a Proclamação da República no Brasil. São Paulo: Globo Livros  {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:19-a jarcento en Brazilo]] [[Kategorio:Historio de Brazilo]] [[Kategorio:Kafo]] mu4v5sg9u4lrln2sftbq1j3dca7m2jx 0 825538 9491164 9354040 2026-10-10T14:09:11Z Sj1mor 12103 9491164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Emil Grigoreviĉ GILELS''' ([[Rusa lingvo|ruse]] '''Емиль Григорьевич Гилельс'''; la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1916]] - la [[14-a de oktobro|14-an de oktobro]] [[1985]]) estis [[Judoj|juda]] - [[Sovetunio|sovetia]] [[Piano|pianisto]] konsiderata de multaj kiel unu el la plej grandaj pianistoj en la historio <ref>{{Cite web|title=The 20 Greatest Pianists of all time|url=https://www.classical-music.com/features/artists/20-greatest-pianists-all-time/|access-date=2022-04-14|website=Classical Music|language=en}}</ref><ref name="Rockwell">{{cite web|author=John Rockwell|url=https://www.nytimes.com/1985/10/16/arts/emil-gilels-soviet-pianist-dies-at-68.html|title=Emil Gilels, Soviet Pianist, Dies at 68|work=The New York Times|date=1985-10-16|access-date=2015-01-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.limelightmagazine.com.au/features/greatest-10-pianists-all-time|title=The 10 Greatest Pianists Of All Time|date=January 7, 2015|website=Limelight Magazine|access-date=October 20, 2017}}</ref>. == Vivo == [[Dosiero:Эмиль_Гилельс_и_Елизавета_Гилельс.jpg|maldekstre|eta|Emil Gilels kaj lia fratino, la violinistino [[Elizabeth Gilels|Elizabeth]].]] Gilels (tiu de Hilel) naskiĝis en [[Odeso]] en muzika [[Judoj|juda]] familio; ambaŭ liaj gepatroj estis [[Muziko|muzikistoj]]. Li eklernis ludi pianon 6-jaraĝa. Lia fratino, Elizabeto, lernis ludi [[Violono|violonon]], estis [[Violonisto|koncertviolonisto]] kaj poste geedziĝis kun la jud-rusa violonisto Leonid Kogan. La unua publika apero de Emil Gilels estis kiam li estis 12-jara, en junio [[1929]]. En [[1930]] Gilels eniris la Konservatorion de Odeso, kie li estis studento de Berta Reingbald. Li atribuis al ŝi sian unuan forman influon <ref name="Carrick">{{cite web|first=Phil|last=Carrick|url=http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm|title=Emil Gilels: A True Giant of the Keyboard|work=Music Makers (ABC Classic FM)|date=2013-09-21|access-date=2015-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126072651/http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm|archive-date=2015-01-26|url-status=dead}}</ref>. En [[1933]], en la aĝo de 16 jaroj, Gilels gajnis la piankonkurson de la Tut-Sovetia Unio, kiel ĝi estis fondita. Post diplomiĝo de la konservatorio en Odeso en [[1935]], li translokiĝis al [[Moskvo]], kie li studis kun la fama pianinstruisto, [[Heinrich Neuhaus]], ĝis [[1937]] <ref name="Mach">{{cite book|last=Mach|first=Elyse|title=Great Contemporary Pianists Speak for Themselves|url=https://books.google.com/books?id=_hFIZD5bnVgC&pg=PP1|year=1980|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-26695-4}}</ref>. Jaron poste, en la aĝo de 21, li gajnis la ''konkurson nomitan laŭ Eugène Ysaÿe'' en [[Bruselo]], antaŭ konkurantoj kiel ekzemple Arturo Bendetti Michelangelo kaj [[מורה לימפאני|Mora Limpani]]. Li estis membro de la [[Juda Kontraŭfaŝisma Komitato]]. Gilels estis la unua sovetia artisto se temas pri ricevi permeson iri sur ampleksajn [[Koncerto|koncertturneojn]] en la Okcidento. Post la [[Dua Mondmilito]] li turneis [[Eŭropo|Eŭropon]] ekde [[1947]] kaj unuafoje aperis en [[Ameriko]] en [[1955]], ludante la ''[[Pianokonĉerto n-ro 1 de Ĉajkovskij]]'' de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]]. Ekde [[1952]] li estis profesoro ĉe la [[Moskva Konservatorio]]. En la postaj jaroj de sia vivo Gilels restis en [[Rusio]] kaj malofte iris ekster ĝiajn landlimojn. Gilels ricevis la [[Stalin-premio|Stalin premion]] en [[1946]], la [[Ordeno de Lenin|Ordenon de Lenin]] en [[1961]] kaj la [[Lenin-premio|Lenin-premion]] en [[1962]]. La bonega teknika majstrado kaj brila sono de Gilels gajnis al li universalan admiron. Liaj interpretoj de la [[Germanio|german]] - [[Aŭstrio|aŭstraj]] klasikaj komponistoj formis la malmolan kernon de lia repertuaro, ĉefe [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Johannes Brahms|Brahms]] kaj [[Robert Schumann|Schumann]], sed lia ludado estis ne malpli kleriga en [[Domenico Scarlatti]] kaj [[Johann Sebastian Bach]] kaj en la muziko de [[20-a jarcento|20-ajarcentaj]] komponistoj kiel ekzemple [[Claude Debussy|Debussy]], [[Béla Bartók|Bartok]] kaj [[Sergej Prokofjev|Prokofjev]]. Liaj interpretoj de la koncertoj Brahms por piano kaj orkestro estas konsideritaj de multaj kiel la plej bonegaj kaj belaj el tiuj verkoj, kaj majstraĵo de pianludado. Gilels estis proksima al kompletigado de registrado de la kompletaj [[Sonato|piansonatoj]] de Beethoven por [[Deutsche Grammophon]] de Germanio kiam li mortis dum kuracista ekzameno en Moskvo en 1985 <ref>{{cite book|last=Monsaingeon|first=Bruno|title=Sviatoslav Richter: Notebooks and Conversations|url=https://books.google.com/books?id=rSz3GwAACAAJ&pg=PA32|year=2002|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09549-3|page=32|translator-first=Stewart|translator-last=Spencer}}</ref><ref>{{cite book|last=Rasmussen|first=Karl Aage|title=Sviatoslav Richter: Pianist|url=https://books.google.com/books?id=C37nQQAACAAJ&pg=PP1|year=2010|publisher=University Press of New England|isbn=978-1-55553-710-4}}</ref>. == Elektitaj registraĵoj <ref>[http://www.emil-gilels.com/ "Emil Gilels"], ''In Memory of Emil Gilels'', 2007.</ref> == [[Dosiero:RIAN_archive_676852_Pianists_Emil_Gilels_and_Yakov_Flier_in_Pravda_newspaper.jpg|eta|Pianistoj Emil Gilels kaj [[Jakobo Plier|Jacob Pellier]] kiuj gajnis la unuan kaj trian lokojn respektive en la Reĝino Elizabeta Internacia Muzika Konkurso en Bruselo, Belgio. Eltiraĵo el Pravda gazeto, majo 1938.]] * 1935 - [[Franz Liszt]] : Fantazio pri temoj el ''[[La Geedziĝo de Figaro]]'' de [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]. * 1951 - [[Franz Liszt|Liszt]] : Hungara Rapsodio n-ro 9 <ref>International Piano Quarterly, Winter 2001, Orpheus Publications Limited</ref>. * 1955 - [[Sergej Raĥmaninov]] : [[Konĉerto|Pianokonĉerto]] n-ro 3 en B bemola minora, Opus 30 ( [[Dirigentado|dirigentita]] fare de Kluytens). * 1958 - [[Johannes Brahms|Brahms]] : Pianokonĉerto n-ro 2 en B bemola maĵora, Opus 83 (dirigentita fare de [[Frigyes Reiner|Fritz Reiner]]). * 1954 - [[Camille Saint-Saëns]] : Pianokonĉerto n-ro 2 en G Minora, Opus 22 (dirigentita fare de Kluytens) * 1957 - [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] : Pianokonĉerto n-ro 4 en G-maĵora, Opus 58 (dirigentita de Ludwig). * 1957 - [[Aleksandr Skrjabin]] : Piana [[Sonato]] n-ro 4 en F-Diaz Major, Opus 30. * 1967 - [[Frédéric Chopin|Chopin]] : Pianokonĉerto n-ro 1 en E-minoro, Opus 11 (dirigentita fare de [[Jenő Ormándy]]). * 1968 - [[Nikolaj Medtner|Medtner]] : Piano Sonato n-ro 10 en B-minoro, Opus 38 n-ro 1 ("Sonata Rememoro"). * 1972 - [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] : [[Pianokonĉerto n-ro 2 de Ĉajkovskij|Pianokonĉerto n-ro 2 en G-maĵora]], Opus 44 (dirigentita fare de [[Lorin Maazel]]). * 1972 - Brahms: [[Brahms Pianokonĉerto n-ro 1|Pianokonĉerto n-ro 1 en B-minoro]], Opus 15 kaj Pianokonĉerto n-ro 2 en B bemola maĵora, Opus 83 (dirigentita fare de [[Eŭgeno Yochum]]). * 1973 - Beethoven: [[Sonato por piano n-ro 23 (Beethoven)|Piana Sonato n-ro 23 en F-minoro]], Opus 57, Apassionata. * 1973 - Debussy: Bildoj, Libro 1. * 1973 - Mozart: Pianokonĉerto n-ro 27 en B bemola maĵora, [[Katalogo Köchel]] 595 (dirigentita fare de [[Karl Böhm]]). * 1974 - [[Edvard Grieg]] : lirikaj pecoj. * 1974 - Prokofjev: Sonato n-ro 8 en si bemola maĵora, Opus 84. * 1977 - Rachmaninov: Preludo en C-D-minoro Opus 3 n-ro 2. * 1978 - [[Frédéric Chopin]] : Piana Sonato n-ro 3 en B-minoro, Opus 58. * 1982 - Beethoven: [[Sonato por piano n-ro 29 (Beethoven)|Piana Sonato n-ro 29 en B bemola maĵora]], Opus 106, Hammerclavier (koncertregistraĵo, Berlino) * 1984 - Beethoven: Piana Sonato n-ro 29 en B-bemola maĵora Opus 106, Hammerclavier (koncertregistraĵo, Moskvo) * 1984 - Skrjabin, Sonato n-ro 3 en F-minoro, Op. 23 (koncertregistraĵo, Moskvo) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.doremi.com/DiscGilComp.html Emil Gilels: Diskografio] * [https://web.archive.org/web/20130925084658/http://www.icartists.co.uk/classics/catalog/cds/emil-gilels-3 ICAaj Artistoj paĝo sur disko, kataloga nombro ICAC 5108] * [http://www.gramophone.co.uk/musicians/artist/emil-gilels-53324 Revuo ''Gramophone'' (britia) paĝo sur Gilels] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gilels, Emil}} [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Rusiaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1985]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1916]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Ukrainaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] bcg5biaqr3o3h092ajf0yh6rwb3bjg1 0 835352 9491461 9315604 2026-10-11T09:03:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491461 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Klaipėda}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo= Klaipėda | origina nomo= Klaipėdos geležinkelio stotis | dosiero= Klaipedos GS 2023c.jpg | grandeco de dosiero= 280px | priskribo = Malnova stacidomo ''Klaipėda'' | lando = Litovio | loko = [[Klaipėda]] | latitudo = 55.720833 | longitudo = 21.134722 | regiono-ISO = LT-20 | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = Klaipėda/Litovio | nomo de trafikanto= [[Litovaj fervojoj]] | kodo de stacidomo= | fervojo= | supermara alteco= | en trafiko= | sekuriga ekipaĵo= | nombro de reloj= 3 | nombro de kajoj= 2 | malfermo= 1875 | nombro de pasaĝeroj= | eksportitaj trajnoj= | vendo de vojaĝbiletoj= | ligita transporto= | notoj= | zomo = 14 }} '''Klaipėda''' estas [[fervoja stacidomo]] en [[Klaipėda]] en [[Litovio]]. [[Dosiero:Klaipedos garvezys.JPG|centra|280px|eta|Monumento al la unuaj lokomotivoj de stacidomo Klaipėda]] == Vidu ankaŭ == * [[Klaipėda]] * [[Draugystė (stacidomo)]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Litovio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.litrail.lt}} * [https://web.archive.org/web/20230727092026/https://railwayz.info/photolines/station/3220 Railwayz.info] * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/1686-Klajpeda.html Klaipėda en retejo tochka-na-karte] {{Litovaj fervojoj}} {{ĝermeto|Litovio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Klaipeda (stacidomo)}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1875]] [[Kategorio:Klaipėda]] o3f5ovfwqagmo1nq1dcez3z9lpylwk6 0 835363 9491437 9315610 2026-10-11T07:28:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Kaunas | origina nomo = Kauno geležinkelio stotis | dosiero = Kaunas railway station (03.09.2022).11.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Kaunas'' | lando = Litovio | loko = [[Kaŭno]] | latitudo = 54.886389 | longitudo = 23.931389 | regiono-ISO = LT-15 | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Litovio/Litovio Kaŭno | nomo de trafikanto = [[Litovaj fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 9 | nombro de kajoj = 5 | malfermo = 1862 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Kaunas''' estas fervoja stacio en [[Kaŭno]], en [[Litovio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kaŭno]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Litovio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.litrail.lt}} * [https://web.archive.org/web/20231001055344/https://railwayz.info/photolines/station/1842 Railwayz.info] * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/1751-Kaunas.html Kaunas en retejo tochka-na-karte] {{Litovaj fervojoj}} {{ĝermeto|Litovio}} [[Kategorio:Transporto en Kaŭno]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1862]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio]] psu8ebwnhxascaao8z02km4c8vzw099 0 835742 9491448 9315609 2026-10-11T07:41:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491448 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Kazlų Rūda}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Kazlų Rūda | origina nomo = Kazlų Rūdos geležinkelio stotis | dosiero = Kazlu Rudos GS 2022a.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Kazlų Rūda'' | lando = Litovio | loko = [[Kazlų Rūda]] | latitudo = 54.7486 | longitudo = 23.4996 | regiono-ISO = LT | zomo = 14 | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | nomo de trafikanto = [[Litovaj fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 7 | nombro de kajoj = 5 | malfermo = 1861 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Kazlų Rūda''' estas fervoja stacio en [[Kazlų Rūda]], en [[Litovio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kazlų Rūda]] * [[Listo de fervojaj stacioj en Litovio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.litrail.lt}} * [https://web.archive.org/web/20221218001817/https://railwayz.info/photolines/station/1851 Railwayz.info] * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/18634-Kazlu-Ruda.html Kazlų Rūda en retejo tochka-na-karte] {{Litovaj fervojoj}} {{ĝermeto|Litovio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kazlu Ruda (stacidomo)}} [[Kategorio:Kazlų Rūda]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1861]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Litovio]] 9c2ra93e0ycx1auypl4hlrpw0ds9ybd 0 836404 9491125 9423409 2026-10-10T12:03:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Jitasama |Koloro=Konstruita |Landoj= |Parolantoj=nekonata |Kreinto=Andrew Meyer |Dato=2023 |Klaisfiko=[[Planlingvo]] |Regulita de= |Mapo = Flag of Jitasama.webp |Skribo=[[latina alfabeto]] |ISO1= |ISO2= |vikipedio= }} '''''Jitasama''''' estas [[internacia helplingvo]], kiu maksimumigas facilecon de prononco, simplisman gramatikon kaj vortprovizon bazitan sur la 16 plej parolataj kaj influaj lingvoj en la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://jitasama.fandom.com/wiki/Introduction_(EN) |titolo=Introduction |alirdato=2023-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231028040108/https://jitasama.fandom.com/wiki/Introduction_(EN) |arkivdato=2023-10-28}}</ref>. Ĝiaj ĉefaj strukturaj influoj estas [[Interlingvo]], [[Tokipono]] kaj la kreolaj lingvoj de Karibio. Ĝi havas la sekvajn karakterizaĵojn: * 18 literoj abdefgijklmnoprstu. * Neniu majuskligo de vortoj. * Ĝi estas skribita kiel ĝi sonas. * Neniuj diptongoj. * Ĝia gramatiko estas regula kaj simpla, simila al la kreoloj de la mondo. * Neniu sekso. * Neniu artikolo. * Neniu verbokonjugacio. * Tre limigita aro de afiksoj por vortderivado. == Historio == [[Vicente Costalago]] helpis developi la gramatikon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/jitaona Oficiala retejo fejsbuka] * [https://jitasama.fandom.com/wiki/Jitasama_Wiki Vikio] {{Planlingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Aperis en 2023]] fnie0zawosky48vq9zsxg9fkglkbsna 0 839696 9491124 9114739 2026-10-10T12:03:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|nomo=Jishnu Raghavan Alingkil|dato de naskiĝo=23 aprilo 1979|loko de naskiĝo=[[Taliparamba]], [[Kerala]], Barato|dato de morto=25 marto 2016|loko de morto=[[Koĉi]], [[Kerala]], Barato|parencoj=}} '''Jishnu Raghavan Alingkil''' (23a de aprilo 1979 - 25a de marto 2016), konata mononime kiel '''Jiŝnu''', estis hinda aktoro kiu ĉefe aperis en malajalaj filmoj. Li estis la filo de aktoro Raghavan. Li estas plej konata pro sia debutfilmo ''Nammal'' (2002), pro kiu li ricevis la premion de la Kerala Kinkritikista Asocio por Plej bona Aktoro kaj la premion Mathrubhumi por Plej Bona Maskla Debuto. Lia lasta filmo estis ''Traffic'' (2016).<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/traffic-review-tight-screenplay-stellar-performance-make-this-a-must-watch/story-MgoVinQ7aH079d4yOARlUJ.html|title=Traffic review: Tight script, stellar performances make it a must-watch|date=6a de Majo 2016|newspaper=[[Hindustan Times]]|accessdate=29a de Aŭgusto 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/malayalam-film-actor-jishnu-raghavan-dies/articleshow/51546874.cms|title=Malayalam film actor Jishnu Raghavan dies|website=The Times of India|date=25a de Marto 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ritzmagazine.in/actor-jishnu-raghavan-still-an-inspiration/|title=Actor Jishnu Raghavan still an inspiration|website=ritzmagazine.in|date=25a de Marto 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2006/nov/10chak.htm|title = Lohithadas disappoints with Chakkaramuthu |author=Paresh C Palicha |website=Rediff |date=10a de Novembro 2006}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/say-no-to-hartal-jishnu/articleshow/46862151.cms|title=Say no hartal: Jishnu|website=timesofindia.indiatimes.com|date=9a de Aprilo 2015|language=en}}</ref> == Frua vivo kaj edukado == Jiŝnu estas la filo de la kin-aktoro kaj reĝisoro Raghavan kaj Shobha. Li faris sian instruadon en Ĉenajo kaj poste ĉe Bharatiya Vidya Bhavan en Thiruvananthapuram. Li sekvis tudojn de Biologia Tekniko en Mekanika inĝenierado ĉe la Nacia Instituto de Teknologio Calicut.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/actor-raghavan-on-chakkarapanthal/articleshow/54866479.cms|title=Actor Raghavan on Chakkarapanthal|website=timesofindia.indiatimes.com|date=15a de Oktobro 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-used-to-love-housework-jishnu-raghavan/articleshow/51310883.cms?from=mdr|title=I used to love housework: Jishnu Raghavan|website=The Times of India|date=24a de Januaro 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/it-is-difficult-to-believe-jishnu-is-no-more-raghavan/articleshow/52007649.cms|title=It is difficult to believe Jishnu is no more: Raghavan|website=timesofindia.indiatimes.com|date=27a de Aprilo 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-gifts-a-cup-of-tea-to-his-parents/articleshow/49712472.cms|title=Jishnu gifts a cup of tea to his parents|website=timesofindia.indiatimes.com|date=8a de Novembro 2015|language=en}}</ref> ==Aktora kariero== ===1987; 2002–2006: Debuto kaj sukceso=== Jiŝnu unue prezentiĝis kiel infanartisto en la filmo Kilipattu (1987) reĝisorita fare de lia patro kaj ĝi estis elektita por la Hinda Panoramo. Li faris sian aktoran debuton en malajala-kinejo kiel antaŭaĵo en la filmo Nammal en 2002 kune kun novulo Siddharth Bharathan, Bhavana kaj Renuka Menon reĝisorita fare de Kamal kiu montriĝis por komerca sukceso akiranta lin rekono. Lia efikeco en la filmo gajnis lin la Kerala Film Critics Award kaj la Mathrubhumi Film Award por Best Debut Male. Lia kariero sekvis kun gvidroloj en Valathottu Thirinjal Nalamathe Veedu , Choonda , Freedom , Parayam , Two Wheeler kaj Njaan . Li tiam ludis subtenajn rolojn en Nerariyan CBI , Pauran , Yugapurushan kaj negativan rolon en Chakkara Muthu kune kun Dileep .<ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=2013|title=Kilippaattu|accessdate=2014-10-21|publisher=malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2006/nov/10chak.htm|title = Lohithadas disappoints with Chakkaramuthu |author=Paresh C Palicha |website=Rediff |date=10 November 2006}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/say-no-to-hartal-jishnu/articleshow/46862151.cms|title=Say no hartal: Jishnu|website=timesofindia.indiatimes.com|date=9 April 2015|language=en}}</ref> <!--POLURINDA ===2012–2014: Hiato kaj reveno=== Kune kun kelkaj nekredititaj filmoj, li prenis paŭzon de la filmindustrio por labori pri evoluigado de Informa teknologio en kamparaj lokoj. Li poste revenis al la filmindustrio kaj faris subtenajn rolojn en Nidra , Ordinara , Banking Hours 10 ĝis 4 kaj gastado en Ustad Hotel . Li estis ofertita agi en Prabhuvinte Makkal . En 2013, li ludis la gvidrolojn en la filmoj Annum Innum Ennum kaj Rebecca Uthup Kizhakkemala . Li ankaŭ eksperimentis kun aktorado ĉe Barry John Theatre Studios en Mumbajo . En la sama jaro, li subskribis siajn suprenalvenfilmojn Misfit kune kun Sidhartha Siva , Indian Coffee House kaj Iphone kun sia patro Raghavan kaj Vineeth , sed tiuj filmoj ne publikigis en teatroj en tiu tempo li estis diagnozita kun kancero en 2014.<ref name=TH>Vijay George (23 February 2012). [http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2923500.ece "An emotional journey"]. ''[[The Hindu]]''. Retrieved 11 November 2012.</ref><ref name="The Times of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Mollywoods-small-budget-films-that-did-big-wonders-at-the-box-office/photostory/53020290.cms|title=Mollywood's small-budget films that did big wonders at the box office|work=[[The Times of India]]|date=2 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-sidharth-join-hands-again/articleshow/17181777.cms|title=Jishnu, Sidharth join hands again|website=The Times of India|date=10 January 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-to-play-the-lead-in-i-phone/articleshow/22938701.cms?from=mdr|title=Jishnu to play the lead in I Phone|website=The Times of India|date=23 September 2013 |language=en}}</ref> --> ===2012–2014: Hiato kaj reveno=== Kune kun kelkaj nekredititaj filmoj, li prenis paŭzon de la filmindustrio por labori pri evoluigado de Informa teknologio en kamparaj lokoj. Li poste revenis al la filmindustrio kaj faris subtenajn rolojn en Nidra , Ordinara , Banking Hours 10 ĝis 4 kaj gastado en Ustad Hotel . Li estis ofertita agi en Prabhuvinte Makkal . En 2013, li ludis la gvidrolojn en la filmoj Annum Innum Ennum kaj Rebecca Uthup Kizhakkemala . Li ankaŭ eksperimentis kun aktorado ĉe Barry John Theatre Studios en Mumbajo . En la sama jaro, li subskribis siajn suprenalvenfilmojn Misfit kune kun Sidhartha Siva , Indian Coffee House kaj Iphone kun sia patro Raghavan kaj Vineeth , sed tiuj filmoj ne publikigis en teatroj en tiu tempo li estis diagnozita kun kancero en 2014.<ref name="TH">Vijay George (23 February 2012). [http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2923500.ece "An emotional journey"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120224205647/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2923500.ece |date=2012-02-24 }}. ''[[The Hindu]]''. Retrieved 11 November 2012.</ref><ref name="The Times of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Mollywoods-small-budget-films-that-did-big-wonders-at-the-box-office/photostory/53020290.cms|title=Mollywood's small-budget films that did big wonders at the box office|work=[[The Times of India]]|date=2 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-sidharth-join-hands-again/articleshow/17181777.cms|title=Jishnu, Sidharth join hands again|website=The Times of India|date=10 January 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-to-play-the-lead-in-i-phone/articleshow/22938701.cms?from=mdr|title=Jishnu to play the lead in I Phone|website=The Times of India|date=23 September 2013 |language=en}}</ref> ===2014–2016: Sanmalsano kaj fina filmo=== Dum sia unua batalo kontraŭ [[kancero]], liaj amikoj faris mallongan filmon nomitan "Senvorta". Ĝi temas pri postgimnazia preleganto kies vivo estas draste ŝanĝita per kancero. La mallonga filmo ĉefroligas produktoron Shafir Saith, kiu ankaŭ estis amiko de Jiŝnu, en la gvidrolo. Antaŭ ol lia traktado daŭris, li kompletigis sian tamilan debuton kiel la ĉefaktoro en la filmo ''Kallappadam'' (2015) kontraŭ Lakshmi Priya Chandramouli kaj ĝi ricevis pozitivajn recenzojn. Li faris sian debuton en [[Bolivudo]] per negativa rolo en ''Traffic'' kiu estis publikigita en 2016 kaj estis lia lasta filmo. Li ankaŭ agis en la mallonga filmo ''Karma Games'' kun Aadarsh ​​Balakrishna, kiu estis filmita en 2013 kaj publikigita en 2017. Tio estis lia reĝisora debuto. Adarsh ​​Balakrishna omaĝis Jiŝnu publikigante tiun mallongan filmon.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/speechless-short-film-about-actor-jishnu/articleshow/38917407.cms|title='Speechless' short film about actor Jishnu|website=The Times of India|date=23a de Julio 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jishnu-supervises-production/articleshow/13865350.cms|title=Jishnu supervises production|website=The Times of India|date=10a de Januaro 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ramachandran|first1=Mythily|title=Kallappadam a story of survival in the industry|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/kallappadam-a-story-of-survival-in-the-industry-1.1474742|access-date=20a de Marto 2015|work= Gulf News |date=19a de Marto 2015}}</ref> == Persona vivo == Li estis geedziĝinta en 2007 al sia delonga amatino Dhanya Rajan, kiu estis lia junulo en kolegio kaj estas arkitekto.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/morning-jishnu-will-text-me-that-i-am-there-dhanya/articleshow/55558699.cms|title=Every day Jishnu used to text me he is alive|website=The Times of India|date=22a de Novembro 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-actor-jishnu-raghavan-dies-of-cancer/article8396317.ece|title=Malayalam actor Jishnu Raghavan dies of cancer|website=The Hindu|date=25a de Marto 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/english-news-1.952055|title=Actor Jishnu Raghavan dies after fighting cancer|website=english.mathrubhumi.com|date=25a de Marto 2016|language=en|accessdate=2023-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006205229/https://english.mathrubhumi.com/english-news-1.952055|archivedate=2023-10-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/speechless-short-film-about-actor-jishnu/articleshow/38917407.cms|title='Speechless' short film about actor Jishnu|website=The Times of India|date=23a de Julio 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/jishnu-raghavan-rajesh-vivek-kalabhavan-mani-actors-who-passed-away-in-2016/|title=Malayalam actor Jishnu Raghavan, Kalabhavan Mani: Actors who passed away in 2016|website=The Indian Express|date=26a de Marto 2016|language=en}}</ref> == Morto == Jiŝnu estis diagnozita je laringa kancero en 2014. La ​​kancero iris en moderigon, poste recidivis en 2015 kaj li spertis terapion kontraŭ ĝi. Li mortis pro pulma kancero en la aĝo de 36 la 25an de marto 2016 en Amrita Hospital en Koĉi.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-am-still-under-treatment-but-will-be-back-to-work-soon-jishnu/articleshow/45297132.cms |title=I am still under treatment but will be back to work soon: Jishnu|website=timesofindia.indiatimes.com|date=28a de Novembro 2014|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/news/actor-jishnu-raghavan-passes-away-after-prolonged-battle-cancer-40763|title=Actor Jishnu Raghavan passes away after prolonged battle with cancer|website=thenewsminute.com|date=25a de Marto 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/what-jishnu-raghavan-posted-on-facebook-days-before-he-died-1290548|title=What Jishnu Raghavan Posted on Facebook Days Before he Died|website=ndtv.com|date=26a de Marto 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2016/mar/27/Jishnu-Raghavan-Leaves-the-Stage-Mid-show-916513.html|title=Jishnu Raghavan Leaves the Stage Mid-show|website=The New Indian Express|date=27a de Marto 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/actor-jishnu-raghavans-inspiring-facebook-post-icu-will-make-your-day-669975|title=Actor Jishnu Raghavan's inspiring Facebook post from ICU will make your day|website=ibtimes.co.in|date=9a de Marto 2016|language=en}}</ref> ==Filmografio== ===Filmoj=== {| class="wikitable" !Jaro !Titolo !Rolo !Lingvo !Notoj !Ref. |- |1987 |''Kilipattu'' |Infano |La malajala debuto |Infana artisto |<ref name="jishn">{{cite news |last1=Bureau |first1=Kerala |date=27 Mar 2016 |title=A promising career cut short by cancer |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-actor-jishnu-raghavan-a-promising-career-cut-short-by-cancer/article8401215.ece}}</ref> |- |2002 |''Nammal'' |Ŝivano | rowspan="17" |la malajala |Debuto en gvidrolo |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/top-6-all-time-best-youth-centric-films-of-mollywood/top-6-all-time-best-youth-centric-films-of-mollywood/photostory/52902727.cms|title=Top 6 all-time best youth-centric films of Mollywood|website=timesofindia.indiatimes.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2003 |''Maldika'' |Devan | |<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/malayalam-actor-loses-battle-to-cancer-517074.html|title=Malayalam actor loses battle to cancer|website=www.deccanherald.com|date=25 March 2016|language=en}}</ref> |- |''Valathottu Thirinjal Nalamathe Veedu'' |Ajith Shekhar | |<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/21/actress-bhavana-posts-throwback-picture-debut-movie-nammal-jishnu-kamal.html|title='Couldn't have asked for a better debut'. Bhavana posts throwback pic from 20 years ago|website=www.onmanorama.com|date=21 December 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2004 |''[[Parayam]]'' |Raju | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/bhavana-menon-on-20-years-of-nammal-i-still-remember-the-way-i-sulked-when-they-finished-my-make-up-saying-no-one-is-gonna-recognize-me/articleshow/96361587.cms|title=Bhavana Menon on 20 years of ‘Nammal’: I still remember the remember the way I sulked when they finished my make-up, saying, ‘no one is gonna recognize me’|website=timesofindia.indiatimes.com|date=20 December 2022|language=en}}</ref> |- |''Libereco'' |Vojo | |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/freedom-on-mazhavil-manorama/articleshow/49748425.cms|title=Freedom on Mazhavil Manorama|website=The Times of India|date=18 November 2015 |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2005 |''Pauran'' |Student Gvidanto | |<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/250316/malayalam-actor-jishnu-raghavan-passes-away-battling-cancer.html|title=Malayalam actor Jishnu Raghavan passes away battling cancer|website=www.deccanchronicle.com|date=25 March 2016|language=en}}</ref> |- |''Nerariyan CBI'' |Saikumar | |<ref name="hindu 2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|title=Boom year for mollywood|work=[[The Hindu]]|date=30 December 2005| archive-date=6 December 2017|url-status=dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171206095725/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm }}</ref> |- |2006 |''Chakkara Muthu'' |Jeevan George | |<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/jishnu-raghavan-actor-malayalam-film-mollywood-deaths.html|title=5 memorable faces of Jishnu|website=www.onmanorama.com|date=25 March 2016|language=en}}</ref> |- |2008 |''Njaan'' |Jiŝnu |Nepublikigita |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/follow-your-dream-and-money-will-follow-jishnu/articleshow/10325184.cms|title=Follow your dream and money will follow|website=timesofindia.indiatimes.com|date=12 October 2011|language=en}}</ref> |- |2010 |'' Yugapuruŝan'' |Ayyappan | |<ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/yugapurushan-review-malayalam-pclx1Iefihbeg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325082014/https://www.sify.com/movies/yugapurushan-review-malayalam-pclx1Iefihbeg.html|url-status=dead|archive-date=25 March 2022|title=Yugapurushan|website=Sify.com|access-date=8 April 2022}}</ref> |- | rowspan="4" |2012 |''Nidra'' |Vishwan | |<ref>Sanjith Sidhardhan (13 February 2012). [https://web.archive.org/web/20131109162805/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-13/news-interviews/31054320_1_siddharth-bharathan-flick-movies "Jishnu returns for meaningful cinema"]. ''[[The Times of India]]''. Retrieved 11 November 2012.</ref> |- |''Ordinara'' |Jose Mash | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/jishnu-returns-after-the-break/articleshow/10218747.cms|title=Jishnu returns, after the break|website=timesofindia.indiatimes.com|date=3 October 2011|language=en}}</ref> |- |''Ustad Hotelo'' |Meharoof |Kamea aspekto |<ref>{{Cite web|title=Ustad Hotel&nbsp;–Super Opening|url=http://www.sify.com/movies/ustad-hotel-super-opening-news-malayalam-mhekURdcejcsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316121311/http://www.sify.com/movies/ustad-hotel-super-opening-news-malayalam-mhekURdcejcsi.html|archive-date=16 March 2016|access-date=2016-03-09|website=[[Sify]]}}</ref> |- |''Bankaj horoj 10 ĝis 4'' |Avinash Sekhar | |<ref name="Review 2">{{cite web|title=Movie Review: Banking Hours|url=http://www.sify.com/movies/banking-hours-10-4-review-malayalam-15009384.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327023253/http://www.sify.com/movies/banking-hours-10-4-review-malayalam-15009384.html|url-status=dead|archive-date=27 March 2013|author=Moviebuzz|website=[[Sify]]|date=6 October 2012|accessdate=7 October 2012}}</ref> |- | rowspan="3" |2013 |'' Ludantoj'' |Harikrishnan | |<ref>{{cite web|url=https://www.malayalachalachithram.com/listsongs.php?m=3633|title=Players|publisher=malayalachalachithram.com}}</ref> |- |''Annum Innum Ennum'' |Sridhar Kriŝno | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rajesh-nairs-new-film-is-for-all-generations/articleshow/13409640.cms?from=mdr|title=Rajesh Nair's new film is for all generations|website=timesofindia.indiatimes.com|date=9 June 2012|language=en}}</ref> |- |''Rebecca Uthup Kizhakkemala'' |Kuruvila Kattingal | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/director-sundar-das-hosts-the-muhurth-of-upcoming-film-rebecca-uthup-in-kochi/articleshow/17019251.cms|title=Director Sundar Das hosts the muhurth of upcoming film 'Rebecca Uthup' in Kochi|website=timesofindia.indiatimes.com|date=10 January 2014|language=en}}</ref> |- |2015 |''Kallappadam'' |Arun |Tamila debuto | |<ref name="indiatimes">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Kallappadam/movie-review/46646386.cms|publisher=timesofindia.indiatimes.com|title=Kallappadam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India|newspaper=The Times of India |access-date=10 November 2016}}</ref> |- |2016 |''Traffic'' |Hemaan |Hindia debuto |Postmorta filmo |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/jishnus-last-movie-hits-theatres/articleshow/52165352.cms|title=Jishnu's last movie hits theatres|website=timesofindia.indiatimes.com|date=7 May 2016|language=en}}</ref> |- |} ===Mallongaj filmoj=== {| class="wikitable" !Jaro !Titolo !Lingvo !Notoj !Ref. |- |2017 |''Karmaj Ludoj'' |Hindia |Ĉefrolo |<ref>{{cite web |date=11 December 2017 |title=Karma Games is my tribute to Jishnu: Aadarsh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/karma-games-is-my-tribute-to-jishnu-aadarsh/articleshow/62025622.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} ==Laŭdoj== {| class="wikitable" !Jaro !kategorio !Filmo !Rezulto |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Asianet Film Awards'' |- |2002 |Plej Popularaj Aktoroj |''Nammal'' |{{Gajnis}} |- |2002 |Junulara Ikono de la Jaro |''Nammal'' |{{Gajnis}} |- |2003 |Plej bona Aktoro |''Maldika'' |{{Nomumita}} |- |2006 |Honorante la Specialan Ĵurian Premion |''Nerariyan Cbi'' |{{Gajnis}} |- |2006 |Plej bona Karaktera Aktoro |''Nerariyan Cbi'' |{{Gajnis}} |- |2007 |Speciala Ĵuria Premio por Agado |''Chakkara Muthu'' |{{Nomumita}} |- |2013 |Plej bona Flankaktoro |''Ordinara'' |{{Gajnis}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Kerala Film Critics Association Awards'' |- |2002 |Plej bona Aktoro |''Nammal'' |{{Gajnis}} |- |2007 |Speciala Ĵuria Premio por Agado |''Chakkara Muthu'' |{{Gajnis}} |- |2012 |Dua Plej bona Aktoro |''Bankaj horoj 10 ĝis 4'' |{{Gajnis}} |- |2014 |Plej bona Aktoro |''Annum Innum Ennum'' |{{Gajnis}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Filmfare Awards Suda'' |- |2003 |Plej bona aktoro - la malajala |''Nammal'' |{{Gajnis}} |- |2006 |Plej bona Flankaktoro |''Nerariyan Cbi'' |{{Gajnis}} |- |2013 |Plej bona Flankaktoro |''Nidra'' |{{Nomumita}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Premio SIIMA'' |- |2012 |Plej bona Flankaktoro - la malajala |''Nidra'' |{{Gajnis}} |- |2015 |Plej bona Vira Debuto - Tamila |''Kallappadam'' |{{Nomumita}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Vanitha Film Award'' |- |2013 |Plej bona Flankaktoro |''Nidra'' |{{Gajnis}} |- |2014 |Speciala Spektaklo (Viroj) |''Annum Innum Ennum'' |{{Gajnis}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Mathrubhumi Film Award'' |- |2003 |Plej bona Vira Debuto |''Nammal'' |{{Gajnis}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |''Zee Cine Awards'' |- |2017 |Plej bona Aktoro en Flanka Rolo - Vira |''Trafiko'' |{{Nomumita}} |} ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Eksteraj ligiloj== * {{IMDb name|id=1517703}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barataj aktoroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2016]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1979]] 7g7hz95bg6rcidx0br3qcg10ddiadja 0 848540 9491357 8562523 2026-10-10T23:31:04Z Aidas 3488 ampleksigo 9491357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en<br />Schöneiche bei Berlin | dosiero = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo en Schöneiche bei Berlin | loko = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Rüdersdorf bei Berlin]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|28|08|1910}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|14.1|km}} | linioj = 1 | veturiloj = | stacioj = 20 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin''' ({{lang-de|Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la neurbaj komunumoj [[Schöneiche bei Berlin]] kaj [[Rüdersdorf bei Berlin]], [[Germanio]]. [[Dosiero:Berlin Tram 88 netzplan.png|centra|450ra|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Schöneiche bei Berlin]] * [[Rüdersdorf bei Berlin]] * [[Tramtransporto en Berlino]] * [[S-Bahn de Berlino]] * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|http://www.srs-tram.de/}} (SRS) ({{de}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/mol/wolt-schoen-rued.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermeto|transporto}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Schoeneiche bei Berlin]] tw4s6lsa11co5664qyb2399m2x2zz8z 9491359 9491357 2026-10-10T23:34:48Z Aidas 3488 9491359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en<br />Schöneiche bei Berlin | dosiero = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo en Schöneiche bei Berlin | loko = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Rüdersdorf bei Berlin]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|28|08|1910}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|14.1|km}} | linioj = 1 | veturiloj = | stacioj = 20 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin''' ({{lang-de|Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la neurbaj komunumoj [[Schöneiche bei Berlin]] kaj [[Rüdersdorf bei Berlin]], [[Germanio]]. lLa reto konsistas el unu linio de entute 14,1 kilometroj, kaj ampleksas 20 staciojn. [[Dosiero:Berlin Tram 88 netzplan.png|centra|450ra|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Schöneiche bei Berlin]] * [[Rüdersdorf bei Berlin]] * [[Tramtransporto en Berlino]] * [[S-Bahn de Berlino]] * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|http://www.srs-tram.de/}} (SRS) ({{de}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/mol/wolt-schoen-rued.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermeto|transporto}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Schoeneiche bei Berlin]] h1xktevngg01gdrxl4mmv7i57abjtn9 9491361 9491359 2026-10-10T23:37:03Z Aidas 3488 9491361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en<br />Schöneiche bei Berlin | dosiero = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo en Schöneiche bei Berlin | loko = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Rüdersdorf bei Berlin]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|28|08|1910}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|14.1|km}} | linioj = 1 | veturiloj = | stacioj = 20 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin''' ({{lang-de|Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la neurbaj komunumoj [[Schöneiche bei Berlin]] kaj [[Rüdersdorf bei Berlin]], [[Germanio]]. La reto konsistas el unu linio de entute 14,1 kilometroj, kaj ampleksas 20 staciojn. La du plej okcidentaj situas en la teritorio de la urbo [[Berlino]], kaj la aliaj 18 en [[Brandenburgio]]. [[Dosiero:Berlin Tram 88 netzplan.png|centra|450ra|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Schöneiche bei Berlin]] * [[Rüdersdorf bei Berlin]] * [[Tramtransporto en Berlino]] * [[S-Bahn de Berlino]] * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|http://www.srs-tram.de/}} (SRS) ({{de}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/mol/wolt-schoen-rued.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermeto|transporto}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Schoeneiche bei Berlin]] cyd3bxxd68pdqn4d374yin6rzgwhl4h 9491362 9491361 2026-10-10T23:39:51Z Aidas 3488 9491362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en<br />Schöneiche bei Berlin | dosiero = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo en Schöneiche bei Berlin | loko = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Rüdersdorf bei Berlin]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|28|08|1910}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|14.1|km}} | linioj = 1 | veturiloj = | stacioj = 20 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin''' ({{lang-de|Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la neurbaj komunumoj [[Schöneiche bei Berlin]] kaj [[Rüdersdorf bei Berlin]], [[Germanio]]. La reto konsistas el unu linio de entute 14,1 kilometroj, kaj ampleksas 20 staciojn. La du plej okcidentaj situas en la teritorio de la [[urboŝtato]] kaj [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Berlino]], kaj la aliaj 18 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. [[Dosiero:Berlin Tram 88 netzplan.png|centra|450ra|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Schöneiche bei Berlin]] * [[Rüdersdorf bei Berlin]] * [[Tramtransporto en Berlino]] * [[S-Bahn de Berlino]] * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|http://www.srs-tram.de/}} (SRS) ({{de}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/mol/wolt-schoen-rued.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|transporto}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Schoeneiche bei Berlin]] kfmm4tr20konpreejfdqxg39q1riz0q 9491364 9491362 2026-10-10T23:40:47Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9491364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en<br />Schöneiche bei Berlin | dosiero = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo en Schöneiche bei Berlin | loko = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Rüdersdorf bei Berlin]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|28|08|1910}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|14.1|km}} | linioj = 1 | veturiloj = | stacioj = 20 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Schöneiche bei Berlin''' ({{lang-de|Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}) estas la [[Tramo|tramreto]] de la neurbaj komunumoj [[Schöneiche bei Berlin]] kaj [[Rüdersdorf bei Berlin]], [[Germanio]]. La reto konsistas el unu linio de entute 14,1 kilometroj, kaj ampleksas 20 staciojn. La du plej okcidentaj situas en la teritorio de la [[urboŝtato]] kaj [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Berlino]], kaj la aliaj 18 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. [[Dosiero:Berlin Tram 88 netzplan.png|centra|450ra|eta|Mapo]] {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Schöneiche bei Berlin]] * [[Rüdersdorf bei Berlin]] * [[Tramtransporto en Berlino]] * [[S-Bahn de Berlino]] * [[Tramtransporto en Woltersdorf]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|http://www.srs-tram.de/}} (SRS) ({{de}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/mol/wolt-schoen-rued.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|tramtransporto}} [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Schoeneiche bei Berlin]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Schoeneiche bei Berlin]] 213vz93a7781dcx8enamp502aaft8mm 0 867448 9491450 9087742 2026-10-11T08:03:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=EG-KN}} '''Kenao,''' laŭ egipta {{lang-ar|'''قنا'''}}, {{lang-cop|'''ⲕⲱⲛⲏ'''}} estas la ĉefurbo de la [[Provinco Kina]] en [[Alta Egiptio]], en [[Egiptio]]. [[Dosiero:2013مبني محافظة قنا.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Administra domo en Kenao}}]] == Etimologio == La origina malnova greka [[loknomo]] ''Καινή'' signifas "nova (urbo)", laŭ la posta araba "tre ruĝa" (fekunda tero). == Demografio == En Kenao loĝis {{nombro|252883}} homoj en 2021. == Geografio == Kenao troviĝas en [[valo]] laŭ la dekstra (orienta) bordo de [[Nilo]] 80 metrojn super la [[marnivelo]]. La historia urbo Dandara situas ĉe la kontraŭa, dekstra bordo de Nilo. [[Luksoro]] troviĝas 55, [[Saŭhaĝo]] 113, [[Hurghada]] 160, [[El Baljana]] 204, [[Asuano]] 234, ĉefurbo [[Kairo]] 454, [[Ismailio]] 493 [[kilometro]]jn (aere) [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == Kenao estis grava loko ekde la antikvaj tempoj, ĉar grava karavanvojo al la [[Ruĝa Maro]] kondukis proksime, krome oni minadis proksime [[ŝtono]]jn kaj [[oro]]jn. Baldaŭ la islamo lasis konsiderindan heredaĵon. == Ekonomio == Kenao estas industria kaj komerca centro. La urbego famas pri ceramikaĵoj kaj [[elektroniko|elektronikaĵoj]].<ref>[https://garbnews.net/news/s/208469]AlAgha Elektronika Kompanio</ref> [[Al-Agha Group]],<ref>[https://shufunews.com/alagha-group-company/]Modifita laŭ retejo-informo</ref> estis establita en 2013.<ref>[https://extranewss.com/47241] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240913004143/https://extranewss.com/47241 |date=2024-09-13 }}Al-Agha Group</ref> == Religio == En Kenao vivas [[islamanoj]] (65%) kaj koptaj kristanoj (35%). == Edukado == En Kenao [[kampuso]] funkcias. == Klimato == Kenao situas en [[arida klimato]] (BWh) laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]]. Neniam pluvas. La averaĝa jara [[temperaturo]] estas {{GdC|24}} kaj varias inter {{GdC|15-32}}. == Trafiko == Kenao havas trairan fervojan linion laŭ la Nilo, same ĉefvojon. Estas fervojaj branĉoj tra la Nilo kun aparta ponto, krome mallonga branĉo orienten. Voja ponto helpas la trafikon, krome signifa vojo kondukas al haveno Safaga, samtempe al la la Ruĝa Maro. La plej proksima [[flughaveno]] funkcias apud Luksoro. [[Dosiero:محطة سكة حديد نجع حمادي - panoramio.jpg|eta|{{centre|Stacidomo}}]] == Vidindaĵoj == * [[preĝejo]]j, plejparte [[moskeo]]j * antikvaj ruinaĵoj trans la Nilo == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}} == Fontoj == * WikiTrans {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Kenao |pozicio =left |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:Qena mosque.jpg|<center>Moskeo |Dosiero:كلية الهندسة بقنا.jpg|<center>Fakultato |Dosiero:Qena canal.jpg|<center>Domoj laŭ kanalo }} [[Kategorio:Urboj de Egiptio]] 7upxq5x7s0pdr239epzl6ix5aifgky6 0 868322 9491363 8712659 2026-10-10T23:40:28Z Lojwe 158154 9491363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT-08|situo sur mapo2=Portugalio|zomo=9 |sen banderolo= jes |bildo=Alcoutim (Portugal) (22743253823) (cropped).jpg}} '''Alcoutim''' estas urbo en [[Portugalio]] apartenanta al la [[Distrikto Faro]], regiono [[Algarve]], kun ĉirkaŭ 2512 loĝantoj (2021). Ĝi estas sidejo de la Municipo Alcoutim kun 575,36 km² de areo kaj 2521 loĝantoj (censo de 2021), kaj estas subdividita en kvar ''freguesias''. La municipo limas norde kun [[Mértola]], oriente kun Hispanio ([[El Granado]], [[Sanlúcar de Guadiana]] kaj [[San Silvestre de Guzmán]]), sudoriente kun [[Castro Marim]], sudokcidente kun [[Tavira]] kaj okcidente kun [[Loulé]] kaj [[Almodôvar]]. Ĝi estas ankaŭ unu el nur tri municipoj en la distrikto kiuj ne havas aliron al la maro. Estas flosilo por pasaĝeroj por Sanlúcar de Guadiana, HIspanio, sed ĝi ne povas transporti vehiklojn. Laŭ ŝoseo la distanco inter ambaŭ loĝlokoj estas de 70 km. Laŭ Adalberto Alves, en sia ''Dicionário de Arabismos da Língua Portuguesa'', la deveno de la loknomo Alcoutim estas araba ''al-quṭamî'', «reĝa [[falko]]». ==Submunicipoj== [[Dosiero:Castelo de Alcoutim.jpg|eta|maldekstre|260px|Kastelo de Alcoutim.]] La municipoj dividiĝas en jenaj ''freguesias'': * Alcoutim e Pereiro * Giões * Martim Longo * Vaqueiros ==Historio== Pro sia strategia loko ĉe la dekstra bordo de la rivero Gvadiano kaj proksime de la marbordo, Alcoutim ricevis nombrajn historiajn popolojn el kiuj oni trovis restaĵojn, ĉefe de romianoj, nome la akvobaraĵo de Álamo kaj araboj (loknomo). Estante tute ĉe la rivero, kaj farante landlimon kun [[Hispanio]], Alcoutim estis dum jarcentoj militbazo ĉe nordorienta Algarve. Tiukadre oni konstruis kastelon. Dum la [[tertremo de 1755]] la mezepoka kerno de la urbo suferis damaĝojn. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Vila Romana do Montinho das Laranjeiras - Portugal (49349954578).jpg|eta|maldekstre|260px|Romia vilao Montinho das Laranjeiras.]] * Romia akvobaraĵo de Álamo * Muzeo ''Casa do Ferreiro'' (forĝisto) * Malnova kastelo de Alcoutim * Kastelo Relíquias * Ĥalkolitiko setlejo de Cerro do Castelo * Fortikaĵo de Alcoutim aŭ Kastelo de Alcoutim * Menhiroj de Lavajo * Muzeo de la Rivero * Muzeo ''Vidas do Campo'' * Muzeo Dro. João Dias * Minejo de Cova dos Mouros * Funebrejoj Eira dos Palheiros kaj Cerro do Malhanito * Romia vilao Montinho das Laranjeiras * Kapelo de São Bento * Ermitejoj de ''Nossa Senhora da Conceição'' kaj de ''S. Domingos'' * Preĝejoj de ''Nossa Senhora da Oliveira'', de Martim Longo, de Giões kaj de Vaqueiros * Muelejoj kaj naturaj banejoj de Rio Vascão (Água Santa). == Bildaro == <gallery widths="170" heights="170" caption=""> Alcoutim - Fonte.jpg|Fontano Castelo de Alcoutim - Vista interior.jpg|Interno de la kastelo Giões.JPG|Giões Martim Longo.JPG|Martim Longo Ermida de Nossa Senhora da Conceição de Alcoutim.jpg|Ermitejo de ''Nossa Senhora da Conceição'' Alcoutim4.JPG|Alcoutim kontraŭ Sanlúcar de Guadiana Alcoutim (Portugal) (33118189181) (cropped).jpg|Alcoutim Alcoutim - Portugal (47485159741).jpg|Alcoutim Alcoutim, Portugal (33090282632).jpg|Alcoutim MenirLavajoI.JPG|Menhiroj de Lavajo Detail of the Igreja Matriz de Vaqueiros, Via Algarviana, Portugal (PPL1-Corrected) julesvernex2.jpg|Preĝejo de Vaqueiros </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urbetoj de Portugalio]] [[Kategorio:Distrikto Faro]] 1xamd6m5g1vm448fusgn2zw2dtdxris 0 870364 9491396 8731343 2026-10-11T04:14:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491396 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | statuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kapoj de diablo | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Čertovy hlavy''}} | kategorio = statuoj <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kapoj de diablo | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Certovy hlavy Zelizy.jpg | dosiero_priskribo = Kapoj de diablo <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mělník | municipo = Želízy | municipo_tipo = | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = Doksa montetaro | geologio = Grejso <!-- *** Situo *** --> | situo = Kapoj de diablo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 25 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 27 | long_s = 53 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1841–1846 | establita_tipo = Estiĝo | dato = | ĉefulo = Václav Levý | ĉefulo_tipo = Aŭtoro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Čertovy hlavy | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kapoj de diablo''' ({{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Čertovy hlavy''}}) estas preskaŭ 9 m altaj rokaj reliefoj de du gigantaj (diablaj) kapoj hakitaj en grejsajn blokojn en pina arbaro super municipo [[Želízy]] en [[distrikto Mělník]] en [[Ĉeĥio]]. Temas pri verko de skulptisto [[Václav Levý]], kiujn li hakis en la jaroj 1841–1846 (periodo de romantismo). El vidpunkto de dimensioj temas en la ĉeĥaj rilatoj pri la tute unika verko. Tio estas la dua plej granda verko de kapoj en la mondo, pli granda estas sole en [[Mount&nbsp;Rushmore]].<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = Pli grandajn kapojn ol la Diablaj el Želízy ili havas nur en Usono, sed tie tio estas prezidentoj | periodikum = Novinky.cz | odkaz na periodikum = Novinky.cz | eldoninto = Borgis | url = https://www.novinky.cz/vase-zpravy/clanek/vetsi-hlavy-nez-zelizke-certovy-maji-jen-v-usa-tam-jsou-to-ale-prezidenti-40193244}}</ref> La reliefoj estas nuntempe jam sufiĉe damaĝigitaj pro [[Erozio|veter-influoj]] kaj precipe pro homa maldisciplino konsistanta en grimpado sur ili. En la jaro 2011 la posedanto lasis la pinarbaron antaŭ la reliefoj hakigi kaj la kapoj tial estas videblaj eĉ de ŝoseo [[Ŝoseo I/9|I/9]].<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = Obří Čertovy hlavy jsou vidět znovu po sto letech | periodikum = Radio Prague International | odkaz na periodikum = Český rozhlas Radio Prague International | eldoninto = Český rozhlas | odkaz na vydavatele = Český rozhlas | url = https://www.radio.cz/cz/rubrika/ceskenej/obri-certovy-hlavy-jsou-videt-znovu-po-sto-letech | alirdato = 2024-05-09 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111129070513/http://www.radio.cz/cz/rubrika/ceskenej/obri-certovy-hlavy-jsou-videt-znovu-po-sto-letech | arkivdato = 2011-11-29}}</ref> La kapoj de diablo estas libere alireblaj sur blua turisma marko {{turisma marko|blua}} de la municipa ofico en Želízy. La pado plu kondukas suden al kaverno [[Klácelka]] kun reliefoj de hakitaj signifaj personecoj kaj herooj de la ĉeĥa historio. Proksimume 2,5 km sur la turisma marko nordoriente de Želízy ankaŭ troviĝas rokreliefoj de Harfenice kaj Had el la jaroj 1840–1845. ==Pluaj fotoj== <gallery> Certovy hlavy vyhled.jpg|Belvido el pinto de Kapoj de diablo Želízy - Harfenice (1).jpg|Rokreliefo Harfenice 277 21 Želízy, Czech Republic - panoramio (1).jpg|Harfenice, kaverno U&nbsp;ještěra Želízy - Had (4).jpg|Rokreliefo Had </gallery> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Rokformacioj en Mezbohemia regiono]] [[Kategorio:Rokformacioj en Doksa montetaro]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Mělník]] [[Kategorio:Naturparko Rymáň]] [[Kategorio:Želízy]] [[Kategorio:Objektoj nomitaj laŭ diabloj]] ksgnpzuiwk43t1gqyr0pyji9wrr4m1q 0 871411 9491133 9234856 2026-10-10T12:34:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Joe CHIALO''' (naskiĝinta la {{Daton|18|7|1970}} en [[Bonn]]) estas [[germanio|germana]] muzikmanaĝero kaj [[konservativismo|konservativa politikisto]] de la [[kristandemokrata Unio de Germanio]] (CDU). De la 27-a de aprilo 2023 li estas senatoro [[berlino|berlina]] pri kulturo kaj socia kuniĝo en la kabineto de urbestro [[Kai Wegner]]. == Vivo == Estante filo de [[tanzanio|tanzaniaj]] diplomatoj li naskiĝis en Bonn. Kiam li estis etinfano, la sepkapa familio transloĝiĝis al [[Daresalamo]]; la familio revenis al Germanio en 1979, kiam li estis naŭjara. Sed nur kelkajn monatojn pli malfrue la gepatroj devis ekdeĵori en [[Reĝlando Svedio]]. Por ebligi al la du plej aĝaj filoj bonan edukadon, ili estis sendataj al katolika gimnazio en [[Neunkirchen-Seelscheid]]. Tie Chialo trapasis la abiturientan ekzamenon.<ref>Jana Simon: ''Wer ist Joe Chialo?'' (=Zeitmagazin, 7), 8.2.2024, p. 31 ss.</ref> Unue li trejniĝis labori ĉe ilar-fara frezmaŝino.<ref>[https://www.joechialo.de/meine-story/ "Meine Story"]</ref> Poste li studis en [[Erlangen]] historion, politikon kaj ekonomiajn ŝtatsciencojn; anstataŭ finstudo li iĝis eksstudanto kaj dediĉis sin al muziko.<ref>Sarah Knauth: [https://www.news.de/promis/855938528/joe-chialo-privat-mit-frau-verheiratet-familie-hat-1-kind-herkunft-lebenslauf-partei-gruene-und-cdu-beruf-musik-manager-instagram/1/ "Joe Chialo privat: Familie und Musik – So lebt der CDU-Politiker"] - ĉe: news.de, 17.9.2021</ref><ref>Jan Heidtmann: [https://www.sueddeutsche.de/politik/berlin-kultursenator-wahlen-profil-1.5790906 "Türsteher, Sänger, Senator"] - ĉe: SZ, 10.3.2023</ref> En 1991 Chialo iĝis kantanta membro de la du jarojn antaŭe fondita [[nurenbergo|nurenberga]] bando ''Blue Manner Haze''. La du albumoj ''Another Confused Youth Production'' (1991) kaj ''Blue Manner Haze'' (1995) iel fiaskis; samjare la trupo neniiĝis.<ref>[https://www.rockhard.de/reviews/blue-manner-haze-blue-manner-haze "Blue Manner Haze"]</ref><ref>[https://www.spirit-of-metal.com/de/band/Blue_Manner_Haze "Blue Manner Haze. Spirit of Metal"]</ref> La spertoj tamen estis gravaj por konatiĝi kun kulturuloj. En 2009 Chialo fondis la markon ''Airforce1 Records'' kaj naŭ jarojn poste ''Afroforce1'' kiel ero de ''Universal Music''.<ref>Nokuthula Zwane: [https://sundayworld.co.za/shwashwi/celebrity-news/mi-casa-bags-international-record-deal/ "Mi Casa bags international record deal"] - ĉe: ''Shwashi'', 22.5.2020</ref> Celo estis la antaŭenigo de muziko afrika. Tiel ''Airforce1 Records''<ref>Knut Schlinger: [https://www.musikwoche.de/recorded-publishing/universal-music-und-joe-chialo-tanken-airforce1-records-auf-57385b7a52c4c25ffc15a315a08e697d "Universal Music und Joe Chialo tanken Airforce1 Records auf"] - ĉe: ''MusikWoche'', 9.1.2017</ref> gastigas artistojn kiel Santiano, la aktoron [[Matthias Schweighöfer]], [[The Kelly Family]], Ben Zucker, Sarah Zucker kaj la dancmuzik-[[diskĵokeo]]n Noel Holler.<ref>[https://www.discogs.com/de/label/780667-Airforce1-Records publikigoj de ''Airforce1 Records'']</ref> Okaze de la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2019]] Joe Chialo apartenis al la germana ĵurio.<ref>[https://www.eurovision.de/news/Das-ist-die-deutsche-ESC-Jury-2019,jury424.html "ESC-Jury mit Schulte, Louisan und Santos"]</ref> Lia en 2022 aperinta membiografio ''Der Kampf geht weiter'' titoliĝas laŭ la lastaj vortoj kiujn la patro de Chialo diris en la sola restanta telefona alvoko.<ref>Jan Klüveler: [https://www.welt.de/kultur/plus243589751/Kultursenator-Joe-Chialo-Berlin-ist-kein-Luftkurort.html "Berlin ist kein Luftkurort"] - ĉe: ''Die Welt'', 25.4.2023</ref> Chialo estas edziĝinta havante filinon. Li estas [[katolika Eklezio|romkatolika]].<ref>[https://www.dw.com/de/politik-in-cool-joe-chialo-wird-berlins-kultursenator/a-65372883 "Politik in cool: Joe Chialo wird Berlins Kultursenator"] - ĉe: DW, 27.4.2023</ref> == Kariero politikista == Dum al 1990-aj jaroj estis Chialo membro de [[Alianco '90/La Verduloj|La Verduloj]] admirante [[Joschka Fischer]]. Li forlasis la partion pro la partopreno de [[Bundeswehr]] por [[NATO]] dum la [[Kosova Milito]].<ref>Georg Meck: [https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/musikmanager-joe-chialo-will-fuer-cdu-in-den-bundestag-17018342.html "Ich bin nicht der Quoten-Schwarze"] - ĉe: FAZ, 1.11.2020</ref> En 2016 li ekpartianis ĉe la kristandemokratoj kaj kandidatis en 2021 kiel rekta propositulo por la [[Bundestag]]-balotdistrikto en Berlin-Spandau/Charlottenburg Nord.<ref>Stefan Alberti: [https://taz.de/Der-erste-PoC-Kandidat-der-Berliner-CDU/!5782602/ "Der erste PoC-Kandidat der Berliner CDU"] - ĉe: TAZ, 18.7.2021</ref> Tutgermanlande li konatiĝis kiam [[Armin Laschet]], [[Federacia Kanceliero (Germanio)|kanceliera kandidato]] prezentis lin kiel membron de sia teamo respondecantan pri arto kaj kulturo.<ref>Tom Schneider: [https://www.tagesschau.de/inland/btw21/laschet-team-103.html "Team Laschet"] - ĉe: Tagesschau.de, 3.9.2021</ref> Finfine Chialo ne iĝis ano de [[Bundestag]]. En januaro 2022 Chialo estis elektita en la federacian partiestraron de CDU.<ref>Andreas Gandzior: [https://www.morgenpost.de/berlin/article234381239/Joe-Chialo-Aus-dem-Zukunftsteam-in-den-CDU-Bundesvorstand.html "Joe Chialo: Aus dem Zukunftsteam in den CDU-Bundesvorstand"] - ĉe:''Berliner Morgenpost'', 22.1.2022</ref> En la 27.4.2023 Chialo iĝis senatoro berlina. En januaro 2024 Chialo deklaris ke publika, financa helpo estonte nur estos donata post konfeso de malŝato de [[antisemitismo]] fare de la helppetantoj.<ref>[https://www.monopol-magazin.de/chialo-klausel-gegen-antisemitismus-bei-foerdergeldern-fuer-kultur "Chialo: Klausel gegen Antisemitismus bei Fördergeldern für Kultur"] - ĉe: ''Monopol'', 4.1.2024</ref> En la 12.9.2024 li estis atakita en Berlino fare de [[israelo|kontraŭisraelaj]] manifestaciantoj, kiam li volis ekparoli okaze de reinaŭguro de la ''Centro pri arto kaj urbanizado''.<ref>[https://www.rbb24.de/politik/beitrag/2024/09/berlin-kultursenator-joe-chialo-bedraengt-pro-palaestinensische-demonstranten.html "Kultursenator Joe Chialo von pro-palästinensischen Demonstranten bedrängt"] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: rbb.de, 13.9.2024</ref> == Verkoj == * ''Der Kampf geht weiter: Mein Leben zwischen zwei Welten (la lukto pludaŭras: mia vivo inter du mondoj)'', eldonejo Murmann, Hamburg 2022, ISBN 978-3-86774-744-8. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.joechialo.de/ hejmpaĝo] *[https://www.discogs.com/artist/1197234 Chialo ĉe Discogs.com] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Chialo, Joe}} [[Kategorio:Manaĝeroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1970]] [[kategorio:Tanzanianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio]] j7smrh801iaca50r77v8iuw9p3qycyk 0 883185 9491238 9049726 2026-10-10T16:23:23Z Tirolischleioans 254019 9491238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE|tersituo=Centra Coburg/Coburg|zomo=13}} '''Preĝejo Sankta Maŭrico''' (germane: ''Morizkirche'') estas la plej grava [[evangelia Eklezio en Germanio|protestantisma]] kirko en [[coburg|Koburgo]], Germanujo. Ĝia nomo estas omaĝe al la sanktulo [[Maŭrico]]. Ĝia posedanto estas la urbo mem. ==Historio== La orienta [[ĥorejo]] finiĝis en 1330; sed jam en la 12-a jarcento troviĝis antaŭula ejo samgrunde, ĉirkaŭite de tombejo kaj prepostejoj. Ĝis 1525 la kirko estas konventa (de la [[benediktanoj]]). La hodiaŭaj turoj (ĉe la okcidenta portalo) estis novkonstruita en la 15-a jarcento kaj barokiĝo de la interno okazis en la 18-a jarcento. [[Reformacio]] estis Koburge enkondukita en 1518 danke al predikisto [[Balthasar Düring]]; predikadis ankaŭ [[Marteno Lutero]] kiam li gastis en 1530 sur la [[citadelo de Koburgo]]. ==Meblaro== Skulptisto [[Nikolaus Bergner]] el [[Pößneck]] kreis en la altarejo en 1598 belegan alabastran epitafon por duko [[johano Frederiko la 2-a (Saksio)|Johano Frederiko la 2-a]]. Malsupre de ĝi estas la tomboj de anoj de la duka dinastio. Schuke-orgeno ĝuis restaŭradon en 1989; ĝia [[orgenfasado|fasado]] estas historia, datumanta el la 1740-a jaro. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://www.coburgmarketing.de/poi/stadtkirche-st-moriz turismaj informoj fare de la municipo] [[kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Koburgo]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maŭrico|Koburgo]] [[kategorio:Konstruaĵoj en Coburg]] rf1uti524rqiiyh2d1flkkge4tdiqq1 0 888066 9491294 9467354 2026-10-10T20:29:25Z Szbizsz 125666 Ĝisdatigo de biografiaj informoj, literaturaj kaj fotografiaj agadoj; aldono de referencoj kaj konservado de ekzistantaj kategorioj. 9491294 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John (Johano) Huang.jpg|senkadra|dekstra|alternative=John Huang|John Huang]] '''John Huang''' (naskiĝis en 1964 en Ĉinio) estas ĉindevena kanada esperantisto, entreprenisto, redaktoro, eldonisto kaj fotisto. Li estas prezidanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF) kaj aktivas en la Esperanta literatura kaj fotografia movadoj.<ref>[https://www.ikef.info/membroj IKEF: Membraro kaj estraro, 2026–2029.]</ref> == Vivo kaj profesia agado == John Huang studis fizikon en ĉina universitato kaj diplomiĝis en 1985. Poste li laboris kiel preleganto en esplorcentro de la sama universitato dum ok jaroj kaj publikigis plurajn librojn, interalie pri edukado en Kanado. En 1993 li komencis okupiĝi pri internacia komerco. Poste li fondis la kompanion Bela Ajlo (Pretty Garlic). Liaj komercaj spertoj estis pritraktitaj en ''The Wall Street Journal'' kaj uzataj kiel kazostudoj en universitata instruado pri internacia komerco en Usono. En 2006 li elmigris kun sia familio al Kanado, kie li daŭrigis sian internacian komercan agadon.<ref>[https://www.literaturavivo.com/ Literatura Vivo, biografiaj informoj pri John Huang.]</ref> == Agado en la Esperanto-movado == Li eklernis Esperanton en 1983 kaj de tiam partoprenas en la Esperanto-movado. Li estas estrarano de [[Kanada Esperanto-Asocio]] (KEA)<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/12/Lumo_2025-3-4.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 3–4: estraro de KEA por 2026–2027.]</ref> kaj sekretario de Esperanto Toronto.<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/05/Lumo_2025-1.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 1: John Huang, sekretario de Esperanto-Toronto.]</ref> Li estas ankaŭ membro de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA). En 2026 li estis elektita prezidanto de [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]] (IKEF).<ref>[https://www.ikef.info/membroj IKEF: oficiala listo de la estraro por 2026–2029.]</ref> Li estas ankaŭ prezidanto de Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF).<ref>[https://www.ilef.info/ Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF), oficiala retejo, sekcio «Pri ILEF».]</ref> Li partoprenas en la organizado kaj gvidado de la ĉiusemajnaj dimanĉaj retkunvenoj de IKEF, kiuj kunigas esperantistojn el diversaj landoj por prelegoj kaj diskutoj. == Fotografio kaj Universalaj Kongresoj == Huang dokumentas Esperanto-aranĝojn per fotografio. Li estis oficiala fotisto de kvin sinsekvaj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]]: * 2022 – Montrealo, Kanado; * 2023 – Torino, Italio; * 2024 – Aruŝo, Tanzanio; * 2025 – Brno, Ĉeĥio;<ref>[https://sezonoj.ru/2025/10/ondo-150/ ''La Ondo de Esperanto'', oktobro 2025: fotoj de John Huang pri la 110-a Universala Kongreso en Brno.]</ref> * 2026 – Graz, Aŭstrio.<ref>[https://pola-retradio.org/2026/09/e_elsendo-el-la-10-09-2026/ Pola Retradio en Esperanto, 10 septembro 2026: John Huang, kongresa fotisto de la 111-a UK en Graz.]</ref> Liaj fotoj aperis en Esperantaj periodaĵoj, interalie en ''La Ondo de Esperanto''. == Literatura kaj eldona agado == Ekde infanaĝo li interesiĝas pri literaturo, precipe pri la klasika ĉina poezio. Li tradukis ĉinajn poemojn en Esperanton kaj la anglan lingvon, kaj ankaŭ verkis proprajn poemojn, el kiuj kelkaj aperis en la revuo ''Beletra Edeno''. Li kunlaboris kun profesoro Vejdo pri la revuoj ''Penseo'' kaj ''Beletra Edeno'', interalie pri kolektado kaj redaktado de kontribuaĵoj, preparado de ilustraĵoj kaj lingva korektado. Li ankaŭ kontribuis per ilustraĵoj al la fruaj numeroj de ''Beletra Edeno'', kies aperado komenciĝis en 2024.<ref>[https://www.esplerno.cn/elibro/Beletra%20Edeno_009.pdf ''Beletra Edeno'', n-ro 9, oktobro 2024, pp. 1–2.]</ref> En 2022 Kanada Esperanto-Asocio eldonis lian unuan Esperantan libron, ''Georgo Eklernas Esperanton''. Dum la jaroj 2023–2025 li organizis internacian voĉlegadon de ''La Libro de Poezio'' (''Ŝi Jing'') kaj kunlaboris pri serio de filmetoj bazitaj sur la verko. Li estas ĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.ikef.info/la-merkato La Merkato]'' kaj kunĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.literaturavivo.com/ Literatura Vivo]''.<ref>[https://sezonoj.ru/2025/06/literatura-vivo/ ''La Ondo de Esperanto'', 24 junio 2025: «Literatura Vivo: Nova revuo en Esperanto».]</ref> Li ankaŭ fondis ''Literatura Vivo Eldonejon''. == Honorigoj == En 2025, dum la 110-a Universala Kongreso de Esperanto en Brno, Ĉeĥio, John Huang estis unu el la ses ricevintoj de la ''Diplomo pri Elstara Agado'', aljuĝita de la Estraro de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) pro kontribuoj al la Esperanto-movado.<ref>[https://uea.org/gk/1246a1 Universala Esperanto-Asocio: Gazetara Komuniko n-ro 1246, 3 aŭgusto 2025, pri la diplomoj aljuĝitaj en Brno.]</ref><ref>[https://sezonoj.ru/2025/08/gk-289/ ''La Ondo de Esperanto'', 4 aŭgusto 2025: «Sep diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj en Brno».]</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Ĉinaj esperantistoj]] [[Kategorio:Fizikistoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] hmst9wn5b1hztd3idpym0cw3qutkwbn 9491302 9491294 2026-10-10T20:49:33Z Szbizsz 125666 Anstataŭigo de la portreta foto per nova memportreto el 2026. 9491302 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John Huang portrait 2026.jpg|eta|dekstra|alternative=Portreto de John Huang|John Huang, 2026]] '''John Huang''' (naskiĝis en 1964 en Ĉinio) estas ĉindevena kanada esperantisto, entreprenisto, redaktoro, eldonisto kaj fotisto. Li estas prezidanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF) kaj aktivas en la Esperanta literatura kaj fotografia movadoj.<ref>[https://www.ikef.info/membroj IKEF: Membraro kaj estraro, 2026–2029.]</ref> == Vivo kaj profesia agado == John Huang studis fizikon en ĉina universitato kaj diplomiĝis en 1985. Poste li laboris kiel preleganto en esplorcentro de la sama universitato dum ok jaroj kaj publikigis plurajn librojn, interalie pri edukado en Kanado. En 1993 li komencis okupiĝi pri internacia komerco. Poste li fondis la kompanion Bela Ajlo (Pretty Garlic). Liaj komercaj spertoj estis pritraktitaj en ''The Wall Street Journal'' kaj uzataj kiel kazostudoj en universitata instruado pri internacia komerco en Usono. En 2006 li elmigris kun sia familio al Kanado, kie li daŭrigis sian internacian komercan agadon.<ref>[https://www.literaturavivo.com/ Literatura Vivo, biografiaj informoj pri John Huang.]</ref> == Agado en la Esperanto-movado == Li eklernis Esperanton en 1983 kaj de tiam partoprenas en la Esperanto-movado. Li estas estrarano de [[Kanada Esperanto-Asocio]] (KEA)<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/12/Lumo_2025-3-4.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 3–4: estraro de KEA por 2026–2027.]</ref> kaj sekretario de Esperanto Toronto.<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/05/Lumo_2025-1.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 1: John Huang, sekretario de Esperanto-Toronto.]</ref> Li estas ankaŭ membro de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA). En 2026 li estis elektita prezidanto de [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]] (IKEF).<ref>[https://www.ikef.info/membroj IKEF: oficiala listo de la estraro por 2026–2029.]</ref> Li estas ankaŭ prezidanto de Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF).<ref>[https://www.ilef.info/ Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF), oficiala retejo, sekcio «Pri ILEF».]</ref> Li partoprenas en la organizado kaj gvidado de la ĉiusemajnaj dimanĉaj retkunvenoj de IKEF, kiuj kunigas esperantistojn el diversaj landoj por prelegoj kaj diskutoj. == Fotografio kaj Universalaj Kongresoj == Huang dokumentas Esperanto-aranĝojn per fotografio. Li estis oficiala fotisto de kvin sinsekvaj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]]: * 2022 – Montrealo, Kanado; * 2023 – Torino, Italio; * 2024 – Aruŝo, Tanzanio; * 2025 – Brno, Ĉeĥio;<ref>[https://sezonoj.ru/2025/10/ondo-150/ ''La Ondo de Esperanto'', oktobro 2025: fotoj de John Huang pri la 110-a Universala Kongreso en Brno.]</ref> * 2026 – Graz, Aŭstrio.<ref>[https://pola-retradio.org/2026/09/e_elsendo-el-la-10-09-2026/ Pola Retradio en Esperanto, 10 septembro 2026: John Huang, kongresa fotisto de la 111-a UK en Graz.]</ref> Liaj fotoj aperis en Esperantaj periodaĵoj, interalie en ''La Ondo de Esperanto''. == Literatura kaj eldona agado == Ekde infanaĝo li interesiĝas pri literaturo, precipe pri la klasika ĉina poezio. Li tradukis ĉinajn poemojn en Esperanton kaj la anglan lingvon, kaj ankaŭ verkis proprajn poemojn, el kiuj kelkaj aperis en la revuo ''Beletra Edeno''. Li kunlaboris kun profesoro Vejdo pri la revuoj ''Penseo'' kaj ''Beletra Edeno'', interalie pri kolektado kaj redaktado de kontribuaĵoj, preparado de ilustraĵoj kaj lingva korektado. Li ankaŭ kontribuis per ilustraĵoj al la fruaj numeroj de ''Beletra Edeno'', kies aperado komenciĝis en 2024.<ref>[https://www.esplerno.cn/elibro/Beletra%20Edeno_009.pdf ''Beletra Edeno'', n-ro 9, oktobro 2024, pp. 1–2.]</ref> En 2022 Kanada Esperanto-Asocio eldonis lian unuan Esperantan libron, ''Georgo Eklernas Esperanton''. Dum la jaroj 2023–2025 li organizis internacian voĉlegadon de ''La Libro de Poezio'' (''Ŝi Jing'') kaj kunlaboris pri serio de filmetoj bazitaj sur la verko. Li estas ĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.ikef.info/la-merkato La Merkato]'' kaj kunĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.literaturavivo.com/ Literatura Vivo]''.<ref>[https://sezonoj.ru/2025/06/literatura-vivo/ ''La Ondo de Esperanto'', 24 junio 2025: «Literatura Vivo: Nova revuo en Esperanto».]</ref> Li ankaŭ fondis ''Literatura Vivo Eldonejon''. == Honorigoj == En 2025, dum la 110-a Universala Kongreso de Esperanto en Brno, Ĉeĥio, John Huang estis unu el la ses ricevintoj de la ''Diplomo pri Elstara Agado'', aljuĝita de la Estraro de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) pro kontribuoj al la Esperanto-movado.<ref>[https://uea.org/gk/1246a1 Universala Esperanto-Asocio: Gazetara Komuniko n-ro 1246, 3 aŭgusto 2025, pri la diplomoj aljuĝitaj en Brno.]</ref><ref>[https://sezonoj.ru/2025/08/gk-289/ ''La Ondo de Esperanto'', 4 aŭgusto 2025: «Sep diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj en Brno».]</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Ĉinaj esperantistoj]] [[Kategorio:Fizikistoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] sf07pl1xhg3pimb3t9grxwwz2expktn 0 888926 9491140 9446996 2026-10-10T13:37:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;color:white;font-size:1.4em;"><b>Johannes Sambucus<br>(1531-1584)</b></span> |dosiero =Portret_van_Johannes_Sambucus_Ioannes_Sambvcvs_(titel_op_object)_Portretten_van_beroemde_Europese_geleerden_(serietitel)_Virorum_doctorum_de_Disciplinis_benemerentium_effigies_(serietitel),_RP-P-1910-70.jpg |priskribo =Portreto de la humanisto kaj historiisto Johannes Sambucus, [[1572]]. |dato de naskiĝo =[[25-an de julio]] [[1531]] |loko de naskiĝo =[[Trnava|Tirnao]], [[Hungario]], hodiaŭ apartenanta al [[Slovakio]] |dato de morto =[[13-an de junio]] [[1584]] |loko de morto =[[Vieno]], [[Aŭstrio]] | alma_mater =[[Universitato de Vieno]]<br/>[[Universitato de Wittenberg]]<br/>[[Universitato de Ingolstadt]]<ref>[https://www.summagallicana.it/lessico/s/Sambucus_Ioannes.htm Summa Gallicana]</ref><br/>[[Universitato de Strasburgo]]<br/>[[Universitato de Parizo]]<br/>[[Universitato de Padovo]]<br/>[[Universitato de Lepsiko]]<br/>[[Universitato de Bolonjo]] }} <span style="font-size:1.2em;">'''Johano Sambuko'''</span> aŭ <span style="font-size:1.2em;">'''János Zsámboky'''</span> estis hungara humanisto, helenisto, filologo kaj historiisto kaj privata kuracisto de la Imperiestro [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]], kiu publikigis sennombrajn gravajn verkojn. Liaj mapoj de Hungario, Transilvanio kaj Ilirio estis uzitaj de [[Abraham Ortelius]] kaj lia libro pri emblemoj en kvin eldonoj estis tradukitaj en la francan kaj la nederlandan. Sambucus ankaŭ estis poeto kaj fervora kolektanto, amasigante grandan nombron da moneroj kaj artaĵoj dum sia vivdaŭro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://crouchrarebooks.com/product/print/janos-zsamboky/ |titolo=Crouch Rare Books |alirdato=2024-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250209140605/https://crouchrarebooks.com/product/print/janos-zsamboky/ |arkivdato=2025-02-09 }}</ref> Li ankaŭ aktivis kiel bibliotekisto de la Viena Kortego, notinda figuro de la hungara humanismo, kolektanto de [[kodekso]]j latinaj kaj grekaj en rilato kun la itala medio (li estis amiko de [[Fulvio Orsini]], [[Piero Vettori]] (1499-1585) kaj aliaj beletristoj) ==Biografio== [[Dosiero:Sambucus_Map_of_Hungary_1578.jpeg|eta|maldekstre|400px|<center>Mapo de Hungario fare de Johannes Sambucus, [[1578]].</center>]] Johannes Sambucus naskita en junio aŭ julio 1531 en Tyrnau (Trnava, Nagyszombat), hodiaŭ situanta en Respubliko Slovakio , kaj mortinta la 13-an de junio 1584 en Vieno, estas kuracisto, filologo, humanisto, historiisto, poeto, kolektanto de hungaraj artaĵoj kaj mecenato. Ni trovas ankaŭ lian nomon literumitan: Johann Sambucus, Joannes Sambucus, Joannes Bochius, Ioes Sabucus, Sambuci, Zsámboki, Iehan Sambucus, Ján Sambucus, Jean Sambucus, Johannes Pannonicus Sambucus. Ekde 1542, li komencis studi filologion en [[Universitato de Vieno|Vieno]], poste en [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]], [[Universitato de Wittenberg|Wittenberg]], [[Universitato de Ingolstadt|Ingolstadt]], [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]] kaj [[Universitato de Parizo|Sorbono]]. Li studis antikvajn lingvojn, juron, historion kaj filozofion. Li estis precipe influita per la tekstoj de [[Platono]]. En 1551 li iĝis majstro de filozofio ĉe la Universitato de [[Sorbono]]. Ekde 1558 ĝis 1564 liaj vojaĝoj venigis lin al [[Venecio]], [[Padovo]], [[Ĝenovo]], [[Napolo]], [[Milano]], [[Gento (urbo)|Gento]] kaj [[Antverpeno]]. En la Universitato de Padovo, li komencis studi medicinon, akiris sian licencon en 1555 kaj establis sin kiel doktoro en Vieno, kiu tiam estis centro de scienca kaj kultura vivo en Hungario. Estis dum sia itala vojaĝo ke Sambucus malkovris ĝenron kiu furoris tiutempe, la libron pri emblemoj. Por tiu latina poeto enamiĝinta pri antikveco, tio estis la ideala formo por esprimi sian poezian kaj artan talenton. En 1564 aperis la unua eldono de lia [https://www.google.com.br/books/edition/Emblemata_cum_aliquot_nummis_antiqui_ope/zMc3ec1JX9YC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover "Emblemata"], tuj sekvita de kvin reeldonoj kiuj gajnis al li internacian reputacion kiel mastro de la ĝenro. Li estis la unua hungara verkisto, kies verkoj estas tradukitaj en la francan kaj la anglan. Per dekretoj el la 6-a de januaro 1565 kaj 24-a de aprilo 1566 li iĝis reĝa historiisto de la hungara kortego kun jarpago de 100 florenoj. En la 27-a de januaro 1567, li ricevis la titolon kiel kuracisto de la kortego aŭ "medicus aulicus titularis". en la 4-a de aŭgusto 1567 li edziĝis al Krisztina Egrer, filino de Kálmán Egrer, civitano de [[Trnava|Nagyszombat]]. Lia patro mortis en la 14-a de aŭgusto 1565. ==Verkaro== {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Epitome_rerum_Hungaricarum_velut_per_ind/xuxFcwauqHIC?hl=en&gbpv=1&dq=Epitome+rerum+Hungarorum&printsec=frontcover Epitome rerum Hungarorum], [[1489]], [[1579]] * [https://web.archive.org/web/20220630170435/https://corvina.hu/en/corvina/virtual-corvinas/codlat542-en/ Rerum Hungaricarum Decades], [[1497]] * Poetica ad Dionysium Lambinum, [[1539]] * Oratio quod oratores ante poetas a pueris cognoscendi sint, [[1551]] * Effigies Romanorum Principum, Johannes Huttichius, [[1551]] * [https://books.google.com.br/books?id=uKO1MXms3DQC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Epistolarum conscribendarum methodus], Bazelo, [[1552]] * Δεμεγοριαι ("Interparoladoj"), [[Johano Oporino]], [[1552]] * Poemata, ("Poemaro"), dediĉita al unu el siaj lernantoj György Bona, nevo de la ĉefepiskopo Miklós Oláh de Esztergom (1493-1568), kaj [[Miklós Istvánffy]] (1538-1615), [[1555]] * De Imitatione Ciceroniana, Parizo, [[1561]] * Ars Poetica Horatii, [[Horacio]], [[1562]]<ref>[https://orvostortenelem.tripod.com/zsambo.html Orvostörténeti Publikációk]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * C. Iulius Caesar sive Historiae imperatorum Caesarumque Romanorum, Hubertus Goltzius, Adolf Van Meetkercke, [[1563]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Emblemata_cum_aliquot_nummis_antiqui_ope/zMc3ec1JX9YC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover Emblemata, cum aliquot nummis antiqui operis], [[1564]] * Laertii Diogenis De vita et moribus philosophorum libri X, [[1566]] * Sententiae et regulae vitae ex Gregorii Nazanzeni scriptis collectae, [[Gregorio de Nazianco]], [[1568]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iani_Pannonii_Episcopi_Quinque_Eccles/fCLqAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover Iani Pannonii Episcopi Quinque-Eccles Illius Antiquis vatibus comparandi], [[1569]] * Icones veterum aliquot ac recentium Medicorum Philosophorumque, (Christophe Plantin - Antverpeno, [[1574]]) * Legatio Imp. Cæsaris Manvelis Comneni, [[1578]] * Corpus Iuris Hungarici, [[1581]] * C. Julii Caesaris quae exstant ex nupera viri docti accur. recognitione, [[1616]] {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== {{Div col|cols = 3}} * [[Libanio]] (314-393) * Gualtherus Burlaeus|Walter Burley (1275-1345) angla filozofo kaj komentisto pri Aristotelo * [[János Hunyadi]] (1405-1456) * [[János Vitéz]] (1408-1472) * Pietro Ranzano (1428-1492) itala episkopo, historiisto kaj humanisto * [[Janus Pannonius]] (1434-1472) * Jean Grolier de Servières (1489-1565) franca bibliofilo * Johannes Huttichius (1490-1544) germana humanisto kaj historiisto * [[Petrus Apianus]] (1495-1552) * [[Johannes Honterus]] (1498-1549) * [[Piero Vettori]] (1499-1585) itala verkisto, filologo kaj humanisto * [[Johano Aŭrato]] (1508-1588) * [[Hadriano Junio]] (1511-1575) * [[Paulus Manutius]] (1512-1574) itala humanisto * [[Adrianus Turnebus]] (1512-1565) * [[Petrus Ramus]] (1515-1572) * Francesco Robortello (1516-1567) * [[Christoffel Plantijn]] (1520-1589) * Dyonisius Lambinus (1520-1572) franca klasika erudiciulo * Lazarus von Schwendi (1522-1583) germana komandanto de la Armeo de la Romia Imperio * [[Charles de l'Écluse]] (1525-1609) * [[Charles de l'Écluse|Carolus Clusius]] (1525-1609) * Petrus Lotichius Secundus (1528-1560) itala erudiciulo kaj neolatina poeto * Adolphus Mekerchus (1528-1591) flandra diplomato kaj humanisto * [[Henri Estienne la Juna]] (1528-1598) * [[Theodor Zwinger]] (1533-1588) * Philippus Appianus (14.09.1531-15.11.1589) germana matematikisto<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/A_New_and_General_Biographical_Dictionar/PKkDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Philipp++Appian+mathematician&pg=PA420&printsec=frontcover A New and General Biographical Dictionary]</ref> * Henriko la 1-a de Mesmes (1532-1596) franca kavaliero de la Ordeno de la Reĝo, kanceliero de la Regno de Navaro kaj ambasadoro * Hugo Blotius (1534-1608) nederlanda erudiciulo kaj bibliotekisto * Jacques Grévin (1539-1570) franca dramverkisto {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de julio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1531]] [[Kategorio:Mortintoj 13-an de julio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1584]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Sambucus, Johannes}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj humanistoj]] [[Kategorio:Hungaraj helenistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filologoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] 1wa2y37mqhehe13b3i92l9zwuqpt7fq 0 891847 9491327 9323872 2026-10-10T21:42:19Z LilyKitty 25129 de malpruvebleco 9491327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''reproduktebleco''' de scienca [[eksperimento]] estas unu el la necesaj kondiĉoj, por ke observoj faritaj dum ĉi tiu eksperimento povu eniri la procezon de ĉiama plibonigo de scienca scio. Tiu ĉi kondiĉo baziĝas sur la principo, ke por esti certa, ke tio, kion oni malkovras kadre de [[scienca esplorado]], estas vera, oni devas almenaŭ kapabli ripeti la saman eksperimenton plurfoje, de malsamaj homoj, akirante la saman rezulton. Ĉi tio multe reduktas la riskon de [[biaso]] aŭ hazardaj efikoj distordante la rezultojn. Tio ankaŭ ebligas detekti aŭ eviti erarojn de juĝo, aŭ manipuladon flanke de sciencistoj aŭ datumproduktantoj. La kriterio de reproduktebleco estas unu el la kondiĉoj, laŭ kiuj la filozofo [[Karl Popper]] distingas la sciencan karakteron de iu esploro. Malsamaj niveloj de reproduktebleco estas cititaj en la literaturo<ref>Ulrich Dirnagl, « [https://www.embopress.org/doi/10.15252/embj.2018101117 Rethinking research reproducibility] », The EMBO Journal, vol. 38, no 2,‎ 15 janvier 2019 (ISSN 0261-4189 et 1460-2075, PMID 30518534, PMCID PMC6331711, DOI 10.15252/embj.2018101117 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.embopress.org%2Fdoi%2F10.15252%2Fembj.2018101117 arkivo])</ref>: * Reprodukteblaj artikoloj ("la maniero kiel ni raportas sciencon devus principe esti reproduktebla"); * Reprodukteblaj metodoj; (proceduroj, scienca ekipaĵo, ktp.) * Reprodukteblaj datumoj; * Reprodukteblaj, fakte ĝustaj kaj ĝeneraligeblaj konkludoj. La raportitaj eksperimentoj devas esti reprodukteblaj por riĉigi la sciencan korpuson per koheraj datumoj. Por ĉiuj [[Eksperimento|eksperimentaj sciencoj]], [[probablo]]j disponigas matematikajn modelojn priskribantajn la ŝanĝeblecon de rezultoj. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Malpruvebleco]] [[Kategorio:Scienca terminologio]] [[Kategorio:Sciencaj eksperimentoj]] [[Kategorio:Projekt-administrado]] [[Kategorio:Metrologio]] 6zcf91jpag0e72aqimkdytrblc37kio 0 895214 9491449 9143934 2026-10-11T08:01:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ahmet Kenan EVREN''' (naskiĝis la 17-an de julio [[1917]] en [[Alaşehir]] - mortis la 9-an de majo [[2015]] en [[Ankaro]]) estis turka [[generalo]] kaj [[ŝtatestro]], la 7-a Prezidanto de la Turka Respubliko de la 12-an de septembro 1980 ĝis la 9-a de novembro 1989. Li enoficiĝis, post ekkaptado de la [[potenco]] en [[puĉo]], la [[Puĉo en Turkio je 1980|militista puĉo]] je [[1980]]. Baldaŭ antaŭ lia morto, li estis kondamnita al [[ĝismorta malliberigo]] en [[2014]] pro sia ĉefa rolo. == Vivo == Evren eniris la Turkan Armeon en [[1936]]. Post funkciado kiel artilerioficiro, li iĝis staboficiro en 1949, kaj li poste tenis kelkajn malsamajn postenojn hejme kaj eksterlande. Li iĝis Ĉefo de la turka Ĉefa stabo en 1978. Kiam la turkaj generaloj senpotencigis la registaron en 1980, Evren iĝis ŝtatestro kiel ĉefo de la "nacia sekureckonsilio" de Turkio <ref>{{cite book|author=Oran, Baskın|url=https://books.google.com/books?id=hedafr9aIYoC&q=%C5%9Eimdi+ben,+bunu+yakalad%C4%B1ktan+sonra+mahkemeye+verece%C4%9Fim+ve+ondan+sonra+da+idam+etmeyece%C4%9Fim,+%C3%B6m%C3%BCr+boyu+ona+bakaca%C4%9F%C4%B1m.+Bu+vatan+i%C3%A7in+kan%C4%B1n%C4%B1+ak%C4%B1tan,+bu+Mehmet%C3%A7iklere+silah+%C3%A7eken+o+haini+ben+senelerce+besleyece%C4%9Fim.+Buna+siz+raz%C4%B1+olur+musunuz%3F|title=Kenan Evren'in yazılmamış anıları|author2=Evren, Kenan|publisher=Bilgi Yayınevi|year=1989|isbn=975-494-095-9|page=189|language=tr|quote=Şimdi ben, bunu yakaladıktan sonra mahkemeye vereceğim ve ondan sonra da idam etmeyeceğim, ömür boyu ona bakacağım. Bu vatan için kanını akıtan bu Mehmetçiklere silah çeken o haini ben senelerce besleyeceğim. Buna siz razı olur musunuz?|access-date=5 July 2008}} (3 October 1984 speech at [[Muş]])</ref><ref>{{Cite web|title=Evren, bu zalimliği yaptı mı?|url=https://www.sozcu.com.tr/2015/yazarlar/saygi-ozturk/evren-bu-zalimligi-yapti-mi-829479/|access-date=2020-12-13|website=www.sozcu.com.tr|date=5 December 2015|language=tr}}</ref>. En 1982 li ankaŭ formale prenis la titolon de [[Prezidanto]] post [[referendumo]] pri nova [[konstitucio]] <ref>{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/09/26/yazar/guclu.html|access-date=5 July 2008|title=61 Anayasası Türkiye'ye büyük geldi|work=[[Milliyet]]|date=25 September 2003|language=tr|first=Abbas|last=Güçlü}}</ref>. Lige kun la puĉo, 50 homoj estis ekzekutitaj kaj duonmiliono arestitaj, centoj da kiuj mortis en [[malliberejo]]. Tio igis turkajn prokurorojn alporti akuzoj kontraŭ la tiama 95-jaraĝa Evren en [[2012]] <ref>[[BBC News]] [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16488687 Turkish ex-president Kenan Evren faces coup charge], 10 January 2012.</ref>. Li estis kondamnita al ĝismorta puno en junio 2014 <ref>{{cite news|title=Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya hakkındaki dosya 6 aydır Yargıtay'a gönderilmedi|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/27639896.asp|access-date=15 May 2015|publisher=[[Hürriyet]]|date=24 Nov 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203062154/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/27639896.asp |date=2015-02-03 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Evren, Kenan}} [[Kategorio:Mortintoj en 2015]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1917]] [[Kategorio:Prezidantoj de Turkio]] 5u7tzzf31iaxd584bj9piz0wbt7la59 0 895423 9491196 9223874 2026-10-10T15:06:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jonathan Jay POLLARD''' ({{Lang-he|יונתן פולארד}}, naskita la 7-an de aŭgusto [[1954]] en [[Galveston (Teksaso)|Galveston]], [[Teksaso]]) estas denaska usonano (iama mararmea [[spionoficiro]] kaj analizisto en US Naval Intelligence) kiu estis kondamnita al [[Ĝismorta puno|ĝismorta puno ( sen la ebleco de liberigo)]] en [[Usono]] en [[1987]] pro [[spionado]] por la israela sekreta servo Lakam kaj estis malliberigita ĝis [[2015]], post preskaŭ 30 jaroj en [[malliberejo]] <ref name="hersh">{{cite magazine|last=Hersh|first=Seymour|title=The Traitor|magazine=[[The New Yorker]]|date=January 18, 1999|pages=26–33|url=https://www.newyorker.com/archive/1999/01/18/1999_01_18_026_TNY_LIBRY_000017310|access-date=December 26, 2012}}</ref><ref name="why2">{{cite news|first=Edwin|last=Black|url=https://www.timesofisrael.com/why-jonathan-pollard-spent-30-years-in-prison/|title=Why Jonathan Pollard spent 30 years in prison|date=August 2, 2015|work=[[The Times of Israel]]|access-date=August 8, 2015}}</ref><ref name="parole">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.687303|title=After 30 Years, Jonathan Pollard Released From American Prison|last=Ris|first=Jonathan|date=November 20, 2015|work=[[Haaretz]]|access-date=April 16, 2016}}</ref>. La 29-an de decembro [[2020]], li elmigris al [[Israelo]], kie li havas civitanecon ekde [[1996]] <ref>{{cite news|title=Jonathan Pollard, Convicted Spy, Completes Parole and May Move to Israel|url=https://www.nytimes.com/2020/11/20/us/politics/jonathan-pollard-parole-ends.html|access-date=November 20, 2020|work=[[The New York Times]]|first=Julian E.|last=Barnes|date=November 20, 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Israel apologizes for Pollard spy plot|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19870306&id=aIMcAAAAIBAJ&pg=6965,3902705|newspaper=[[The Pittsburgh Press]]|agency=[[United Press International]]|access-date=April 22, 2014|date=March 6, 1987|via=[[Google News Archive]]}}</ref><ref name="Israel admits it spied on US">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/91260.stm|title=Israel admits it spied on US|date=May 12, 1998|publisher=news.bbc.co.uk|access-date=September 6, 2008}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Fink|first=Rachel|date=2024-02-25|title='Move Gaza's Arabs to Ireland': Former U.S. Jewish spy Pollard endorses Israel's far-right Ben-Gvir|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-02-25/ty-article/send-gazans-to-ireland-ex-spy-pollard-looks-to-ben-gvir-to-find-his-political-future/0000018d-dfe1-df79-a5cd-ffffa32f0000|access-date=2024-03-18|work=Haaretz|language=en}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20220225003011/https://www.jonathanpollard.org/ Retejo de Jonathan Pollard] * [https://web.archive.org/web/20041204195043/http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/pollard/1.html Ĉio pri Jonathan Pollard] sur Krima Biblioteko * [https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/intelligence/2012-12-14/jonathan-pollard-spy-case-cias-1987-damage-assessment-declassified Nacia Sekureco atingas malsekretigitajn dokumentojn] * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB407/docs/Pollard%20damage%20assess%20CIA.pdf CIAa Difekta Taksado]. Malsekretigita la 14an de decembro 2012 {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Pollard, Jonathan}}{{DEFAULTSORT:Pollard, Jonathan}} [[Kategorio:Rilatoj de Israelo kaj Usono]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1954]] [[Kategorio:Spionoj]] psqizidw1vov2j8q7fb1eg9z8zwlc04 0 907382 9491186 9427614 2026-10-10T14:41:26Z RG72 11847 9491186 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=RU-MOW|tersituo = Centra Moskvo/Moskvo|zomo=14}} [[Dosiero:Monighetti.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La fasado de la muzeo. Foto de la 1880-aj jaroj.]] La '''Politeknika Muzeo''' ({{lang-ru|Политехнический музей}}) estas teknologia [[muzeo]] en [[Moskvo]], unu el la plej tiaj muzeoj en la mondo. La muzeo prezentas la teknologian disvolvon kaj evoluon de scienco en [[19-a jarcento|la 19-a]] kaj [[20-a jarcento|20-a]] jarcentoj kaj temigas la evoluon de scienco kaj teknologio en [[Sovetunio]]. Inter la ekspoziciaĵoj de la muzeo estas la unua akromata [[teleskopo]]. La muzeo estis fondita en 1872 kiel ekspozicio okaze de la 200-a datreveno de la fondiĝo de la urbo <ref name="PM2">Polytechnic Museum, [http://eng.polymus.ru/?s=18&lvl=1 History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172829/http://eng.polymus.ru/?s=18&lvl=1 |date=2016-03-03 }}</ref>. Ĝi prezentas ampleksan ekspozicion de rusa kaj sovetia teknologio. La muzeo estas la plej granda el la sciencmuzeoj en Rusio, kaj havas historiajn ekspoziciaĵojn ilustrantajn historiajn inventojn, inkluzive de la unuaj [[Komputilo|komputiloj]] konstruitaj en Sovetunio. La kolektoj de la muzeo inkludas pli ol {{FormatNumDef|160000}} ekspoziciaĵojn en 65 ekspoziciejoj pri la temoj de [[kemio]], [[minado]], [[metalurgio]], [[Transporto|transportado]], [[energio]], [[optiko]], [[aŭtomatigo]], [[Komputilo|komputiloj]], [[Inĝenierarto|inĝenieristiko]], [[elektroniko]] kaj [[Radiofonio|radio]], [[Komunikado|komunikadoj]], kaj [[kosmoesploro]]. En [[1972]], biblioteko pri teknikaj temoj estis aldonita al la muzeo, kiu funkciigis kiel aparta institucio ekde la malfrua [[19-a jarcento]]. Ĝi nuntempe enhavas pli ol 3,5 milionojn da libroj, inkluzive de libroj de [[Jacopo Vignola|Giacomo Baruzzi da Vignola]] de [[1536]] <ref>Polytechnical museum, [http://eng.polymus.ru/?s=19&lvl=1 The Museum Collections] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060719045139/http://eng.polymus.ru/?s=19&lvl=1 |date=2006-07-19 }}</ref>. La konstruaĵo estas klasifikita kiel kulturheredaĵo en Rusio. <ref name="russlandaktuell2">[http://www.aktuell.ru/russland/news/_polytechnisches_museum_in_moskau_brennt_4434.html Russland aktuell] (abgerufen am 23. Oktober 2010)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eng.polymus.ru/ Politechnika Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210305201410/http://eng.polymus.ru/ |date=2021-03-05 }} * [http://www.otdihinfo.ru/photo/24.html Fotoj de la muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200926072208/http://www.otdihinfo.ru/photo/24.html |date=2020-09-26 }} * [http://www.worldwalk.info/en/catalog/24/ Ŝtata Politechnika Muzeo (Moskvo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200821075046/http://www.worldwalk.info/en/catalog/24/ |date=2020-08-21 }} * [http://cih.ru/3d/m11.html Politechnika Muzeo] — 3d modelo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Muzeoj en Moskvo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1877]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1872]] dmx8isybbeedy7vk6wkmencez1w87o6 9491190 9491186 2026-10-10T14:47:13Z RG72 11847 9491190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=RU-MOW|tersituo = Centra Moskvo/Moskvo|zomo=14}} [[Dosiero:Monighetti.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La fasado de la muzeo. Foto de la 1880-aj jaroj.]] La '''Politeknika Muzeo''' ({{lang-ru|Политехнический музей}}) estas teknologia [[muzeo]] en [[Moskvo]], unu el la plej tiaj muzeoj en la mondo. La muzeo prezentas la teknologian disvolvon kaj evoluon de scienco en [[19-a jarcento|la 19-a]] kaj [[20-a jarcento|20-a]] jarcentoj kaj temigas la evoluon de scienco kaj teknologio en [[Sovetunio]]. Inter la ekspoziciaĵoj de la muzeo estas la unua akromata [[teleskopo]]. La muzeo estis fondita en 1872 kiel ekspozicio okaze de la 200-a datreveno de la fondiĝo de la urbo <ref name="PM2">Polytechnic Museum, [http://eng.polymus.ru/?s=18&lvl=1 History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172829/http://eng.polymus.ru/?s=18&lvl=1 |date=2016-03-03 }}</ref>. Ĝi prezentas ampleksan ekspozicion de rusa kaj sovetia teknologio. La muzeo estas la plej granda el la sciencmuzeoj en Rusio, kaj havas historiajn ekspoziciaĵojn ilustrantajn historiajn inventojn, inkluzive de la unuaj [[Komputilo|komputiloj]] konstruitaj en Sovetunio. La kolektoj de la muzeo inkludas pli ol {{FormatNumDef|160000}} ekspoziciaĵojn en 65 ekspoziciejoj pri la temoj de [[kemio]], [[minado]], [[metalurgio]], [[Transporto|transportado]], [[energio]], [[optiko]], [[aŭtomatigo]], [[Komputilo|komputiloj]], [[Inĝenierarto|inĝenieristiko]], [[elektroniko]] kaj [[Radiofonio|radio]], [[Komunikado|komunikadoj]], kaj [[kosmoesploro]]. En [[1972]], biblioteko pri teknikaj temoj estis aldonita al la muzeo, kiu funkciigis kiel aparta institucio ekde la malfrua [[19-a jarcento]]. Ĝi nuntempe enhavas pli ol 3,5 milionojn da libroj, inkluzive de libroj de [[Jacopo Vignola|Giacomo Baruzzi da Vignola]] de [[1536]] <ref>Polytechnical museum, [http://eng.polymus.ru/?s=19&lvl=1 The Museum Collections] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060719045139/http://eng.polymus.ru/?s=19&lvl=1 |date=2006-07-19 }}</ref>. La konstruaĵo estas klasifikita kiel kulturheredaĵo en Rusio. <ref name="russlandaktuell2">[http://www.aktuell.ru/russland/news/_polytechnisches_museum_in_moskau_brennt_4434.html Russland aktuell] (abgerufen am 23. Oktober 2010)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eng.polymus.ru/ Politechnika Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210305201410/http://eng.polymus.ru/ |date=2021-03-05 }} * [http://www.otdihinfo.ru/photo/24.html Fotoj de la muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200926072208/http://www.otdihinfo.ru/photo/24.html |date=2020-09-26 }} * [http://www.worldwalk.info/en/catalog/24/ Ŝtata Politechnika Muzeo (Moskvo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200821075046/http://www.worldwalk.info/en/catalog/24/ |date=2020-08-21 }} * [http://cih.ru/3d/m11.html Politechnika Muzeo] — 3d modelo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Muzeoj en Moskvo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1877]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1872]] [[Kategorio:Distrikto Tverskoj (Moskvo)]] 1qr90q6s5kiucdm807f2nu54up4s18r 0 907512 9491136 9268649 2026-10-10T12:56:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Eusebius SCHMIDT''' (naskiĝinta la {{Daton|12|1|1670}} en [[Hohenfelden]], mortinta la {{daton|25|12|1745}} en [[gotha|Siebleben]]) estis [[germanio|germana]] himnologo. En 1698 edzigis lin Franziska Wiederhold (naskonte kvar filojn kaj kvar filinojn). ==Vivo== Estante filo de protestantisma pastoro li ĝuis de li edukadon komence kaj ekfrekventis en majo 1682 la [[ernestinum (Gotha)|gimnazion de Gotha]], por la daŭro de ses jaroj. Tie li havis elstarajn instruistojn, ekz. H. Fergen, G. Heß, [[Johann Heinrich Rumpel]]. Gravis ankaŭ la instruado fare de [[Cyriacus Günther]], eklezikantofaranto kaj [[pietismo|pietisma etoso]] kio igis la junan Schmidt dediĉi sin al muzikaj sakralaĵoj. En 1688 li por la daŭro de tri jaroj studentis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena]] antaŭ trejniĝo fare de [[Joachim Justus Breithaupt]] kaj [[August Hermann Francke]] en [[Erfurto]] (ĝis 1691). Post ilia foriro, Schmidt ja restis en kontakto kun ili vizitante ilin en 1692 kaj 1696 en [[Halle (Saale)|Halle]]. En 1696 Schmidt ankaŭ renkontis [[Johann Anastasius Freylinghausen]], kiu fariĝis helpanto de Francke je la Georgo-kirko en la kvartalo Glaucha. Intertempe Schmidt laboris kiel privata instruisto de filoj de Johann Jacobs en [[Gotao]] (ekz. de la posta gotaa urbestro [[Friedrich Wilhelm Jacobs]]). Ĉar paralele Schmidt ankaŭ predikadis kaj lernigis katekismajn temojn ne miras ke oni nomumis lin en 1697 vikario de G. Bertuch de Siebleben. En decembro 1698 li postantis la forpasintan Bertuch. Post multaj jardekoj da benata pastorumado en Siebleben li estis posteulita de August Wilhelm Huhn, filo de la gotaa ĝenerala [[superintendanto]] [[Johann Benjamin Huhn]]. ==Graveco kantokrea== Schmidt famiĝis pro siaj multegaj kantoj, kiujn unue metis en sian kantaron Freylinghausen sed kiuj ankaŭ en aliaj kolektoj troviĝas. En la unua volumo de lia libro ''Geistreiches Gesangbuch'' (1704) troviĝis la jenaj: ''Fahre fort, fahre fort, Zion,'' ''Sei fröhlich im Herrn, du heilige Seele,'' ''So bin ich nun nicht mehr ein fremder Gast''. Krom eklezikantoj en la pli mallarĝa senco de la vorto, Schmidt ankaŭ prilaboris multajn psalmojn kaj kunmetis, por la verkoj ''Stimmen aus Zion'' (1698) ''Neue Stimmen aŭs Zion'' (1701; de Wilhelm Petersen) bibliajn versojn kaj verserojn. Kelkaj reprenis ankaŭ Freylinghausen kaj Fischer (1879). Multaj verkoj de Schmidt ankaŭ tradukiĝis en aliajn lingvojn, ekz. en la anglan.<ref>- John Julian: [https://hymnary.org/person/Schmidt_JE1?tab=texts "Schmidt, Johann Eusebius"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130503172352/http://www.hymnary.org/person/Schmidt_JE1?tab=texts |date=2013-05-03 }} - ĉe: ''Dictionary of Hymnology'' (1907)</ref> ==Fonto== Schumann, A.: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd138151938.html#adbcontent "Schmidt, Johann Euseb"] - ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie'' 31 (1890), p. 737-739 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/138151938 ligiloj ĉe DDB] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schmidt, Johann}} [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1670]] [[kategorio:Mortintoj en 1745]] [[kategorio:Germanaj komponistoj]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] [[kategorio:Ekleziaj kantoj]] [[kategorio:Himnoverkistoj]] 14jo9y4aqrigr0abyj2djkcpyia4ils 0 910021 9491235 9356471 2026-10-10T16:20:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''João Cabral de MELO NETO''' (prononcita ˈʒwɐ̃w kaˈbɾaw dʒi ˈmɛlu ˈnɛtu ; n. la 9-an de januaro 1920 en [[Recife]], [[Pernambuko]]; m. la 9-an de oktobro 1999 en [[Rio-de-Ĵanejro]]) estis brazila [[Diplomato|diplomato,]] [[poeto]] kaj verkisto, unu el la plej gravaj figuroj de la malfrua brazila modernismo. Ĝis lia morto li estis konsiderita ĉiujara kandidato por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel Premio en Literaturo]]. <ref>{{Cite web|title=João Cabral de Melo Neto: Biography and Poems {{!}} Brazilian Poetry|url=https://www.brazilianpoetry.com/2021/05/joao-cabral-de-melo-neto-biography-and.html|access-date=2021-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024031127/https://www.brazilianpoetry.com/2021/05/joao-cabral-de-melo-neto-biography-and.html|archivedate=2021-10-24}}</ref> Li ja ricevis la [[Premio Camões|Premion Camões]] en 1990 kaj la [[Premio Neustadt|Premion Neustadt]] en 1992. == Kariero kaj verkado == En 1940 li aliĝis al la rondo de la avangardaj poetoj de la ĉefurbo (Jorge de Lima, [[Carlos Drummond de Andrade]]). En 1946 li eniris la diplomatian servon, kie li pasigis sian karieron. Fine de la 1940-aj jaroj li servis en Barcelono, kie li proksimiĝis al [[Miró]], [[Joan Brossa]] kaj aliaj membroj de la grupo [[Dau-al-Set]] '':'' [[Tapies|Tàpies]], [[Modest Cuixart|Cuxart]] <ref name="ABL">{{cite web|title="João Cabral de Melo Neto, Biografia"|url=http://www.academia.org.br/academicos/joao-cabral-de-melo-neto/biografia.html|work=Academia Brasileira de Letras|access-date=9 October 2016|language=Portuguese}}</ref>. En sia poezio li gravitis al [[Objektivismo|objektivisma]], nepersona poetiko ([[Mallarmé]], [[Paul Valéry|Valéry]] ) kaj striktaj formoj, kio donis al kritikistoj kialon paroli pri lia unika [[Konstruktivismo (arto)|konstruktivismo]]. == Verkaro (eleko) == * ''Pedra do sono'' (Ŝtono de dormo) 1942 * ''O engenheiro'' (La Inĝeniero) 1945 * ''Joan Miró'' 1950 * ''A escola das facas'' (La Lernejo de Tranĉiloj) 1980 * ''Agrestes'' 1985 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.academia.org.br/abl/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?sid=337 Academia Brasileira de Letras profilo de João Cabral de Melo Neto] * [http://www.britannica.com/eb/article-9018463/Joao-Cabral-de-Melo-Neto Encyclopædia Britannica Joao Cabral de Melo Neto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Melo Neto, João Cabral}} [[Kategorio:Brazilaj diplomatoj]] [[Kategorio:Brazilaj poetoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio]] go4g2g6q8v4o3jctyol7p7aklw2nlth 4 913273 9491276 9128157 2026-10-10T19:03:36Z Szbizsz 125666 9491276 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John (Johano) Huang.jpg|senkadra|dekstra|alternative=John Huang|John Huang]] '''John Huang''' Naskiĝis en 1964 en Ĉinio, John Huang studis fizikon ĉe ĉina universitato kaj diplomiĝis en 1985. Poste li funkciis kiel preleganto en Altlerneja Esplora Centro en la sama universitato dum ok jaroj kaj publikigis plurajn librojn inkluzive de Alteduko en Kanado. En 1993 li ekfaris internacian komercon, poste li fondis la kompanion Bela Ajlo (Pretty Garlic) kaj akiris bonan reputacion en la industrio. Liaj sukcesaj komercaj rakontoj estis publikigitaj de Wall Street Journal kaj adoptitaj kiel kazo-studo en la tekstlibro de Internacia Komerco de usonaj universitatoj. En 2006 li kaj lia familio enmigris al Kanado kaj daŭre faris internacian komercadon. Li eklernis Esperanton en 1983 kaj aktive partoprenis multajn Esperanto-aranĝojn. Li estas membro de KEA, UEA kaj prezidanto de IKEF Nordameriko. Li estas la ĉefa redaktoro de la revuo La Merkato. Li ankaŭ estas mondvojaĝanto kaj estis oficiala fotisto de UK 2022 en Montrealo, UK 2023 en Torino kaj UK 2024 en Aruŝo. Ekde infanaĝo li pasie amis literaturon, precipe la ĉinan klasikpoezion. Li tradukis plurajn ĉinajn poemojn al Esperanto kaj la angla, kaj ankaŭ mem verkis multajn poemojn, el kiuj kelkaj estis publikigitaj en la revuo Beletra Edeno. Li ankaŭ kunlaboris kun profesoro Vejdo pri la revuoj Penseo kaj Beletra Edeno, kun granda sukceso en tutmonda kolektado de kontribuaĵoj, kreado de AI-ilustraĵoj, fotado por ilustra celo, kaj kontrolo kaj korektado de gramatikaj kaj tajperaroj en ĉiuj manuskriptoj. En 2022, la KEA (Kanada Esperanto-Asocio) eldonis lian unuan Esperantan libron: Georgo Eklernas Esperanton. Dum la jaroj 2023–2025, li sukcese organizis en tutmonda skalo la voĉlegadon de La Libro de Poezio (Ŝi Jing) kaj kunlaboris kun aliaj por produkti serion da videoj, kiuj tre ŝatis inter literaturŝatantoj en la Esperantujo. Ekde 2024, li sukcese gvidas ĉiujn semajnajn dimanĉajn Zoom-kunvenojn de IKEF kaj gajnis bonan reputacion. Li estas ĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.ikef.info/la-merkato La Merkato]'' kaj kunredaktoro de la revuo ''[https://literaturavivo.com/ Literatura Vivo]''. 5dw0278t8365l1o3we94b60rl3yxuw4 9491288 9491276 2026-10-10T19:51:19Z Szbizsz 125666 Ĝisdatigo de biografiaj informoj kaj aldono de 9 referencoj pri asociaj postenoj, UK-fotografado kaj la UEA-diplomo en 2025. 9491288 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John (Johano) Huang.jpg|senkadra|dekstra|alternative=John Huang|John Huang]] '''John Huang''' John Huang (naskiĝis en 1964 en Ĉinio) estas ĉindevena kanada esperantisto, entreprenisto, redaktoro, eldonisto kaj fotisto. == Vivo kaj profesia agado == John Huang studis fizikon en ĉina universitato kaj diplomiĝis en 1985. Poste li laboris kiel preleganto en Altranga Esplora Centro de la sama universitato dum ok jaroj kaj publikigis plurajn librojn, interalie pri edukado en Kanado. En 1993 li komencis okupiĝi pri internacia komerco. Poste li fondis la kompanion Bela Ajlo (Pretty Garlic). Liaj komercaj spertoj estis pritraktitaj en ''The Wall Street Journal'' kaj uzataj kiel kazostudoj en universitata instruado pri internacia komerco en Usono. En 2006 li elmigris kun sia familio al Kanado, kie li daŭrigis sian internacian komercan agadon. == Agado en la Esperanto-movado == Li eklernis Esperanton en 1983 kaj de tiam aktive partoprenas en la Esperanto-movado. Li estas estrarano de Kanada Esperanto-Asocio (KEA)<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/12/Lumo_2025-3-4.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 3–4, p. 98: Estraranoj de KEA dum 2026–2027.]</ref> kaj sekretario de Esperanto Toronto.<ref>[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2025/05/Lumo_2025-1.pdf ''Lumo'', 2025, n-ro 1, p. 7: John Huang, sekretario de Esperanto-Toronto.]</ref> Li estas ankaŭ membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA). En 2026 li estis elektita prezidanto de Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF).<ref>[https://www.ikef.info/membroj IKEF: Membraro de IKEF, 2026–2029, estraro kaj prezidanto.]</ref> Li estas ankaŭ prezidanto de Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF).<ref>[https://www.ilef.info/ Internacia Ligo de Esperantistaj Fotistoj (ILEF), oficiala retejo, sekcio «Pri ILEF».]</ref> Li aktive partoprenas en la organizado de la ĉiusemajnaj dimanĉaj retkunvenoj de IKEF, kiuj kunigas esperantistojn el diversaj landoj por prelegoj kaj diskutoj. == Fotografio kaj Universalaj Kongresoj == Kiel fotografi-entuziasmulo kaj mondvojaĝanto, li dokumentas Esperanto-aranĝojn per fotografio. Li estis oficiala fotisto de kvin sinsekvaj Universalaj Kongresoj de Esperanto: * 2022 – Montrealo, Kanado; * 2023 – Torino, Italio; * 2024 – Aruŝo, Tanzanio; * 2025 – Brno, Ĉeĥio;<ref>[https://sezonoj.ru/2025/10/ondo-150/ ''La Ondo de Esperanto'', 16 oktobro 2025: pluraj fotoj de John Huang pri la 110-a UK en Brno, inkluzive de la kovropaĝa foto.]</ref> * 2026 – Graz, Aŭstrio.<ref>[https://pola-retradio.org/2026/09/e_elsendo-el-la-10-09-2026/ Pola Retradio en Esperanto, 10 septembro 2026: John Huang, kongresa fotisto de la 111-a UK en Graz.]</ref> == Literatura kaj eldona agado == Ekde infanaĝo li interesiĝas pri literaturo, precipe pri la klasika ĉina poezio. Li tradukis ĉinajn poemojn en Esperanton kaj la anglan lingvon, kaj ankaŭ verkis proprajn poemojn, el kiuj kelkaj aperis en la revuo ''Beletra Edeno''. Li kunlaboris kun profesoro Vejdo pri la revuoj ''Penseo'' kaj ''Beletra Edeno'', interalie pri kolektado kaj redaktado de kontribuaĵoj, preparado de ilustraĵoj kaj lingva korektado. En 2022 Kanada Esperanto-Asocio eldonis lian unuan Esperantan libron, ''Georgo Eklernas Esperanton''. Dum la jaroj 2023–2025 li organizis internacian voĉlegadon de ''La Libro de Poezio'' (''Ŝi Jing'') kaj kunlaboris pri serio de filmetoj bazitaj sur la verko. Li estas ĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.ikef.info/la-merkato La Merkato]'' kaj kunĉefredaktoro de la revuo ''[https://www.literaturavivo.com/ Literatura Vivo]''.<ref>[https://sezonoj.ru/2025/06/literatura-vivo/ ''La Ondo de Esperanto'', 24 junio 2025: «Literatura Vivo: Nova revuo en Esperanto».]</ref> Li ankaŭ fondis ''Literatura Vivo Eldonejon''. == Honorigoj == En 2025, dum la 110-a Universala Kongreso de Esperanto en Brno, Ĉeĥio, li estis unu el la ses ricevintoj de la ''Diplomo pri Elstara Agado'', aljuĝita de la Estraro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) pro kontribuoj al la Esperanto-movado.<ref>[https://uea.org/gk/1246a1 Universala Esperanto-Asocio: Gazetara Komuniko n-ro 1246, 3 aŭgusto 2025, pri la diplomoj aljuĝitaj en Brno.]</ref><ref>[https://sezonoj.ru/2025/08/gk-289/ ''La Ondo de Esperanto'', 4 aŭgusto 2025: «Sep diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj en Brno».]</ref> == Referencoj == <references /> abgs0hnu0wnz5gsxk4cy68zsgt363pl 0 915260 9491393 9146158 2026-10-11T03:41:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491393 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Kantipur''' ({{lang-ne|कांतिपुर}}) estas nepallingva [[ĉiutaga gazeto]] eldonita en [[Katmanduo]] kaj distribuita tra [[Nepalo]]. Ĝi estas unu el la plej vaste cirkulitaj gazetoj en Nepalo kun eldonkvanto de proksimume 360 000 ekzempleroj ĉiutage. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8Wk9EAAAQBAJ&pg=PA99|title=Understanding World Media|date=2021|page=99|publisher=K.K. Publications|access-date=2022-08-26|archive-date=2022-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826141006/https://books.google.com/books?id=8Wk9EAAAQBAJ&pg=PA99|url-status=live}}</ref> Kantipur estas konsiderata la [[gazeto de registro]] de Nepalo. La gazeto estis fondita la 18-an de februaro 1993, kune kun sia fratina gazeto, ''[[The Kathmandu Post]]'', kaj estas eldonata de Kantipur Publishing House. <ref>{{cite web|author=Yubaraj Ghimire, (n.d.)|url=http://www.nepaldemocracy.org/media/nepali_media_at_crossroad.htm|title=Nepali Media at Crossroad: Can they Mediate Constitution-Making and Peace Processes?|date=July 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043723/www.nepaldemocracy.org/media/nepali_media_at_crossroad.htm|archive-date=2018-11-11|website=www.nepaldemocracy.org}}</ref> Post la publikigo de artikolo en gazeto fare de la nepala ribela gvidanto ''Babur Ram Bhatta Rai'' pri la masakro de la nepala reĝa familio, la nepala registaro arestis la redaktiston de la artikolo kaj aliajn membrojn de la redakcio. == Vidu ankaŭ == * [[:en:Nagarik_(daily)|Nagarik]] * [[:en:Gorkhapatra|Gorkhapatra]] * [[:en:Kathmandu_Post|Kathmandu Post]] * [[:en:Annapurna_Post|Annapurna Post]] * [https://web.archive.org/web/20250717094404/https://www.techpana.com/ Techpana<nowiki>]</nowiki>] == Referencoj == {{Referencoj}} == Socia amaskomunikilaro == * [https://www.instagram.com/ekantipur_com/ Kantipur Ĉiutaga Instagram] * [https://twitter.com/ekantipur_com Kantipur Ĉiutaga X (Tvitero)] * [https://www.facebook.com/eKantipur/ Kantipur Ĉiutaga Facebook] * [https://www.tiktok.com/@kantipurtvhd?lang=en Kantipur Ĉiutaga Tiktok] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Gazetoj]] [[Kategorio:Nepalo]] iy9klh8urajm5gfaqc8hdiijto1q7lw 0 919009 9491428 9176223 2026-10-11T07:14:38Z Crosstor 3176 /* Famaj Rezső */ 9491428 wikitext text/x-wiki '''Rezső''' [reĵO] estas hungara persona virnomo, la hungara versio de la [[Roĝero]]. En Hungario ĝi estis kreita en sojlo de la 19-a jarcento. Laŭ ekzameno en la 1990-aj jaroj tiu nomo estis malofta, mankas el listo de la cent hungaraj oftaj nomoj. == Nomtagoj == La "Rezső" estas festata en la 7-an de novembro, la 17-an de aprilo, la 12-an de oktobro, sed precipe en la 17-an de oktobro, laŭ la referenca sanktulo. == Famaj Rezső == {{Div col|cols = 2}} * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (trombonisto)]] * [[Rezső Bauer]] * [[Rezső Benkő]] * [[Rezső Bognár]] * [[Rezső Bokor]] * [[Rezső Brada]] * [[Rezső Burghardt]] * [[Rezső Fiedler]] * [[Rezső Francé]] * [[Rezső Gáspár]] * [[Rezső Harsányi]] * [[Rezső Havass]] * [[Rezső Hikisch]] * [[Rezső Horvai]] * [[Rezső Kemény]] * [[Rezső Kókai (komponisto)]] * [[Rezső Kőnig]] * [[Rezső Lavotta]] * [[Rezső Máder]] * [[Rezső Manninger]] * [[Rezső Maucha]] * [[Rezső Mészáros]] * [[Rezső Nyers]] * [[Rezső Peéry]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Rezső Rajczi]] * [[Rezső Roubal]] * [[Rezső Sárosdy]] * [[Rezső Schmid]] * [[Rezső Schréder]] * [[Rezső Seress]] * [[Rezső Solymos]] * [[Rezső Sugár]] * [[Rezső Szabó]] * [[Rezső Szántó]] * [[Rezső Trautmann]] * [[Rezső Vári]] * [[Rezső Végvári]] {{Div col end}} == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Rezs%C5%91 Hungarlingva Vikipedio] [[Kategorio:Personaj nomoj]] peavpfam2q6zyvrwu05s8g1j9kskygd 0 920037 9491240 9490685 2026-10-10T16:28:22Z RG72 11847 9491240 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" erare nomas ĝin Pervovka, p. 9.</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel pro trafluejo, kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]], ĉar la tereno tra kiu oni devas treni boatojn de unu rivero al alia nomiĝas ruse ''perevoloka''. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj kaj laboristoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] (duan parton de la dua volumo) kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija). Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. Ili devis foriri ene de 3 semajnoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pro familiaj kialoj — ĉar mi estis baldaŭ atendanta la bebon, sed deziris akompani la edzon — oni permesis al I. V. veturi proprakoste, sen ĝendarmo. [...] Mi decidis veturi kun I. V. Min multaj klopodis konvinki ne fari tion, sed al mi ŝajnis ege strange lasi I. V. solan je tiom malĝoja vojaĝo. |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = По семейным обстоятельствам — ввиду того, что я в скором времени ожидала младенца, но хотела сопровождать мужа — разрешили И. В. ехать на свой счет, без жандарма. [...] Я решила ехать с И. В. Меня многие отговаривали, но мне как-то дико казалось отпускать И. В. одного в такое грустное путешествие. }} La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Pavel Podlaŝuk klarigas la rifuzon per maltrankvila situacio en Tjumeno, kie en aprilo 1906 dufoje okazis incendioj en malliberejo, supozeble kaŭzitaj de politikaj malliberuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En Jalutorovsko tiutempe loĝis ne pli ol {{unuo|5000}} homoj, kio estis ega kontrasto eĉ kompare al Tjumeno kun ties 40-mila loĝantaro. Aleksandra Panova skribis en sia taglibro: "Tiu ĉi urbo eĉ kompare al Tjumeno ŝajnis al ni vilaĝeto. Ĝin eblas komplete trairi ene de duonhoro" ({{l-ru|Этот город даже против Тюмени показался нам деревушкой. Весь-то его можно обойти в полчаса}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. En Jalutorovsko kaj [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]] tiutempe estis nur 2 kuracistoj, do bezono je medicina helpo estis nekontentigita. Aleksandra Panova skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} Baldaŭ post la alveno, ilin vizitis estrino de virina antaŭgimnazio ({{l-ru|прогимназия}}) kaj edzino de loka policestro, sekvis pliaj vizitoj de lokaj gravuloj. Rusakovoj rememoris ke ne okazis interproksimiĝo, ĉar ili evitis mondumajn aranĝojn, kondutis simple kaj aferece, do oni konsideris lin strangulo kiu kondutas kvazaŭ kamparano sin vestinte je ruĝa ĉemizo (pro tio oni kromnomis lin "ruĝa doktoro", kio samtempe aludis liajn komunistajn ideojn) kaj propramane lavante vestojn en kuvo, dum lia edzino estis konsiderata nura junulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel estro de la sekcio de urba medicino, poste kiel redakcia sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). Poste li sukcesis eklabori ankaŭ en la Meŝĉanska Urba Senpaga Hospitalo, kie li laboris vespere<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo N 18 ĉe la strato Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]}. Ĝi estis konstruigita de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]} en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1915 li frekventas lecionojn pri pedagogio kaj biologio en la Moskva Urba Popola Universitato de Alfons Ŝanjavskij ^{[[:ru:Московский городской народный университет имени А. Л. Шанявского|ru]]}, kies organizadon partoprenis Zelenko. Ilia kunlaboro daŭris poste, do kiam la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov decidis konstrui la Domon de Pirogov en la 2-a Miusa strateto ^{[[:ru:Миусский переулок|ru]]} (nun Miusa strateto), oni mendis la dezajnon al Zelenko. Hejme li instruis al la infanoj lignaĵistan metion, bindadon kaj aliajn metiojn, do la filinoj bone sciis uzi [[stablo]]n, filo Sergej okupiĝis pri elektrotekniko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 59–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. En junio 1917 li kandidatiĝis kiel deputito de la [[Moskva Urba Dumao]] laŭ listo N 5 (bolŝevistoj) kiel li estis la 13-a kandidato, sed la bolŝevistoj gajnis 12 lokojn, venkis la socialistoj-revoluciuloj. La {{JULGREGDATO|7|7|1917|akuzativo=jes}} okazis balotoj je la distriktaj dumaoj de Moskvo kaj bolŝevistoj gajnis 350 lokojn en 700, ricevinte plimulton en 11 el 17 dumaoj. Ivan Rusakov estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 71–72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste li agnoskis ke lia [[Browning Arms Company|Browning]]-pistolo estis apenaŭ efika, ĉar li ne sciis pafi, nek havis kartoĉojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li estis elektita kiel membro de ties ekzekutiva buroo, kiu interalie establis baldaŭ flegistajn kursojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 92–93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1918 li indigne rememoris la konduton de siaj kolegoj. {{Citaĵo |teksto = Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la popolon je la plej danĝera, kriza momento. Ili terurigitaj abrupte retiriĝis de ĝi, kiam ĝi, ne kiel oni montras ĝin en pentraĵoj, sed vera, nelavita, nekombita, foje kruda kaj kruela, ekstaris antaŭ ili je sia plena grandeco. Ĝi ekstaris por forĵeti ĉiujn kiujn ĝi konsideris siaj rektaj aŭ malrektaj subpremantoj. [...] Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la sanktan, kiel ili ĉiam diris, templon de la publika medicino je la momento, kiam tie pli ol iam ajn necesis intensa laboro, ili forĵetis la tutan ŝarĝon de la kuracista-sanitara afero sur la ŝultrojn de malmultaj, kiuj restis fidelaj ĝis la fino. |aŭtoro = Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |verko = |origina teksto = Они, эти народолюбцы, бросили народ в самый опасный, критический момент. Они в ужасе отшатнулись от него, когда он не с картины списанный, а подлинный, неумытый, причесанный, порою грубый и жестокий, встал перед ними во весь рост. Встал для того, чтобы сбросить всех тех, кого он считал своими прямыми или косвенными угнетателями. [...] Они, эти народолюбцы, покинули священную, как всегда говорили они, храмину общественной медицины в тот момент, когда более чем когда-либо требовалась там самая интенсивная работа, они сбросили всю тяжесть врачебно-санитарного дела на плечи немногих, оставшихся верными до конца. }} En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). De la {{daton|15|6|1918}} ĝis la {{dato|18|6}} daŭris en la [[Politeknika Muzeo (Moskvo)|Politeknika Muzeo]] la 1-a Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj, dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1918, kiam en Moskvo estis severa malsatego, li aranĝis lernejajn koloniojn por infanoj en Sokolniki, kie ili povis ripozi kaj manĝi. Poste li aranĝis transportadon de kelkcent infanoj al Birska distrikto ^{[[:ru:Бирский уезд|ru]]} (Ufa gubernio) ^{[[:ru:Уфимская губерния|ru]]}, kie ilin akceptis kaj nutris lokaj bolŝevistoj. Li sukcesis trovi ŝipon kaj post kiam venis iliaj gepatroj, tumultintaj pro onidiroj pri kvazaŭ okazintaj incendio kaj pereo de la infanoj surŝipe, trankviligis ilin kaj aranĝis sendon de delegacio al Birska distrikto. Aŭtune 1918 la infanoj revenis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132–133 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] En julio 1918, post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, organizita de [[Boris Savinkov]] kaj definitive subpremita la {{daton|21|7|1918}}, li forveturis al [[Jaroslavlo]] kadre de grupo sendita de la Centra Komitato de la partio por restarigi la vivon en la grave damaĝita urbo. La {{daton|1|8}} li sendis al la edzino mesaĝon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 95–96 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi estas viva, sana, nedamaĝita. Mi ne sckribis, ĉar mankas tempo kaj ne funkcias la poŝto. [...] Damaĝoj en Jaroslavlo estas teruraj, ne priskribeblaj. La misfunkciado estas neimagebla. [...] Laborkondiĉoj estas ekstreme pezaj, sed estas interese labori. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la edzino |origina teksto = Жив, здоров, невредим. Не писал, потому что некогда и почты из города нет. [...] Разрушения в Ярославле ужасные, не поддаются описанию. Разруха невероятная. [...] Условия работы крайне тяжелы, но интересно работать. }} Poste li daŭrigis partian laboron en la Sokolnika Distrikta Partia Komitato, kies sidejo troviĝis en ligna domo en la 8-a Sokolnika Linio. Li laboris kiel partia organizanto en la fabriko "Bogatir", la Nov-Sokolnika Trama Remizo, Grenmuelejo ({{l-ru|Вальцовые мельницы}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|9|10|1918}} prezidio de la Sokolnika Soveto taskigis lin aranĝi eldonadon de ĉiutaga bulteno "Labora semajno de Sokolnika distrikto" ({{l-ru|Трудовая неделя Сокольнического района}}), sed evidente tiu projekto ne estis efektivigita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 106–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li partoprenis la 6-an Eksterordinaran Kongreson de Sovetoj kiel delegito de la Moskva Soveto, elektita la {{daton|29|10|1918}}. Estro de la Moskva delegacio estis Lenin. Ili plurfoje renkontiĝis kaj interparolis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116–120 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Oni rememoris lin kiel homon modestan, sed rigoran se temis pri la moralaj principoj kaj leĝoj. Kiam du membroj de la Sokolnika Soveto estis akuzitaj pri ŝtelo de nutraĵoj, li estis ŝokita, tamen voĉdonis por ilia mortpafo; poste li helpis al iiaj familioj. Kiam li eksciis ke estro de la nutraĵa fako prenis ŝmirmonon, li transdonis lian aferon al ĈK, sciante ke tiu krimo estas punata per mortpafo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} La {{daton|21|10|1918}} partia komitato de Sokolnika distrikto pritraktis lian peton foriri kiel volontulo al la Orienta fronto, sed rifuzis ĝin. Li sendis la peton al pli supraj partiaj instancoj, sed la {{daton|3|12}} oni denove rifuzas ĝin, argumentinte ke "kun lia foriro perturbiĝos regula vivo en la distrikto". La {{daton|21|12}} oni ripetas la saman decidon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 123–124 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de oktobro 1919 li ekveturis al [[Serpuĥov]], al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo kaj la {{daton|31|1}} eklaboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 130 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li evakuis plurajn lernejojn de la Sokolnika distrikto al [[Uralo]]<ref name="Имени Русакова"/>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/> (aŭ vic-estro). Sed, kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Tivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Li estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, kaj estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe taĉmento de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝin trovis lia kunulino Sofia Volkonskaja, kiu sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105"/>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj. Kvankam tiutempe la familio spertis ekstreman mankon de la nutraĵoj kaj monon, antaŭsemajne ili vendis en la Suĥarevskij bazaro ^{[[:ru:Сухаревский рынок|ru]]} arĝentan pleton kun pokaloj, donacitan de dankemaj pacientoj dum lia foriro de Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112–113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia biografo Pavel Podlaŝukv mencias ke en tiu periodo lia kunulino iĝis Sofia Nikolajevna Volkonskaja (1889–1942), bolŝevistino ekde 1912, laborinta en 1917–1918 kiel sanitara kuracisto en la ekzekutiva komitato de la Sokolinika Distrikta Dumao. Li nomas ŝin lia "plej proksima kaj amata amiko", kiu "anstataŭis la patrinon" por liaj infanoj. Ĝuste ŝi trovis lian kadavron en Kronŝtadto kaj sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105">{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝosse}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika Trama Remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] 89k1oikluoz8y36ectesrbyc3vlomyc 9491451 9491240 2026-10-11T08:14:19Z RG72 11847 9491451 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" nomas ĝin Pervovka, eble ĉar en la 1920-aj tie estis konstruita mikrodistrikto Pervomajskij (Unuamaja).</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel pro trafluejo, kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]], ĉar la tereno tra kiu oni devas treni boatojn de unu rivero al alia nomiĝas ruse ''perevoloka''. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj kaj laboristoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] (duan parton de la dua volumo) kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija). Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. Ili devis foriri ene de 3 semajnoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pro familiaj kialoj — ĉar mi estis baldaŭ atendanta la bebon, sed deziris akompani la edzon — oni permesis al I. V. veturi proprakoste, sen ĝendarmo. [...] Mi decidis veturi kun I. V. Min multaj klopodis konvinki ne fari tion, sed al mi ŝajnis ege strange lasi I. V. solan je tiom malĝoja vojaĝo. |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = По семейным обстоятельствам — ввиду того, что я в скором времени ожидала младенца, но хотела сопровождать мужа — разрешили И. В. ехать на свой счет, без жандарма. [...] Я решила ехать с И. В. Меня многие отговаривали, но мне как-то дико казалось отпускать И. В. одного в такое грустное путешествие. }} La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Pavel Podlaŝuk klarigas la rifuzon per maltrankvila situacio en Tjumeno, kie en aprilo 1906 dufoje okazis incendioj en malliberejo, supozeble kaŭzitaj de politikaj malliberuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En Jalutorovsko tiutempe loĝis ne pli ol {{unuo|5000}} homoj, kio estis ega kontrasto eĉ kompare al Tjumeno kun ties 40-mila loĝantaro. Aleksandra Panova skribis en sia taglibro: "Tiu ĉi urbo eĉ kompare al Tjumeno ŝajnis al ni vilaĝeto. Ĝin eblas komplete trairi ene de duonhoro" ({{l-ru|Этот город даже против Тюмени показался нам деревушкой. Весь-то его можно обойти в полчаса}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. En Jalutorovsko kaj [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]] tiutempe estis nur 2 kuracistoj, do bezono je medicina helpo estis nekontentigita. Aleksandra Panova skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} Baldaŭ post la alveno, ilin vizitis estrino de virina antaŭgimnazio ({{l-ru|прогимназия}}) kaj edzino de loka policestro, sekvis pliaj vizitoj de lokaj gravuloj. Rusakovoj rememoris ke ne okazis interproksimiĝo, ĉar ili evitis mondumajn aranĝojn, kondutis simple kaj aferece, do oni konsideris lin strangulo kiu kondutas kvazaŭ kamparano sin vestinte je ruĝa ĉemizo (pro tio oni kromnomis lin "ruĝa doktoro", kio samtempe aludis liajn komunistajn ideojn) kaj propramane lavante vestojn en kuvo, dum lia edzino estis konsiderata nura junulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel estro de la sekcio de urba medicino, poste kiel redakcia sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). Poste li sukcesis eklabori ankaŭ en la Meŝĉanska Urba Senpaga Hospitalo, kie li laboris vespere<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo N 18 ĉe la strato Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]}. Ĝi estis konstruigita de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]} en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1915 li frekventas lecionojn pri pedagogio kaj biologio en la Moskva Urba Popola Universitato de Alfons Ŝanjavskij ^{[[:ru:Московский городской народный университет имени А. Л. Шанявского|ru]]}, kies organizadon partoprenis Zelenko. Ilia kunlaboro daŭris poste, do kiam la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov decidis konstrui la Domon de Pirogov en la 2-a Miusa strateto ^{[[:ru:Миусский переулок|ru]]} (nun Miusa strateto), oni mendis la dezajnon al Zelenko. Hejme li instruis al la infanoj lignaĵistan metion, bindadon kaj aliajn metiojn, do la filinoj bone sciis uzi [[stablo]]n, filo Sergej okupiĝis pri elektrotekniko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 59–62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. En junio 1917 li kandidatiĝis kiel deputito de la [[Moskva Urba Dumao]] laŭ listo N 5 (bolŝevistoj) kiel li estis la 13-a kandidato, sed la bolŝevistoj gajnis 12 lokojn, venkis la socialistoj-revoluciuloj. La {{JULGREGDATO|7|7|1917|akuzativo=jes}} okazis balotoj je la distriktaj dumaoj de Moskvo kaj bolŝevistoj gajnis 350 lokojn en 700, ricevinte plimulton en 11 el 17 dumaoj. Ivan Rusakov estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 71–72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste li agnoskis ke lia [[Browning Arms Company|Browning]]-pistolo estis apenaŭ efika, ĉar li ne sciis pafi, nek havis kartoĉojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li estis elektita kiel membro de ties ekzekutiva buroo, kiu interalie establis baldaŭ flegistajn kursojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 92–93 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1918 li indigne rememoris la konduton de siaj kolegoj. {{Citaĵo |teksto = Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la popolon je la plej danĝera, kriza momento. Ili terurigitaj abrupte retiriĝis de ĝi, kiam ĝi, ne kiel oni montras ĝin en pentraĵoj, sed vera, nelavita, nekombita, foje kruda kaj kruela, ekstaris antaŭ ili je sia plena grandeco. Ĝi ekstaris por forĵeti ĉiujn kiujn ĝi konsideris siaj rektaj aŭ malrektaj subpremantoj. [...] Ili, tiuj ĉi popolamantoj, forlasis la sanktan, kiel ili ĉiam diris, templon de la publika medicino je la momento, kiam tie pli ol iam ajn necesis intensa laboro, ili forĵetis la tutan ŝarĝon de la kuracista-sanitara afero sur la ŝultrojn de malmultaj, kiuj restis fidelaj ĝis la fino. |aŭtoro = Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 87 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |verko = |origina teksto = Они, эти народолюбцы, бросили народ в самый опасный, критический момент. Они в ужасе отшатнулись от него, когда он не с картины списанный, а подлинный, неумытый, причесанный, порою грубый и жестокий, встал перед ними во весь рост. Встал для того, чтобы сбросить всех тех, кого он считал своими прямыми или косвенными угнетателями. [...] Они, эти народолюбцы, покинули священную, как всегда говорили они, храмину общественной медицины в тот момент, когда более чем когда-либо требовалась там самая интенсивная работа, они сбросили всю тяжесть врачебно-санитарного дела на плечи немногих, оставшихся верными до конца. }} En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). De la {{daton|15|6|1918}} ĝis la {{dato|18|6}} daŭris en la [[Politeknika Muzeo (Moskvo)|Politeknika Muzeo]] la 1-a Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj, dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1918, kiam en Moskvo estis severa malsatego, li aranĝis lernejajn koloniojn por infanoj en Sokolniki, kie ili povis ripozi kaj manĝi. Poste li aranĝis transportadon de kelkcent infanoj al Birska distrikto ^{[[:ru:Бирский уезд|ru]]} (Ufa gubernio) ^{[[:ru:Уфимская губерния|ru]]}, kie ilin akceptis kaj nutris lokaj bolŝevistoj. Li sukcesis trovi ŝipon kaj post kiam venis iliaj gepatroj, tumultintaj pro onidiroj pri kvazaŭ okazintaj incendio kaj pereo de la infanoj surŝipe, trankviligis ilin kaj aranĝis sendon de delegacio al Birska distrikto. Aŭtune 1918 la infanoj revenis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132–133 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] Post la revolucio Ivan Rusakov plu interesiĝis pri edukado kiun li konsideris rekonstruinda surbaze de pli progresemaj ideoj, interalie de plia proksimecoo al naturo. En januaro 1918 li publikigis en pedagogia revuo artikolon "Infanoj kaj neĝo", en kiu li pledas pri neceso promenigi infanojn vintre, ne timi iliajn kontaktojn kun neĝo, kiu kaŭzos ne malvarmumon sed inverse, fortikiĝon de ilia sano. Sian artikolon li finis per referenco al ties inspirantoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 135–137 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine mi konsideras mia devo diri ke ĝeneralaj pensoj, prezentitaj en tiu ĉi verko, havas siajn fontojn ĉe la konata psikologo kaj pedagogo [[G. Stanley Hall]], konatiĝon kun kies ideoj mi ŝuldas komplete al la kara Aleksandr Zelenko. Tiu lasta fakte estas inspiranto de tiu ĉi verko kaj senduba, kvankam ne senpera, ĝia gvidanto. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Infanoj kaj neĝo |origina teksto = В заключение считаю своим долгом сказать, что общие мысли, приведенные в данной работе, имеют свои родоначальником знаменитого психолога и педагога Стэнли-Холла, знакомством с идеями которого я всецело обязан дорогому А. У. Зеленко. Последний, по существу, является вдохновителем данной работы и несомненным, хотя и не непосредственным, руководителем в ней. }} La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] En julio 1918, post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, organizita de [[Boris Savinkov]] kaj definitive subpremita la {{daton|21|7|1918}}, li forveturis al [[Jaroslavlo]] kadre de grupo sendita de la Centra Komitato de la partio por restarigi la vivon en la grave damaĝita urbo. La {{daton|1|8}} li sendis al la edzino mesaĝon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 95–96 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi estas viva, sana, nedamaĝita. Mi ne sckribis, ĉar mankas tempo kaj ne funkcias la poŝto. [...] Damaĝoj en Jaroslavlo estas teruraj, ne priskribeblaj. La misfunkciado estas neimagebla. [...] Laborkondiĉoj estas ekstreme pezaj, sed estas interese labori. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la edzino |origina teksto = Жив, здоров, невредим. Не писал, потому что некогда и почты из города нет. [...] Разрушения в Ярославле ужасные, не поддаются описанию. Разруха невероятная. [...] Условия работы крайне тяжелы, но интересно работать. }} Poste li daŭrigis partian laboron en la Sokolnika Distrikta Partia Komitato, kies sidejo troviĝis en ligna domo en la 8-a Sokolnika Linio. Li laboris kiel partia organizanto en la fabriko "Bogatir", la Nov-Sokolnika Trama Remizo, Grenmuelejo ({{l-ru|Вальцовые мельницы}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 102–103 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|9|10|1918}} prezidio de la Sokolnika Soveto taskigis lin aranĝi eldonadon de ĉiutaga bulteno "Labora semajno de Sokolnika distrikto" ({{l-ru|Трудовая неделя Сокольнического района}}), sed evidente tiu projekto ne estis efektivigita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 106–107 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li partoprenis la 6-an Eksterordinaran Kongreson de Sovetoj kiel delegito de la Moskva Soveto, elektita la {{daton|29|10|1918}}. Estro de la Moskva delegacio estis Lenin. Ili plurfoje renkontiĝis kaj interparolis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116–120 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Oni rememoris lin kiel homon modestan, sed rigoran se temis pri la moralaj principoj kaj leĝoj. Kiam du membroj de la Sokolnika Soveto estis akuzitaj pri ŝtelo de nutraĵoj, li estis ŝokita, tamen voĉdonis por ilia mortpafo; poste li helpis al iiaj familioj. Kiam li eksciis ke estro de la nutraĵa fako prenis ŝmirmonon, li transdonis lian aferon al ĈK, sciante ke tiu krimo estas punata per mortpafo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110–111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} La {{daton|21|10|1918}} partia komitato de Sokolnika distrikto pritraktis lian peton foriri kiel volontulo al la Orienta fronto, sed rifuzis ĝin. Li sendis la peton al pli supraj partiaj instancoj, sed la {{daton|3|12}} oni denove rifuzas ĝin, argumentinte ke "kun lia foriro perturbiĝos regula vivo en la distrikto". La {{daton|21|12}} oni ripetas la saman decidon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 123–124 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de oktobro 1919 li ekveturis al [[Serpuĥov]], al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo kaj la {{daton|31|1}} eklaboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 130 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/>. Li laboris fervore, dirinte ke la edukado estas nova fronto kaj ĉiuj fortoj devas esti koncentritaj tie. Sed liaj rilatoj kun la estro de la Moskva Soveto Lev Kamenev estis streĉaj. Estro de la Popola Komisariato pri Edukado [[Anatolij Lunaĉarskij]] ankaŭ ofte riproĉis Rusakovon pro ties koncentriĝo je lernejoj kaj neglekto de la aliaj edukaj kaj kulturaj aferoj. Kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aŭtune 1920 estro de la eduka sekcio iĝis Pjotr Smidoviĉ ^{[[:ru:Смидович, Пётр Гермогенович|ru]]} dum Rusakov restis vic-estro kaj membro de la kolegio de la sekcio de popola edukado, kaj okupiĝis pri lernejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 144–147 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La situacio estis tre komplika ne nur pro materialaj problemoj, sed ankaŭ pro akraj diskutoj rilate novan eduksistemon. En februaro 1921 Otto Ŝmidt^{[[:ru:Шмидт, Отто Юльевич|ru]]}, fama sciencisto, estro de la Ĉefa Administracio de Profesia-Teknika Edukado de la Popola Komisariato pri Edukado faris dum instruista kunveno en Moskvo raporton, en kiu li deklaris nuligenda kion li nomis "nura edukado"<ref>{{l-ru|чистое образование}}</ref> (same kiel "nura arto" kaj "nura scienco") anstataŭigotaj per du tipoj da lernejoj: profesiaj kaj politikaj. Li insistis ke ekde la 15-a vivojaro ĉiuj devas ricevi edukon profesian aŭ politikan dum la aliaj fakoj estu for kiel nenecesaj. La raporto kaŭzis akran diskuton, inkluzive en la ĵurnalo "[[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]". Ivan Rusakov klopodis mildigi tiun ĉi pozicion de sia estro, pledante por pli singarda reformado. La aferon finis artikolo de [[Nadeĵda Krupskaja]], aperinta en "Pravda" la {{daton|8|3|1921}}, kiu traktis la pozicion de Otto Ŝmidt erara<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 147–151 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Tivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 116 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Ivan Rusakov evidente ne estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, partopreninte ties kunsidojn kiel gasto (lia nomo ne aperas en la listoj de la delegitoj). Sed li estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] (kontraŭ lia familinomo estas skribite "mobilizita de la kongreso")<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 154 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tio okazis malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Dum la sturmo kolonojn de la 27-a pafista divizio ^{[[:ru:27-я стрелковая дивизия (1-го формирования)|ru]]} sekvis ĉevala-sanitara roto en kiu troviĝis Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 156 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe trupo de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝin trovis lia kunulino Sofia Volkonskaja, kiu sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105"/>. Biografo Pavel Podlaŝuk agnoskis ke cirkonstancoj de lia pereo restas malklaraj, lime de legendo (inkluzive lian lastan frazon)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 157–158 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj. Kvankam tiutempe la familio spertis ekstreman mankon de la nutraĵoj kaj monon, antaŭsemajne ili vendis en la Suĥarevskij bazaro ^{[[:ru:Сухаревский рынок|ru]]} arĝentan pleton kun pokaloj, donacitan de dankemaj pacientoj dum lia foriro de Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112–113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia biografo Pavel Podlaŝukv mencias ke en tiu periodo lia kunulino iĝis Sofia Nikolajevna Volkonskaja (1889–1942), bolŝevistino ekde 1912, laborinta en 1917–1918 kiel sanitara kuracisto en la ekzekutiva komitato de la Sokolinika Distrikta Dumao. Li nomas ŝin lia "plej proksima kaj amata amiko", kiu "anstataŭis la patrinon" por liaj infanoj. Ĝuste ŝi trovis lian kadavron en Kronŝtadto kaj sur sledo alportis laŭ glacio al Petrogrado kaj de tie al Moskvo<ref name="Повесть105">{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝoseo}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika Trama Remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] 07kl6k23brzqcph1dtuo0oqbos386md 0 920938 9491271 9188744 2026-10-10T18:26:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] [[Deziderio|Dezső]] [[Papp|Pap]]''' [jAnoŝ deĵO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pap János Dezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]], fondinta membro de [[Societo Dugonics]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Alföldi, Clio, Szegedi'' [klio, segedi]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM67008/25d5b01e-f0b7-4176-bd46-45a3950b852c/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=728800&date=2025-09-06 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1843|9|27}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1917|6|4}} en Szeged. == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, sed en 1859 li aliĝis al la piaristoj en [[Vác]], kie okazis la [[novicado]], poste li daŭris la lernadon en [[Kecskemét]], fine en [[Kolozsvár]]. Ekde 1862 li instruis 3 jarojn en [[Máramarossziget]], kie li kolektis kreskaĵojn kaj mineralojn, dum en 1864 li monaĥiĝis. Same 3 jarojn li instruis en [[Sátoraljaújhely]], kie li pastriĝis en [[1867]], poste li instruis en Kolozsvár. En [[1870]] li akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], poste li instruis en piarista gimnazio en la sama urbo. Li instruis 2 jarojn en Szeged, inter 1879-1885 li estis gimnaziestro en [[Nagykanizsa]], poste en sia naskiĝurbo li estis monaĥejestro inter 1885-1898, poste en [[Budapeŝto]] li havis piaristan postenon ĝis la emeritiĝo en 1913. == Elektitaj kontribuoj == * ''Természetrajz elemei.'' (lernolibro, 3 partoj, 1873, poste plurfoje eldonita ĝis 1902) * ''Az ásványtan és földtan elemei.'' (lernolibro, 1880) * ''Háladal Szegednek. A szegedi piaristáknak új lakházukba költözésök emlékére.'' ([[odo]], 1887) * ''Képes természetrajz. Állat-, növény- és ásványország. Az ifjúságnak és a nagyközönségnek.'' (lernolibro, 1897) == Fontoj == * [https://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=pap biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/p/p18964.htm biografio hungare] * [https://web.archive.org/web/20251004234353/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=1630 biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/Pap.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pap, Janos Dezso}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ajrxhj1ctv26kya5zk9l6hq3zg5rzm7 0 921770 9491280 9194477 2026-10-10T19:23:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1783|9|22}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Vinohradiv|Nagyszőlős]] |dato de morto = {{mortotago|1815|4|28}} |loko de morto = [[Rusa imperio]] [[Sanktpeterburgo]] }} '''[[Johano|János]] [[Karolo|Károly]] Széky''' [jAnoŝ kAroj sEki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Széky János Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]], [[kuracisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM173310/da1b31ea-3380-4ad2-ba98-7f3e22a6f95a/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=734386&date=2025-09-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1783|9|22}} en [[Vinohradiv|Nagyszőlős]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga imperio]], nuntempa [[Vinohradiv]] en [[Ukrainio]]), li mortis {{mortotago|1815|4|28}} en [[Sanktpeterburgo]] ([[Rusa imperio]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis piaristajn [[gimnazio]]jn en [[Máramarossziget]] kaj [[Nagykároly]], poste li akiris filozofian diplomon en [[Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger)|Episkopa Liceo de Eger]], pli poste li aliĝis al la piaristoj. La [[novicado]] okazis en 1800 kaj 1801 en [[Kecskemét]], poste li instruis 2 jarojn en [[Szeged]], poste en [[Temeŝvaro]] 5 jarojn. Intertempe li doktoriĝis el filozofio en 1804 en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], post 2 jaroj li forlasis la piaristojn. Li studis medicinon en [[Universitato de Vieno]] kaj en 1813 li diplomiĝis. Jaron poste en [[Parizo]] li resanigis vunditajn soldatojn, poste havanta medicinan postenon en Sanktpeterburgo li vojaĝis al la tiama rusa ĉefurbo, kie li malsaniĝis kaj mortis tre frua. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ode ad Ilustr. celeb ac doct. Jo. Val. nobilem ab Hildebrand...'' (1811) * ''Dissertatio inaug. medica in propulsandis morbis quid naturae virtus artis praesidia ...'' (1813) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szeky-janos-karoly-AD03A/ biografio hungare] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=ma_tortent_-_2015__aprilis_28_ biografio hungare] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20150402180053/http://www.orvostortenet.hu/tankonyvek/tk-05/pdf/5.1.7/04_15_schultheisz_szeky.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szeky Janos Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} fjnaeh12brnd3bfa36a43vk4ilztwx7 2 925348 9491365 9450740 2026-10-10T23:43:38Z Ushitarou 229571 9491365 wikitext text/x-wiki ==Intrigo== {{Intrigo}} En varma somera tago en la [[Novjorko|Novjorka]] Distrikta Juĝejo, la [[proceso (juro)|proceso]] de 18-jara knabo ĵus konkludis. Karakterizita kiel "[[slumo]]-infano", li estas akuzita pri mortigo de sia mistrakta patro. La juĝisto instrukcias la ĵuron, ke se estas racia dubo, ili devas doni [[verdikto|verdikton]] de "ne kulpa". Se la ĵuro decidas, ke li estas kulpa, la defendanto ricevos devigan [[mortpuno|mortpunon]] per [[elektra seĝo]]. Tamen, ajna verdikto devas esti unuanima. Komence, la pruvo ŝajnas decida. Najbaro kiu loĝas kontraŭe de li atestas, ke ŝi vidis la defendanton ponardi lian patron tra ŝia fenestro, tra la fenestroj de pasanta levita [[trajno]] kaj en la apartamenton, kie la mortigo okazis. Alia [[handikapo|handikapa]] najbaro, kiu loĝas malsupre, atestas, ke li aŭdis la defendanton minaci mortigi lian patron, poste aŭdis la kadavron fali; kiam li iris al la pordo kaj malfermis ĝin, li diras, ke li vidis la defendanton kuri laŭ la ŝtuparo. En prepara baloto, ĉiuj ĵurianoj krom ĵuriano 8 voĉdonas "kulpa". Ĵuriano 8 volas diskuton antaŭ ol doni verdikton. La aliaj ĵurianoj donas iliajn kialojn sed li atentigas iliajn antaŭkonceptitajn supozojn pri la kazo kaj ne ankoraŭ estas konvinkita. Ĵuriano 3 kaj 4 provas uzi la armilon de murdo, foldeblan [[poŝtranĉilo|poŝtranĉilon]] supozeble de la defendanto, kiel pli pruvo per aserti, ke la armilo estas unika, sed ĵuriano 8 malkaŝas alian poŝtranĉilon same kiel la armilon de murdo, ke li aĉetis sin mem en butiko, pruvante, ke la armilo de murdo ne estis unika. Kiam liaj argumentoj malsukcesas konvinki la aliajn ĵurianojn, ĵuriano 8 sugestas sekretan baloton. Plejparto de ili ankoraŭ voĉdonas "kulpa", sed estas unu plia voĉdono de "ne kulpa"; ĵuriano 9 rivelas, ke li estas tiu voĉdono, kaj konsentas kun ĵuriano 8, ke pli diskuto estas necesa. Ĵuriano 8 argumentas, ke la bruo de la pasanta trajno obskurus ĉion, ke la da atestanto postulis aŭdi. Pluraj ĵurianoj pridemandas, ĉu la minaco de morto estis simple [[vortfiguro]]. Ĵuriano 5 ŝanĝas sian voĉdonon. Ĵuriano 11 dubas, ke sufiĉe klarkapa defendanto, kiu jam forviŝis la fingrospurojn de la klingo, riskus reveni al la loko de krimo, precipe se li aŭdis la krion de la unua atestanto kaj do sciis, ke estis atestanto. En alia baloto, ĵuriano 11 ankaŭ ŝanĝas sian voĉdonon. La ĵurio sekve diskutas ĉu la unua atestanto povis aliri kaj malfermi la pordon ene la tempo, kiu li diris. Ĵuriano 8 petas diagramon de la apartamento de la atestanto, kaj kondukas eksperimenton laŭ la diagramo kun la scio, ke la atestanto havis laman kruron. La ĵurianoj konkludas, ke la atestanto ne povis atesti la aferojn, kiuj li asertis vidi ene de tiu tempo. Kolerita de rimarko de ĵuriano 8, ĵuriano 3 provas ataki kaj minacas mortigi lin; ĉiuj silentas dum ili rimarkas, ke liaj vortoj ne racie povas esti interpretitaj serioze. Ĵuriano 2 kaj 6 ŝanĝas siajn voĉdonojn. La proporcio inter voĉdonoj por "kulpa" kaj "nekulpa" nun estas egala. Ĵuriano 5, kiu havis personan sperton kun foldeblaj poŝtranĉiloj kiel la armilo de murdo, atentigas, ke la pikvundo estis klinita malsupren; foldeblaj poŝtranĉiloj estas dizajnitaj por puŝi supren. Pli malalta, sperta atakanto kiel la defendanto certe ponardus la viktimon supren. Ĵurianoj 7, 12 kaj 1 ŝanĝas siajn voĉdonojn kaj la voĉdonoj de "ne kulpa" nun havas plimulton de 9:3. {{Intrigofino}} h2izek9ukhymz12xtwmbk32iqe27fs6 0 926017 9491171 9224291 2026-10-10T14:13:12Z Sj1mor 12103 9491171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |speco= |lando = Irako |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IQ |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Kurdio Hewlêr''' ({{Lang-ku|Zankoy Kurdistan – Hewlêr}}, akronime '''UKH''') estas ŝtata universitato en [[Arbil]] (kurde: Hewlêr), la ĉefurbo de la [[iraka Kurdistano]]. Fondita en 2006, ĝi estas unu el la plej grandaj kaj plej novaj altlernejoj en Kurdistano, Irako.<ref>{{cite web|last=Major|first=John|title=Sir|url=http://www.johnmajor.co.uk/page2371.html|access-date=7 September 2011|archive-date=13 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013184823/http://www.johnmajor.co.uk/page2371.html|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ukh.edu.krd/newsdetail.php?n=303|title=UKH Ranks First Among Kurdistan Universities &#124; News Detail &#124; University of Kurdistan Hewlêr|access-date=2021-06-23|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202709/https://www.ukh.edu.krd/newsdetail.php?n=303|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/18092-KRG’s-Higher-Education-Ministry-releases-university-rankings|title=KRG's Higher Education Ministry releases university rankings|date=2018-11-22|website=www.kurdistan24.net|access-date=2021-12-17|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628151144/https://www.kurdistan24.net/en/story/18092-KRG%E2%80%99s-Higher-Education-Ministry-releases-university-rankings|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ukh.edu.krd/newsdetail.php?n=313|title=UKH Receives International Academic Accreditation by ASIC &#124; News Detail &#124; University of Kurdistan Hewlêr|access-date=2021-06-23|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204234/https://www.ukh.edu.krd/newsdetail.php?n=313|url-status=live}}</ref> La universitato estas nova iniciato en la Kurdistana Federacia Regiono de Irako, financita de la Kurdistana Regiona Registaro (KRG). La instrulingvo kaj esplorado estas la angla, kaj la plejparto de ĝia dungitaro estas internacie agnoskitaj akademianoj. La universitato konsistas al la jenajn fakultatojn: * Sociaj Sciencoj * Komerco kaj Administrado * Komputado kaj Inĝenierarto * Medicino Eblas akiri bakalaŭran, magistran kaj doktoran gradon. == Galerio == <gallery> Dosiero:University_of_Kurdistan_Hawler.jpg|Ĉefkonstruaĵo de UKH Dosiero:A_debate_in_UKH.jpg|Bildo de la semajna debato ĉe UKH Dosiero:University_of_Kurdistan_Hawler_Library.jpg|Biblioteko de UKH </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Irako]] esff01b7ug6wndggmg4hbd24vzizc3y 0 926084 9491172 9436682 2026-10-10T14:13:15Z Sj1mor 12103 9491172 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Super_Barrio_290706.jpg|alternative=Superbarrio Gómez in Mexico City|eta|Realviva superhero ''Superbarrio Gómez'']] '''Realviva superheroo''' (akronime '''RVSH''') estas persono, kiu provas esti [[superheroo]] en la [[Realo|reala vivo]]. Ili surmetas superheroan kostumon aŭ maskon por plenumi ian komunuman servon, kiel ekzemple kvartalan gardadon, aŭ en iuj kazoj, civilprotektistan justecon ([[vigilantismo]]).<ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/documentaries/superheroes/interview/michael-barnett.html|title=Superheroes: Interview with Michael Barnett|year=2011|work=Superheroes|publisher=HBO Documentaries|access-date=4 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111226062956/http://www.hbo.com/documentaries/superheroes/interview/michael-barnett.html|archive-date=26 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lsureveille.com/opinion/head-to-head-is-vigilante-justice-acceptable-outside-of-comic-books-1.2657687#.TrO09_SXudB|title=Head to Head: Is vigilante justice acceptable outside of comic books? - Opinion -|last=Sweeney|first=Phil|date=2011-10-23|publisher=The Daily Reveille|access-date=4 November 2011|location=Louisiana State University|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111030727/http://www.lsureveille.com/opinion/head-to-head-is-vigilante-justice-acceptable-outside-of-comic-books-1.2657687#.TrO09_SXudB|archive-date=11 January 2012}}</ref><ref name="bbc1">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15301830|publisher=BBC News|title=Superhero Phoenix Jones: 'I'll keep Seattle safe'|date=2011-10-14}}</ref> Ĉi tiuj individuoj kutime provas fari [[Bonfaro|bonfarojn]], sed foje ankaŭ prenas la leĝon en siajn proprajn manojn, kaj portas nomojn kaj kostumojn modelitajn laŭ tiuj de fikciaj superherooj. Simile al siaj fikciaj ekvivalentoj, kelkaj realvivaj superherooj ankaŭ kunigas fortojn en superheroogrupoj. La koncepto de la realviva superheroo originis en [[Usono]] ({{Lang-en|real-life superhero}}, akronime konata kiel '''RLSH'''<ref>{{Cite web|url=https://reallifesuperheroes.info/about/faq|title=What is a RLSH? ⋆ Real Life Superheroes|website=Real Life Superheroes|access-date=2019-09-14|archive-date=2020-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001203847/https://reallifesuperheroes.info/about/faq|url-status=dead}}</ref>), kiu estas ankaŭ la naskiĝloko de la unuaj superheroo-bildstrioj. Fruaj ekzemploj de tia konduto estas konataj el la 1990-aj jaroj. Unu ekzemplo estas Superbarrio Gómez el [[Meksikurbo]], kiu en 1997 surmetis ruĝajn ŝtrumpojn kaj ruĝan kaj flavan luktistan maskon por organizi laboristajn amaskunvenojn, protestojn kaj peticiojn por malhelpi la elpelon de familioj el iliaj loĝejoj.<ref name="cnn.com">{{cite web|url=http://www.cnn.com/WORLD/9707/19/mexico.superhero/|title=Defender of justice Superbarrio roams Mexico City|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801202526/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/19/mexico.superhero/|website=[[CNN]]|date=July 19, 1997|archive-date=August 1, 2018|access-date=September 14, 2019}}</ref> La "realviva superheroo-komunumo" en la senco de reta [[subkulturo]] komencis disvolviĝi meze de la [[2000-aj jaroj]].<ref>''World Superhero Registry'' (2006), [https://web.archive.org/web/20060112190728/http://www.worldsuperheroregistry.com/ internet archive link]; ''Real Life Superhero Project'' (2010), [https://web.archive.org/web/*/http://reallifesuperheroes.com/ internet archive link].</ref> Kelkaj en la RVSH-komunumo provas solvi problemojn memstare, pere de ''mempolicismo'', malobeante la jurisdikcian policon.<ref name="autogenerated1">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15301830|publisher=[[BBC News]]|title=Superhero Phoenix Jones: 'I'll keep Seattle safe'|date=14 de octubre de 2011}}</ref> Ankaŭ en iuj [[Protesto|protestoj]] ne estas nekutime vidi unu homo, kiu estas komplete maskita kiel iu fama fikcia rolulo, amindulo aŭ kostumita kiel la dezirata aspekto al iu fama kontraŭ tiu la protesto okazas. Tiu povas servi kiel fokuso al la protesto kaj kuraĝigo al la protestantoj. Ankaŭ tiu al la [[polico]] kutime ne plaĉas tiujn spektaklojn.<ref>{{cite web|title=Real-life superhero movement growing, but not getting warm reception from police|first=Elizabeth|last=Flock|url=http://archives.reallifesuperheroes.org/2011/10/19/real-life-superhero-movement-growing-but-not-getting-warm-reception-from-police/|publisher=Real Life Superheroes.org|date=October 19, 2011|access-date=June 14, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202114415/http://archives.reallifesuperheroes.org/2011/10/19/real-life-superhero-movement-growing-but-not-getting-warm-reception-from-police/|archive-date=February 2, 2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[El Santo]] * Loka heroo (Japanio) * ''Superhumans'' de Stan Lee * ''[[:en:Beyond_Geek|Beyond Geek]] Pretere Komputilmaniulo'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝatantaroj]] hd37kciatn72zinm7c667k36h2k67hm 0 926611 9491173 9446398 2026-10-10T14:13:20Z Sj1mor 12103 9491173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Asocio Internacia de Animaciaj Filmoj''' ({{Lang-en|International Animated Film Association}}, {{Lang-fr|Association Internationale du Film d'Animation}}, akronime '''ASIFA''') estas internacia asocio de [[animacia filmo|animaciaj filmistoj]]. Ĝi fondiĝis en [[Annecy]] kaj estas dividita en pli ol kvardek regionajn grupojn. Unu el la fondintoj de la organizaĵo kaj ĝia unua prezidanto (1960-1979) estis la fama brit-kanada animaciisto, filmreĝisoro kaj produktoro [[Norman McLaren]]. La asocio eldonas revuon disvastigantan informojn pri animaciaj festivaloj, projektoj, novaj nomoj, verkoj kaj pli. Entute 18 numeroj estis publikigitaj (2008).<ref>{{Cite web|title=What we do|url=https://asifa.net/what-we-do/|access-date=2025-06-27|website=ASIFA|language=en-US}}</ref> == Agado == La agadoj de Asifa inkluzivas funkciigon de filmarkivo, okazigon de eventoj kaj laborrenkontiĝoj, kaj eldonadon de materialoj. Ekde 1972, la Asifa grupo en [[Holivudo]] prezentas la Premion Annie pro elstaraj atingoj en animacio. Ekde 2002, Asifa ĉiujare organizas ''la Internacian Tagon de Animacio'' la 28-an de oktobro tutmonde. La asocio ankaŭ donas akreditojn al filmfestivaloj, kiuj plenumas certajn postulojn. La karopo de ASIFA-filmfestivalojn inkluzivas la [[Internacia Festivalo de Animacia Filmo de Annecy|Annecy Internacia Anima Filmo Festo]] ekde 1960 en Francio, la Zagreba Internacia Animacia Filmfestivalo ([[Animafest Zagreb]]) ekde 1972 en [[Kroatio]], la Internacia Animacia Festivalo de Otavo ([[d:Q5131786|Q5131786]]) ekde 1975 en [[Kanado]], la ''Animae Caribe'' en la [[Karibio]],<ref>{{Cite web|last=Caribe|first=Animae|date=2013-05-14|title=ASIFA Congratulates Animae Caribe|url=https://www.animaecaribe.com/asifa-congratulates-animae-caribe/|access-date=2023-02-22|website=Animae Caribe|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230222081431/https://www.animaecaribe.com/asifa-congratulates-animae-caribe/|archivedate=2023-02-22}}</ref> kaj la Internacia Animacia Festivalo de Hiroŝimo ([[d:Q82113|Q82113]]) ekde 1985 en [[Japanio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Internacia Tago de Animacio, la 28-an de oktobro == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.asifa.net Oficiala retejo de ASIFA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Annecy]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1960]] [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] 2fv3dlhlldl4a45ctkzz7pi89nhvku1 0 927064 9491385 9354090 2026-10-11T00:45:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491385 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''[[teselado]]''' (ankaŭ nomata '''kahelado''', '''pavimado''', '''surfaca fermigo''' aŭ '''poligonmodeliĝo''') rilatas al la defio plenigi [[Surfaco|surfacon]] per pluraj pli malgrandaj eroj, tiel ke ili ne havas interspacojn inter si, nek ili interkovriĝas. Pli formale dirite, tiu rilatas al la seninterspaco kaj ne-interkovranta kovrado de la [[Eŭklida ebeno|(eŭklida) ebeno]] per unuformaj subareoj. La koncepto ankaŭ povas esti etendita al pli altaj dimensioj. En praktikaj aplikoj kaj teorie, kovrado per unu aŭ pluraj simplaj [[Plurlatero|plurlateroj]] estas preferata; en la angla, ĉi tiu metodo ankaŭ nomiĝas '''kahelado''' aŭ '''tessellation'''. Ekzemple, se granda metala [[lameno]] bezonas esti dividita en [[Muzaiko|sekciojn]] (laborpecojn) en teknika apliko, la celo estas desegni ĉi tiujn sekciojn tiel, ke kahelado de malsamaj, neegalaj sekcioj estas atingita kaj neniu malŝparo estas generita. La "cikla divido de surfacoj" kun neunuformaj subsurfacoj (ne plurlateroj) estas tre okulfrapa en [[arto]], ekz. en la verkado de [[M.C. Escher]], sed li estis nek la unua nek la lasta, kiu faris tion en [[arthistorio]]. Analoge al la kahelado de la ebeno (2D), tridimensia aŭ pli alt-dimensia spaco ankaŭ povas esti subdividita, vidu [[spacplenigo]]. En la [[latina]], ''teselo'' estis malgranda peco de [[ceramiko]], [[ŝtono]], [[vitro]] aŭ [[metalo]] uzata en [[mozaiko]]j. Tessela signifas "malgranda [[kvadrato]]" kaj estas vorta korupto de la greka vorto por 4 (tetra). == Bildaro == <gallery> Dosiero:Wallpaper_group-p3-1.jpg|Mozaikigita pavimo kun cementŝtonoj. Dosiero:Finite_element_triangulation.svg|Poligonforma cirkla surfaco Dosiero:Tile_3,6.svg|trianguloj Dosiero:Tile_6,3.svg|egalaj elementoj (heksagonoj) Dosiero:Tile_3bb.svg|Diversaj elementoj Dosiero:Tile_3636.svg|Diversaj elementoj Dosiero:Tile_3464.svg|Pli da eroj Dosiero:Tile_46b.svg|ankaŭ pluraj elementoj Dosiero:Wallpaper_group-p6m-1.jpg|Persia, glazurita ceramika kahelo Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola_05.jpg|Poligonmodeliĝo kun [[tineo (fraktalo)]]<ref name=edu>{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combined algorithms to discover two pars: dragon, bowling and tine, siaman |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> Dosiero:Tassellatura con Fiocchi irrep7.gif|Poligonmodeliĝo kun [[neĝero de Koch]] Dosiero:Tassellazioneconfarfalle1.gif|[[Papilio (fraktalo)]] Dosiero:Tassellazionecondragternario.gif|[[Terdragon|Ternaro drako]]<ref name="edu"/> <ref name="edu"/> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kahelaro (geometrio)]] * [[Kahelo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ab.inf.uni-tuebingen.de/software/tegula Tegula] (malferma programaro por esplori dudimensiajn kaheladojn de la ebeno, sfero kaj hiperbola ebeno; inkluzivas datumbazojn enhavantajn milionojn da kaheladoj) * [http://mathworld.wolfram.com/Tessellation.html Wolfram MathWorld: Tessellation] (bona bibliografio, desegnaĵoj de regulaj, duonregulaj kaj duonregulaj kadraj strukturoj) * Dirk Frettlöh kaj Edmund Harriss. "[http://tilings.math.uni-bielefeld.de/ Tilings Encyclopedia]" (ampleksaj informoj pri anstataŭigaj kahelaroj, inkluzive de desegnaĵoj, homoj kaj referencoj) * [https://web.archive.org/web/20170508195547/http://www.tessellations.org/ Tessellations.org] Arkivita la 8an de majo 2017 ĉe la Wayback Machine (gvidiloj, galerio de Escher-kartonmodeligoj, galerioj de kartonmodeligoj de aliaj artistoj, lecionplanoj, historio) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Simetrio]] [[Kategorio:Mozaiko]] [[Kategorio:Kahelaroj]] [[Kategorio:Eŭklida geometrio]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Topografio]] qbr72qksiwbhur2fqtp8z60hoikznlv 0 927852 9491170 9488441 2026-10-10T14:13:07Z Sj1mor 12103 9491170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO=AU-WA |situo sur mapo = Perto |zomo=13 }} La '''Ŝtata Biblioteko de Okcidenta Aŭstralio''' ({{Lang-en|State Library of Western Australia}}, akronime '''SLWA''') estas esplora, eduka, referenc- kaj publika pruntbiblioteko situanta en la Kultura Centro de Perto en [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. Ĝi estas agentejo de la Okcidenta Aŭstralia Departemento pri Loka Registaro, Sporto kaj Kulturaj Industrioj, kaj funkciigata de la Biblioteka Estraro de Okcidenta Aŭstralio.<ref>{{citation|title=A library service for Western Australia : 1st annual report of the Board 1952–53|publisher=Library Board of Western Australia|place=Perth, W.A.|year=1953|url=http://purl.slwa.wa.gov.au/slwa_b3125286_1}}</ref> SLWA havas apartan respondecon pri kolektado, konservado kaj ciferecigo de la heredaĵmaterialoj de Okcidenta Aŭstralio. La J. S. Battye Biblioteko de Okcidenta Aŭstralia Historio estas la sekcio de SLWA dediĉita al okcidentaŭstraliaj historiaj materialoj.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44878091|title=THE PUBLIC LIBRARY.|newspaper=[[Western Mail (Western Australia)|Western Mail (Perth, WA : 1885 – 1954)]]|location=Perth, WA|date=22 August 1913|access-date=6 February 2013|page=16|publisher=National Library of Australia}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://web.archive.org/web/20200930091244/http://encore.slwa.wa.gov.au/iii/encore/?lang=eng Search the SLWA Catalogue] * [https://web.archive.org/web/20120426100637/http://www.statelibraryfoundation.org/who-we-are State Library of Western Australia Foundation] * [http://www.friendsofbattyelibrary.org.au/ Friends of J. S. Battye Library Inc.] {{ĝermo|Okcidenta Aŭstralio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bibliotekoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] [[Kategorio:Perto]] bwtk6200ejyoux518ekp9eemkul093a 0 928342 9491168 9242667 2026-10-10T14:12:59Z Sj1mor 12103 9491168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DK|situo sur mapo=Centra Kopenhago|zomo=13}} La '''Internacia Konsilio por la Esplorado de la Maro''' ({{Lang-en|International Council for the Exploration of the Sea}}, akronime '''ICES''', {{lang-fr|Conseil International de l'Exploration de la Mer}}, akronime CIEM) estas [[internacia organizaĵo]] fondita la 22-an de julio 1902 en [[Kopenhago]] por esplori la marajn resursojn de la [[Norda Atlantiko]] kaj apudaj maroj. Ĝi estas la plej malnova interregistara scienca organizaĵo de la mondo.<ref name="Rozwadowski">{{cite journal |last1=Rozwadowski|first1=Helen|title=Science, the Sea, and Marine Resource Management: Researching the International Council for the Exploration of the Sea|journal=The Public Historian|date=2004|volume=26|issue=1|pages=41–64|doi=10.1525/tph.2004.26.1.41|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/tph.2004.26.1.41|access-date=15 September 2023|issn=0272-3433|url-access=subscription}}</ref> Komence, ICES estis scienca organizaĵo traktanta praktikajn fiŝkaptajn aferojn kaj interfaka forumo por maraj studoj. Nuntempe, ICES estas moderna, [[interregistara organizaĵo]] por mara esplorado kaj konsila organo por fiŝkapta administrado en siaj [[Membroŝtato|membroŝtatoj]]. Ĉi-lasta laborareo estas delegita al Konsila Komitato pri Fiŝkapta Administrado (ACFM). La ACFM difinis nivelojn de [[Frajo|frajaj]] fiŝspecioj por la diversaj fiŝspecioj, kie ili funkcias kun pli malalta limo, kiun oni ne povas superi sen malfortigi la fiŝaron. Ĝi ankaŭ difinas iom pli altan antaŭzorgan limon, kaj kie la aŭtoritatoj estas rekomenditaj efektivigi mezurojn, kiuj povas alporti la fiŝarojn al pli sekura nivelo se ili estas superitaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ices.dk/iceswork/AVisionWorthSharing2008.pdf |titolo=Strategic Plan |alirdato=2025-11-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091127000000/https://web.archive.org/web/20091127155051/http://www.ices.dk/iceswork/AVisionWorthSharing2008.pdf |arkivdato=2009-11-27 }}</ref> La celo de ICES en siaj fruaj jaroj estis fari sciencan esploradon pri ĉiuj praktikaj problemoj de fiŝkaptado. nuntempe, 110 fiŝspecioj estas science monitorataj kaj iliaj populaciaj tendencoj estas studataj. Krome, la konsilio funkcias kiel interfaka forumo por ĉiuj aferoj en mara esplorado.<ref name="Legal Materials">{{cite journal |title=International Council for the Exploration of the Sea: Convention|journal=International Legal Materials|date=1968|volume=7|issue=2|pages=302–306|url=https://www.jstor.org/stable/20690329|access-date=15 September 2023|issn=0020-7829}}</ref> Kun la paso de la tempo, ICES evoluis al moderna interregistara organizaĵo ĉefe fokusita pri mara esplorado en la [[Norda Atlantiko]] kaj la [[Norda maro|Norda]] kaj [[Balta Maro|Balta Maroj]]. Nuntempe, la organizaĵo kunordigas pli ol 100 ''ICES-ekspertajn grupojn'' ĉe diversaj sciencaj institucioj, kovrante preskaŭ ĉiujn aspektojn de [[Mara ekosistemo|maraj ekosistemoj]].<ref name="State of the Oceans">{{cite journal |last1=Tjossem|first1=Sara|title=State of the oceans: waves of change|journal=Great Decisions|date=2012|pages=71–84|url=https://www.jstor.org/stable/43682576|access-date=15 September 2023|issn=0072-727X}}</ref> == Membroj == La fondintoj de ICES estis [[Danio]], [[Finnlando]], [[Germanio]], [[Nederlando]], [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Rusio]] kaj [[Britio]]. Nuntempe – krom la fondintoj – inter la membroj de ICES estas [[Belgio]], [[Kanado]], [[Estonio]], [[Francio]], [[Islando]], [[Irlando]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Pollando]], [[Portugalio]], [[Hispanio]] kaj [[Usono]]. [[Aŭstralio]], [[Ĉilio]], [[Grekio]], [[Nov-Zelando]], [[Peruo]] kaj [[Sud-Afriko]] havas [[Statuso de observanto|observanto-statuson]]. Du [[Internacia neregistara organizaĵo|internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] ricevis observantan statuson: la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) kaj [[Birda Vivo Internacie]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.ifremer.fr/envlit/actualite/20020821.htm ''Le CIEM fête ses cent ans''] ("La ICES festas sian 100-an naskiĝtagon"); mallonga superrigardo pri la historio de la ICES (france) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1902]] kweuja8jqhxs1e47r5zirgm1wfynp9q 0 930325 9491128 9320075 2026-10-10T12:11:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jo WALTON''' (naskita la 1-an de decembro 1964 en Aberdare, [[Kimrio]]) estas kimra - kanada verkistino de [[fantazio]] kaj [[sciencfikcio]], loĝanta en [[Montrealo]] ekde 2005. En 2004, ŝi gajnis la Mondan Fantazian Premion pro sia romano Tooth and Claw. Ŝia romano ''Ha'penny'' gajnis la Premion Prometheus de 2008. Ŝia romano ''Lifelode'' gajnis la Premion Mythopoeic de 2010. Poste, ŝi gajnis la Premion Nebula en 2011 kaj la Premion Hugo en 2012 pro sia romano ''Among Others'' (Inter aliaj), igante ĝin unu el sep romanoj samtempe nomumitaj por la Monda Fantazia Premio, Premio Hugo kaj Premio Nebula. == Lingvoj == Krom la angla, Walton parolas la [[Kimra lingvo|kimran]]. Ŝi diras, ke ĝi estas la [[gepatra lingvo]] de sia familio; ŝia avino estis fama kimra akademiulino kaj tradukistino, kaj ŝi studis ĝin en la lernejo de la aĝoj de kvin ĝis dek ses; ŝia gramatiko kaj vortprovizo estas je la nivelo de dekjarulo, sed ŝi ne havas problemojn kun prononco. == Plia agado == Walton verkis artikolojn kaj librorecenzojn por la retejo Tor.com, el kiuj kelkaj estis kolektitaj en la libroj "What Makes This Book So Great" (2014) kaj "An Informal History of the Hugos" (2018). Ŝi ankaŭ iniciatis *Internacian Piksel-Makulitan Teknokamparan Tagon*, kiel proteston kontraŭ la senpaga reta publikigo de literaturaj verkoj. En 2022, ŝi publikigis originalan radiodramon nomitan "Heart's Home", bazitan sur kimra [[popolfabelo]]. == Verkaro == * ''[[:en:Tooth_and_Claw_(novel)|Tooth and Claw]]'' (November 2003, Tor Books, {{ISBN|0-7653-0264-0}}) * ''[[:en:Lifelode|Lifelode]]'' (February 2009, [[:en:NESFA_Press|NESFA Press]],<ref>Printed, according to the Salt Lake County library catalog, http://www.slcolibrary.org/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161004000000/https://web.archive.org/web/20161004152321/http://slcolibrary.org/ |date=2016-10-04 }}, "in a limited hardcover edition of 800 copies"</ref> {{ISBN|1-886778-82-5}}) * ''[[:en:Among_Others|Among Others]]'' (January 2011, Tor Books {{ISBN|978-0-7653-2153-4}}) * ''[[:en:My_Real_Children|My Real Children]]'' (May 2014, Tor Books, {{ISBN|9780765332653}}) * ''[[:en:Lent_(novel)|Lent]]'' (May 2019, Tor Books, {{ISBN|9780765379061}}) * ''[[:en:Or_What_You_Will|Or What You Will]]'' (July 2020, Tor Books, {{ISBN|9781250308993}}) * ''Everybody's Perfect'' (forthcoming)<ref name="MaasMarch">[https://maassagency.com/march-subsidiary-deals/ March Subsidiary Deals] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Serio ''Sulien'' === * ''[[:en:The_King's_Peace_(novel)|The King's Peace]]'' (2000, Tor Books) * ''[[:en:The_King's_Name|The King's Name]]'' (December 2001, Tor Books, {{ISBN|0-312-87653-X}}) * ''[[:en:The_Prize_in_the_Game|The Prize in the Game]]'' (December 2002, Tor Books, {{ISBN|0-7653-0263-2}}) === Trilogio ''Small Change'' === * ''[[:en:Farthing_(novel)|Farthing]]'' (August 2006, Tor Books, {{ISBN|0-7653-1421-5}}) * ''[[:en:Ha'penny_(novel)|Ha'penny]]'' (October 2007, Tor Books, {{ISBN|0-7653-1853-9}}) * ''[[:en:Half_a_Crown_(novel)|Half a Crown]]'' (August 2008, Tor Books, {{ISBN|978-0-7653-1621-9}}) * "Escape to Other Worlds with Science Fiction" (short story) (July 2010, Tor Books) (included in ''Starlings'') === Trilogio ''Thessaly'' === * ''[[:en:The_Just_City|The Just City]]'' (January 2015, Tor Books, {{ISBN|9780765332660}}) * ''[[:en:The_Philosopher_Kings_(novel)|The Philosopher Kings]]'' (June 2015, Tor Books, {{ISBN|9780765332677}}) * ''[[:en:Necessity_(novel)|Necessity]]'' (July 2016, Tor Books, {{ISBN|9780765379023}}) * ''Thessaly, the Complete Trilogy'' (September 2017, Tor Books, {{ISBN|9780765399007}}) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://jowaltonbooks.com}} * [http://arquivo.pt/wayback/20091224102452/http://papersky.livejournal.com/ Jo Walton's LiveJournal] (forigita la 10an de aprilo 2017; vidu la noton de Walton ĉe [http://www.jowaltonbooks.com/i-would-have-stayed-on-livejournal-forever/]) * [https://www.tor.com/members/bluejo/ Jo Walton's page at Tor.com], kun ligiloj al ŝiaj recenzoj * [http://michaelcross.me.uk/jowalton/ Searchable Index of Jo Walton's Tor.com posts] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Walton, Jo}} [[Kategorio:Kimraj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] tqgk8gaxkn12kj6zb90vyffhpc755sp 0 932035 9491454 9490845 2026-10-11T08:41:36Z FrojtikIm 264665 /* Familio kaj deveno */ 9491454 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de [[Adelsheim]], devenanta el [[Veszprém (urbo)]] kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ pustoj, kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 La familio de Dunszt en Usono, historio kaj fonaj informoj pri liaj prapatroj]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de [[Hungario]].<ref name=":2" /> == Kariero == Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4" /> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A WITH WILLIAM DUNST: THE ARCHITECT OF HERITAGE]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en Buda ekde 2021. Komence li loĝis en la 3-a distrikto de Budapeŝto, sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la 12-a distrikto, al Svábhegy, pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''[[Vibrations (Vilmos Dunszt)|Vibrations]]''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] k1jfeb56657kpppcr87ysen2uvpqz91 9491456 9491454 2026-10-11T08:46:09Z FrojtikIm 264665 9491456 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de [[Adelsheim]], devenanta el [[Veszprém (urbo)]] kaj apartenanta al la [[Katolika Eklezio|Romkatolika]] konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ pustoj, kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 La familio de Dunszt en Usono, historio kaj fonaj informoj pri liaj prapatroj]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de [[Hungario]].<ref name=":2" /> == Kariero == Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4" /> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A WITH WILLIAM DUNST: THE ARCHITECT OF HERITAGE]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en Buda ekde 2021. Komence li loĝis en la 3-a distrikto de Budapeŝto, sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la 12-a distrikto, al Svábhegy, pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''[[Vibrations (Vilmos Dunszt)|Vibrations]]''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] gxmn5m32m1fkp1dop9r89xkbtutn7q7 9491462 9491456 2026-10-11T09:04:32Z ~2026-54649-48 264765 9491462 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dunszt}}{{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller|grandeco de subskribo=|priskribo=|subskribo=}} '''Vilmos DUNSZT'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref><ref name=":5">[https://magyarnemzetinevter.hu/person/1840124 Dunszt Vilmos - Személyi névtér – Nemzeti Névtér]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref><ref name=":5" /><ref>[https://metadata.music-story.com/en/artists/5263655/basic Metadata Monitor - Artists - Basic]</ref><ref>[https://moly.hu/alkotok/dunszt-vilmos Alkotó · Dunszt Vilmos · Moly]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Li estas la kreinto, fondinto kaj kreiva direktoro de la moda marko [[William Dunst (marko)|William Dunst]], fondita en 2025.<ref>[https://szu.jp/brands/william-dunst William Dunst（ウィリアム・ダンスト）はどんなブランド？本人名義のラグジュアリーブランド | szu]</ref><ref name=":7">[https://szu.jp/persons/william-dunst ウィリアム・ダンスト（William Dunst） | ハンガリー・2007年生まれ | szu]</ref> Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de [[Adelsheim]], devenanta el [[Veszprém (urbo)]] kaj apartenanta al la [[Katolika Eklezio|Romkatolika]] konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref><ref name=":4">[https://orcid.org/0009-0006-0139-3397 William Dunst (0009-0006-0139-3397) - ORCID]</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ pustoj, kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 La familio de Dunszt en Usono, historio kaj fonaj informoj pri liaj prapatroj]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de [[Hungario]].<ref name=":2" /> == Kariero == Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun [[Ferenc Molnár (kantisto)|Ferenc Molnár]], titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la lernejo ''Kővirágok Énekiskola'' ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos.<ref name=":6">[https://www.zeneszoveg.hu/egyuttes/9050/william-dunst-dalszovegei.html William Dunst dalszövegei, albumok, kotta, videó - Zeneszöveg.hu - Ahol a dalszövegek laknak]</ref><ref>[https://www.zeneszoveg.hu/szemely/236736/dunszt-vilmos-dalszoveg-lyrics-bio-adatlap.html Dunszt Vilmos - Zeneszöveg.hu]</ref> Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /><ref name=":4" /> En 2021 li fondis sian propran diskeldonejon, [[Dunst Records]], kiu havas plurajn filiojn ĉefe en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kanado]], [[Francio]] kaj [[Hungario]].<ref name=":3" /><ref>[https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8 Dunst Records - Credits]</ref><ref name=":6" /> En landoj, kie ne ekzistas aparta loka filio, la ĉefa etikedo Dunst Records aŭ ofte la marko Dunst Records International estas uzata por distribui la kantojn de internaciaj artistoj.<ref name=":3">[https://www.discogs.com/label/3896841-Dunst-Records?srsltid=AfmBOopRIzXxw9ayDjK-EJS5ckjE2GzjGKjGNiLkF2-2ztR5ZpfsZCac Dunst Records | Discogs]</ref> En 2025, li fondis sian samnoman modmarkon, [[William Dunst (marko)|William Dunst]], kiu ekde tiam organizis plurajn bonfarajn eventojn, precipe en la Unuiĝinta Reĝlando. La marko ĉefe fokusiĝas al pretportaj kolektoj, inkluzive de sportkostumoj, havajaj ĉemizoj, T-ĉemizoj, kapuĉaj sveteroj, ŝvitĉemizoj kaj aliaj altkvalitaj produktoj.<ref>https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925</ref><ref name=":7" /> En 2026, en [[Tokio]], li fondis la kompaniojn Intervia Music Co., Ltd. kaj Dunacom Records, kiuj okupiĝas pri rajt-administrado, distribuado kaj eldonado, en partnereco kun la muzikaj kompanioj [[Believe Music|Believe]] kaj BIG UP!. Ĉi tiuj entreprenoj funkcias kiel sub-etikedoj de Dunst Records Japan, filio de [[Dunst Records]], kaj estas ĉefe dediĉitaj al la distribuado kaj administrado de japanaj kaj aziaj artistoj.<ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-expands-business-footprint-teases-deeply-personal-new-single/ William Dunst Expands Business Footprint, Teases Deeply Personal New Single | Belmont Star]</ref> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst).<ref>[https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/ Q&A WITH WILLIAM DUNST: THE ARCHITECT OF HERITAGE]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gratteaumagazine.com</ref> Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924).<ref>[[commons:File:Grab_Frau_und_Herr_István_Dunszt_†1924,_†1928,_2024_Bakonybél.jpg|Wikimedia Commons]]</ref> Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> La praavo de Dunszt estis [[Silkraŭpo|silkraŭpa]] bredisto kaj silkkomercisto, kiu laboris kune kun la avo de Dunszt, Béla, en la 1950-aj jaroj. Inter liaj prapatroj troviĝas interalie [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de [[Veszprém]], parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Persona vivo == Dunszt loĝas en Buda ekde 2021. Komence li loĝis en la 3-a distrikto de Budapeŝto, sed poste, pro siaj studoj, li translokiĝis al la 12-a distrikto, al Svábhegy, pli precize al Széchenyihegy, kie li loĝas ĝis nun. Krome, li ankaŭ posedas loĝejojn en la urbocentro de Budapeŝto. == Diskaro == === Muzikalbumoj === * 2024 – ''[[Vibrations (Vilmos Dunszt)|Vibrations]]''<ref>[https://www.senscritique.com/album/vibrations/138662507 Vibrations William Dunst - SensCritique]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.williamdunst.com/default.aspx Vilmos Dunszt Oficiala Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240917214319/https://www.williamdunst.com/|date=2024-09-17}} * [https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Vilmos Dunszt] ĉe [[PORT.hu|PORT]] * [https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Vilmos Dunszt] en la [[Hungara Filma Datumbazo]] * [[imdbname:16933419|Vilmos Dunszt]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [https://belmontstar.com/?s=William+Dunst Artikoloj pri Vilmos Dunszt en Belmont Star]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] gxiylumshgm32vl39aavs1fnzz4yw87 0 935013 9491496 9483644 2026-10-11T11:22:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491496 wikitext text/x-wiki {{unua}} La '''Kongreso de Esperanto en Francio''', {{l-fr|Congrès de l’espéranto en France}}, estas principe ĉiujare okazanta nacia [[kongreso]] de [[Esperanto]] en la [[Franca Respubliko]]. Ĝi estas la centra evento de la franca Esperanto-asocio ''[[Espéranto-France]]'', la nacia [[Landa Asocio de UEA]], kiu inter la jaroj 1945 kaj 2000 havis pli tradician nomon ''Union Espérantiste Française, U.E.F.'' ([[esperante]] ''Unuiĝo Franca por Esperanto, UFE''). Aparte ofte la kongreso okazas dum la semajnfino de [[pentekosto]], de sabato ĝis la festotaga lundo, ĉar laŭ la kompreno de la [[Nova Testamento]], je kiu ne kredas ĉiu franca esperantisto, sed kiun tamen pli-malpli ĉiu konas, la "miraklo de pentekosto", ke tiam subite diverslingvanoj en Jerusalemo subite, sep semajnojn post la morto kaj resurekto de Jesuo ĉiuj komprenis kiun la liaj [[apostoloj]] publike diris, estas aparte bona [[metaforo]] por Esperanto-kongreso. Tio estas bone komprenebla por la neesperantista publiko kaj helpas en la diskonatigo de kongresaj informoj en regionaj kaj naciaj amaskomunikiloj, sed problemo de la koncepto estas, ke ankaŭ pluraj Esperanto-asocioj de la ĉirkaŭaj eŭropaj landoj, plej notinde la [[belga Esperanto-Federacio|belga]] (esence [[Flandra Esperanto-Ligo|flandra]] kaj [[Valona Esperanto-Asocio|valona]]), [[Esperanto Nederland|nederlanda]] kaj [[Luksemburga Esperanto-Asocio|luksemburga]], [[Germana Esperanto-Asocio|germana]], [[Svisa Esperanto-Societo|svisa]], [[Itala Esperanto-Federacio|itala]], [[Hispana Esperanto-Federacio|hispana]] kaj [[Kataluna Esperanto-Asocio|kataluna]] plus la [[Esperanto-Asocio de Britio|brita]] Esperanto-asocioj emas fari siajn naciajn kongresojn en la sama semajnfino, pro la sama baza ideo, kaj Esperanto-kongreso, ankaŭ nacia, vivas de la internacieco de sia partopraenantaro, kiu en tiu semajnfino ofte havas aparte vastan elekton kien veturi. Tial en iuj jaroj jam la naciaj Esperanto-Kongresoj de Francio kaj iu(j) najbara(j) lando(j) okazis kune, kaj krome la landa asocio ankaŭ du-foje gastigis la [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Kongreson de Eŭropa Esperanto-Unio]], en 1995 la 2-an en [[Parizo]] kaj en 2024 la 11-an en [[Strasburgo]]. Aldone ankaŭ la jubilea, [[UK 2015|100-a Universala Kongreso de Esperanto en 2015]] okazis en Francio, en [[Lillo]], [[Universala Kongreso de Esperanto|memore al la]] unua [[UK 1905|UK de 1905]] en [[Bulonjo-ĉe-Maro]]. La aktuala kongreso de 2026 okazos la inter 23-a kaj 25-a de majo 2026 en [[Hérouville-Saint-Clair]].<ref>[https://kongreso2026.esperanto-france.org oficiala retejo de la kongreso de 2026] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> Antaŭaj Kongresoj de Esperanto en Francio okazis inter alie: * en 2025 en [[Nantes]], centro de la administra regiono [[Luarlandoj]] kaj de la departemento [[Loire-Atlantique]]<ref>[https://kongreso2025.esperanto-france.org oficiala retejo de la kongreso de 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260607225042/https://kongreso2025.esperanto-france.org/ |date=2026-06-07 }} ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> * en 2024 en [[Strasburgo]]: la 11-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]]<ref>[https://kongreso2024.esperanto-france.org oficiala retejo de la kongreso de 2024] {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> * en 2022 en [[Trélissac]] en la regiono [[Perigordo]]<ref>[https://esperanto-france.org/kongreso-esperanto-france-2022 informoj de la kongreso de 2022] ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> * en 2020 kaj 2021 ne pro la [[kronvirusa pandemio]] * en 2017 en la [[Pariza regiono]], en la urbo [[Mandres-les-Roses]] de la departemento [[Val-de-Marne]]<ref>[https://kongreso2017.esperanto-france.org/ retejo de la kongreso de 2017] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260214162231/https://kongreso2017.esperanto-france.org/ |date=2026-02-14 }} ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> * en 2015 en formo de la jubilea, [[UK 2015|100-a Universala Kongreso de Esperanto en 2015]] en [[Lillo]] * en 2014 en la urbo [[Chambéry]]<ref>[https://esperanto-france.org/franca-esperanto-kongreso-2014 informoj de la kongreso de 2014] ({{eo}} kaj {{fr}})</ref> * kaj kompreneble ankaŭ pli frue... == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Francio]] [[Kategorio:Kongresoj]] n536dxwtom9jwhxn8exvgci0i6e0xi3 0 935829 9491453 9325713 2026-10-11T08:21:15Z RG72 11847 /* Kritiko */ 9491453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto strato |nomo = Skvaro de Siberiaj Katoj |origina nomo = {{lang-ru|Сквер сибирских кошек}} |dosiero = Skvaro de siberiaj katoj 02.jpg |priskribo de dosiero = Skulptaĵo de katoj en la skvaro, 2008. |itinero = |lando = [[Rusio]] |regiono = [[Tjumena provinco]] |urbo = [[Tjumeno]] |distrikto = la Centra administra distrikto |urboparto = |latitudo = 57/09/14/N |longitudo = 65/32/12/E |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo = Tjumeno |finpunktoj = [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] (norde), [[Strato Pervomajskaja (Tjumeno)|strato Pervomajskaja]] (okcidente), [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]] (sude) |antaŭaj nomoj = |indekso = 625000 |longeco = 135 |larĝeco = 18 |commons = [[Commons:Category:Siberian Cats Square|Siberian Cats Square]] |notoj = }} [[Dosiero:Skvaro de Siberiaj Katoj.jpg|eta|La skvaro en 2019.]] [[Dosiero:Skvaro de siberiaj katoj 12.jpg|eta|Homoj sin fotas kun kataj statuoj, 2008.]] [[Dosiero:Skvaro de Siberiaj Katoj 03.jpg|eta|La benko ''Katinoj'', 2021.]] La '''skvaro de Siberiaj Katoj''' ({{lang-ru|сквер сибирских кошек}} troviĝas en [[Tjumeno]] ([[Rusio]]) kaj estis nomita omaĝe al katoj, senditaj en 1944 de Tjumeno al [[Leningrado]] por restarigi lokan katan populacion, malaperintan dum la [[Sieĝo de Leningrado|sieĝo]]. Ĝi situas inter stratoj [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] kaj [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], etendiĝante laŭlonge de la strato [[Strato Pervomajskaja (Tjumeno)|strato Pervomajskaja]]. == Priskribo == La skvaro situas en strato Pervomajskaja, laŭlonge de ties neparnombra flanko inter la stratoj [[Strato Respubliko (Tjumeno)|Respubliko]] kaj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]]. Tio estas 18 metrojn larĝa strio de verdaĵoj kun du trotuaroj, etendiĝanta je 135 metroj, kun granitaj sokloj sur kiuj staras 12 orkoloraj gisferaj statuoj de katoj<ref name="Откуда взялась аллея кошек в Тюмени"/>. == Historio == === Sieĝo de Leningrado === Dum la [[sieĝo de Leningrado]] en la urbo furiozis malsatego, mortiginta ĝis 600 mil urbanojn. Ĉiuj hejmaj bestoj, inkluzive la katojn, estis formanĝitaj. Taglibroj de la urbanoj mencias ke fine de novembro 1941 en nigra merkato kato kostis 40 ĝis 60 rublojn, meze de decembro jam 125 rublojn, fine de decembro — ĝis 250 rublojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/people-and-pets-in-besieged-leningrad | titolo = People and Pets in Besieged Leningrad | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Piankevich | persona nomo = V.L. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = O.Yu.Plenkov, T.E. Sokhor | gazeto = Вестник СПбГУ. История | volumo = 65 | numero = 1 | paĝoj = 166 | doi = 10.21638/11701/spbu02.2020.109 | dato = 2020 | alirdato = 2026-02-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Multiĝis musoj kaj ratoj, disportantaj danĝerajn bakteriojn kaj foje atakintaj homojn. Bakejoj, nutraĵstokejoj kaj ordinaraj homoj estis pretaj pagi multe da mono kontraŭ katoj, en januaro 1944 la prezoj kreskis ĝis 500 rubloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/people-and-pets-in-besieged-leningrad | titolo = People and Pets in Besieged Leningrad | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Piankevich | persona nomo = V.L. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = O.Yu.Plenkov, T.E. Sokhor | gazeto = Вестник СПбГУ. История | volumo = 65 | numero = 1 | paĝoj = 171 | doi = 10.21638/11701/spbu02.2020.109 | dato = 2020 | alirdato = 2026-02-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En januaro 1944 la sieĝo estis ĉesigita kaj en februaro 1944 la Ŝtata Komitato pri Defendo ordonis revenigi {{unuo|1118000}} eksponaĵojn de la [[muzeo Ermitejo]], kiuj en 70 kestoj estis evakuitaj al [[Sverdlovsko]]. Oni timis ke la ronĝuloj damaĝos ankaŭ tiujn ĉi valoraĵojn<ref name="В Тюмени состоялся парад мокрых котиков"/><ref name="Операция «Сибирский кот»">{{citaĵo el la reto | url = https://tm-courier.ru/2015/01/14/operacziya-sibirskij-kot/?ysclid=mlnrfjv9o9276009933 | titolo = Операция «Сибирский кот» | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александр Петрушин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskij Kurier | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260215131331/https://tm-courier.ru/2015/01/14/operacziya-sibirskij-kot/?ysclid=mlnrfjv9o9276009933 | arkivdato = 2026-02-15 | citaĵo = }}</ref>. Por solvi la problemon oni ordonis kolekti katojn tra la lando kaj sendi ilin al Leningrado por restarigi la populacion. La unuaj venis 4 vagonoj kun katoj de nebula raso de [[Jaroslavla provinco]]. Laŭdire parto de la katoj estis lasitaj tuj en la stacidomo, la aliaj estis disdonitaj al urbanoj. Homoj estis pretaj pagi po 500 rublojn kontraŭ la kato dum 1 kg da pano en nigra merkato kostis 50 rublojn, salajro de gardisto estis 120 rubloj. Al tiuj ĉi bestoj aludas statuoj de la kato Jelisej kaj katino Vasilisa, kiuj aperis en 2000 en strato Malaja Sadovaja (Eta Ĝardena) en Sankt-Peterburgo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.techinsider.ru/popmem/1549336-on-proshel-cherez-872-dnya-blokady-leningrada-i-vyzhil-udivitelnaya-istoriya-kota-maksima/ | titolo = Верный друг в тяжелые времена: удивительная история кота Максима, который смог пережить блокаду Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Настя Федорович | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = TechInsider | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230509105752/https://www.techinsider.ru/popmem/1549336-on-proshel-cherez-872-dnya-blokady-leningrada-i-vyzhil-udivitelnaya-istoriya-kota-maksima/ | arkivdato = 2023-05-09 | citaĵo = }}</ref>. Alia kata monumento aperis en korto de la domo N 4 en strato Kompozitorov (Komponistoj)<ref name="Хвостатый десант">{{citaĵo el la reto | url = https://tvspb.ru/programs/stories/515981?ysclid=mlkn8ji02s484469505 | titolo = Хвостатый десант: «Сквер сибирских кошек» в память об отправке эшелона мышеловов «Тюмень — Ленинград» | titolo-aldono = | alirdato = 2018-06-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-01-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Televido de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260213085614/https://tvspb.ru/programs/stories/515981?ysclid=mlkn8ji02s484469505 | arkivdato = 2018-06-20 | citaĵo = }}</ref>. Sekvis katoj de [[Siberio]]. Tjumena regionografo Tatjana Gardanova diris ke ŝi ne trovis respektivajn dokumentojn aŭ artikolojn en loka gazetaro, sed registris rememorojn de pluraj loĝantoj de Tjumeno kaj Leningrado. Ili rakontis ke volontuloj preferis alporti katinojn, konsiderante ilin pli bonaj ratĉasantoj. Ŝi diris ke unue aperis la skvaro, poste ŝi renkontis aĵojn rilatajn al siberiaj katoj en librejoj, vendejoj kaj loĝejoj en Peterburgo, ekinteresiĝis pri ilia historio kaj jam poste ŝi ekserĉis respektivajn informojn, verkis afiŝon en Interreto, ĝin republikigis tjumena gazeto kaj la skvaro ricevis sian aktualan nomon<ref name="Хвостатый десант"/> Tjumena historiisto Aleksandr Petruŝin citas telegramon, venintan al la Tjumena Urba Sekcio de NKVD en februaro 1944: {{Citaĵo |teksto = Laŭe al la ordono de vic-popolkomisaro pri internaj aferoj de USSR, komisaro de ŝtatsekureco de la 3-a rango Ĉerniŝjov vi devas konfiski je la operaciata de vi teritorio ne malpli ol kvindek katinojn kaj sendi ilin ne pli malfrue ol la {{daton|1|4}} de tiu ĉi jaro laŭ fervoja itinero, interkonsentita kun la Popola Komisariato pri Transportaj Vojoj, al la Administracio de NKVD de Leningrado. |aŭtoro = Nikolaj Ŝevarov, subkolonelo de ŝtatsekureco, vicestro de la Administracio de NKVD de Omska provinco [februaro 1944] |verko = Telegramo al la Tjumena Urba Sekcio de NKVD<ref name="Операция «Сибирский кот»"/> |origina teksto = В соответствии с распоряжением замнаркома внутренних дел СССР комиссара госбезопасности 3-го ранга Чернышева вам необходимо изъять на оперативно обслуживаемой территории не менее пятидесяти кошек и направить их не позднее 1 апреля с.г. ж.д. маршрутом, согласованным с НКПС, в УНКВД Ленинграда. Замначальника УНКВД Омской области подполковник госбезопасности Шеваров. }} La ordonon plenumis estro de la Tjumena Urba Sekcio de NKVD subkolonelo de milico Solomon Grigorjeviĉ Ajzenŝtat. Li telefonis al Nikolaj Ŝevarov kaj tiu klarigis, ke li intence ordonis fari tion en la urbo, ĉar en kamparo la katoj havas mastrojn dum en la urbo abundas tiuj senhejmaj, kio faciligos plenumon de la tasko. Oni komencis kolekti stratajn katojn apud buĉejoj kaj rubejoj, sed poste transiris al tiuj hejmaj. En marto 1944 venis leŭtenanto Kulikov, ekservinta en milico post esti grave vundita en 1942 apud Stalingrado, kaj diris ke li trovis bonan katon ĉe Jevdokija Kolesnikova en strato Zapolnaja, kie ĝi jam mortigis ĉiujn ratojn en la apuda ravino de rivero Tjumenko. Sed la posedantino, jam perdinta en la milito edzon kaj du filojn, rifuzis fordoni la katon. Sekvis jena dialogo: {{Citaĵo |teksto = — Mi ne fordonos! Ne petu! Ĉe mi tri uloj por Leningrado perdis la kapojn. Semajno pasis post kiam mi ricevis mortosciigon pri la plej juna. Kaj kio nun: ĉu venis vico de Vasja? Ĉu oni transiris al la katoj? Mi ne lasos!<br />— Jevdokija Jevlampijevna, — daŭrigis Ajzenŝtat (Kulikov ĉe tio severe silentis), — ne al la milito kontraŭ germanaĉoj ni vian Vasja sendos, sed strangoli la ratojn. Kvankam la ratoj en Leningrado estas la samaj germanaĉoj, nur kvarpiedaj, — kaj la milicestro ekrigardis la najlitan al la muro afiŝon de la pentristoj [[Kukriniksi]], sur kiu Hitlero kaj liaj kompliculoj estis bildigitaj kiel aĉaj ratoj. — Strangolos ilin Vasja kaj revenos kun la venko hejmen. Mi promesas. Nu!..<br />— Eble vere venĝos Vasja al la faŝismaj ratoj la miajn [...] Mi atendos ĝin reen kun la venko! Vi, — sin turnante al la ĉefa gasto, — promesis!.. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = — Не дам! Не просите! У меня трое за Ленинград головы сложили. С неделю, как на младшего «похоронку» получила. А теперь что: Васькин черед? До котов добрались? Не пущу!<br />— Евдокия Евлампиевна, — продолжал Айзенштат (Куликов при этом сурово молчал), — не на войну с фрицами вашего Ваську отправим, а крыс душить. Хотя крысы в Ленинграде — такие же фрицы, только четвероногие, — и начмил посмотрел на пришпиленный к стене плакат художников Кукрыниксы, на котором Гитлер и его приспешники изображены в виде мерзких крыс. — Передушит их Васька и возвратится с победой домой. Обещаю! Ну!..<br />— Может, и правда, отомстит Васька фашистским крысам за моих [...] Буду ждать его обратно с победой! Ты, — обращаясь к главному из гостей, — обещал!..<ref name="Операция «Сибирский кот»"/> }} Germanaj militkaptitoj de militkaptitejo N 93 faris kestojn, oni enigis la katojn, stokis semajnan rezervon da nutraĵoj kaj en speciala vagono sendis al Leningrado. En julio 1949 Ajzenŝtat, eksigita de NKVD pro eksterlandaj parencoj, venis al Jevdokija Kolesnikova kun salika korbo, en kiu kuŝis katidoj similaj al Vasja<ref name="Операция «Сибирский кот»"/>. Laŭdire la unua tjumena kato estis nigrablanka Amur, alportita de sia posedantino<ref name="Откуда взялась аллея кошек в Тюмени">{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2018/06/20/reg-urfo/alleia-koshek-v-tiumeni.html?ysclid=mlkjazz52d187402190&utm_referrer=https%3A%2F%2Fya.ru%2F | titolo = Откуда взялась аллея кошек в Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Меньшиков | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-20 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Sume oni kolektis proksimume {{unuo|5000}} katojn de Tjumeno, [[Omsko]], [[Irkutsko]] ka<ref name="Тюменцы помнят о подвиге животных в годы войны">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2015/04/18/тюменцы-помнят-о-подвиге-животных-в-го/?ysclid=mlkijg7wf5615809534 | titolo = Тюменцы помнят о подвиге животных в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260213065410/https://tumentoday.ru/2015/04/18/тюменцы-помнят-о-подвиге-животных-в-го/?ysclid=mlkijg7wf5615809534 | arkivdato = 2026-02-13 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro === En 2008, okaze de la urbotago, oni rekonstruis la sennoman strion da verdaĵoj inter la stratoj [[Strato Respubliko (Tjumeno)|Respubliko]] kaj [[Strato Lenin (Tjumeno)|Lenin]]. Plejparto de la malnovaj arboj estis forhakitaj, aperis statuoj de la katoj kaj estis anoncita konkurso por nomi la skvaron. Origine oni planis nomi ĝin skvaro de Rozkoloraj Katoj. Venis 60 proponoj, inter kiuj estis skvaro de Katoj-Scienculoj ({{l-ru|сквер Учёных котов}}), Unuamajaj Katoj ({{l-ru|сквер Первомайских котов}}), Ronronulaj Amuzoj ({{l-ru|Мурлыкины забавы}}), Reĝlando de Matroskin ({{l-ru|Матроскино царство}}), Sunaj Katoj ({{l-ru|Солнечные кошки}}), Miaŭlando ({{l-ru|Кисландия}}), Kontraŭhunda bulvardo ({{l-ru|Антисобачий бульвар}}). La {{daton|12|11|2008}} toponimika komisiono de la urba administracio nomis ĝin skvaro de Siberiaj Katoj kaj la {{daton|30|4|2009}} aperis la ordono N 396-rk de la urba administracio, per kiu la sennoma skvaro ricevis sian aktualan nomon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tyumen-city.ru/reestr/spec.php?page=3 | titolo = РАЗДЕЛ II (Рекреационные зоны) | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = administracio de Tjumeno | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180501025609/https://www.tyumen-city.ru/reestr/spec.php?page=3 | arkivdato = 2018-05-01 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tm-courier.ru/2008/11/13/koshki-s-obosnovaniem/ | titolo = Кошки с обоснованием | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Игорь Ермаков | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskij Kurier | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260217170150/https://tm-courier.ru/2008/11/13/koshki-s-obosnovaniem/ | arkivdato = 2026-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵoj estis faritaj ne rozkoloraj, kiel oni planis origine, sed oraj. La skvaron dezajnis Marina Alĉibajeva<ref name="Знаменитые кошки">{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2019/09/11/znamenitye-koshki/ | titolo = Знаменитые кошки | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Дубовская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-09-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260217120616/https://tyum-pravda.ru/2019/09/11/znamenitye-koshki/ | arkivdato = 2026-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La statuoj estis faritaj en la fama gisfera fabriko en [[Kasli]], aŭtoroj de 3 statuoj ankaŭ estas de [[Ĉelabinska provinco]]<ref name="Откуда взялась аллея кошек в Тюмени"/>. En [[oktobro 2009]] statuo de katido 35 kg peza estis ŝtelita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tm-courier.ru/2009/10/10/ukrali-kotenka/ | titolo = Украли котенка | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Перминова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskij Kurier | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260217164812/https://tm-courier.ru/2009/10/10/ukrali-kotenka/ | arkivdato = 2026-02-17 | citaĵo = }}</ref>. Oni planis mendi la novan en [[Kamensk-Uralsko]], sed la statuo estis retrovita kaj restarigita surloken<ref name="Знаменитые кошки"/>. La {{daton|28|7|2018}} okaze de la urbotago aperis benko ''Katinoj'' kun kataj siluetoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/248797.html?ysclid=mls3zbvhkm483439252 | titolo = В сквере Сибирских кошек появилась необычная скамейка | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-07-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260218141243/https://t-l.ru/248797.html?ysclid=mls3zbvhkm483439252 | arkivdato = 2026-02-18 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|8|8|2019}} en la skvaro okazis kata parado, dediĉita al la 75-a datreveno de [[Tjumena provinco]], dum kiu posedantoj portis surmane 30 katojn<ref name="В Тюмени состоялся парад мокрых котиков">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-tyumeni-sostoyalsya-parad-mokrykh-kotikov_330317/ | titolo = В Тюмени состоялся парад мокрых котиков | titolo-aldono = | alirdato = 2026-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анна Борисова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260213072727/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-tyumeni-sostoyalsya-parad-mokrykh-kotikov_330317/ | arkivdato = 2026-02-13 | citaĵo = }}</ref>. == Kritiko == La skvaro estas ofte kritikata pro kiĉa stilo de la artaĵoj, tamen plu restas tre populara ĉe la urbanoj kaj turistoj<ref name="Откуда взялась аллея кошек в Тюмени"/><ref name="Тюменцы помнят о подвиге животных в годы войны"/>. En 2020 en historia revuo de la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]] aperis artikolo "People and Pets in Besieged Leningrad" (Homoj kaj hejmaj bestoj en la sieĝita Leningrado), kies aŭtoroj, konfirminte rakontojn pri formanĝitaj katoj kaj multiĝintaj ratoj, konstatis mankon de iuj ajn dokumentoj, konfirmantaj organizitan alportadon de katoj al Leningrado kaj nomis tiujn ĉi rakontojn nura legendo, simila al pluraj aliaj legendoj de la sieĝita urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/people-and-pets-in-besieged-leningrad | titolo = People and Pets in Besieged Leningrad | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Piankevich | persona nomo = V.L. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = O.Yu.Plenkov, T.E. Sokhor | gazeto = Вестник СПбГУ. История | volumo = 65 | numero = 1 | paĝoj = 172 | doi = 10.21638/11701/spbu02.2020.109 | dato = 2020 | alirdato = 2026-02-17 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = en | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Publika transporto == La plej proksimaj haltejoj estas ''Cvetnoj Bulvar — 1'' ([[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]] — 1) en [[Strato Lenin (Tjumeno)|strato Lenin]], ''Magazin Okean'' (Vendejo Oceano) en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] kaj ''Pervomajskaja Ulica'' (Pervomajskaja Strato) en strato Pervomajskaja. Tra ĉiuj haltejoj sekvas pluraj busaj kaj busetaj itineroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Sieĝo de Leningrado]] * [[Siberia kato]] [[Kategorio:Parkoj en Tjumeno|Siberiaj Katoj]] [[Kategorio:Strato Lenin (Tjumeno)]] [[Kategorio:Strato Respubliko (Tjumeno)]] [[Kategorio:Strato Pervomajskaja (Tjumeno)]] [[Kategorio:Katoj en arto]] [[Kategorio:Sieĝo de Leningrado]] [[Kategorio:Historio de Tjumena provinco]] [[Kategorio:1944 en Rusio]] [[Kategorio:Aperis en 2008]] jkprdyaghchqyp4dkdxa1m0sqld6mib 0 936223 9491426 9311685 2026-10-11T07:10:04Z RG72 11847 9491426 wikitext text/x-wiki {{septembro}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[septembro]] [[2026]]''': ;{{dato|04|09|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}. ;{{dato|30|08|2026}} * {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2026| 05]] [[Kategorio:Septembro laŭ jaroj]] p4uw1xetz2qud7y1bl97at1s0mwbfa8 0 938491 9491169 9424760 2026-10-10T14:13:03Z Sj1mor 12103 9491169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BE|situo sur mapo=Centra Bruselo|zomo=13}} La '''Naciaj Institutoj por Kulturo de Eŭropa Unio''' ({{Lang-en|European Union National Institutes for Culture}}, akronime '''[[EUNIC]]''') estas asocio de naciaj organizaĵoj, kiuj efektivigas kulturajn kaj edukajn programojn eksterlande kun diversaj gradoj de [[aŭtonomeco]] de siaj registaroj. Nuntempe, la unio inkluzivas organizaĵojn el 27 [[Membroŝtatoj de Eŭropa Unio|landoj de la Eŭropa Unio]].<ref>{{Cite web|last=EUNIC|first=EU National Institutes for Culture-|title=Pri ni|url=https://www.eunicglobal.eu/about|access-date=2025-12-22|website=EU National Institutes for Culture - EUNIC|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230401085809/https://eunicglobal.eu/about|archivedate=2023-04-01}}</ref> La 16-an de majo 2017, dum la dana prezidanteco de EUNIC Global, administra interkonsento estis subskribita inter EUNIC, la [[Eŭropa Servo por Ekstera Agado|Eŭropa Servo pri Ekstera Agado]] kaj la [[Eŭropa Komisiono]], difinante la komunajn fundamentojn, valorojn kaj celojn de [[kunlaboro]], same kiel la rimedojn por efektivigi la interkonsenton.<ref>{{Cite web|url=https://www.eunicglobal.eu/news/aministrative-arrangement-signed-between-eunic-and-the-european-union|title=Administrative arrangement signed between EUNIC and the European Union|website=EUNIC|accessdate=2026-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230328112702/https://www.eunicglobal.eu/news/aministrative-arrangement-signed-between-eunic-and-the-european-union|archivedate=2023-03-28}}</ref> La celo de la asocio estas krei efikan kunlaboron inter siaj membroj por plibonigi kaj antaŭenigi la kulturon de ĉi tiuj landoj. EUNIC estis fondita en [[Bruselo]] la 21-an de februaro 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Kulturo de Eŭropo * [[Eŭropa integrado|Eŭropa integriĝo]] * [[Eŭropa identeco|Tuteŭropa identeco]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2006]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Bruselo]] [[Kategorio:Ne-profitaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Eŭropa integrado]] [[Kategorio:Kulturaj organizaĵoj en Eŭropo]] nro8xpwbgxy7iiw78ndj4vjs0ms7c0t 1 939851 9491305 9491112 2026-10-10T20:57:53Z Arbarulo 135469 9491305 wikitext text/x-wiki Estas foje malfacile ekhavi bonajn ekstervikipediajn referencojn pri iuj el la treege multaj botanikaj nomoj de familioj, subfamilioj, genroj kaj specio. Sed tamen estas bone laŭeble ne simple inventi vortojn. Ĉi tie estis ruĝa ligilo esperanta genro [[ginsto]], {{l-la|genista}} ([[d:Q156696]]), sen ajna referenco kaj sen ke teksto pri la genro jam estus farita, tial la ruĝa koloro. La vorto "ginsto" kompreneblas, se oni bone regas la germanan, kaj diveneblas se oni same bone regas la svedan aŭ norvegan, sed al ĉiuj aliaj la vorto strangas. Laŭ la latina nomo iel vortumo kiel "genisto" ŝajnus esti multe pli natura. Kaj la skeptikemo estas tute ĝusta: laŭ diversaj Esperanto-vortaroj, kiel [https://vortaro.net/#genisto_kd PIV 2020] aŭ [https://reta-vortaro.de/revo/art/genist.html#genist.0o Reta Vortaro], la planta genro tutekzakte nomiĝas '''genisto'''. La memcerta ruĝa ligilo [[ginsto]] estis simple malĝusta. Bonvolu ne ŝpari laboron vere provi eltrovi vortarajn pruvojn, antaŭ ol vi "registras" ruĝan ligilon de libere inventita vortumo. Estas granda demando, kiom da aliaj el la ĉi tie multaj ruĝaj ligiloj estas same fuŝaj. Mi nun simple hazarde trovis la fuŝon de ligilo "ginsto". Sed ĉiukaze necesas laŭeble eviti kaj alikaze iom post iom malkovri tute malĝustajn ruĝajn ligilojn, ĉar vikipedio en la ĝenerala publiko konsideriĝas referenca fonto, kaj same vikipediistoj kiel tute normalaj esperantistoj emas facilanime kredi kio estas skribita en la artikoloj. {{re|Arbarulo}} Ĉi tie ree tute ne temas pri ebla forpreno de iu ruĝa ligilo, sed jen plia el multegaj kazoj, kie ruĝaj ligiloj simple malĝustas, fakte mensogas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:34, 26 mar. 2026 (UTC) :Kompreneble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:08, 26 mar. 2026 (UTC) == Teknike == Teknike krome estas dua problemo en la paĝo: estas grandegaj listoj, sed tamen ankoraŭ pli multegaj fotoj, kaj ambaŭ elementoj malhelpas sin reciproke. Plej akra tio estas ĉe la tutlarĝa kesto "genroj laŭ la alfabeto": Aŭ oni devus mallarĝigi la keston al nur tri kvaronoj de la paĝo, aŭ devus almenaŭ tri fotojn dekstre forigi. Sed ĉar la kasto havas tiom multajn vortojn en kvar larĝaj kolumnoj, ĝi tute bezonas iom da spaco - tial mi nun simple malvidigas la lastajn 3 fotojn. Fotojn oni povas ankoraŭ meti en alian parton de la teksto, ekzemple pli supren maldekstren. Sed tamen pripensindas ĉu oni vere bezonas tiom multegajn fotojn aŭ povus rezigni pri iuj, aŭ almenaŭ elekti fotojn kiuj pli larĝas ol ili altas - tiu kutime "uzas malpli da spaco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:48, 26 mar. 2026 (UTC) :PS: Mi nun sukcesis solvi la problemon por ne-vidigo de nur kvar fotoj, kun notoj "estas teknike tro da fotoj, iuj devas cedi, kaj saĝas rezigni aparte pri tiuj kiuj estas signife pli altaj ol larĝaj". Tamen restas la demando ĉu la longegaj listoj kaj same longaj kolumnoj da fotoj estas sencaj kaj bone prezentas la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu saĝas la multaj mallongigoj de "aŭtoritatoj" sen ligiloj == Krome ankoraŭ kritiko estas ke la multaj mallongigoj de plantobaptintaj botanikistoj (la "aŭtoritatoj") estas sencaj. Se oni transformas ilin al ruĝaj ligiloj, la ĉiukaze multegaj ruĝaj ligiloj ankoraŭ duobligos, sed malavantaĝo de la unua sistemo estas ke ne videblas se pri iu mallongigo jam estas ekzistanta esperanta artikolo... Alternativo estus aldoni la plenajn nomojn sen ligiloj post la mallongigoj: pli saĝa, sed kompare pli laborintensa vojo estus en ligiloj kaŝe uzi la plenajn nomojn de la botanikistoj el vikidatumoj. Mi ankoraŭ ne eltrovis kiel tio precize funkcius, sed ĉiukaze mi vidas ke ekzemple pri mallongigo DESF. ekzistus esperanta teksto [[René Louiche Desfontaines]], do facile eblas kaŝi la titolon ankaŭ en la mallongigo, tiel [[René Louiche Desfontaines|DSFS.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Pliaj ruĝaj ligiloj == Ĉiukaze iuj pliaj inventitaj ruĝaj ligiloj kiel [[duoninsulo Kabo]] (cetere en Sudafriko) estas dubindaj: ĉu vere pri la duoninsulo ne estas propra artikolo? Se ne, ĉu ĝi ne pli ĝuste devus nomiĝi [[Kablanda duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kabo de Bona Espero]]), kaj oni povus improvize uzi la paĝotitolon [[Kablando]], aŭ iom pli malvaste [[Okcidenta Kablando]] kiel internan ligilon? Sed ĉar la duoninsulo estas tiom pli malvasta ol la regionego Kablando, probable pli bonus nomo [[Kaburba duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kaburbo]]), kun ligilo [[Kaburbo]], volonte kun ekstervikipedia esperanta referenco (ĉi tie la [[poŝatlaso de la Mondo]] de 1971 ne helpos, ĝi nur konas Kaburbon kaj la kabon mem). Aŭ oni povas ĉirkaŭvoji inventitan ruĝan ligilon per skribado de «duoninsulo [de la] [[Kabo de Bona Espero]]»? Kompreneble, necesas unue vidi ĉu estas vikidatuma kodo pri Kablanda/Kaburba/Kaba duoninsulo (mi ankoraŭ ne trovis ĝin), kaj povas ankaŭ verki novan artikolon, kun mencio en ĝi de la bluaj ligiloj [[duoninsulo]], [[Kablando]], [[Kaburbo]], [[kabo]] kaj [[Kabo de Bona Espero]]... sed tian novan artikolon necesas verki, ĝi ne verkiĝas mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:38, 26 mar. 2026 (UTC) :Nun mi trovis la vikidatuman eron [[d:Q748494]], ĝi nomiĝas Cape Peninsula (Afrikaans: Kaapse Skiereiland), do simpla nomigo [[Kaba Duoninsulo]] estas pravigebla... Tamen restas la misimpreso, ke simpla ruĝa ligilo "[[duoninsulo Kabo]]" ĉi-tie ne multe helpas kaj pli levas demandojn ol ĝi solvas. Ĉar fakte nur ĝemi ne helpas, mi nun investos 40 minutojn kaj <big>'''faros'''</big> ĝerman artikolon [[Kaba Duoninsulo]]. :Sed tio nur solvas unu dubindan ruĝan ligilon. Pli ol cent aliaj restas nur en tiu ĉi teksto (fakte, se mi ne miskalkulis estas 252 ruĝaj ligiloj ekster la kesto plus 392 en ĝi - probable iuj kalkuliĝas duoble, kaj ankoraŭ estas iuj simplaj eraroj, ekzemple ruĝa ligilo [[lupino]], kiu devas esti [[lupeno]], ĉiukaze 644 estas tre multaj ruĝaj ligiloj). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Se oni horojn ĉirkaŭrigardas en flankaj artikoloj, oni trovas ankoraŭ pliajn mis-ruĝajn ligilojn: [[Fynbos]] estas [[Finboso]], [[Rooibos]] estas [[Rojbos-arbusto]] kaj kompreneble [[Tasmanien]] estas [[Tasmanio]]. Kune kun [[duoninsulo Kabo]] kiu estas tutnova [[Kaba Duoninsulo]] kaj trifoje [[lupino]] (besto), kiu estas [[lupeno]] (planto) ni jam estas ĉe sub 640 ankoraŭ dubindaj ruĝaj ligiloj! Plus <big>'''nova'''</big> biografio [[Velva Elaine Rudd]] (dufoje ligita) kiun mi aparte kreis por tiu ĉi listo, restas ankoraŭ 635. Sed tiujn 635 ankoraŭ necesos same kritike ekzameni... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 26 mar. 2026 (UTC) ::Ankoraŭ unu fuŝo trovita: [[Kvazulunatalo]] devas esti [[Kvazulu-Natalo]]. Tie eĉ pripenseblus ĉu alidirektigo de la fuŝa al ĝusta teksta titolo estus senca, sed mi dubas kaj nun ne faros ion, krom ĝustigi la fuŝan ligilon en la teksto. Kaj ĉar mi forte supozas ke la tuta origina teksto el marto 2016 estis simple pigre tradukita el la germana sen atenti pri iuj kontroloj, tie komparo de la tekstoj helpis kompreni ke [[sekperiodo]] ne estis traduko de "Trockenperiode", sed de "Trockenzeit", do temas pri la esperanta teksto [[seka sezono]]. Restas 633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 27 mar. 2026 (UTC) ::: {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Tute ĝustas la rimarko de Thomas, ke ne temis pri fantazia ne-jam-kreita teksto [[sekperiodo]] sed pri ekzistanta teksto [[seka sezono]] - mi tamen miras ke pli ol duonjaron post tiu malkovro ankoraŭ la fuŝa ruĝa ligilo [[sekperiodo]] restis en la teksto. Mi nun riparas la tekston, kaj petas vian juĝi ĉu sencas alidirektilo de "sekperiodo" al [[seka sezono]]. Sed krome interesus min kio okazos al la restaj "633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj". Mi preskaŭ certas ke Arbarulo skribis aŭ almenaŭ pensos ke "kreo de novaj esperantaj paĝoj ne estas mia fako, mia tasko nur estas defendi la ruĝajn ligilojn por la «multaj aliaj esperantaj uzantoj»", sed mi scias kaj konvinkiĝas ke nur atendi tiujn hipotezajn aliajn uzantojn ne malpliigos la evidente multajn informtruojn. Mi interesiĝas krei unu novan tekston ene de la sekvaj du tagoj, tiam restis ankoraŭ 632 mankantaj artikoloj nur pri tiu grupeto da plantoj... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 09:25, 10 okt. 2026 (UTC) ::::Kaj ĝenerale la ruĝaj ligiloj restas nefidindaj. Ekzemple la ligilo [[Dornginster]] (Calicotome): "Dornginster" estas vorto germana, sed la germana en botaniko ne estas pli grava lingvo ol la nederlanda, frisa, dana, pola, estona, finna aŭ hungara... Do simple estas fuŝo havi iun vorton el arbitra regiona lingvo kiel esperantan internan ligilon! --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:53, 10 okt. 2026 (UTC) :::::Se vi volas paroli uzi meminventitan terminon "informtruo", bonvolu difini ĝin. Mi vidis neniun interkonsenton inter vikipediistoj ke ruĝa ligilo estu "informtruo." Kaj ĉesu ĉikane asigni "fakojn" al aliaj vikipediistoj. Korekto de eraroj kiel "sekperiodo" anstataŭ "seka sezono" kompreneble ne estas problemo, se vi povas fari tion sen forviŝo de intencaj komunikoj, kiuj ne plaĉas al vi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:57, 10 okt. 2026 (UTC) kyvzzsj8dqavrg66sbjsh5ehfeuce9h 9491316 9491305 2026-10-10T21:14:41Z Arbarulo 135469 9491316 wikitext text/x-wiki Estas foje malfacile ekhavi bonajn ekstervikipediajn referencojn pri iuj el la treege multaj botanikaj nomoj de familioj, subfamilioj, genroj kaj specio. Sed tamen estas bone laŭeble ne simple inventi vortojn. Ĉi tie estis ruĝa ligilo esperanta genro [[ginsto]], {{l-la|genista}} ([[d:Q156696]]), sen ajna referenco kaj sen ke teksto pri la genro jam estus farita, tial la ruĝa koloro. La vorto "ginsto" kompreneblas, se oni bone regas la germanan, kaj diveneblas se oni same bone regas la svedan aŭ norvegan, sed al ĉiuj aliaj la vorto strangas. Laŭ la latina nomo iel vortumo kiel "genisto" ŝajnus esti multe pli natura. Kaj la skeptikemo estas tute ĝusta: laŭ diversaj Esperanto-vortaroj, kiel [https://vortaro.net/#genisto_kd PIV 2020] aŭ [https://reta-vortaro.de/revo/art/genist.html#genist.0o Reta Vortaro], la planta genro tutekzakte nomiĝas '''genisto'''. La memcerta ruĝa ligilo [[ginsto]] estis simple malĝusta. Bonvolu ne ŝpari laboron vere provi eltrovi vortarajn pruvojn, antaŭ ol vi "registras" ruĝan ligilon de libere inventita vortumo. Estas granda demando, kiom da aliaj el la ĉi tie multaj ruĝaj ligiloj estas same fuŝaj. Mi nun simple hazarde trovis la fuŝon de ligilo "ginsto". Sed ĉiukaze necesas laŭeble eviti kaj alikaze iom post iom malkovri tute malĝustajn ruĝajn ligilojn, ĉar vikipedio en la ĝenerala publiko konsideriĝas referenca fonto, kaj same vikipediistoj kiel tute normalaj esperantistoj emas facilanime kredi kio estas skribita en la artikoloj. {{re|Arbarulo}} Ĉi tie ree tute ne temas pri ebla forpreno de iu ruĝa ligilo, sed jen plia el multegaj kazoj, kie ruĝaj ligiloj simple malĝustas, fakte mensogas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:34, 26 mar. 2026 (UTC) :Kompreneble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:08, 26 mar. 2026 (UTC) == Teknike == Teknike krome estas dua problemo en la paĝo: estas grandegaj listoj, sed tamen ankoraŭ pli multegaj fotoj, kaj ambaŭ elementoj malhelpas sin reciproke. Plej akra tio estas ĉe la tutlarĝa kesto "genroj laŭ la alfabeto": Aŭ oni devus mallarĝigi la keston al nur tri kvaronoj de la paĝo, aŭ devus almenaŭ tri fotojn dekstre forigi. Sed ĉar la kasto havas tiom multajn vortojn en kvar larĝaj kolumnoj, ĝi tute bezonas iom da spaco - tial mi nun simple malvidigas la lastajn 3 fotojn. Fotojn oni povas ankoraŭ meti en alian parton de la teksto, ekzemple pli supren maldekstren. Sed tamen pripensindas ĉu oni vere bezonas tiom multegajn fotojn aŭ povus rezigni pri iuj, aŭ almenaŭ elekti fotojn kiuj pli larĝas ol ili altas - tiu kutime "uzas malpli da spaco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:48, 26 mar. 2026 (UTC) :PS: Mi nun sukcesis solvi la problemon por ne-vidigo de nur kvar fotoj, kun notoj "estas teknike tro da fotoj, iuj devas cedi, kaj saĝas rezigni aparte pri tiuj kiuj estas signife pli altaj ol larĝaj". Tamen restas la demando ĉu la longegaj listoj kaj same longaj kolumnoj da fotoj estas sencaj kaj bone prezentas la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu saĝas la multaj mallongigoj de "aŭtoritatoj" sen ligiloj == Krome ankoraŭ kritiko estas ke la multaj mallongigoj de plantobaptintaj botanikistoj (la "aŭtoritatoj") estas sencaj. Se oni transformas ilin al ruĝaj ligiloj, la ĉiukaze multegaj ruĝaj ligiloj ankoraŭ duobligos, sed malavantaĝo de la unua sistemo estas ke ne videblas se pri iu mallongigo jam estas ekzistanta esperanta artikolo... Alternativo estus aldoni la plenajn nomojn sen ligiloj post la mallongigoj: pli saĝa, sed kompare pli laborintensa vojo estus en ligiloj kaŝe uzi la plenajn nomojn de la botanikistoj el vikidatumoj. Mi ankoraŭ ne eltrovis kiel tio precize funkcius, sed ĉiukaze mi vidas ke ekzemple pri mallongigo DESF. ekzistus esperanta teksto [[René Louiche Desfontaines]], do facile eblas kaŝi la titolon ankaŭ en la mallongigo, tiel [[René Louiche Desfontaines|DSFS.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Pliaj ruĝaj ligiloj == Ĉiukaze iuj pliaj inventitaj ruĝaj ligiloj kiel [[duoninsulo Kabo]] (cetere en Sudafriko) estas dubindaj: ĉu vere pri la duoninsulo ne estas propra artikolo? Se ne, ĉu ĝi ne pli ĝuste devus nomiĝi [[Kablanda duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kabo de Bona Espero]]), kaj oni povus improvize uzi la paĝotitolon [[Kablando]], aŭ iom pli malvaste [[Okcidenta Kablando]] kiel internan ligilon? Sed ĉar la duoninsulo estas tiom pli malvasta ol la regionego Kablando, probable pli bonus nomo [[Kaburba duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kaburbo]]), kun ligilo [[Kaburbo]], volonte kun ekstervikipedia esperanta referenco (ĉi tie la [[poŝatlaso de la Mondo]] de 1971 ne helpos, ĝi nur konas Kaburbon kaj la kabon mem). Aŭ oni povas ĉirkaŭvoji inventitan ruĝan ligilon per skribado de «duoninsulo [de la] [[Kabo de Bona Espero]]»? Kompreneble, necesas unue vidi ĉu estas vikidatuma kodo pri Kablanda/Kaburba/Kaba duoninsulo (mi ankoraŭ ne trovis ĝin), kaj povas ankaŭ verki novan artikolon, kun mencio en ĝi de la bluaj ligiloj [[duoninsulo]], [[Kablando]], [[Kaburbo]], [[kabo]] kaj [[Kabo de Bona Espero]]... sed tian novan artikolon necesas verki, ĝi ne verkiĝas mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:38, 26 mar. 2026 (UTC) :Nun mi trovis la vikidatuman eron [[d:Q748494]], ĝi nomiĝas Cape Peninsula (Afrikaans: Kaapse Skiereiland), do simpla nomigo [[Kaba Duoninsulo]] estas pravigebla... Tamen restas la misimpreso, ke simpla ruĝa ligilo "[[duoninsulo Kabo]]" ĉi-tie ne multe helpas kaj pli levas demandojn ol ĝi solvas. Ĉar fakte nur ĝemi ne helpas, mi nun investos 40 minutojn kaj <big>'''faros'''</big> ĝerman artikolon [[Kaba Duoninsulo]]. :Sed tio nur solvas unu dubindan ruĝan ligilon. Pli ol cent aliaj restas nur en tiu ĉi teksto (fakte, se mi ne miskalkulis estas 252 ruĝaj ligiloj ekster la kesto plus 392 en ĝi - probable iuj kalkuliĝas duoble, kaj ankoraŭ estas iuj simplaj eraroj, ekzemple ruĝa ligilo [[lupino]], kiu devas esti [[lupeno]], ĉiukaze 644 estas tre multaj ruĝaj ligiloj). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Se oni horojn ĉirkaŭrigardas en flankaj artikoloj, oni trovas ankoraŭ pliajn mis-ruĝajn ligilojn: [[Fynbos]] estas [[Finboso]], [[Rooibos]] estas [[Rojbos-arbusto]] kaj kompreneble [[Tasmanien]] estas [[Tasmanio]]. Kune kun [[duoninsulo Kabo]] kiu estas tutnova [[Kaba Duoninsulo]] kaj trifoje [[lupino]] (besto), kiu estas [[lupeno]] (planto) ni jam estas ĉe sub 640 ankoraŭ dubindaj ruĝaj ligiloj! Plus <big>'''nova'''</big> biografio [[Velva Elaine Rudd]] (dufoje ligita) kiun mi aparte kreis por tiu ĉi listo, restas ankoraŭ 635. Sed tiujn 635 ankoraŭ necesos same kritike ekzameni... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 26 mar. 2026 (UTC) ::Ankoraŭ unu fuŝo trovita: [[Kvazulunatalo]] devas esti [[Kvazulu-Natalo]]. Tie eĉ pripenseblus ĉu alidirektigo de la fuŝa al ĝusta teksta titolo estus senca, sed mi dubas kaj nun ne faros ion, krom ĝustigi la fuŝan ligilon en la teksto. Kaj ĉar mi forte supozas ke la tuta origina teksto el marto 2016 estis simple pigre tradukita el la germana sen atenti pri iuj kontroloj, tie komparo de la tekstoj helpis kompreni ke [[sekperiodo]] ne estis traduko de "Trockenperiode", sed de "Trockenzeit", do temas pri la esperanta teksto [[seka sezono]]. Restas 633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 27 mar. 2026 (UTC) ::: {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Tute ĝustas la rimarko de Thomas, ke ne temis pri fantazia ne-jam-kreita teksto [[sekperiodo]] sed pri ekzistanta teksto [[seka sezono]] - mi tamen miras ke pli ol duonjaron post tiu malkovro ankoraŭ la fuŝa ruĝa ligilo [[sekperiodo]] restis en la teksto. Mi nun riparas la tekston, kaj petas vian juĝi ĉu sencas alidirektilo de "sekperiodo" al [[seka sezono]]. Sed krome interesus min kio okazos al la restaj "633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj". Mi preskaŭ certas ke Arbarulo skribis aŭ almenaŭ pensos ke "kreo de novaj esperantaj paĝoj ne estas mia fako, mia tasko nur estas defendi la ruĝajn ligilojn por la «multaj aliaj esperantaj uzantoj»", sed mi scias kaj konvinkiĝas ke nur atendi tiujn hipotezajn aliajn uzantojn ne malpliigos la evidente multajn informtruojn. Mi interesiĝas krei unu novan tekston ene de la sekvaj du tagoj, tiam restis ankoraŭ 632 mankantaj artikoloj nur pri tiu grupeto da plantoj... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 09:25, 10 okt. 2026 (UTC) ::::Kaj ĝenerale la ruĝaj ligiloj restas nefidindaj. Ekzemple la ligilo [[Dornginster]] (Calicotome): "Dornginster" estas vorto germana, sed la germana en botaniko ne estas pli grava lingvo ol la nederlanda, frisa, dana, pola, estona, finna aŭ hungara... Do simple estas fuŝo havi iun vorton el arbitra regiona lingvo kiel esperantan internan ligilon! --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:53, 10 okt. 2026 (UTC) :::::Se vi volas uzi meminventitan terminon "informtruo", bonvolu difini ĝin. Mi vidis neniun interkonsenton inter vikipediistoj ke ruĝa ligilo estu "informtruo." Kaj ĉesu ĉikane asigni "fakojn" al aliaj vikipediistoj. Fakte, se tio gravas al vi, granda proporcio de mia aktivado konsistas el kreado de novaj artikoloj, sed vi ne rajtas devigi iun al tio kaj des malpli elekti kiujn specifajn artikolojn oni kreu. :::::Korekto de eraroj kiel "sekperiodo" anstataŭ "seka sezono" kompreneble ne estas problemo, se vi povas fari tion sen forviŝo de intencaj komunikoj, kiuj ne interesas vin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:57, 10 okt. 2026 (UTC) jls70l5y9h3jrpxzga141rise9bwz5z 9491317 9491316 2026-10-10T21:15:15Z Arbarulo 135469 /* Pliaj ruĝaj ligiloj */ 9491317 wikitext text/x-wiki Estas foje malfacile ekhavi bonajn ekstervikipediajn referencojn pri iuj el la treege multaj botanikaj nomoj de familioj, subfamilioj, genroj kaj specio. Sed tamen estas bone laŭeble ne simple inventi vortojn. Ĉi tie estis ruĝa ligilo esperanta genro [[ginsto]], {{l-la|genista}} ([[d:Q156696]]), sen ajna referenco kaj sen ke teksto pri la genro jam estus farita, tial la ruĝa koloro. La vorto "ginsto" kompreneblas, se oni bone regas la germanan, kaj diveneblas se oni same bone regas la svedan aŭ norvegan, sed al ĉiuj aliaj la vorto strangas. Laŭ la latina nomo iel vortumo kiel "genisto" ŝajnus esti multe pli natura. Kaj la skeptikemo estas tute ĝusta: laŭ diversaj Esperanto-vortaroj, kiel [https://vortaro.net/#genisto_kd PIV 2020] aŭ [https://reta-vortaro.de/revo/art/genist.html#genist.0o Reta Vortaro], la planta genro tutekzakte nomiĝas '''genisto'''. La memcerta ruĝa ligilo [[ginsto]] estis simple malĝusta. Bonvolu ne ŝpari laboron vere provi eltrovi vortarajn pruvojn, antaŭ ol vi "registras" ruĝan ligilon de libere inventita vortumo. Estas granda demando, kiom da aliaj el la ĉi tie multaj ruĝaj ligiloj estas same fuŝaj. Mi nun simple hazarde trovis la fuŝon de ligilo "ginsto". Sed ĉiukaze necesas laŭeble eviti kaj alikaze iom post iom malkovri tute malĝustajn ruĝajn ligilojn, ĉar vikipedio en la ĝenerala publiko konsideriĝas referenca fonto, kaj same vikipediistoj kiel tute normalaj esperantistoj emas facilanime kredi kio estas skribita en la artikoloj. {{re|Arbarulo}} Ĉi tie ree tute ne temas pri ebla forpreno de iu ruĝa ligilo, sed jen plia el multegaj kazoj, kie ruĝaj ligiloj simple malĝustas, fakte mensogas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:34, 26 mar. 2026 (UTC) :Kompreneble. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:08, 26 mar. 2026 (UTC) == Teknike == Teknike krome estas dua problemo en la paĝo: estas grandegaj listoj, sed tamen ankoraŭ pli multegaj fotoj, kaj ambaŭ elementoj malhelpas sin reciproke. Plej akra tio estas ĉe la tutlarĝa kesto "genroj laŭ la alfabeto": Aŭ oni devus mallarĝigi la keston al nur tri kvaronoj de la paĝo, aŭ devus almenaŭ tri fotojn dekstre forigi. Sed ĉar la kasto havas tiom multajn vortojn en kvar larĝaj kolumnoj, ĝi tute bezonas iom da spaco - tial mi nun simple malvidigas la lastajn 3 fotojn. Fotojn oni povas ankoraŭ meti en alian parton de la teksto, ekzemple pli supren maldekstren. Sed tamen pripensindas ĉu oni vere bezonas tiom multegajn fotojn aŭ povus rezigni pri iuj, aŭ almenaŭ elekti fotojn kiuj pli larĝas ol ili altas - tiu kutime "uzas malpli da spaco"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:48, 26 mar. 2026 (UTC) :PS: Mi nun sukcesis solvi la problemon por ne-vidigo de nur kvar fotoj, kun notoj "estas teknike tro da fotoj, iuj devas cedi, kaj saĝas rezigni aparte pri tiuj kiuj estas signife pli altaj ol larĝaj". Tamen restas la demando ĉu la longegaj listoj kaj same longaj kolumnoj da fotoj estas sencaj kaj bone prezentas la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu saĝas la multaj mallongigoj de "aŭtoritatoj" sen ligiloj == Krome ankoraŭ kritiko estas ke la multaj mallongigoj de plantobaptintaj botanikistoj (la "aŭtoritatoj") estas sencaj. Se oni transformas ilin al ruĝaj ligiloj, la ĉiukaze multegaj ruĝaj ligiloj ankoraŭ duobligos, sed malavantaĝo de la unua sistemo estas ke ne videblas se pri iu mallongigo jam estas ekzistanta esperanta artikolo... Alternativo estus aldoni la plenajn nomojn sen ligiloj post la mallongigoj: pli saĝa, sed kompare pli laborintensa vojo estus en ligiloj kaŝe uzi la plenajn nomojn de la botanikistoj el vikidatumoj. Mi ankoraŭ ne eltrovis kiel tio precize funkcius, sed ĉiukaze mi vidas ke ekzemple pri mallongigo DESF. ekzistus esperanta teksto [[René Louiche Desfontaines]], do facile eblas kaŝi la titolon ankaŭ en la mallongigo, tiel [[René Louiche Desfontaines|DSFS.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:22, 26 mar. 2026 (UTC) == Pliaj ruĝaj ligiloj == Ĉiukaze iuj pliaj inventitaj ruĝaj ligiloj kiel [[duoninsulo Kabo]] (cetere en Sudafriko) estas dubindaj: ĉu vere pri la duoninsulo ne estas propra artikolo? Se ne, ĉu ĝi ne pli ĝuste devus nomiĝi [[Kablanda duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kabo de Bona Espero]]), kaj oni povus improvize uzi la paĝotitolon [[Kablando]], aŭ iom pli malvaste [[Okcidenta Kablando]] kiel internan ligilon? Sed ĉar la duoninsulo estas tiom pli malvasta ol la regionego Kablando, probable pli bonus nomo [[Kaburba duoninsulo]] (tiel ĝin ĝis nun sen ligilo nomis la teksto [[Kaburbo]]), kun ligilo [[Kaburbo]], volonte kun ekstervikipedia esperanta referenco (ĉi tie la [[poŝatlaso de la Mondo]] de 1971 ne helpos, ĝi nur konas Kaburbon kaj la kabon mem). Aŭ oni povas ĉirkaŭvoji inventitan ruĝan ligilon per skribado de «duoninsulo [de la] [[Kabo de Bona Espero]]»? Kompreneble, necesas unue vidi ĉu estas vikidatuma kodo pri Kablanda/Kaburba/Kaba duoninsulo (mi ankoraŭ ne trovis ĝin), kaj povas ankaŭ verki novan artikolon, kun mencio en ĝi de la bluaj ligiloj [[duoninsulo]], [[Kablando]], [[Kaburbo]], [[kabo]] kaj [[Kabo de Bona Espero]]... sed tian novan artikolon necesas verki, ĝi ne verkiĝas mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:38, 26 mar. 2026 (UTC) :Nun mi trovis la vikidatuman eron [[d:Q748494]], ĝi nomiĝas Cape Peninsula (Afrikaans: Kaapse Skiereiland), do simpla nomigo [[Kaba Duoninsulo]] estas pravigebla... Tamen restas la misimpreso, ke simpla ruĝa ligilo "[[duoninsulo Kabo]]" ĉi-tie ne multe helpas kaj pli levas demandojn ol ĝi solvas. Ĉar fakte nur ĝemi ne helpas, mi nun investos 40 minutojn kaj <big>'''faros'''</big> ĝerman artikolon [[Kaba Duoninsulo]]. :Sed tio nur solvas unu dubindan ruĝan ligilon. Pli ol cent aliaj restas nur en tiu ĉi teksto (fakte, se mi ne miskalkulis estas 252 ruĝaj ligiloj ekster la kesto plus 392 en ĝi - probable iuj kalkuliĝas duoble, kaj ankoraŭ estas iuj simplaj eraroj, ekzemple ruĝa ligilo [[lupino]], kiu devas esti [[lupeno]], ĉiukaze 644 estas tre multaj ruĝaj ligiloj). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Se oni horojn ĉirkaŭrigardas en flankaj artikoloj, oni trovas ankoraŭ pliajn mis-ruĝajn ligilojn: [[Fynbos]] estas [[Finboso]], [[Rooibos]] estas [[Rojbos-arbusto]] kaj kompreneble [[Tasmanien]] estas [[Tasmanio]]. Kune kun [[duoninsulo Kabo]] kiu estas tutnova [[Kaba Duoninsulo]] kaj trifoje [[lupino]] (besto), kiu estas [[lupeno]] (planto) ni jam estas ĉe sub 640 ankoraŭ dubindaj ruĝaj ligiloj! Plus <big>'''nova'''</big> biografio [[Velva Elaine Rudd]] (dufoje ligita) kiun mi aparte kreis por tiu ĉi listo, restas ankoraŭ 635. Sed tiujn 635 ankoraŭ necesos same kritike ekzameni... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 26 mar. 2026 (UTC) ::Ankoraŭ unu fuŝo trovita: [[Kvazulunatalo]] devas esti [[Kvazulu-Natalo]]. Tie eĉ pripenseblus ĉu alidirektigo de la fuŝa al ĝusta teksta titolo estus senca, sed mi dubas kaj nun ne faros ion, krom ĝustigi la fuŝan ligilon en la teksto. Kaj ĉar mi forte supozas ke la tuta origina teksto el marto 2016 estis simple pigre tradukita el la germana sen atenti pri iuj kontroloj, tie komparo de la tekstoj helpis kompreni ke [[sekperiodo]] ne estis traduko de "Trockenperiode", sed de "Trockenzeit", do temas pri la esperanta teksto [[seka sezono]]. Restas 633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 27 mar. 2026 (UTC) ::: {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Tute ĝustas la rimarko de Thomas, ke ne temis pri fantazia ne-jam-kreita teksto [[sekperiodo]] sed pri ekzistanta teksto [[seka sezono]] - mi tamen miras ke pli ol duonjaron post tiu malkovro ankoraŭ la fuŝa ruĝa ligilo [[sekperiodo]] restis en la teksto. Mi nun riparas la tekston, kaj petas vian juĝi ĉu sencas alidirektilo de "sekperiodo" al [[seka sezono]]. Sed krome interesus min kio okazos al la restaj "633 ankoraŭ de aliuloj kontrolendaj ruĝaj ligiloj". Mi preskaŭ certas ke Arbarulo skribis aŭ almenaŭ pensos ke "kreo de novaj esperantaj paĝoj ne estas mia fako, mia tasko nur estas defendi la ruĝajn ligilojn por la «multaj aliaj esperantaj uzantoj»", sed mi scias kaj konvinkiĝas ke nur atendi tiujn hipotezajn aliajn uzantojn ne malpliigos la evidente multajn informtruojn. Mi interesiĝas krei unu novan tekston ene de la sekvaj du tagoj, tiam restis ankoraŭ 632 mankantaj artikoloj nur pri tiu grupeto da plantoj... --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 09:25, 10 okt. 2026 (UTC) ::::Kaj ĝenerale la ruĝaj ligiloj restas nefidindaj. Ekzemple la ligilo [[Dornginster]] (Calicotome): "Dornginster" estas vorto germana, sed la germana en botaniko ne estas pli grava lingvo ol la nederlanda, frisa, dana, pola, estona, finna aŭ hungara... Do simple estas fuŝo havi iun vorton el arbitra regiona lingvo kiel esperantan internan ligilon! --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:53, 10 okt. 2026 (UTC) :::::Se vi volas uzi meminventitan terminon "informtruo", bonvolu difini ĝin. Mi vidis neniun interkonsenton inter vikipediistoj ke ruĝa ligilo estu "informtruo." Kaj ĉesu ĉikane asigni "fakojn" al aliaj vikipediistoj. Fakte, se tio gravas al vi, granda proporcio de mia aktivado konsistas el kreado de novaj artikoloj, sed vi ne rajtas devigi iun al tio kaj des malpli ordoni kiujn specifajn artikolojn oni kreu. :::::Korekto de eraroj kiel "sekperiodo" anstataŭ "seka sezono" kompreneble ne estas problemo, se vi povas fari tion sen forviŝo de intencaj komunikoj, kiuj ne interesas vin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:57, 10 okt. 2026 (UTC) 32nj6sfi6i9tdtp4g01056n0cwd8r3j 0 940578 9491303 9346125 2026-10-10T20:52:17Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Wandbild_Portrait_George_Floyd_von_Eme_Street_Art_im_Mauerpark_(Berlin).jpg|Wandbild_Portrait_George_Floyd_von_Eme_Street_Art_im_Mauerpark_(Berlin).jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwo 9491303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''George Perry FLOYD Jr.''' (naskiĝis la 14-an de oktobro 1973 en [[Fayetteville (Norda Karolino)]] - mortis la 25-an de majo 2020 en [[Mineapolo]], [[Minesoto]]) estis afrik-usona viro, kiu mortis dum [[aresto]] en [[Mineapolo]] la 25-an de majo 2020. Amasaj protestoj reage al la morto de Floyd, kaj pli ĝenerale al polica perforto kontraŭ aliaj nigruloj, rapide disvastiĝis tra Usono kaj ĉirkaŭ la mondo. Floyd kreskis en [[Houston]], [[Teksaso]]. En la 2000-aj jaroj, li estis arestita plurfoje pro [[ŝtelo]] kaj posedo de drogoj; en 2009, li eniris pledinterkonsenton pri armita rabo, kio rezultigis kvar jarojn da [[malliberejo]]. En 2014, li translokiĝis al Mineapolo, Minesoto, kie li trovis laboron kiel kamionisto kaj pordisto. En 2020, li perdis sian laboron kiel sekurgardisto pro la [[KOVIM-19-pandemio|KOVID-19-pandemio]]. La 25-an de majo, Floyd mortis dum aresto pro supozebla uzado de falsa mono por aĉeti cigaredojn;<ref>{{Cite web|last=McGreal|first=Chris|date=April 20, 2021|title=Derek Chauvin found guilty of George Floyd's murder|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/20/derek-chauvin-verdict-guilty-murder-george-floyd|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210846/https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/20/derek-chauvin-verdict-guilty-murder-george-floyd|archive-date=April 20, 2021|access-date=April 20, 2021|website=[[The Guardian]]}}</ref> dum la aresto, blanka policisto Derek Chauvin premis sian genuon sur la kolon kaj dorson de Floyd, alpinglante lin al la [[trotuaro]], kaj tenis lin tie dum preskaŭ 8 minutoj, dum kiuj tempo li mortis.<ref>{{Cite news|last=Bailey|first=Holly|date=April 8, 2021|title=George Floyd died of low level of oxygen, medical expert testifies; Derek Chauvin kept knee on his neck 'majority of the time'|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2021/04/08/derek-chauvin-trial-2/|url-status=live|access-date=April 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012055439/https://www.washingtonpost.com/nation/2021/04/08/derek-chauvin-trial-2/|archive-date=October 12, 2021}}</ref> La okazaĵoj de ĉi tiu aresto, la morto de la suspektato, kaj la agoj de la policistoj kondukis al internaciaj protestoj de la movado ''[[Black Lives Matter]]'', postuloj por malfinancado de [[polico]], kaj leĝdonaj reformoj por trakti perceptitajn rasajn malegalecojn. Post lia murdo, la Mineapolo finis proceson pri maljusta morto kun la familio de Floyd kaj rekompensis ilin por 27 milionoj da dolaroj. La policano Chauvin estis kondamnita pro du akuzoj de murdo kaj unu akuzo de mortigo la 20-an de aprilo 2021,<ref>{{Cite news |last1=Hayes|first1=Mike|last2=Macaya|first2=Melissa|last3=Wagner|first3=Meg|last4=Rocha|first4=Veronica|date=April 20, 2021|title=Derek Chauvin guilty in death of George Floyd: Live updates|agency=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html|url-status=live|access-date=April 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421002045/https://www.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html|archive-date=April 21, 2021}}</ref> kaj la 25-an de junio 2021, estis juĝita al 22 jaroj en malliberejo.<ref>{{Cite news |last1=Rocha|first1=Veronica|last2=Alfonso|first2=Fernando III|last3=Wagner|first3=Meg|last4=Macaya|first4=Melissa|date=June 25, 2021|title=Derek Chauvin sentenced to 22.5 years in prison for the murder of George Floyd|agency=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06|url-status=live|access-date=June 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625204449/https://www.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06|archive-date=June 25, 2021}}</ref> La aliaj tri policoficiroj ĉe la sceno ankaŭ estis kondamnitaj pro malobservo de la [[Civilaj kaj politikaj rajtoj|civitanrajtoj]] de Floyd.<ref>{{Cite news |last=Silva|first=Daniella|date=February 24, 2022|title=3 officers found guilty on federal charges in George Floyd's killing|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/jury-reaches-verdict-federal-trial-3-officers-george-floyds-killing-rcna17237|publisher=[[NBC News]]|access-date=March 5, 2022|archive-date=February 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227164707/https://www.nbcnews.com/news/us-news/jury-reaches-verdict-federal-trial-3-officers-george-floyds-killing-rcna17237|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Mortigo de George Floyd ([[d:Q95579249]]) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|11630651}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Floyd, George}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Mortintoj sekve de sufokiĝo]] kb880vltceicqn0f9effk6lvob5dmyl 0 941408 9491249 9356007 2026-10-10T17:00:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Judit Kővári''' (1952, en Várpalota<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/kovari-judit/person-161561 Kővári Judit]</ref>) estas hungara aktorino kaj kantinstruistino. Post la fino de la Bartók Béla Muzika Faklernejo, ŝi estis akceptita en la Altlernejon de Muzikarto Ferenc Liszt, kie ŝi diplomiĝis en 1977 pri voĉedukado kaj solfeĝo.<ref>[http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=ma_tortent_-_2017__majus_27_ Hírös Naptár] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201214084631/http://szinkopa.com/kovari-judit Kővári Judit]</ref> Inter 1977 kaj 1980 ŝi estis studento de la Altlernejo pri Teatro kaj Filmarto, en la fako operet-muzikala aktorado. Post sia diplomiĝo ŝi ludis kaj en muzikaj kaj en prozaj roloj en Békéscsaba (1980–1986), en Kecskemét (1986–1987), kaj ankaŭ en Szeged kiel gastaktorino.<ref>[https://web.archive.org/web/20170730031923/http://oszmi.hu/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=754 ELŐADÁSOK]</ref><ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 8ocqv922zhrgpomzk3gknr9ss8zgujg 0 943692 9491167 9409407 2026-10-10T14:12:54Z Sj1mor 12103 9491167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Farrar, Straus kaj Giroux''' ({{lang-en|[[Farrar, Straus and Giroux]]|aŭ=[[Farrar, Straus & Giroux]]}}, akronime '''FSG''') estas usona [[libroeldonejo]], fondita en 1946 de Roger Williams Straus Jr. kaj John C. Farrar.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Time of Their Lives: The Golden Age of Great American Book Publishers, Their Editors, and Authors|last=Silverman|first=Al|publisher=Truman Talley|year=2008|isbn=978-0312-35003-1}}</ref> FSG estas konata pro eldonado de literaturaĵoj, kaj ĝiaj aŭtoroj gajnis multajn premiojn, inkluzive de [[Premio Pulitzer|Pulitzer-premioj]], Naciaj Libro-premioj kaj [[Nobel-premio|Nobel-premioj]]. Ekde 1993, la eldonejo estas dividaĵo de [[Macmillan Publishers|Macmillan]], kies gepatra kompanio estas la germana eldona konglomeraĵo Holtzbrinck Publishing Group.<ref>{{Cite web|url=http://us.macmillan.com/about|title=About Macmillan|publisher=Macmillan|website=us.macmillan.com|access-date=June 19, 2016|archive-date=July 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726134949/https://us.macmillan.com/about|url-status=live}}</ref> == Notindaj aŭtoroj == * [[Paul Beatty]] * [[John Berryman]] * [[Roberto Bolaño]] * [[Joseph Brodsky]] * [[Joan Didion]] * [[David Duchovny]] * [[T. S. Eliot]] * [[Jeffrey Eugenides]] * [[Jonathan Franzen]] * [[Louise Glück]] * [[Garth Greenwell]] * [[Randall Jarrell]] * [[Denis Johnson]] * [[Jamaica Kincaid]] * [[Yusef Komunyakaa]] * [[Ken Layne]] * [[Madeleine L'Engle]] * [[Ben Lerner]] * [[Carlo Levi]] * [[Robert Lowell]] * [[Bernard Malamud]] * [[John McPhee]] * [[Thomas Merton]] * [[Flannery O'Connor]] * [[Walker Percy]] * [[Sally Rooney]] * [[Louis Sachar]] * [[Isaac Bashevis Singer]] * [[Aleksandr Solzhenitsyn]] * [[Susan Sontag]] * [[Theodore Sturgeon]] * [[Peter Matthew Hillsman Taylor|Peter Taylor]] * [[Scott Turow]] * [[Jeff VanderMeer]] * [[Edmund Wilson]] * [[Tom Wolfe]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ** {{Cite web|title=Farrar, Straus and Giroux|url=http://www.fsgbooks.com/|publisher=Farrar, Straus and Giroux|id=original website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111003815/http://www.fsgbooks.com/|archive-date=2008-01-11}} * [http://www.fsgkidsbooks.com/ Farrar, Straus and Giroux Books for Young Readers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230405135019/http://www.fsgkidsbooks.com/ |date=2023-04-05 }} * [http://www.fsgworkinprogress.com/ Work in Progress, an Online Magazine by Farrar, Straus and Giroux] * [http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00319.xml&query=farrar&query-join=and Farrar, Straus & Giroux Collection of Isaac Bashevis Singer Papers]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120210000000/https://web.archive.org/web/20120210223038/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00319.xml&query=farrar&query-join=and |date=2012-02-10 }} la 10-an de februaro 2012, ĉe la Wayback Machine ĉe la Harry Ransom Center ĉe la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]] * {{cite web|url=https://www.nypl.org/sites/default/files/archivalcollections/pdf/979_0.pdf|title=Guide to the Farrar, Straus & Giroux, Inc. Records|website=Manuscripts and Archives Division, New York Public Library.}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] d69eqm3n751aic4qj6lluvfulfrlvq4 0 945437 9491486 9429986 2026-10-11T11:03:12Z ~2026-49437-06 263339 /* Morto */ 9491486 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[Uusimaa]] de [[Finnlando]] (Suomio).<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervjuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam neniu eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam li ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] 8qbuyxbro81bl2vuzzumx65aii90em4 9491487 9491486 2026-10-11T11:04:51Z ~2026-49437-06 263339 /* Morto */ 9491487 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[Uusimaa]] de [[Finnlando]] (Suomio).<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervjuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam oni ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] t5cenr2ef64u22zzmzbua0v17nvjflq 9491492 9491487 2026-10-11T11:11:51Z ~2026-49437-06 263339 /* Biografio de la "mumio" */ 9491492 wikitext text/x-wiki {{orfa|Finnlando}} [[dosiero:Maunula haavikkotie 1954.jpg|eta|300ra|{{centre|loĝdomoj en la kvartalo Maunula (foto de 1954)}}]] '''Mumio de Maunula''' ({{lang-fi|Maunulan muumio}}) estas informila kromnomo de [[mumio|mumiigita]] vira kadavro trovita en aprilo [[2000]] en urba loĝejo de [[Maunula]], kvartalo de la urbodistrikto [[Oulunkylä]] de [[Helsinko]] en la provinco [[Uusimaa]] de [[Finnlando]] (Suomio).<ref name="malkki" /> La viro estis mortinta en sia lito kaj la kadavro kuŝis tie dum 6 jaroj antaŭ esti trovita. Dum tiu tempo ĝi mumiiĝis pro seka aero kaj bona klimatizo. La malkovro de la "mumio" kaŭzis signifan polemikon pri la stato de unusolaj homoj en Suomio. ==Publika reago== Suoma politikisto [[Kari Tolvanen]], kiu en 2000 estis servanta kiel policano, priskribis la aferon kiel "iom malgaja okazo" ĉe [[televido]].<ref name="malkki">{{cite book |title=The Need to Help: The Domestic Arts of International Humanitarianism |first=Liisa H. |last=Malkki |publisher=Duke University Press |date=2015 |isbn=9780822375364 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=WdBqCgAAQBAJ&pg=PT96}}</ref> La okazo kaŭzis grandan polemikon, kiu certagrade daŭras ĝis nun, pri tio, kion la ŝtato aŭ la socio povas fari por unusolaj homoj por eviti tiajn okazaĵojn estonte. La mortinta viro estis kliento de socia subtena buroo, sed tiu nur pagis la lukostojn por lia loĝejo, kaj neniam kontrolis liajn vivkondiĉojn, ne eĉ ĉu li entute estas viva. Multaj mezaĝaj aŭ maljunaj homoj en Suomio vivas sole kaj havas malmultajn kontaktojn kun iu ajn, eĉ kun siaj najbaroj. Aliflanke, multaj suomoj esprimis dubon ĉu la ŝtato devu enmiksiĝi en privatan vivon de individuoj. La debato revigliĝis en aŭtuno de [[2006]], kiam Ilpo Hakasalo, iama ĵurnalisto de [[Yleisradio]], estis trovita en sia loĝejo preskaŭ duonjaron post sia morto.<ref>{{cite news |url=https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000121692.html |title=Radioääni virui lähes puoli vuotta kuolleena kotonaan |work=[[Ilta-Sanomat]] |date=2006-09-11 |access-date=2016-09-06 |language=fi}}</ref> ==Biografio de la "mumio"== Suomaj ĵurnalistoj ne malkovras la nomon de la viro, kiu iĝis "mumio de Maunula", sed ĉiumonata apendaĵo de gazeto ''[[Helsingin Sanomat]]'' kompilis lian mallongan biografion laŭ oficialaj registraĵoj kaj intervjuoj kun lia eksa edzino kaj eksaj koramikinoj.<ref>[https://interactive.sanoma.fi/arkku/files/24727076maunulanmuumio_11_2000.pdf Monata apendaĵo de Helsingin Sanomat #11 de 2000] <small>(PDF)</small></ref> Li estis unusola viro, kiu naskiĝis en [[Helsinko]] en [[1938]].<ref name="malkki" /> Li estis la sola infano. En infaneco li estis [[skolto]] kaj montris grandan intereson pri [[aŭto]]j kaj [[motorciklo]]j. Li ne estis sukcesa en lernejo. Li ricevis plej bonajn markojn en subjektoj kiuj bezonas fizikajn scipovojn, ekzemple [[ĉarpentado]], sed li fiaskis pri lingvoj kaj [[matematiko]]. Rezulte li ne finis altlernejon kaj forlasis ĝin, ne povante pasi ekzamenojn post kelkaj provoj. Li estis maltrankvila persono, kiu ne longe restis en la sama loĝloko aŭ la sama laborloko. Li laboris en [[haveno]]j, [[ŝipo]]j, vojkonstruado kaj ŝoforado de [[levĉaro]]. En mezaj [[1950-aj jaroj]] lia patrino mortis, kio profunde depremigis lin. Li ne havis bonajn rilatojn kun sia patro. Dum ioma tempo li militservis, kaj post liberiĝo de la armeo li estis edzigita dum kelkaj jaroj. Dum tiu tempo li ekhavis du gefilojn. En fruaj [[1960-aj jaroj]] li estis arestita kaj juĝita por kelkaj [[ŝtelo]]j kaj preskaŭ la tutan jardekon estis en [[prizono]]. Unufoje li sukcesis fuĝi kaj esti kaŝita dum kelkaj jaroj. Tamen li ne vivis krimante ĝis sia morto. Post liberiĝo de la prizono li havis kelkajn koramikinoj, kun kiu li loĝis, aŭ estis [[senhejmulo]]. En la malfruaj [[1980-aj]] li ricevis socian loĝejon en Maunula kaj ekloĝis tie sola. Pli malpli la saman tempon li iĝis [[pensiulo]] laŭ Suomaj leĝoj, ĉar li ne plu kapablis labori pro [[korinfarkto]]. Ĉar li ade montris nekapablon administri monon kaj tuj malŝparis ĉion kion li ricevis kiel pension, la socia prizorga buroo prenis kontrolon super lia pensio kaj pagis liajn elspezojn, inklude la lukostojn de lia loĝejo. Li ne amikiĝis kun siaj najbaroj kaj havis neniujn kontaktojn kun siaj eksaj familianoj aŭ koramikinoj, do dum multaj jaroj neniu komunikiĝis kun li. ==Morto== La mumiigita kadavro estas trovita far la riparistoj de la domo, kie estis lia loĝejo, kiam eniris ĝin por por instali [[fumdetektilo]]n. Post kiam oni ne malfermis la pordon post kelkaj sonoroj, ili utiligis {{N|ĝenerala ŝlosilo}} por eniri.<ref name="malkki" /> Polico konkludis ke lia morto verŝajne okazis je la [[15-a de februaro]] [[1994]] laŭ la amaso de poŝtaĵoj sur la planko de la loĝejo.<ref name="malkki" /> En la tempo de sia morto li estis 55-jaraĝa. Li estas [[kremacio|kremaciita]] kaj lia cindro enterigita en tombejo Honkanummi, Helsinko. ==Referencoj== {{referencoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinkanoj]] [[Kategorio:Mumioj]] kfh0x7gfbluqbvhye7kpn5wrvrn3px2 0 946311 9491176 9447010 2026-10-10T14:19:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=John Everett Millais, memportreto je 1880}} '''Siro John Everett MILLAIS, 1-a Baroneto''' [ ˈmilɛː ] / ˈmɪleɪ /; naskiĝis la 8-an de junio 1829 en [[Southampton]] - mortis la 13-an de aŭgusto 1896 en [[Londono]]) estis angla pentristo kaj ilustristo, kiu estis unu el la fondintoj de la [[La Antaŭ-Rafaelida Frataro|Antaŭrafaelita Frataro]]. Li estis [[mirinfano]], kiu, dek unu-jaraĝa, fariĝis la plej juna studento, kiu eniris la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝan Akademion]]. La Antaŭrafaelita Frataro estis fondita ĉe lia familia hejmo en Londono, ĉe 83 Gower Street (nun numero 7). Millais fariĝis la plej fama eksponento de la stilo, lia pentraĵo ''Kristo en la domo de siaj gepatroj'' (1849-50) generis konsiderindan polemikon pro ĝia [[Realismo (arto)|realismo]], kaj li produktis bildon, kiu povus servi kiel la enkorpigo de la historia kaj naturalisma fokuso de la grupo, ''Ophelia'', en 1851-1852. [[Dosiero:Millais_2.jpg|maldekstre|eta|Foto de Millais, {{Ĉirkaŭ|1854}}]] Meze de la 1850-aj jaroj, Millais transformiĝis for de la antaŭrafaela stilo por disvolvi novan formon de [[realismo]] en sia arto. Liaj pli postaj verkoj estis grandege sukcesaj, igante Millais unu el la plej riĉaj artistoj de sia tempo, sed kelkaj iamaj admirantoj, inkluzive de [[William Morris|William Morris,]] vidis tion kiel elvendon (Millais fifame permesis, ke unu el siaj pentraĵoj estu uzata por sentimentala sapreklamo). Dum ĉi tiuj kaj fruaj 20-jarcentaj kritikistoj, legante arton tra la lenso de [[Modernismo]], rigardis multon el lia pli posta produktado kiel mankhava, ĉi tiu perspektivo ŝanĝiĝis en la lastaj jardekoj, ĉar liaj pli postaj verkoj estis vidataj en la kunteksto de pli vastaj ŝanĝoj kaj progresintaj tendencoj en la pli larĝa arta mondo de la malfrua 19-a jarcento, kaj nun povas esti vidataj kiel antaŭdirantaj pri la arta mondo de la nuntempo. [[Dosiero:Photo_assemblage_of_J._E._Millais'_family,_circa_1870.jpg|maldekstre|eta|Foto-asembleo de la familio de Millais {{Ĉirkaŭ|1870}} Nomoj en plenmezura bildo.]] La persona vivo de Millais ankaŭ ludis signifan rolon en lia reputacio. Lia edzino Effie antaŭe estis edziniĝinta al la kritikisto [[John Ruskin]], kiu subtenis la fruajn verkojn de Millais. La [[Nuligo de geedzeco|nuligo]] de la geedzeco de Ruskin kaj la posta geedzeco de Effie kun Millais foje estis ligitaj al lia stilŝanĝo. Ŝi ankaŭ fariĝis potenca reklamanto de lia verkaro kaj ili kunlaboris por certigi komisiojn kaj vastigi siajn sociajn kaj intelektajn rondojn. John Everett Millais ĝenerale enfokusigis siajn pentraĵojn al figuroj, kun fortaj kolorkontrastoj inter la fono kaj la figuro, ekzemple la uzo de (bril)hela vesto kontraŭ malhela ekrano. [[Dosiero:John Everett Millais - Christ in the House of His Parents (`The Carpenter's Shop') - Google Art Project.jpg|eta|280ra|''[[Kristo en la domo de siaj gepatroj]]'', (1854–1860)]] [[Dosiero:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|eta|280ra|''La Knabaĝo de Raleigh'' ([[:en:The_Boyhood_of_Raleigh|angle]]), olea pentraĵo sur kanvaso, 1870. Maristo diras al la juna [[Walter Raleigh]] kaj lia frato la rakonton de kio okazis dum vojaĝo.]] == Antaŭrafaelitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:John_Everett_Millais_-_Mariana_-_Google_Art_Project.jpg| ''Mariana'', 1851 Dosiero:Millais_-_Die_Rückkehr_der_Taube_zur_Arche_Noah.jpg|alternative=The Return of the Dove to the Ark (1851) Ashmolean Museum, Oxford| ''La reveno de la kolombo al la [[Arkeo de Noa|arkeo]]'' (1851), [[Muzeo Ashmolean]], Oksfordo Dosiero:John_Everett_Millais_-_Ophelia_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Ophelia (1851–52) Tate Britain, London| ''Ophelia'' (1851–52) [[Tate Britain]], Londono Dosiero:Millais_Order_of_Release.jpg|alternative=The Order of Release (1852–53) Tate Britain, London| ''La Ordo de liberigo'' (1852–53) Tate Britain, Londono </gallery> === Plipostaj verkoj === <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Millais_-_Überfahrt_nach_Nordwest.jpg|''La Nordokcidenta Trairejo'' (1874) Tate Britain, Londono Dosiero:CherryRipe1879_by_John_Everett_Millais.jpg|''[[:en:Cherry_Ripe_(painting)|Cherry Ripe]]'' (''Ĉerizmatura'', 1879), privata kolekto Dosiero:Millais_statue_3.jpg|''John Everett Millais'' (1905), [[Thomas Brock]], Tate Britain </gallery> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Millais,_John_Everett_(Sir)_-_Pizarro_Seizing_the_Inca_of_Peru_-_Google_Art_Project.jpg|''Pizarro Seizing the Inca of Peru'' (1846) Dosiero:Huguenot_lovers_on_St._Bartholomew's_Day.jpg|alternative=A Huguenot on St Bartholomew's Day (1851–52)|''A Huguenot on St Bartholomew's Day'' (1851–52) Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Mrs_Coventry_Patmore_-_1010_-_Fitzwilliam_Museum.jpg|''Mrs Coventry Patmore'' (Emily Augusta Patmore) (1851) Fitzwilliam Museum Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_rescue_-_Google_Art_Project.jpg|''The Rescue'', (1855), [[Nacia Galerio de Viktorio]], [[Melburno]] Dosiero:Millais_-_Das_Tal_der_Stille.jpg|''The Vale of Rest'' (1858–59) Tate Britain, London Dosiero:Bright_Eyes_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG003135.jpg|''Bright Eyes'' (1877), [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/2638 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Dosiero:John_Everett_Millais_The_Black_Brunswicker.jpg|''The Black Brunswicker'' (1860) Dosiero:Parable_-_The_Leaven_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004396.jpg|''Parable - The Leaven'' (c. 1860), [https://web.archive.org/web/20241121185209/https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3780 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Parable_-_The_Hidden_Treasure_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004395.jpg|''Parable - The Hidden Treasure'' (c. 1860), [https://web.archive.org/web/20241121185219/https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3779 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Parable_-_The_Pharisee_and_the_Publican_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004397.jpg|''Parable - The Pharisee and the Publican'' (c. 1860), [https://web.archive.org/web/20251022050036/https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3781 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Madeleine_undressing_–_Eve_of_St_Agnes,_John_Everett_Millais.jpg|''The Eve of St Agnes'' (1863) en la [[Brita Reĝa Kolekto]] <!--Dosiero:Charlie_Is_My_Darling.jpg|''Charlie Is My Darling'', 1864--> Dosiero:Esthermillais.jpg|alternative=Esther (1865) Private Collection|''Esther'' (1865), privata kolekto Dosiero:Millais_-_Vanessa,_1868.jpg|alternative=Vanessa (1868) Liverpool Museums Service|''Vanessa'' (1868)<br /><br /> Liverpool Museums Service Dosiero:John_Everett_Millais_-_Chill_October.JPG|''Chill October'' (1870), privata kolekto Dosiero:John_Everett_Millais_-_A_Flood.JPG|''A Flood'' (1870), Manchester Art Gallery Dosiero:The_Knight_Errant_b_John_Everett_Millais_1870.jpg|''The Knight Errant'' (1870), Tate Britain Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_Martyr_of_the_Solway_-_Google_Art_Project.jpg|''The Martyr of the Solway'' (1871), [[Walker Art Gallery]] Dosiero:John_Everett_Millais_-_Hearts_are_Trumps_-_Google_Art_Project.jpg|''Hearts are Trumps'' (1872), Tate Britain Dosiero:EFFIE.jpg|''Portrait of Effie Millais'' (1873), Perth Museum and Art Gallery Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_Yeoman_of_the_Guard_-_Google_Art_Project.jpg|''The Yeoman of the Guard'' (1876) Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_The_Sound_of_Many_Waters_-_84.112.1_-_Fyvie_Castle.jpg|''The Sound of Many Waters'' (1876) Dosiero:Lillie_Langtry_by_Millais.jpg|''A Jersey Lily'' (1878) Dosiero:The_Princes_in_the_Tower_by_John_Everett_Millais_(1878).png|''The Princes in the Tower '' (1878), Royal Holloway College Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Princess_Elizabeth_in_Prison_at_St_James’s_-_THC0045_-_Royal_Holloway,_University_of_London.jpg|''Princess Elizabeth in Prison at St James's'' (1879), Royal Holloway College Dosiero:Louise_Jane_Jopling_(née_Goode,_later_Rowe)_by_Sir_John_Everett_Millais,_1st_Bt.jpg|Louise Jane Jopling (1879) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery (London)]] Dosiero:Acgladstone2.jpg|''Portrait of William Ewart Gladstone'' (1879) <!--Dosiero:Millais_-_Self-Portrait.jpg|''Self-portrait'' (1881)--> Dosiero:Benjamin_Disraeli,_1st_Earl_of_Beaconsfield_(by_Sir_John_Everett_Millais,_1881)_-_National_Portrait_Gallery_(NPG_3241).jpg|''Portrait of Benjamin Disraeli'' (1881) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery]] Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Alfred_Tennyson_(1809–1892),_1st_Baron_Tennyson,_FRS_-_LL_3613_-_Lady_Lever_Art_Gallery.jpg|''Portrait of Alfred Tennyson'' (1881) Dosiero:John_Henry_Newman_by_Sir_John_Everett_Millais,_1st_Bt.jpg|''[[John Henry Newman]]'' (1881) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery (London)]] Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Robert_Arthur_Talbot_Gascoyne-Cecil,_3rd_Marquess_of_Salisbury_-_NPG_3242_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portrait of the Marquess of Salisbury'' (1883) Dosiero:An_Idyll_of_1745_(Millais).jpg|''An Idyll of 1745'' (1884). La tri artistinaj modeloj dekstre estis la fratinoj Lily Pettigrew (1870–1920); Hetty Pettigrew (1867–1953) kaj Rose Pettigrew (1872–1905) Dosiero:RoseberyMillais.jpg|''Earl of Rosebery'' (1886) Dosiero:Millais_-_Portia.jpg|''Portia'' (1886) Dosiero:John_Everett_Millais_-_Christmas_Eve.jpg|''Christmas Eve'' (1887) Dosiero:Sullivan_by_Millais.jpg|''Portrait of Arthur Sullivan'' (1888) Dosiero:Grey_lady.JPG|''The Grey Lady'' (1888)<br /><br /> Private Collection Dosiero:John_Everett_Millais_-_Glen_Birnam.JPG|''Glen Birnam'' (1891) Dosiero:John_Everett_Millais_-_Blow_Blow_Thou_Winter_Wind_-_Google_Art_Project.jpg|''Blow, Blow, Thou Winter Wind'' (1892) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/57/Exhibition_of_works_by_the_late_Sir_John_Everett_Millais%2C_Bart.%2C_president_of_the_Royal_Academy_-_Winter_exhibition%2C_twenty-ninth_year%2C_MDCCCXCVIII_%28IA_exhibitionofwork1898roya%29.pdf 1898 Royal Academy exhibition of Millais' work - catalogue] * {{cite book|author=Millais, John Everett|url=https://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/collections/paintings/gallery2/spring.aspx|title=Spring|publisher=Lady Lever Art Gallery}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220727175214/https://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/collections/paintings/gallery2/spring.aspx |date=2022-07-27 }} * [https://www.liverpoolmuseums.org.uk/sir-john-everett-millais National Museums Liverpool important Millais collection] * [http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/ophelia Millais's ''Ophelia'' in focus on Tate Online]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170824000000/https://web.archive.org/web/20170824043836/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/ophelia |date=2017-08-24 }} la 24-an de aŭgusto 2017 ĉe la Wayback Machine * [https://www.youtube.com/watch?v=-LgtilBrA4g Tate Shots: Millais's ''Isabella''] * [https://smarthistory.org/millais-ophelia/ smARThistory: ''Christ in the House of His Parents'' and ''Ophelia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220609013241/https://smarthistory.org/millais-ophelia/ |date=2022-06-09 }} – Khan Academy * [http://www.preraphaelites.org/the-collection/artist-biography/john-everett-millais/ Birmingham Museums & Art Gallery's Pre-Raphaelite Online Resource]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190825000000/https://web.archive.org/web/20190825214207/http://www.preraphaelites.org/the-collection/artist-biography/john-everett-millais/ |date=2019-08-25 }} la 25-an de aŭgusto 2019 ĉe la Wayback Machine inkluzivas preskaŭ 200 pentraĵojn sur kanvaso kaj verkojn sur papero de Millais {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Millais, John Everett}} [[Kategorio:Anglaj ilustristoj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] 1sgoquk5tpntjmzqswke2z2x1hx1wek 0 946626 9491404 9400515 2026-10-11T05:35:52Z HaleBopp 52251 tajperaro 9491404 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankstria tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Mecocerculus stictopterus -Eduador-8.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Mecocerculus stictopterus - White-banded Tyrannulet XC248410.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Mecocerculus]]'' |specio = '''''M. stictopterus''''' - '''blankstria tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Mecocerculus stictopterus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]], 1859) |mapo de vivoteritorioj = Mecocerculus stictopterus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''M. s. albocaudatus'' <small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Gilliard, ET]], 1941</small> *''M. s. stictopterus'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *''M. s. taeniopterus'' <small>[[Cabanis, JL]], 1874</small> |sinonimo = ''Elainia stictoptera'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''blankstria tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Mecocerculus stictopterus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 3 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 12-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Mecocerculus]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1862</small> ****''Mecocerculus stictopterus'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> - blankstria tiraneto *****''Mecocerculus stictopterus albocaudatus'' <small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Gilliard, ET]], 1941</small> *****''Mecocerculus stictopterus stictopterus'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *****''Mecocerculus stictopterus taeniopterus'' <small>[[Cabanis, JL]], 1874</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Mecocerculus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''μῆκος'' (''mekos'' = "longeco") kaj ''κέρκος'' (''kerkos'' = "vosto"), kun la [[latina]] sufikso ''-ulus'' kiu signifas "eta", ĉar tiuj birdoj havas iom longan voston rilate al sia eta grando<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whbtyr1/cur/introduction Birds of the World], White-banded Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''stictopterus'' estas [[antikva greka]] kunmetaĵo el ''στικτός'' (''stiktos'' = "makulita") kaj ''πτερόν'' (''pteron'' = "flugilo"), ĉar tiu specio havas malhelajn flugilon markitajn de du distingaj blankaj flugilstrioj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La blankstria tiraneto troviĝas en la [[Andoj]] de uesta [[Venezuelo]] ĝis centra [[Bolivio]]. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj montarbaroj, precipe fungaj nubarbaroj, malprosperaj [[elfarbaro]]j kaj densejoj kun [[alno]]j, ĉefe je 2300–3300 m, sed registrita je 1900–3600 m. Ĝi tipe ĉeestas je pli altaj altitudoj ol ''[[Mecocerculus hellmayri]]'' kaj ''[[Mecocerculus poecilocercus]]''<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] rm4a8e7a8jdz95mkhgfkwatd9rwd3vg 0 948656 9491205 9450545 2026-10-10T15:21:05Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9491205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = Stanislav Groĥovskij.jpg |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = en 1867 |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis en 1867<ref>Proksimuma dato, kalkulita surbaze de la aĝo, inidikita en la mortoverdikto.</ref> — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]<ref name="К вопросу о дате и месте казни"/>. En 1843 Pjotr Modestoviĉ Groĥovskij (la patro?) estis vic-prezidanto de la Volinia Civila Ĉambro ({{l-ru|Волынская Гражданская Палата}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6e5a9681-2a87-45ba-80ac-c547606f7b4b/202?center=268+537 | titolo = Список гражданским чинам пятого и шестого классов по старшинству : Сост. в Герольдии : Испр. по 25 дек. 1842 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1 января 1843 — 31 декабря 1843 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Boruĥ Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Tio okazis kadre de la subpremado de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Fine de novembro 1905 en Poltava gubernio estis deklarita stato de eksterordinara gardado ({{l-ru|положение чрезвычайной охраны}}). La {{JULGREGDATO|25|12|1905|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Kremenĉuko, vilaĝo Krjukovo kaj Kremenĉuka distrikto estis deklarita militstato ({{l-ru|военное положение}}), estis establita provizora ĉefgubernio ({{l-ru|временное генерал-губернаторство}}) de Kremenĉuko, vilaĝo Krjukovo kaj Kremenĉuka distrikto [[Commons:File:ДАПО 763-1-2 Приказы по временному генерал-губернаторству г. Кременчуга о борьбе с революционным... (1905-1907).pdf|subestre de provizora general-majoro Valerij Aleksejeviĉ Ŝteriĉ]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/38516/1/Котлов%20П.Е._Вопросы_истории_1955_№%203.pdf?ysclid=ms8our1gxr386436398 | titolo = Крестьянское движение на Полтавщине в 1905–1907 годах | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Котлов | persona nomo = П. Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вопросы истории | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 106 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955 | alirdato = 2026-07-31 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|4|1906|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} aperis [[Commons:File:ДАПО 763-1-2 Приказы по временному генерал-губернаторству г. Кременчуга о борьбе с революционным... (1905-1907).pdf|ordono N 58 de provizora general-majoro Ŝteriĉ]] pri ekzilo de Stanislav Groĥovskij kaj 33 aliaj homoj al [[Obdorsko]] por 2 jaroj. Li venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov asertis ke Stanislav Groĥovskij apartenis al la "maksimumista" alo de la Socialista Revolucia Partio kaj estis ekzilita pro suspekto pri preparado de atenco kontraŭ guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, do oni sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. [[Dosiero:Mitingo okaze de la Unua de Majo sur la Kandelfesta placo (Jalutorovsko, 1918).jpg|250px|eta|dekstra|Groĥovskij parolas dum mitingo okaze de la Unua de Majo sur la Kandelfesta placo. Jalutorovsko, 1918.]] Iom alie rememoras la eventojn bolŝevisto Fjodor Maslennikov. Li skribis ke Groĥovskij estis kontraŭulo de la Provizora Registaro kaj subtenis la sovetojn. En 1918 li kunlaboris en Jalutorovsko kun lokaj bolŝevistoj subestre de Miĥail Fedosejev kaj ĝuste en loĝejo de Groĥovskij okazis kunsido dum kiu oni decidis peti la Omskan Soveton sendi taĉmenton por ke la sovetoj ekregu ankaŭ en Jalutorovsko. Fine de februaro 1918 venis taĉmento subestre de Kojmov kaj ĝis matene okupis kazernojn, zemstvon kaj la fervojstacion. Estis establita la provizora revolucia komitato (revkomo), kie Groĥovskij estis la prezidanto, Maslennikov lia viculo, Fedosejev iĝis komisaro pri financoj kaj edukado, Turanskij estis komisaro pri poŝto kaj telegrafo, Maliĥ ({{l-ru|Малых}}) estis komisaro de la fervojstacio, Komolcev iĝis sekretario. Sekvan tagon okazis mitingo, kiu komenciĝis per diservo — laŭ iniciato de Groĥovskij kaj aliaj ne-bolŝevistaj membroj de la revkomo, dezirintaj altiri laŭeble pli da homoj dum Maslennikov, Fedosejev kaj Komolcev kontraŭis tion. Groĥovskij okupiĝis pri kreado de loka taĉmento, origine el militkaptitaj ĉeĥoslovakoj kaj hungaroj (en la urbo estis ĝis 800 da tiaj militkaptitoj). Poste formiĝis dua taĉmentoj el kamparanoj de Jalutorovska distrikto, partoprenintaj la Unuan mondmiliton. Lokaj intelektuloj plejparte subtenis dekstran alon de Socialista Revolucia Partio kaj menŝevistojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69–71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste, laŭ liaj rememoroj, formiĝis konstanta komunikado kun Tjumeno, de kie venis ordono establi la Eksterordinaran Milita-Operacian Revolucian Stabon ({{l-ru|Чрезвычайный военно-оперативный революционный штаб}}), kiu devus ricevi la tutan potencon dum la milita periodo. La prezidanto estis nomumita Fjodor Maslennikov, prezidanto de distrikta ekzekutiva komitato Grigorjev kaj prezidanto de [[ĈK|Eksterordinara Komitato]] Stepan Komolcev iĝis membroj. Fine de majo 1918 eksplodis [[ribelo de la Ĉeĥoslovaka Legio]] ^{[[:ru:Восстание Чехословацкого корпуса|ru]]} kaj, post kiam la ribeluloj okupis [[Kurgano (urbo)|Kurganon]], la Eksterordinara Milita-Operacia Revolucia Stabo decidis preventi eventualan perfidon de la ĉeĥa taĉmento, do nokte oni arestis ties membrojn kaj post komplikaj intertraktoj senarmis ilin. Tion faris la dua taĉmento, al kiu poste aliĝis parto de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72–73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Loka bolŝevisto Fjodor Plotnikov en siaj rememoroj, verkitaj en 1953, skribis ke Groĥovskij kune kun grupo da kamaradoj sin kaŝis en arbaro, sed en decembro 1918 dum kaŝa vizito al siaj familioj ili estis arestitaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Белый террор в Ялуторовске в 1918–1919 гг. (по материалам из фондов Ялуторовского музейного комплекса) // Человек и общество в условиях войн и революций: материалы III Всероссийской научной конференции |lasta = Павленко |unua = А.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://elibrary.ru/item.asp?id=27281887 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 3 |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Самарский государственный технический университет |loko = Самара |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 62 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis [[Masakro de malliberuloj en Jalutorovsko (1919)|amasajn senjuĝajn ekzekutojn]] de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref name="К вопросу о дате и месте казни">{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldoninto = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registaro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == [[Dosiero:Meĉislav Groĥovskij.jpg|200px|eta|dekstra|Meĉislav Groĥovskij, 1920 (?).]] Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj membroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})^{[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]}. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de Gazetara Sekcio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41–42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Foto de krajona portreto de Meĉislav troviĝas en la Muzea Komplekso de Ivan Slovcov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xmv4w8 | titolo = М. Гроховский, первый председатель Ялуторовского укома комсомола. Рисунок. Фоторепродукция чёрно-белая. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112941/https://starina.net/m/xmv4w8 | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. En la Jalutorovska Regiona Muzeo troviĝas rememoroj de Nina Ivanovna Popova (denaske Liĝina; {{l-ru|Лыжина}}) forme de letero al la muzea direktoro Ivan Terentjev, pri Meĉislav Groĥovskij, verkitaj la {{daton|28|8|1957}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/7R2yAJ | titolo = Документ. Письмо Поповой (Лыжиной) Нины Ивановны, старой комсомолки, Терентьеву Ивану Степановичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, о первых комсомольцах — Викторе Бахтиярове и Мите Гроховском. Г. Челябинск. 1957 г., август, 28 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706113824/https://starina.net/m/7R2yAJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. Poste Klara Groĥovskaj aranĝis dokumentojn por reveni al Pollando kaj la familio foriris. Estas konate ke foje Meĉislav renkontiĝis kun Fjodor Trubaĉ, komsomolano de vilaĝo Novaj Zaimka, kies familio ankaŭ estis forveturonta al Pollando, kaj la junuloj priparolis establon de la Unio de Pola Junularo kiun ili povus gvidi, establon de la sovetia potenco en Pollando. Ilia posta sorto ne estas konata. En unu listo de aktivuloj de loka RKSM apud la nomo de Meĉislav estas skribite "forveturis al Pollando", en alia — "mortigita"<ref name="Достоин памяти народной42">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Memoro == Omaĝe al li, laŭ propono de regionografo Vasilij Morejev, en 1974 strato Babanovskaja en [[Jalutorovsko]] estis alinomita kiel strato Groĥovskij ({{l-ru|улица Гроховского}}) kaj sur la domo N 107 en strato Revolucio aperis memortabulo<ref name="Достоин памяти народной42"/>. En novembro 1992 la domo kun ĉizitaj fenestrokadroj ankoraŭ estis surloke, ĝiaj fotoj troviĝas en la Jalutorovska Regiona Muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NLq | titolo = Фотография. Фасад дома Гроховского с улицы | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112225/https://starina.net/m/xV2NLq | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NwW | titolo = Фотография. Дом Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/bABWYJ | titolo = Фотография. Окно с резным наличником дома Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706114055/https://starina.net/m/bABWYJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Masakro de malliberuloj en Jalutorovsko (1919)]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} [[Kategorio:Polaj nobeloj]] [[Kategorio:Varsovianoj]] [[Kategorio:Personoj de Jalutorovsko]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Kremenĉuk]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Rusio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] [[Kategorio:Blanka teroro]] [[Kategorio:Socialista Revolucia Partio]] [[Kategorio:Seruristoj]] [[Kategorio:Rusiaj metiistoj]] h20dxbuoybaojz8mvmjxrughgxsgvu6 0 948808 9491250 9447174 2026-10-10T17:12:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jules Joseph LEFEBVRE''', franclingva prononco &#x5B;ʒyl ʒozɛf ləfɛvʁ&#x5D; (naskiĝis la 14-an de marto 1836 en [[Tournan-en-Brie]], departemento [[Seine-et-Marne]] – mortis la 24-an de februaro 1911 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]], teoriulo kaj instruisto ĉe la [[Akademio Julian]] en Parizo.<ref name="ARLVAF">{{Cite book|title=Artistic Relations: Literature and the Visual Arts in Nineteenth-century France|url=https://books.google.com/books?id=b6BgRGJO3KYC|first1=Peter|last1=Collier|first2=Robert|last2=Lethbridge|publisher=Yale University Press|location=London|year=1994|page=50|isbn=9780300060096}}</ref> Li specialiĝis pri portreta kaj [[Nudeco (arto)|nuda pentraĵo]]. Li estis studento de [[Léon Cogniet]]. Fama portretisto, lia verko ''La Verge'', ina nudaĵo kun spegulo ( Musée d'Orsay ), alportis al li vastan laŭdon kaj publikan rekonon. En 1870, li fariĝis Kavaliro de la [[Legio de Honoro]] kaj profesoro ĉe la Académie Julian, fama pro trejnado de artistoj de ambaŭ seksoj, en tempo kiam virinoj ne estis akceptitaj en la [[École des Beaux-Arts]]. En 1878 kaj 1886, li gajnis medalojn ĉe la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1878)|Pariza Ekspozicio]], kaj en 1891 li estis elektita membro de la [[Akademio de Belartoj de Francio|Akademio de Belartoj]]. Fine, en 1898, li estis promociita al la rango de Komandanto de la Legio de Honoro. Lia verkado estis forte influita de [[Manierismo]], precipe la verkoj de [[Andrea del Sarto]]. Rilate al la ĝenro de erotika pentraĵo, li havis rivalecon kun [[William Bouguereau]]. Inter liaj famaj lernantoj estis [[Fernand Khnopff]], [[Kenyon Cox]], <ref name="Oxford2">Oxford Art Online, "Lefebvre, Jules"</ref> [[Félix Vallotton]], [[Ernst von Liphart|Ernst Friedrich von Liphart]], <ref>[http://www.rusartnet.com/biographies/russian-artists/19th-century/late-19th-century/baron-ernst-friedrich-von-liphart Baron Ernst Friedrich von Liphart], Late 19th Century – 19th Century – Russian Artists – Biographies – RusArtNet.com</ref> [[Georges Rochegrosse]], <ref>Waller, S. (ed.), ''Foreign Artists and Communities in Modern Paris, 1870–1914: Strangers in Paradise,'' Routledge, 2017, p. 119</ref> la skot-naskita pejzaĝisto [[William Hart (painter)|William Hart]], [[Walter Lofthouse Dean]], kaj [[Edmund C. Tarbell]], kiu fariĝis [[American Impressionism|usona impresionisma]] pentristo. <ref>Kathleen Luhrs, ''American Paintings in the Metropolitan Museum of Art'', 1980: "... on to Paris and studied for a year at the Académie Julian under [[Gustave Boulanger]] and Jules Lefebvre."</ref> Alia lernanto estis la miniaturisto [[Alice Beckington]], <ref>{{cite book|author-link1=Carrie Rebora Barratt|author1=Carrie Rebora Barratt|author2=Lori Zabar|title=American Portrait Miniatures in the Metropolitan Museum of Art|url=https://books.google.com/books?id=YHKoX40qL7EC&pg=PA244|date=1 January 2010|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|isbn=978-1-58839-357-9|pages=244–}}</ref> same kiel [[Laura Leroux-Revault]], la filino de lia amiko [[Louis Hector Leroux]]. <ref>{{Cite web|title=ULAN Full Record Display (Getty Research)|url=https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=photoengraver,+photographer,+photographers,+photography+studio,+photogravurist,+photojournalist,+photolithographer,+photomontagist&nation=Brazilian&page=1&subjectid=500066323|access-date=2024-04-10|website=www.getty.edu}}</ref> [[Jules Benoit-Lévy]] eniris sian atelieron ĉe la [[Nacia Altlernejo de Belartoj|École nationale supérieure des Beaux-Arts]]. <ref>[http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00016557 "Benoit-Lévy, Jules (1866–1925), Painter, draughtsman, illustrator"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191015000000/https://web.archive.org/web/20191015182438/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00016557 |date=2019-10-15 }}, ''[[Benezit Dictionary of Artists]]''</ref> [[Dosiero:Jules Joseph Lefebvre.jpg|eta|280|Portreto de Jules Joseph Lefebvre]][[Dosiero:Jules_Lefebvre.jpg|dekstra|eta|280ra|Lefebvre en sia studio]] [[Dosiero:Jules-Joseph_Lefebvre,_Graziella,_The_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alternative=Oil painting of a young woman in a long, flow dress, sitting on a rock by a cliff and looking wistfully out to sea. Her right wrist has a manacle on it, and her hands play with a long length of chain beside her.|eta|280ra|''Graziella'', 1878 (prezentante la protagoniston de la 1852 romano ''Graziella'' de [[Alphonse de Lamartine]] )]] == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Clemence_Isaure.jpg|alternative=Oil painting of a woman from the torso up, facing left. She wears a golden laurel wreath in her long, flowing hair, and holds a scroll and sprig of yellow flowers in her left hand.| ''Clémence Isaure'' Dosiero:Jules_Joseph_Lefebvre_-_El_Dolor_de_María_Magdalena.jpg|alternative=The Sorrow of Mary Magdalene| ''La malĝojo de [[Maria Magdala|Maria Magdalena]]'' Dosiero:Jules_Lefèvre_Vittoria_Colonna.jpg|alternative=Oil painting of a woman with long hair and a puffy white dress looking pensively at the viewers. She wears a golden laurel wreath and a gold pendant with a long chain around her neck.| ''Vittoria Colonna'', 1861 Dosiero:La_Vérité,_par_Jules_Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman standing, facing the viewers. Her right hand extends above her head, holding a golden mirror, her left hand seems to be holding a stick or staff, and her right leg is bent, shifting weight onto her left hip.| ''[[:en:The_Truth_(Lefebvre)|La Vero]]'', 1870 Dosiero:JULES_LEFEBVRE_-_La_Cigale_(National_Gallery_of_Victoria,_Melbourne,_1872._Óleo_sobre_lienzo,_186.7_x_123.8_cm).jpg|alternative=The Grasshopper, 1872| ''[[:en:The_Grasshopper_(painting)|La Akrido]]'', 1872 Dosiero:Odalisque_by_Jules_Lefebvre_(1874).jpg|alternative=Odalisque, 1874| ''[[Odalisko]]'', 1874 Dosiero:1879_Jules_Joseph_Lefebvre_-_Diana_surprised.jpg|alternative=Diana Surprised, 1879| ''[[:en:Diana_Surprised|Diana Surprizita]]'', 1879 Dosiero:Pandora by Jules-Joseph Lefebvre.jpg|alternative=Psyché, 1883| ''[[Psiko]]'', 1883 Dosiero:Lefebvre,_Jules_Joseph_—_Sappho_—_1884.jpg|alternative=Sappho, 1884| ''[[Sapfo]]'', 1884 Dosiero:Lady_godiva_full.jpg|alternative=Oil painting of a naked woman on a horse being lead by a woman in servant's clothing along a street lined with tall, Tudor style buildings. The street is otherwise deserted, except for three doves which fly near the women.| ''Lordino Godiva'', 1890 Dosiero:Vestale_endormie_by_Jules-Joseph_Lefebvre.jpg|alternative=Sleeping vestal virgin, 1902| ''Dormanta [[vestalo]]'', 1902 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20091024224727/http://www.theartwerx.org/lefebvre.html TheARTwerx – Lefebvre Gallery]: Ampleksa arkivo de 141 bildoj * [http://www.jules-joseph-lefebvre.org Jules-Joseph-Lefebvre.org]: 42 pentrqaĵo far de Jules Joseph Lefebvre * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 Arta Renoviga Centro - Galerio Lefebvre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230428102213/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=188 |date=2023-04-28 }} * [https://web.archive.org/web/20151222134421/http://www.paintingiant.com/jules-joseph-lefebvre/ Jules Joseph Lefebvre], paintingiant.com {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lefebvre, Jules Joseph}} [[Kategorio:Oficiroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 4kszrjttrak2cboxqnc738bnspq2i5w 0 953710 9491403 9479826 2026-10-11T05:26:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491403 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kaska pego |koloro = pink |dosiero= Dryocopus galeatus.jpeg |priskribo de dosiero= ĉe Ŝtata Parko Intervales, <br> [[Ribeirão Grande]], [[Sanpaŭlio]], [[Brazilo]] | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Celeus]]'' |specio = '''Kaska pego''' ''C. galeatus'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Helmeted Woodpecker ''Celeus galeatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681360A177522676 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681360A177522676.en |access-date=6a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Celeus galeatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |sinonimo= ''Hylatomus galeatus''<br />''Dryocopus galeatus'' |mapo de vivoteritorioj = Celeus galeatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de ''Celeus galeatus'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''Kaska pego''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Celeus galeatus'', estas vundebla birdospecio de la familio de [[pegedoj]] kaj unu el la 12 specioj de la genro ''[[Celeus]]''. Ĝi troviĝas en plej nordorienta [[Argentino]], suda [[Brazilo]], kaj orienta [[Paragvajo]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=31a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Helmeted Woodpecker ''Celeus galeatus'' |volume=2020 |article-number=e.T22681360A177522676 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22681360A177522676.en |access-date=6a de Februaro 2023}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== [[Coenraad Jacob Temminck]] priskribis la Kaskan pegon en 1822. Ĝi estis diversmomente reklasifikita en la genron ''Hylatomus'' kaj plurajn aliajn. Post sekvencado de la mitokondria kaj nuklea [[DNA]], du studoj publikigitaj en 2015 konkludis, ke ĝi apartenas al sia nuna genro ''Celeus''. Ĝia [[specia epiteto]] devenas de la latina vorto ''galea'', kiu signifas "kaskon".<ref name="Benz">{{ cite journal | last1=Benz | first1=B.W. | last2=Robbins | first2=M.B. | last3=Zimmer | first3=K.J. | year=2015 | title=Phylogenetic relationships of the Helmeted Woodpecker (Dryocopus galeatus): A case of interspecific mimicry? | journal=Auk | volume=132 | issue=4 | pages=938–950 | doi=10.1642/AUK-15-72.1 | doi-access=free }}</ref><ref name="Lammertink">{{ cite journal | last1=Lammertink | first1=M. | last2=Kopuchian | first2=C. | last3=Brandl | first3=H.B. | last4=Tubaro | first4=P.L. | last5=Winkler | first5=H. | year=2016 | title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus'' | journal=Journal of Ornithology | volume=157 | issue=1 | pages=109–116 | doi=10.1007/s10336-015-1254-x | s2cid=18767414 | url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6 | hdl=11336/27098 | hdl-access=free }}</ref> La klasifiko de la Kaska pego en la genron ''Celeus'' estas ĝenerale akceptita.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> La Kaska pego estas [[monotipa]].<ref name=IOC13.1/> ==Aspekto== [[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|220ra|maldekstre|Ino de Kaska pego]] La Kaska pego longas ĉirkaŭ 25 cm, havas bekon de 31,5 ĝis 35 mm, kaj pezas ĉirkaŭ 124 ĝis 150 g. Ambaŭ seksoj havas cinamkoloran vizaĝon kun longa ruĝa kresto. Ambaŭ seksoj diferencas nur ĉe la kapo: plenkreskaj maskloj havas ruĝan makulon ĉe la vangoj (vangarean makulon), kiu etendiĝas malsupren al la flankoj de la gorĝo kaj ĉirkaŭ la malantaŭa kapo por kuniĝi kun la kresto. Inoj havas la ruĝan kreston sed neniun alian ruĝan parton ĉe la kapo. Ambaŭ seksoj havas nigrajn gorĝon kaj malantaŭan kolon, kun vertikala blanka strio inter ili ĉe la flanko de la kolo. Ilia supra dorso estas nigra aŭ bruneccnigra, transirante al sablokolora aŭ kremkolora nuanco ĉe la malsupra dorso. Iliaj vostaj kovriloj estas krem-sablokoloraj kaj etendiĝas super duono de la vostolongo. Iliaj flugiloj estas brunecnigraj kun cinamkoloraj bazoj ĉe kelkaj flugilplumoj. Ilia vosto estas nigra. Ilia malsupra gorĝo kaj supra brusto estas nigraj kun cinamkoloraj makuletoj, kaj la cetero de la suba korpo estas sablokolore blankeca kun nigraj strioj, kiuj estas plej larĝaj ĉe la brusto. Ilia beko estas eburkolora kun griza aŭ blu-griza bazo, la irisoj brunaj, kaj la kruroj malhelgrizaj. Junuloj similas al plenkreskuloj sed estas pli brunaj, kun malpli da ruĝo sur la verto, grizaj orelkovriloj kaj pli vastaj strioj.<ref name=HEWO-BOW>Lammertink, M., K. L. Cockle, A. Bodrati, kaj R. E. F. Santos (2020). Helmeted Woodpecker (''Celeus galeatus''), version 1.0. In ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.helwoo1.01] Alirita la 6an de Februaro 6, 2023</ref> La Kaska pego similas al du pli grandaj pegoj: la [[Linia pego]] (''Dryocopus lineatus'') kaj la [[Fortika pego]] (''Campephilus robustus''). Tiu ŝajna mimikro eble malpliigas agreson kontraŭ la pli malgranda Kaska pego.<ref>{{Cite web|title = Deceptive Woodpecker Uses Mimicry to Avoid Competition|url = http://www.amnh.org/explore/news-blogs/research-posts/deceptive-woodpecker-uses-mimicry-to-avoid-competition|website = AMNH|access-date = 2015-08-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150905220423/http://www.amnh.org/explore/news-blogs/research-posts/deceptive-woodpecker-uses-mimicry-to-avoid-competition|archivedate = 2015-09-05}}</ref><ref name="Benz"/> Ilia genetika distanco signifas, ke la similecoj "verŝajne rezultas el konverĝo anstataŭ el filogenetika parenceco."<ref name=HEWO-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Kaska pego troviĝas en la sudaj brazilaj ŝtatoj [[San-Paŭlo]], [[Paranao]] kaj [[Sankta Katarino]], kaj eble iam ankaŭ en [[Rio Grande do Sul]]. Ĝia disvastiĝareo ankaŭ ampleksas la orientan duonon de [[Paragvajo]] kaj la provincon [[Misiones]] en la ekstrema nordoriento de Argentino. La Kaska pego ĉefe troviĝas en vastaj areoj de la [[Atlantika Arbaro]], kaj duon-falfolia kaj miksita falfolia-konifera. Ĝi ankaŭ aperas – kvankam malofte – en perturbita arbaro, plantejoj de enkondukitaj arbospecioj kaj malgrandaj arbaraj fragmentoj. Koncerne altecon, ĝi vivas de [[marnivelo]] ĝis proksimume 1 000 metroj.<ref name=HEWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kaska pego estas tutjara loĝanto tra sia tuta disvastiĝareo.<ref name=HEWO-BOW/> ===Manĝado=== La Kaska pego serĉas manĝaĵon ĉefe en la meza tavolo de la arbaro, kvankam ĝi uzas ĉiujn tavolojn. Ĝi plejparte serĉas manĝaĵon per milda sondado, malpli per martelado aŭ forigo de ŝelpecoj, kaj ofte "laboras" ĉe molaj, putriĝantaj arboj. Oni scias malmulte pri ĝia dieto, sed oni plurfoje observis ĝin manĝantan insektajn [[larvo]]jn, kaj malpli ofte [[formiko]]jn kaj [[bero]]jn. Ĝi kutime vidiĝas sola aŭ en paroj, sed oni observis ĝin ankaŭ en [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]].<ref name=HEWO-BOW/> ===Reproduktado=== La ovodemeta sezono de la Kaskopego ŝajne komenciĝas fine de septembro, sed la daŭro de la nestosezono ne estas konata. La malmultaj konataj nestoj estis elfositaj en mortintaj branĉoj aŭ trunketoj. Ilia alto super la grundo variis inter 2,3 kaj 5 metroj. La nombro da ovoj en la nesto, la kovoperiodo, la tempo ĝis [[elnestiĝo]] kaj detaloj pri la gepatra zorgado ne estas konataj.<ref name=HEWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Celeus-galeatus |species=Kaska pego}} ===Voĉo=== La Kaska pego malofte kantas. Ĝia "longa voko" estas "strida, sufiĉe longedaŭra ''kŭi-kŭi-kŭi-kŭi'' kun kvar ĝis dek notoj", kiu estas aŭdebla de pli ol 500 metroj. Ĝi ankaŭ elsendas "melankolian, malsuprenirantan vokon ''tu-du-du-du-du-du-du''". Ĝia tamburado estas "sufiĉe mallaŭta, unuforma laŭ ŝablono kaj sufiĉe mallonga".<ref name=HEWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Kaskan pegon kiel [[minacata]]n en 1988, poste kiel [[endanĝerigita]]n en 1994, kaj ekde 2000 kiel [[vundebla]]n. Ĝi havas limigitan arealon, kaj oni kredas, ke ĝia taksita populacio de 3 600 maturaj individuoj malkreskas. Granda parto de ĝia vivejo en la Atlantika Arbaro estis senarbarigita kaj fragmentigita pro lignoproduktado, agrikulturo, brutobredado kaj pinplantejoj. Ĝia dependeco de grandaj mortintaj arboj por nestado kaj nutrado kontribuas al ĝia vundebleco.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=371–372 }} *{{cite book|author1=Winkler, Hans |author2=Christie, David A. |title=Woodpeckers|publisher=A C Black|date=2010|pages=336–37|isbn= 978-1-4081-3503-7|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA336}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons|Celeus galeatus}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] dhxtuvks202ix9tag4p0a7qqp0a0h4x 0 953860 9491490 9487629 2026-10-11T11:11:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=HR|tersituo=|zomo=11}} '''Jasenovac''' ({{IFA|jasěnovats}}) estis [[koncentrejo]] kaj [[ekstermejo]] establita en la [[Jasenovac|samnoma vilaĝo]] fare de la aŭtoritatoj de la [[Sendependa Ŝtato Kroatio]] (NDH) en okupita Jugoslavio dum [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]]. La koncentrejo, unu el la dek plej grandaj en [[Eŭropo]], estis establita kaj funkciigita de la reganta [[Ustaše|Ustaše-]] reĝimo, la sola [[Kunlaborismo|nazia kunlaborista]] reĝimo de Eŭropo kiu funkciigis siajn proprajn ekstermejojn, por serboj, romaoj, judoj kaj politikaj disidentoj. Ĝi rapide kreskis al la tria plej granda koncentrejo en Eŭropo. La tendaro estis establita en aŭgusto 1941, en [[Marĉo|marĉlando]] ĉe la kunfluejo de la riveroj [[Sava (rivero)|Sava]] kaj [[Una (rivero)|Una]] proksime de la vilaĝo Jasenovac, kaj estis malmuntita en aprilo 1945. Ĝi estis "fifama pro siaj barbaraj praktikoj kaj la granda nombro da viktimoj". Male al [[Nazia Germanio|germanaj]] [[Naziaj koncentrejoj|nazi-gvidataj koncentrejoj]], al Jasenovac mankis la infrastrukturo por [[amasmurdo]] je industria skalo, kiel ekzemple [[Gasĉambro|gasĉambroj]]. Anstataŭe, ĝi "specialiĝis pri unu-kontraŭ-unu perforto de aparte brutala speco", kaj kaptitoj estis ĉefe murditaj per tranĉiloj, marteloj kaj hakiloj, aŭ pafvunditaj. En Jasenovac, la plimulto de la viktimoj estis serboj (kiel parto de la genocido de la serboj); aliaj estis romaoj ([[Porajmos|la Porajmos]]), judoj (la Holokaŭsto), kaj socialistoj. Jasenovac estis komplekso de kvin subkamparoj disigitaj tra 210 kvadrataj kilometroj sur ambaŭ bordoj de la riveroj Sava kaj Una. La plej granda tendaro estis la tendaro "Brikfarejo" ĉe Jasenovac, ĉirkaŭ 100km sudoriente de [[Zagrebo]]. La tuta komplekso inkluzivis la subtendaron Stara Gradiška, la mortigejojn trans la rivero Sava ĉe Gradina Donja, kvin laborbienojn, kaj la romaan tendaron Uštica. Okazis multe da debato kaj polemiko koncerne la nombron da viktimoj mortigitaj ĉe la koncentreja komplekso Jasenovac dum ĝiaj pli ol tri-kaj-duonjaroj da funkciado. Dum la lastaj jardekoj, konsento formiĝis subtenante taksojn, ke la Ustaše-reĝimo murdis ie ĉirkaŭ 100 000 homojn en Jasenovac inter 1941 kaj 1945. Male al aliaj koncentrejoj kaj ekstermejoj, la plej multaj el ĝiaj viktimoj estis [[serboj]], kiujn [[Ante Pavelić|Ante Pavlić]] (gvidanto de la Sendependa Ŝtato Kroatio kaj fondinto de la Ustaŝa movado) konsideris la ĉefaj malamikoj de la Sendependa Ŝtato Kroatio. Membroj de aliaj [[Etno|etnoj]], ĉefe [[judoj]] kaj [[ciganoj]], ankaŭ estis koncentritaj kaj murditaj en la tendaro. La monumento al la viktimoj de la koncentrejo, konstruita inter 1959 kaj 1966 de la jugoslava arkitekto kaj skulptisto Bogdan Bogdanović, situas sur la loko de la antaŭa koncentrejo. Alia koncentrejo sur la teritorio de la Ustaša ŝtato estis la koncentrejo Sajmište sur la maldekstra bordo de la rivero Sava apud Zemun, kiun funkciigis la germanaj okupaciaj fortoj. == Galerio == <gallery> Dosiero:Свјетлопис_меморијлног_центра_Јасеновац10.jpg|"Ŝtona floro" la monumento de [[Bogdan Bogdanović (arkitekto)|Bogdan Bogdanović]] en Jasenovac. Dosiero:Jasenovac_Memorial_Park.JPG|Alia vido de la monumento Dosiero:Sa_izložbe_o_Jasenovcu,_Muzej_Republike_Srpske1.jpg|Rekonstruo de koncentrejo de Ustaše, muzeekspozicio en [[Banjaluko]] Dosiero:Topola_užasa_Gradina.JPG|La ''Poplo de hororo'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20030802193350/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/jasenovac/ Usona Muzeo pri la Holokaŭsto: Jasenovac] * [https://web.archive.org/web/20190413191728/http://www.arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=eng Koncentrejo Jasenovac], Arkivoj de Srpska Respubliko * [http://www.jasenovac-info.com/?lang=en Komitato Jasenovac de la Sankta Asembleo de Episkopoj de la Serba Ortodoksa Eklezio] * [https://web.archive.org/web/20120315075626/http://www.vex.net/~nizkor/hweb/people/e/eichmann-adolf/transcripts/Sessions/Session-046-05.html Eichmann-proceso - atesto de Alexander Arnon] * [https://www.nytimes.com/2006/12/06/world/europe/06croatia.html Malimplikante la Historion de Nazia Tendaro], ''[[The New York Times]]'', 6-a de decembro 2006 * [https://web.archive.org/web/20070929091822/http://www.ejpress.org/article/11930 Nova pligrandigita Jasenovac memoraĵo malfermiĝis] * [http://www.spomenikdatabase.org/jasenovec Datumbazo Spomenik - Monumento ĉe Jasenovac] eduka kaj historia rimedo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio de Kroatio]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Kroatio]] [[Kategorio:Porajmos]] adjq2fne8rm5kbh9n57pn4mamcrdaf4 0 954157 9491477 9483830 2026-10-11T10:08:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491477 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Michael_Caine_BBC_Radio4_Front_Row_29_Sept_2010_b00tyv8c.flac|dekstra|eta|Siro [[Michael Caine]] intervjuata; montrante iometan koknejan akĉenton]] '''Koknejo''' (la kokneja, {{L-en|Cockney}}) estas [[dialekto]] de la [[angla lingvo]] parolata ĉefe en [[Londono]], precipe de londonanoj el [[Laborista klaso|laboristaj]] kaj malalt-mezklasaj familioj. La termino ''"Cockney"'' ankaŭ estas uzata kiel [[Laŭloka nomo|demonimo]] por persono el [[East End de Londono|la Orienta Kvartalo]] de Londono,<ref>Green, Jonathon [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/cockney/ "Cockney"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140706000000/https://web.archive.org/web/20140706212116/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/cockney/ |date=2014-07-06 }}. ''[[Oxford English Dictionary]]''. Retrieved 10 April 2017.</ref><ref>Miller, Marjorie (8 July 2001). [https://www.chicagotribune.com/2001/07/08/say-what-londons-cockney-culture-looks-a-bit-different/ "Say what? London's cockney culture looks a bit different"]. ''[[Chicago Tribune]]''.</ref><ref>{{cite web|last=Oakley|first=Malcolm|date=30 September 2013|url=https://www.eastlondonhistory.co.uk/history-east-end-cockney/|title=History of The East London Cockney|website=East London History|url-status=live|archive-date=29 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429150036/https://www.eastlondonhistory.co.uk/history-east-end-cockney/}}</ref> aŭ, tradicie, naskita ene de aŭddistanco de Bow Bells.<ref name="phrase2">{{Cite web|url=http://www.phrases.org.uk/meanings/72100.html|title=Born within the sound of Bow Bells|publisher=Phrases.org.uk|access-date=18 January 2013|archive-date=16 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116165838/http://phrases.org.uk/meanings/72100.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cockney {{!}} Accent, Rhyming Slang, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Cockney|access-date=31 January 2022|website=www.britannica.com|language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013909/https://www.britannica.com/topic/Cockney|url-status=live}}</ref> Estuara angla estas meza akĉento inter la kokneja kaj pli altklasa [[Received Pronunciation|ricevita prononco,]] kiu ankaŭ estas vaste parolata en kaj ĉirkaŭ Londono, kaj disvastiĝis tra sudorienta Anglio.<ref>{{Cite web|url=http://www.phon.ucl.ac.uk/home/estuary/ee-faqs-jcw.htm|title=Estuary English Q and A – JCW|publisher=Phon.ucl.ac.uk|access-date=16 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111062912/http://www.phon.ucl.ac.uk/home/estuary/ee-faqs-jcw.htm|archive-date=11 January 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Roach|first1=Peter|title=English Phonetics and Phonology|date=2009|publisher=Cambridge|isbn=978-0-521-71740-3|page=4}}</ref><ref>{{Citation|last=Trudgill|first=Peter|year=1999|title=The Dialects of England|page=80|publisher=Wiley|edition=2nd|isbn=0-631-21815-7}}</ref> En [[Multkulturismo|multkulturaj]] areoj de Londono, la kokneja dialekto estas, iagrade, anstataŭigata de [[:en:Multicultural_London_English|multkultura londona angla]] — nova parolformo kun signifa kokneja influo. == Fonetikaj ecoj == [[Dosiero:Marypoppinssetdesign.jpg|dekstra|eta|350x350ra|[[Dick Van Dyke]] kiel Bert, la kamentubisto el la filmo [[Mary Poppins (1964)]]. Arketipa reprezento de kokneja ulo.]]La jenaj prononcaj trajtoj estas karakterizaj por ĉi tiu regiona dialekto: * "h-faligado": preterlaso de /h/: ''damaĝo'' sonas kiel ''malbona'' * "a-antaŭaĵo": anstataŭigo de /θ/ kaj /ð/ per /f/ kaj /v/ * "t-glotigo": Anstataŭigo de /t/ per /ʔ/ en iuj pozicioj * Centraligo de la vokaloj en la tiel nomata angla " Ricevita Elparolo ". * l-vokaligo: “Millwall” [ˈmɪowɔː] * Elparolo de la vokaloj/diftongoj: ** /iː/ → [əi], "lito" [bəiʔ] ** /eɪ/ → [æɪ~aɪ], “logilo” [bæɪʔ] ** /uː/ → [əʉ] aŭ [ʉː], "baldaŭ" [səʉn] ** /aɪ/ → [ɑɪ] aŭ [ɒɪ], “mordo” [bɑɪʔ] ** /ɔː/ → [oː], "leĝo" [loː] Tipa vorto estas ''guv'' (tiele oni alparolas [[Viro|virojn]], precipe fare de [[Taksiisto|taksiistoj]]). == Priskribo == La apliko de la termino "Cockney" ne estas unuforma: en la fora pasinteco, ĝi estis kolektiva termino por ĉiuj londonanoj. La vorto unue menciiĝas en 1520 (signifante "dorlotita, malforta"; de la sama fonto ankaŭ devenas [[Kuklando|Kokanee]], la lando de indulgoj) kiel ŝerca malestima nomo, kiun vilaĝanoj alkroĉis al la loĝantoj de la ĉefurbo. Ekde la 19-a jarcento ĝi estis limigita al la [[laborista klaso]], precipe tiuj naskitaj en la [[East End de Londono|Orienta Kvartalo]]. Oni diras, ke "vera kokneja indiĝeno" naskiĝas ene de aŭdodistanco de la [[Preĝeja sonorilo|preĝejsonoriloj]] de St. Mary Le Beau, termino unue difinita en la vortaro de John Minshaw de 1617. La demando, ĉu certaj kvartaloj falas ene de ĉi tiu intervalo, estas kontestata pro diversaj kialoj. Interalie, la preĝejo estis detruita dufoje, en [[Granda incendio de Londono|la Granda Incendio de Londono]] en 1666 kaj dum [[Blitz|la Fulmmilito]] en 1941. La plej multaj el la areoj sude de la Rivero [[Tamizo]], kiuj iam estis konsiderataj koknejaj, fariĝis mezaklasaj loĝkvartaloj, dum [[Elmigrinto|enmigrintoj]] de la [[Orienta Fino de Londono|Orienta Fino]] disvastiĝis al ĉiuj anguloj, kunportante sian vivmanieron. Ekzemple, malriĉaj londonanoj estis loĝigitaj en registaraj loĝejoj en [[Essex]] kaj konservis la etoson kaj akĉenton tie. Enmigrado kaj socia ŝanĝo disvastigis la distingan koknejan akĉenton, kaj diversaj trajtoj de ĝi kunfandiĝis en la parolstilon tra [[Sud-orienta Anglio|sudorienta Anglio]], kreante tion, kio estas konata kiel "Temiza Estuara Anglo" ĉirkaŭ la 1770-aj jaroj. Tiu akĉento, kiu ne estas konsiderata tiel aroganta ("ŝika") kiel [[Received Pronunciation|la konvencia prononco]], sed estas sufiĉe klara kaj prestiĝa, fariĝis tre ofta kaj disvastiĝinta. En la devenregionoj, tamen, la akĉento de [[Karibio|karibaj]] enmigrintoj anstataŭigis la koknejan akĉenton kiel asociitan kun [[Malsupra klaso|la malsupera klaso]]. En [[Kulturo de Unuiĝinta Reĝlando|brita kulturo,]] kokaino estas portretita en kuntekstoj de [[malriĉeco]], amaso, populara kaj gajeco, kaj ofte [[Krimo|krima]] aŭ kun dubinda fono. Popularaj prezentoj estas la malriĉa florvendistino [[Eliza Doolittle]] el " [[Pygmalion|Pigmaliono]] " kaj " [[My Fair Lady]] ", kaj fraŭlino Brahms en la situacia komedio " [[Are You Being Served?|Ĉu iu ajn zorgas pri vi?]] ". Portretante tiajn rolulojn, aktoroj emis uzi falsan kaj mankhavan Londonan akĉenton, ''mockney'', kiu fariĝis termino en si mem. Samtempe, [[Siro]] [[Michael Caine]] rifuzis rezigni sian londonan akĉenton - eĉ se en malpeza versio - kiam li komencis prezentiĝi, fariĝante simbolo de la malfortiĝo de sociaj dividoj en Britio. [[Jason Statham]] estas nuna ekzemplo de fama aktoro kiu parolas kun moligita kokneja/orient-londona akĉento. La prononco de la kokneja lingvo evidentiĝas en pluraj trajtoj: [[Diftongo|diftongoj]] estas platigitaj en unuopajn [[Vokalo|vokalojn]] en multaj kazoj ("time", t.e. "tam"); la [[Senvoĉa glotala frikativo|frikativa, velara, senvoĉa konsonanto]], /h/, ne estas prononcata komence de [[Digrafo|vorto]] ‏ house, t.e. "eaux"); la [[Glota halto|alveolara, velara, senvoĉa]] konsonanto, /t/, estas ofte fermita kaj uzata kiel velara, senvoĉa konsonanto ‏ Skotlando, t.e. "scouland"). Ekzemple, la vortoj ''rain'' (pluvo), ''Spain'' (Hispanio), estas prononcitaj ''rajin sipajin'', kaj ne ''rejn spejn'', ktp. Alia fama simbolo estas la rimiĝanta slango ({{L-en|Rhyming slang}}), kiu estis ofta en kaj ĉirkaŭ la Orienta Kvartalo. Ĉi tiu idiomaĵo baziĝas sur konataj vortkombinoj, unu el kiuj estas la vorto, kiu estas anstataŭigata en la idiomaĵo, kaj unu el la aliaj vortoj rimas kun la responda frazo en la idiomaĵo, kiu anstataŭigas sian partneron. Ekzemple, ''bubble and squeak'' ("veziko" kaj "pepi") anglalingve rimas kun ''Greek'' (la greka), do ''bubble'' signifas [[Grekio|greka]]. Malpli sofistikaj kombinaĵoj uzas la tutan paron por indiki la deziratan terminon (''cut and carried'' (trancita kaj portita), kiu rimas kun ''married'' (edziĝinta)) aŭ simplajn rimojn kaj mallongigojn ([[Britney Spears]] por ''beers'' (bieroj)). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{URL|http://www.fromoldbooks.org/Grose-VulgarTongue/c/cockney.html|Grose's 1811 dictionary}} * {{URL|http://www.whoohoo.co.uk/cockney-translator.asp|Whoohoo Cockney Rhyming Slang translator}} * {{URL|http://www.smallbusinesspro.co.uk/small-business-finance/british-money.html|Money slang expressions}} * {{URL|http://www.bl.uk/soundsfamiliar|Sounds Familiar?}} — Aŭskultu ekzemplojn de londona kaj aliaj regionaj akĉentoj kaj dialektoj de Britio en la retejo "Sounds Familiar" de la Brita Biblioteko * {{YouTube|hGkSs1KDOYI|''Lock, Stock and Two Smoking Barrels'' (film) – Cockney Scene}} * {{YouTube|OY1hJ_p4SWY|''Green Street Hooligans'' (film) – Cockney Scene}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj dialektoj]] [[Kategorio:Lingvoj de Britio]] [[Kategorio:Kulturo en Londono]] 7lrs0lqkkux4t145lyct7j8br2mipst 0 954245 9491241 9488490 2026-10-10T16:38:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9491241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Pedro APARICIO''' ([[Leono (Hispanio)|Leono]], 1941) estas hispana romanisto. Li ricevis la Premion ''Castilla y León de las Letras'' en 2012 pro sia tuta kariero.<ref>[http://www.elnortedecastilla.es/20130322/mas-actualidad/cultura/juan-pedro-aparicio-premio-201303221353.html El Norte de Castilla]</ref> Li estis [[Premio Nadal]] en 1988 pro ''[[Retratos de ambigú]]''. Krom romanojn, li verkis ankaŭ eseojn, ĵurnalismon, novelojn, kaj vojaĝlibrojn. ==Biografio== Li studis en mezlernejon de Leono kaj [[juro]]n en la [[universitato de Oviedo]] kaj en la [[universitato de Madrido]]. Li sekvis ankaŭ kelkajn kursojn pri [[ĵurnalismo]] en la iama Oficiala Altlernejo. Li loĝis kelkajn jarojn en Anglio, kie li estis direktoro de la [[Instituto Cervantes]] de [[Londono]]. Kiel novelisto li ekkarieris en 1975 per ''El origen del mono y otros relatos''. Poste li publikigis la romanojn ''Lo que es del César'' (1981), ''El año del francés'' (1986), finalista de la ''Premio Nacional de Literatura'', ''[[Retratos de ambigú]]'' ([[Premio Nadal|Premio Nadal de Novela]] en 1988), ''La forma de la noche'' (1994), ''Malo en Madrid o el caso de la viuda polaca'' (1996), ''El Viajero de Leicester'' (1997), ''Qué tiempo tan feliz'' (2000), ''La gran bruma'' (2001), ''Tristeza de lo finito'' (2007) kaj ''Nuestros hijos volarán con el siglo'' (2013). Li verkis ankaŭ novelojn, inter kiuj ''La vida en blanco'' (2005, Premio Setenil) kaj ''La mitad del diablo'' (2006). Lia verko ''El Transcantábrico, crónica de un viaje en el tren «hullero»'' (1982) inspiris la restarigon de la samnoma turisma trajno. Kiel grava leonisto,<ref>[https://www.leonoticias.com/culturas/exposiciones/juan-pedro-aparacio-escritor-leones-libro-0200130210842-nt-20200130211049-nt.html Juan Pedro Aparicio: «La fórmula de Castilla y León ha sido un fracaso»] Alirita la 31an de januaro 2020, 30an de januaro 2020, en Leonoticias</ref> Juan Pedro Aparicio estas aŭtoro de ''Ensayo sobre las pugnas, heridas, capturas, expolios y desolaciones del viejo Reino'', verko en kiu li defendas propran leonan aŭtonomecon ene de la hispana ''Estado de las Autonomías''. Ĝi publikiĝis en 1981 kaj reeldoniĝis en 1988 fare de ''La Crónica de León''. En 2010 li estis respondeculo de la memoraĵo ''1100 Aniversario del reino de León''.<ref>[http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/26531/Juan_Pedro_Aparicio]</ref> Li estas amiko de samurbanoj kaj samaĝanoj [[Luis Mateo Díez]] kaj [[José María Merino]], same verkistoj, kun kiuj li partoprenis ofte en postvespermanĝaj babilrondoj. La triopo kunverkis ''Cuentos del gallo de oro'' (2008). Kun Merino verkis ''Los caminos del Esla'', pri la [[Esla|rivero Esla]] Li estas patro de la verkisto Juan Aparicio Belmonte.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fds.es/docftp/fi110-07%20HeraldoSoria.pdf |titolo=Heraldo de Soria, 10/7/2007 |alirdato=2026-09-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220117075419/http://www.fds.es/docftp/fi110-07%20HeraldoSoria.pdf |arkivdato=2022-01-17}}</ref> == Verkoj == ;Noveloj * ''El origen del mono y otros relatos'', 1975 * ''Cuentos del origen del mono'', 1989 * ''Los guerreros y otros relatos'', 1991 * ''La vida en blanco'', 2005 * ''La mitad del diablo'', 2006 * ''El juego del diábolo'', 2008 * ''El origen del mono'', 2009 * ''Asuntos de amor'', 2010 * ''London Calling'', 2015 ;Romanoj * ''Lo que es del César'', 1981 * ''El año del francés'', 1986 * ''[[Retratos de ambigú]]'', 1989, Premio Nadal.<ref> [http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1989/03/04/055.html recenzo] de Miguel García-Posada en ''ABC Literario'', 4-3-1989.</ref> * ''La forma de la noche'', 1994 * ''Malo en Madrid o el caso de la viuda polaca'', 1996 * ''El viajero de Leicester'', 1998, reeldono 2013, Salto de Página * ''La gran bruma'', 2001 * ''El año del francés'', 2007 * ''Tristeza de lo finito'', 2007 * ''Nuestros hijos volarán con el siglo'', 2013 ;Memoroj * ''Qué tiempo tan feliz'', 2000 ;Kunverkoj * ''Los caminos del Esla'', 1980, kun José María Merino * ''Sabino Ordás: Las cenizas del fénix'', 1985, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino * ''Palabras en la nieve: un filandón'', 2007, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino * ''Del cuento literario'', 2007, kun José María Merino * ''Cuentos del gallo de oro'', 2008, kun Luis Mateo Díez kaj José María Merino ;Aliaj * ''Ensayo sobre las pugnas, heridas, capturas, expolios y desolaciones del viejo Reino'' (1981). * ''El Transcantábrico'' (1982). Vojaĝlibro. * ''¡Ah, de la vida!'' (1991). Artikolkompilaĵo. * ''La mirada de la luna'' (Diez días entre los nietos de Mao) (1997). Vojaĝlibro. * ''León'' (2003). Urba gvidilo. * ''El Transcantábrico'' (2007). * ''La cuna del parlamentarismo'' (2014). == Premioj == * 1974: Premio Garbo de Novela Corta pro ''El origen del mono'' * 1979: Premio Guernica pro ''Lo que es del César'' * 1987: Finalisto de la [Premio Nacional de Literatura pro ''El año del francés'' * 1988: [[Premio Nadal]] pro ''Retratos de ambigú'' * 2006: Premio Setenil pro ''La vida en blanco'' * 2016: Premio Internacional de Ensayo Jovellanos pro ''Nuestro desamor a España: cuchillos cachicuernos contra puñales dorados'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Pedro Aparicio}} * [https://web.archive.org/web/20070927182251/http://www.goear.com/listenwin.php?v=42b6ae4 Programo pri ''La mitad del diablo'' en RNE 5] {{Wayback|url=http://www.goear.com/listenwin.php?v=42b6ae4 |date=20070927182251 }} * [http://www.rtve.es/mediateca/videos/20101206/cuna-del-parlamentarismo-061210/954048.shtml ''La cuna del parlamentarismo''. Dokumenta filmo prezentita de Juan Pedro Aparicio pri la ''Cortes de León de 1188''] {{Trad|es|Juan Pedro Aparicio|161198937}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aparicio, Juan Pedro}} [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Leono]] 9rg87n5tctbmyzbovvexh68g052kiyu 0 954563 9491321 9489202 2026-10-10T21:29:45Z Lota1949 185122 Estis faritaj gramatikaj ŝanĝoj 9491321 wikitext text/x-wiki {{unua}} '''Esperanto-Kursaro Tibor Sekelj''' ('''EToSo''') estas internacia reta eduka projekto por faciligi la lernadon de [[Esperanto]] pere de diversaj lingvoj inkluzive Esperanton mem. Ĝi estis lanĉita de la [[Irana Esperanto-Asocio]] (IrEA) en 2020 laŭ iniciato de [[Renato Corsetti]]. La projekto ricevis la subtenon de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI), kiu prezentas ĝin kiel projekton celantan instrui Esperanton precipe en lingvoj, en kiuj tia instruado estas malofta. <ref name="ILEI2023">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/instancoj/estrara%20jarraporto%20ILEI%20de%202022-8%20al%202023-7.pdf|titolo=Estrara jarraporto de ILEI de 2022-08 ĝis 2023-07|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|dato=2023-08-07}}</ref> == Historio == La ideo de EToSo estiĝis kadre de serio de la dek publikaj interretaj intervjuoj kun Renato Corsetti, kiujn Ahmad Mamduhi faris ĉiusemajne inter la 11-a de majo kaj la 19-a de julio 2020. La intervjuoj okazis per Zoom kaj estis publike anoncitaj, tiel ke interesitoj povis partopreni kaj prezenti demandojn. Dum la intervjuoj A.Mamduhi demandis R.Corsetti interalie pri gravaj personoj de la Esperanto-movado, inter ili [[Hector Hodler]], [[Edmond Privat]], [[Ivo Lapenna]] kaj [[Tibor Sekelj]]. La diskuto pri Sekelj kondukis al la ideo krei kursaron portantan lian nomon. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.aparat.com/playlist/517807|titolo=Intervjuoj kun Renato Corsetti|eldonejo=Aparat}}</ref> Tibor Sekelj (1912–1988) estis mondvojaĝanto, verkisto, poeto, ĵurnatisto, esploristo kaj esperantisto, kiu instruis Esperanton en multaj landoj kaj kontribuis al la internacia disvastigo de la lingvo. La Irana Esperanto-Asocio nomis la kursaron honore al li kaj ligis ĝin al lia internacia agado. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.espero.ir/kursaro/|titolo=Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj”|eldoninto=Irana Esperanto-Asocio|alirdato=2026-10-06}}</ref> La projekto estis organizita tiel, ke instruantoj povu okazigi retajn Esperanto-kursojn per la teknika infrastrukturo de IrEA. La instruado povas okazi en la gepatra aŭ alia loka lingvo de la lernantoj, kaj la projekto estis uzata ankaŭ por instruado rekte per Esperanto. La kursokunvenoj povas esti registritaj kaj la registraĵoj poste publikigitaj por libera uzo. <ref name="IR">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.espero.ir/kursaro/|titolo=Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj”|eldoninto=Irana Esperanto-Asocio|alirdato=2026-10-06}}</ref> == Celo kaj instrua modelo == La ĉefa celo de EToSo estas redukti lingvajn kaj geografiajn barojn en la lernado de Esperanto. La projekto uzas la principon, ke Esperanto povas esti prezentata kaj instruata pere de lingvo jam konata de la lernanto, anstataŭ postuli lernadon de alia internacie uzata lingvo antaŭ la komenco de la kurso. La reta aranĝo permesas kunligi instruantojn kaj lernantojn el diversaj landoj. Laŭ la priskribo de IrEA, kurso povas okazi kun aŭ sen samtempe ĉeestantaj kursanoj, dum la registradoj povas esti konservataj kaj enretigitaj por posta uzo. <ref name="IR" /> La koncepto de la projekto ne estas limigita per lingvokursoj. En ĝia kadro okazis ankaŭ atelieroj kaj instruaj agadoj, en kiuj Esperanto estis uzata kiel komunikilo por aliaj temoj. ILEI ekzemple mencias instruadon de la svahila lingvo, interlingvistiko kaj verkado kadre de la projekto. <ref name="ILEI2025">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/instancoj/Estrara%20Jarraporto%20ILEI%20de%202024-8%20al%202025-7.pdf|titolo=Estrara jarraporto de ILEI de 2024-08 al 2025-07|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj}}</ref> == Kursoj kaj lingvoj == Jam en la unuaj jaroj de la projekto okazis Esperanto-kursoj per diversaj lingvoj. En sia jarraporto de 2022–2023 ILEI mencias, interalie, kursojn en la indonezia, vjetnama kaj rusa, kaj antaŭajn kursojn en la persa, kurda, franca, svahila kaj araba; ĝi ankaŭ mencias estontan kurson en la ukraina. <ref name="ILEI2023" /> La retejo de IrEA nun prezentas kursojn aŭ instruajn materialojn de EToSo en la araba, svahila, kurda, persa, indonezia kaj vjetnama lingvoj. <ref name="IR" /> En postaj jaroj la projekto daŭris kaj ampleksiĝis. La jarraporto de ILEI de 2024–2025 mencias diverslingvajn kursojn je A-nivelo, interalie 19-lecionan kurson en la angla gviditan de Aimé Patrick Manirakiza. Ĝi ankaŭ mencias alŝutadon de B- kaj C-nivelaj kursoj, kaj aliajn instruajn seriojn, interalie kurson pri interlingvistiko de Ahmad Mamduhi kun 23 lecionoj kaj kurson pri verkado de Trevor Steele kun 12 lecionoj. La sama raporto mencias ekzamenan kunlaboron ligitan al la retaj ruslingva kurso (A1-B1) kaj la mezgrada kurso (B2-C1) de Tatjana Loskutova. <ref name="ILEI2025" /> En komenco de 2026 okazis la 3-monata kurso por E-instruantoj.en Rusio (plene en Esperanto). == Aliaj agadoj == Krom la Esperanto-kursoj, en la kadro de EToSo okazis origami-atelieroj. Materialo de la projekto dokumentas ĉirkaŭ 90 tiajn atelierojn ĝis la fino de 2023, gviditajn de Larysa Osadchuk kaj Alain Delmotte. <ref>{{Citaĵo el dokumento|titolo=EtoSo-Tabelo ĝis la fino de dec. 2023|eldoninto=Esperanto-Kursaro Tibor Sekelj|dato=2023}}</ref> Poste ILEI raportis ankaŭ pri aliaj uzoj de Esperanto kiel instrulingvo por diversaj fakoj kaj aktivecoj. <ref name="ILEI2025" /> == Registritaj materialoj == La registrado de la retaj lecionoj estas unu el la karakterizaj elementoj de EToSo. La projekto konservas kaj publikigas vidbendajn materialojn, tiel ke la kursoj estu uzeblaj ankaŭ de homoj, kiuj ne partoprenis la originalajn vivajn kunsidojn. La oficiala retejo de IrEA ligas al kursaj materialoj en diversaj lingvoj. ILEI ankaŭ listigas EToSon inter siaj projektoj kaj ligas al la retejo de IrEA. <ref name="IR" /><ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/agado/projektoj.php|titolo=Projektoj|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|alirdato=2026-10-06}}</ref> La unuaj intervjuoj kun Renato Corsetti, el kiuj evoluis la ideo pri EToSo, estas konservitaj ankaŭ kiel publika registraĵaro en Aparat. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.aparat.com/playlist/517807|titolo=Intervjuoj kun Renato Corsetti|eldonejo=Aparat}}</ref> == Subteno kaj agnosko == ILEI oficiale subtenis la projekton kaj en siaj raportoj plurfoje prezentis ĝin kiel iniciaton de IrEA por disvastigi la instruadon de Esperanto precipe en lingvoj kun malmulte de Esperanto-instruado. <ref name="ILEI2023" /> La agado de EToSo estis ankaŭ menciita en publikaĵoj de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. En 2021 IrEA ricevis de la Estraro de UEA diplomon pri elstara agado pro siaj retaj agadoj, inter kiuj estis la kursaro Tibor Sekelj. <ref>{{Citaĵo el revuo|url=https://revuoesperanto.org/images/kolombo15_preta.pdf|titolo=La Kolombo de Paco, n-ro 15|eldoninto=Universala Esperanto-Asocio|dato=2021-07-26}}</ref> La projekto estas ankoraŭ aktiva en la 2020-aj jaroj. En 2026 ĝi estis priskribita en la publikaĵo de Esperanto-aktivuloj en Valencio kiel unu el la vivantaj projektoj de la Esperanto-eduka kampo, kun retaj kursoj en pluraj malpli prizorgataj instru-lingvoj kaj kun origami-atelieroj kiel ekzemplo de la uzo de Esperanto por instrui aliajn temojn. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://valencia.esperanto.es/eo/2026/09/06/la-pedagogia-revuo-verkata-en-esperanto/|titolo=La pedagogia revuo verkata en Esperanto|eldoninto=Esperanto-Valencio|dato=2026-09-06}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [https://www.espero.ir/kursaro/ Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj” ĉe la retejo de Irana Esperanto-Asocio] [https://www.ilei.info/agado/projektoj.php EToSo inter la projektoj de ILEI] [https://uea.org/vikio/Kategorio EToSo en la UEA-Vikio] [https://www.aparat.com/playlist/517807 Publikaj intervjuoj kun Renato Corsetti] [https://www.aparat.com/IranaEsperantoAsocio Registritaj videoj de IrEA] [https://www.youtube.com/@EsperantoEdukadoILEI Esperanto + Edukado ILEI en YouTube] 7hxq3ez4o2f0x114r30yp6dolqzb0d5 9491491 9491321 2026-10-11T11:11:34Z A.R. Mamduhi 245 Aldonis foton 9491491 wikitext text/x-wiki {{unua}} '''Esperanto-Kursaro Tibor Sekelj''' ('''EToSo''') estas internacia reta eduka projekto por faciligi la lernadon de [[Esperanto]] pere de diversaj lingvoj inkluzive Esperanton mem. Ĝi estis lanĉita de la [[Irana Esperanto-Asocio]] (IrEA) en 2020 laŭ iniciato de [[Renato Corsetti]]. La projekto ricevis la subtenon de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI), kiu prezentas ĝin kiel projekton celantan instrui Esperanton precipe en lingvoj, en kiuj tia instruado estas malofta. <ref name="ILEI2023">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/instancoj/estrara%20jarraporto%20ILEI%20de%202022-8%20al%202023-7.pdf|titolo=Estrara jarraporto de ILEI de 2022-08 ĝis 2023-07|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|dato=2023-08-07}}</ref> [[Dosiero:Ekzameno_la_11-an_de_majo_2024.jpg|eta|Ekranfoto de la Zoom-kunsido dum la ekzameno de la unua grupo de la mezgrada EToSo-kurso de Tatjana Loskutova, la 11-an de majo 2024. En la kunsido videblas ankaŭ Renato Corsetti kaj Trevor Steele kiel du el la ekzamenantoj.]] == Historio == La ideo de EToSo estiĝis kadre de serio de la dek publikaj interretaj intervjuoj kun Renato Corsetti, kiujn Ahmad Mamduhi faris ĉiusemajne inter la 11-a de majo kaj la 19-a de julio 2020. La intervjuoj okazis per Zoom kaj estis publike anoncitaj, tiel ke interesitoj povis partopreni kaj prezenti demandojn. Dum la intervjuoj A.Mamduhi demandis R.Corsetti interalie pri gravaj personoj de la Esperanto-movado, inter ili [[Hector Hodler]], [[Edmond Privat]], [[Ivo Lapenna]] kaj [[Tibor Sekelj]]. La diskuto pri Sekelj kondukis al la ideo krei kursaron portantan lian nomon. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.aparat.com/playlist/517807|titolo=Intervjuoj kun Renato Corsetti|eldonejo=Aparat}}</ref> Tibor Sekelj (1912–1988) estis mondvojaĝanto, verkisto, poeto, ĵurnatisto, esploristo kaj esperantisto, kiu instruis Esperanton en multaj landoj kaj kontribuis al la internacia disvastigo de la lingvo. La Irana Esperanto-Asocio nomis la kursaron honore al li kaj ligis ĝin al lia internacia agado. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.espero.ir/kursaro/|titolo=Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj”|eldoninto=Irana Esperanto-Asocio|alirdato=2026-10-06}}</ref> La projekto estis organizita tiel, ke instruantoj povu okazigi retajn Esperanto-kursojn per la teknika infrastrukturo de IrEA. La instruado povas okazi en la gepatra aŭ alia loka lingvo de la lernantoj, kaj la projekto estis uzata ankaŭ por instruado rekte per Esperanto. La kursokunvenoj povas esti registritaj kaj la registraĵoj poste publikigitaj por libera uzo. <ref name="IR">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.espero.ir/kursaro/|titolo=Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj”|eldoninto=Irana Esperanto-Asocio|alirdato=2026-10-06}}</ref> == Celo kaj instrua modelo == La ĉefa celo de EToSo estas redukti lingvajn kaj geografiajn barojn en la lernado de Esperanto. La projekto uzas la principon, ke Esperanto povas esti prezentata kaj instruata pere de lingvo jam konata de la lernanto, anstataŭ postuli lernadon de alia internacie uzata lingvo antaŭ la komenco de la kurso. La reta aranĝo permesas kunligi instruantojn kaj lernantojn el diversaj landoj. Laŭ la priskribo de IrEA, kurso povas okazi kun aŭ sen samtempe ĉeestantaj kursanoj, dum la registradoj povas esti konservataj kaj enretigitaj por posta uzo. <ref name="IR" /> La koncepto de la projekto ne estas limigita per lingvokursoj. En ĝia kadro okazis ankaŭ atelieroj kaj instruaj agadoj, en kiuj Esperanto estis uzata kiel komunikilo por aliaj temoj. ILEI ekzemple mencias instruadon de la svahila lingvo, interlingvistiko kaj verkado kadre de la projekto. <ref name="ILEI2025">{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/instancoj/Estrara%20Jarraporto%20ILEI%20de%202024-8%20al%202025-7.pdf|titolo=Estrara jarraporto de ILEI de 2024-08 al 2025-07|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj}}</ref> == Kursoj kaj lingvoj == Jam en la unuaj jaroj de la projekto okazis Esperanto-kursoj per diversaj lingvoj. En sia jarraporto de 2022–2023 ILEI mencias, interalie, kursojn en la indonezia, vjetnama kaj rusa, kaj antaŭajn kursojn en la persa, kurda, franca, svahila kaj araba; ĝi ankaŭ mencias estontan kurson en la ukraina. <ref name="ILEI2023" /> La retejo de IrEA nun prezentas kursojn aŭ instruajn materialojn de EToSo en la araba, svahila, kurda, persa, indonezia kaj vjetnama lingvoj. <ref name="IR" /> En postaj jaroj la projekto daŭris kaj ampleksiĝis. La jarraporto de ILEI de 2024–2025 mencias diverslingvajn kursojn je A-nivelo, interalie 19-lecionan kurson en la angla gviditan de Aimé Patrick Manirakiza. Ĝi ankaŭ mencias alŝutadon de B- kaj C-nivelaj kursoj, kaj aliajn instruajn seriojn, interalie kurson pri interlingvistiko de Ahmad Mamduhi kun 23 lecionoj kaj kurson pri verkado de Trevor Steele kun 12 lecionoj. La sama raporto mencias ekzamenan kunlaboron ligitan al la retaj ruslingva kurso (A1-B1) kaj la mezgrada kurso (B2-C1) de Tatjana Loskutova. <ref name="ILEI2025" /> En komenco de 2026 okazis la 3-monata kurso por E-instruantoj.en Rusio (plene en Esperanto). == Aliaj agadoj == Krom la Esperanto-kursoj, en la kadro de EToSo okazis origami-atelieroj. Materialo de la projekto dokumentas ĉirkaŭ 90 tiajn atelierojn ĝis la fino de 2023, gviditajn de Larysa Osadchuk kaj Alain Delmotte. <ref>{{Citaĵo el dokumento|titolo=EtoSo-Tabelo ĝis la fino de dec. 2023|eldoninto=Esperanto-Kursaro Tibor Sekelj|dato=2023}}</ref> Poste ILEI raportis ankaŭ pri aliaj uzoj de Esperanto kiel instrulingvo por diversaj fakoj kaj aktivecoj. <ref name="ILEI2025" /> == Registritaj materialoj == La registrado de la retaj lecionoj estas unu el la karakterizaj elementoj de EToSo. La projekto konservas kaj publikigas vidbendajn materialojn, tiel ke la kursoj estu uzeblaj ankaŭ de homoj, kiuj ne partoprenis la originalajn vivajn kunsidojn. La oficiala retejo de IrEA ligas al kursaj materialoj en diversaj lingvoj. ILEI ankaŭ listigas EToSon inter siaj projektoj kaj ligas al la retejo de IrEA. <ref name="IR" /><ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.ilei.info/agado/projektoj.php|titolo=Projektoj|eldoninto=Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|alirdato=2026-10-06}}</ref> La unuaj intervjuoj kun Renato Corsetti, el kiuj evoluis la ideo pri EToSo, estas konservitaj ankaŭ kiel publika registraĵaro en Aparat. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://www.aparat.com/playlist/517807|titolo=Intervjuoj kun Renato Corsetti|eldonejo=Aparat}}</ref> == Subteno kaj agnosko == ILEI oficiale subtenis la projekton kaj en siaj raportoj plurfoje prezentis ĝin kiel iniciaton de IrEA por disvastigi la instruadon de Esperanto precipe en lingvoj kun malmulte de Esperanto-instruado. <ref name="ILEI2023" /> La agado de EToSo estis ankaŭ menciita en publikaĵoj de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. En 2021 IrEA ricevis de la Estraro de UEA diplomon pri elstara agado pro siaj retaj agadoj, inter kiuj estis la kursaro Tibor Sekelj. <ref>{{Citaĵo el revuo|url=https://revuoesperanto.org/images/kolombo15_preta.pdf|titolo=La Kolombo de Paco, n-ro 15|eldoninto=Universala Esperanto-Asocio|dato=2021-07-26}}</ref> La projekto estas ankoraŭ aktiva en la 2020-aj jaroj. En 2026 ĝi estis priskribita en la publikaĵo de Esperanto-aktivuloj en Valencio kiel unu el la vivantaj projektoj de la Esperanto-eduka kampo, kun retaj kursoj en pluraj malpli prizorgataj instru-lingvoj kaj kun origami-atelieroj kiel ekzemplo de la uzo de Esperanto por instrui aliajn temojn. <ref>{{Citaĵo el retejo|url=https://valencia.esperanto.es/eo/2026/09/06/la-pedagogia-revuo-verkata-en-esperanto/|titolo=La pedagogia revuo verkata en Esperanto|eldoninto=Esperanto-Valencio|dato=2026-09-06}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [https://www.espero.ir/kursaro/ Esperanto-Kursaro “Tibor Sekelj” ĉe la retejo de Irana Esperanto-Asocio] [https://www.ilei.info/agado/projektoj.php EToSo inter la projektoj de ILEI] [https://uea.org/vikio/Kategorio EToSo en la UEA-Vikio] [https://www.aparat.com/playlist/517807 Publikaj intervjuoj kun Renato Corsetti] [https://www.aparat.com/IranaEsperantoAsocio Registritaj videoj de IrEA] [https://www.youtube.com/@EsperantoEdukadoILEI Esperanto + Edukado ILEI en YouTube] 4etcb0g5ydhcj0ge5v3aaxylh20h3rq 0 954701 9491254 9490810 2026-10-10T17:18:32Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĝermolisto de svisaj esperantistoj]] 9491254 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de svisaj esperantistoj]] g2f3ob6uy16if640ykfzh955m55vi8c 0 954728 9491278 9491005 2026-10-10T19:20:43Z Kani 670 9491278 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Abisenia pego |koloro = pink |dosiero = Abyssinian Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Abisenia pego''' ''D. abyssinicus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos abyssinicus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680959A92887800 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680959A92887800.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos abyssinicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Smith-Stanley|Stanley]], 1814)<ref name=ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=554011#null | title = ''Dendropicos abyssinicus'' (Stanley, 1814) |access-date= 2016-11-06 | publisher = Integrated Taxonomic Information System (ITIS) | url-status = live |archive-url= https://web.archive.org/web/20161107012552/https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=554011#null |archive-date= 2016-11-07 }}</ref><ref>{{aut|Stanley, 1814}}. ''Picus Abyssinicus'' (protonym). Voy. Abyssinia Trav. Interior [Henry Salt], App. p. lvi. [https://biodiversitylibrary.org/page/47589035 BHL]</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Picus Abyssinicus'' (pranomo) *''Chloropicus abyssinicus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Abisenia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos abyssinicus'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas nur en [[Eritreo]] kaj [[Etiopio]].<ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos abyssinicus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680959A92887800 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680959A92887800.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ŝajne ĝi estas proksima parenco de la [[Kardinala pego]], ''Dendropicos fuscescens''.<ref name = HBW/> ==Aspekto== La Abisenia pego estas tre malgranda pego kun relative longa kaj larĝa beko. Ĝi havas orflavajn dorson kaj mantelon, helruĝan pugon, kaj striecajn flugilojn kaj voston; la subaj partoj estas helaj kaj dense striecaj per nigra koloro. La kapo estas strihava, kaj la masklo distingiĝas per ruĝaj nuko kaj krono. La bruna strio tra la okulo kaj la ora mantelo distingas tiun specion de la parenca [[Kardinala pego]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | last1 = Winkler | first1 =Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | last3 = Nurney | first3 = David | year = 1995 | title = Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | publisher = Pica Press | page = 240 | isbn= 1-873403-25-9}}</ref> Ĝi longas 16 cm kaj pezas 23–26 g.<ref name=HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/abyssinian-woodpecker-dendropicos-abyssinicus | title = Abyssinian Woodpecker (''Dendropicos abyssinicus'') |access-date= 2016-11-06 | publisher = Lynx Edicions | work = Handbook of the Birds of the World Alive | url-status = live |archive-url= https://web.archive.org/web/20160913092250/http://www.hbw.com/species/abyssinian-woodpecker-dendropicos-abyssinicus |archive-date= 2016-09-13 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Abisina pego estas [[endemio|endemia]] de la Etiopaj Altebenaĵoj. Ĝi vivas norde, ĝis centra Eritreo kaj la Degua Tembien montoj en [[Etiopio]],<ref name="ALN2019">{{cite book |last1=Aerts |first1=R. |last2=Lerouge |first2=F. |last3=November |first3=E. |title=Birds of forests and open woodlands in the highlands of Dogu'a Tembien. In: Nyssen J., Jacob, M., Frankl, A. (Eds.). Geo-trekking in Ethiopia's Tropical Mountains - The Dogu'a Tembien District |date=2019 |publisher=SpringerNature |isbn=978-3-030-04954-6 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783030049546}}</ref> kaj oriente ĝis [[Harar]] en Etiopio kaj la rivero Alata, alfluanto de la rivero Hanger.<ref name = HBW/> Ĉi tiu specio troviĝas en [[junipero|juniperaj]] arbaroj kaj arbaroj de ''[[Hagenia]]'', kaj ankaŭ en areoj kun ''[[Euphorbia]]'', precipe inter 1 600 kaj 3 000 metroj kaj foje pli alte. Ĝi ankaŭ estis trovita en arbariĝinta [[savano]] ĉe pli malaltaj altitudoj.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== La biologio kaj ekologio de la Abisenia pego estas preskaŭ nekonataj. Ĝi estas diskreta birdo, kiu serĉas manĝaĵon inter [[musko]] kreskanta sur arboj. Oni supozas, ke la nestoperiodo verŝajne daŭras de decembro ĝis majo.<ref name = Woodpeckers/> ==Konservostatuso== La Abisenia pego havas tre vastan arealon, kaj tial ne proksimiĝas al la sojloj por la kategorio "[[Vundebla]]"; nuntempe ĝi estas klasifikita kiel "[[Malplej Zorgiga]]", sed oni supozas, ke ĝia populacio malpliiĝas kaj ĝia arealo malvastiĝas pro la daŭra [[senarbarigo]].<ref name="iucn status 13 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos abyssinicus|''Dendropicos abyssinicus''}} *{{Commons category|Dendropicos abyssinicus|''Dendropicos abyssinicus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] s01f8w6mve3w1hdqriu7atdluj5nyqt 0 954731 9491201 9491077 2026-10-10T15:16:40Z Tirolischleioans 254019 9491201 wikitext text/x-wiki '''Friedrich Andreas Perthes''' (ankaŭ ''F. A. Perthes'') estis [[germanio|germana]] eldonejo je [[Gotha|Gotao]]. La nomo fontas ne el unuopulo sed el kunfando de eldonejoj de [[Friedrich Christoph Perthes]] (1772–1843) kaj Andreas Perthes (1813–1890). [[File:Wilhelm Hey - Fünfzig Fabeln für Kinder. In Bildern nach Otto Speckter. Pracht-Ausgabe 1888.jpg|thumb|fabeloj de Hey, eldono 1888 ĉe F. A. Perthes]] == Historio == La entrepreno postantis al eldonejo fondita en 1822 fare de Friedrich Christoph Perthes, dume la ankaŭ de Friedrich Christoph fondita librofarejo [[hamburgo|hamburga]] ''Buchhandlung Perthes & Besser'' ekmemstaris sub la gvidado de la Perthes-kompaniano [[Johann Heinrich Besser]]. Malgraŭ jura sidejo en Gotao ĝi nomiĝis ''Friedrich Perthes in Hamburg''. Por plifaciligo de entreprenista transpreno, la plej juna filo Andreas fondis Gotae novan eldonejon ''Friedrich & Andreas Perthes - Hamburg und Gotha''. Post la morto de la patro Friedrich Christoph Perthes (1843) li transprenis ambaŭ eldonejojn ĝis kunfando en januaro 1854 en Gotao sub la nomo ''Friedrich Andreas Perthes''. En julio 1874 Andreas transdonis la tuton al la filo Emil Perthes. Emil modernigis la entreprenon per kvin presiloj, stereotipi-tekniko kaj ŝtala kaj kupra [[konkava preso|konkavpres-metodoj]]. Dungataj estis tiutempe pli ol 60 personoj. En julio 1889 (aŭ junio 1890) ĉi entrepreno iĝis akcia kompanio kaj Emil Perthes retiriĝis en la jaro 1890. De 1903 la eldonejo nomiĝis ''Friedrich Andreas Perthes AG - Gotha und Stuttgart'' antaŭ finfina neniiĝo en 1937. == Eldonprogramo == Ĝiaj fokusoj estis pri historio, teologio, lernolibroj, porinfana kaj poradoleska literaturoj, edifaj aĵoj, beletro. Jenas listo de gravaj periodaĵoj respektive kolektoj: * ''Geschichte der europäischen Staaten'' kaj ''Allgemeine Staatengeschichte'': eldonis Arnold Heeren, Friedrich August Ukert, Wilhelm von Giesebrecht kaj Karl Lamprecht (de 1829 kun pli ol 100 volumoj) * ''Encyklopädie der neuern Geschichte'', de Wilhelm Herbst (3 volumoj) * ''Handbücher der alten Geschichte'' (tri serioj pri malnova historio) * ''Neue Philologische Rundschau'' (filologia gazeto) * ''Deutsche Geschichtsblätter'', eldonis Armin Tille (de 1899) * ''Deutsche Reichstagsakten'' (parlamentaj aktoj) * ''Theologische Studien und Kritiken'', eldonis Carl Christian Ullmann kaj Friedrich Wilhelm Carl Umbreit (de 1828), * ''Zeitschrift für Kirchenrecht'', kunfondis kaj eldonis Richard Wilhelm Dove (ĉe F.A. Perthes depost 1877; pri kanona juro) * ''Bibliothek theologischer Klassiker'' (54 volumoj; 1890-94) * ''Handbibliothek der praktischen Theologie'', eldonis Karl Friedrich Zimmer (lernolibra serio; teologiaj fontoj) * ''Perthes' Handlexikon für evangelische Theologie'' (3 volumoj) * ''Handlexikon für evangelische Theologen'' (teologileksikono) * ''Theologisches Hilfslexikon'' (teologia manleksikono) * ''Nuntiaturberichte aus Deutschland'' (nunciaj raportoj) * ''Bibliotheca Gothana'' (helenaj kaj romiaj klasikuloj; por lernantoj) * ''Perthes' Schulausgaben englischer und französischer Schriftsteller'' (anglaj kaj francaj verkistoj; por lernantoj) * ''Klassische deutsche Dichtungen'' (klasika germanlingva literaturo; por lerneja utiligo) Krome sur la kampoj de historio, filologio kaj filozofio menciindas skribaĵoj de [[Wilhelm Arnold]] (Deutsche Geschichte), [[Johann Baumann]] (pri filozofio), [[Heinrich Düntzer]], [[Joseph Hillebrand]] (Deutsche Nationalliteratur), [[Friedrich Max Müller]], [[Theodor Kolde]] kaj [[Gneomar Ernst von Natzmer]]. Teologie haveblis verkoj de [[Hermann Cremer]] (Biblisch-theologisches Wörterbuch der Neutestamentlichen Gräcität), [[Albert Friedrich Wilhelm Fischer]] (Kirchenliederlexikon k.a.), [[Gustav Warneck]], [[Clemens Theodor Perthes]], [[Theodor Weber]]. Beletre, lirike, infanliterure oni estu atentigata pri: [[Johanna Spyri]] (Heidi k.a.), [[Johann Friedrich Starck]], [[Gerhard von Amyntor]], [[Victor Blüthgen]], Ida Schmidt, [[Matthias Claudius]], [[Georg Christian Dieffenbach]], [[Adda von Liliencron]], [[Anton Ohorn]], [[Maria Rebe]], [[Otto Ritschl]], [[Adelheid von Rothenburg]], [[Bernhardine Schulze-Schmidt]], [[Lilly Willigerod]], [[Emma Wuttke-Biller]] kaj pri la fabeloj de [[Wilhelm Hey]] kaj [[Otto Speckter]]. == Literaturo == * Verlagskatalog von Friedrich Andreas Perthes Aktiengesellschaft in Gotha (katalogo eldoneja, 1887-1906). * Clemens Theodor Perthes: ''Friedrich Perthes Leben nach dessen schriftlichen und mündlichen Mittheilungen''. Tri volumoj, F. A. Perthes, Gotao 1848–1855 (disponigo de Guglolibroj ekz. [https://books.google.de/books?id=McoFAAAAQAAJ tie ĉi]) * Dirk Moldenhauer: ''Geschichte als Ware. Der Verleger F.C. Perthes (1772-1843) als Wegbereiter der modernen Geschichtsschreibung''. Böhlau, Kolonjo kaj Vajmaro 2008, ISBN 3-412-12706-X (disertaĵo) ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[http://www.zeno.org/nid/2001143743X "Perthes, Justus"] - ĉe: Rudolf Schmidt: ''Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker,'' vol. 4, Berlin/Eberswalde 1907, p. 755-760 (malsupraj alineoj) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj eldonejoj|Perthes]] [[Kategorio:Gotha|Perthes]] [[Kategorio:Iamaj entreprenoj en Germanio|Perthes]] [[Kategorio:Malaperis en 1937]] bx19fl2e6wj2a4lxf7ac1r1ljr2fs28 0 954734 9491221 9491065 2026-10-10T16:00:39Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9491221 wikitext text/x-wiki '''Andreas WILKE''' (naskiĝinta la {{daton|5|7|1562}} en [[rhönblick|Rhönblick-Helmershausen]], mortinta la {{Daton|19|6|1631}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj [[klasika filologio|klasika filologo]]. ==Vivo== Unue li estis en lernejo de Helmershausen, kie ĉefis Wolfgang Kremer. Poste li eklernantis je [[Henfling-gimnazio|la gimnazio]] de [[Meiningen]] kie rektoris Ambrosius Stegmann. Jam en somero 1579 Wilke troviĝis en la [[latina lernejo]] de [[Halberstadt]] kie estris Paulus Laurentius kun Theophil Canngießer: ĉar tiutempe Halberstadt malavare akceptis ankaŭ neriĉajn lernantojn. De oktobro 1583 li studis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] kie li jam en decembro 1585 atingis la unuan filozofian gradon. Sub la dekaneco de Ortholph Foman li magistriĝis en julio 1589 kaj private ekdocentis ĝis 1592. Kiam promociiĝis la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazia]] lernejestro [[Johann Helder]] je superintendanto de [[Waltershausen]] en 1592 oni vokis lin Gotaon. Rekomendoj por Wilke faris la [[coburg|koburga]] ekleziulo [[Johannes Dinckel]]. Post publika adiaŭa ceremonio en Jena (kun deklamo de latinlingvaj heksametraĵoj fare de la profesoroj [[Wolfgang Heider]], [[Elias Reusner]] kaj [[Zacharias Brendel]]) ekis lia kariero en Gotao. En februaro 1612 oni vokis lin iĝi rektoro de la Urba lernejo de [[mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]]. Ĝi daŭris de oktobro 1592 dum ne tute 39 jaroj kaj helpis la plibonigon de la Gotaa gimnazio. La salajroj de la lernantaro pligrandiĝis kaj la [[hebrea lingvo]] enlerneje ekhejmis. Ĉi tion volegis ankaŭ duko [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]]. Wilke ankaŭ ellaborigis novan lernejan statutaron kaj varbis multajn lernantojn el fremdaj landoj. Dum la lastaj jaroj Wilke suferis pri okula malsano kaj podagro; pro tio helpadis lin tiutempe [[Johann Weih]], iama lernanto de li. Wilke edzigis en oktobro 1592 Sabina Ferber (el [[Ohrdruf]]; de naŭ infanoj postvivis la patron nur unu filino). ====Wilke kiel verkisto==== Wilke krome ankaŭ literatoris (ofte latinlingve): en 1597 li publikigis memorparoladon por duko [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]] kaj la pripedagogian aĵon ''Quando utiliter adolescentes et possint et debeant in Academias transmitti?''. En 1603 aperis ''Epistola de Anagrammatismis'' kaj en 1604 la satiro ''Feriae caniculares in Gothano Gymnasio, hoc est, Plautinae Epidici Philologica recensio''. Menciindas krome (de 1613) la verko ''Miseriarum vitae humanae speculum'' dume ''Festa christianorum ex poetis qua veteribus, qua recentibus celebrata'' aperis ne antaŭ 1676 (danke al [[Georg Heß]]). Heß presigis en 1657 ''Suada Gothana Latialis'' kun enlernantaj paroladoj de Wilke kiuj ankaŭ regionhistorie interesantas. Kun multaj gravaj samtempuloj havis Wilke leterinterŝangon. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/128565071 ligiloj ĉe DDB] *Berbig, Max: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd128565071.html#adbcontent "Wilke, Andreas"] - ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' 43 (1898), p. 234-235 {{DEFAULTSORT:Wilke, Andreas}} [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1562]] [[kategorio:Mortintoj en 1631]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Germanaj verkistoj]] {{Unua}} tiibzweqi57r3dn1zpko6p3rgw0jd1d 0 954739 9491127 2026-10-10T12:08:09Z Crosstor 3176 notario 9491127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1845|9|14}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Hódmezővásárhely]] |dato de morto = {{mortotago|1903|6|4}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Buziaș|Buziásfürdő]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [Akoŝ sEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Széll Ákos''' estis [[Hungario|hungara]] [[notario]], [[advokato]], parlamenta [[deputito]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''dukai, szentgyörgyvölgyi, bessenyei'' [sentdjordvoldji, beŝenjei], liaj fratoj estis [[Lajos Széll (kuracisto)]] kaj [[Farkas Széll]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71671 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=734416&date=2026-10-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1845|9|14}} en [[Hódmezővásárhely]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]] nuntempe en [[Hungario]]), li mortis {{mortotago|1903|6|4}} en [[Buziásfürdő]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Buziaș]] en [[Rumanio]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Reĝa Jura Akademio (Nagyvárad)]] kaj [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], fine en [[1867]] li akiris advokatan licencon. Post la licenco li praktikadis jaron en kontoro de [[István Telenszky]], dum li estis honora subnotario en [[Csanád]]. Inter 1870-1876 li estis ĉefnotario, poste li malfermis propran advokatan kontoron, krome li havis plurajn jurajn oficojn en [[Makó]]. Li estis [[parlamentano]] inter 1887-1892, poste notario en [[Szeged]]. Li edziĝis en 1870, lia edzino naskis gefilojn en 1880 kaj 1883. == Elektitaj kontribuoj == * ''Emlékbeszéd Petőfi Sándor felett Marosvásárhelyt'' (1861) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szell-akos-AD1D9/ biografio hungare] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/OGYK_Almanach_1887-1892/?pg=318&layout=s biografio hungare (legebla en la 309-a paĝo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szell Akos}} [[Kategorio:Hungaraj notarioj]] [[Kategorio:Hungaraj advokatoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 862xuc7wt7a44xl376y751qm9ie8xpb 0 954740 9491132 2026-10-10T12:23:08Z Kani 670 Alidirektigis al [[Maria Goeppert-Mayer]] 9491132 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Maria Goeppert-Mayer]] 0ijmczdqkkgahn7xmflqfn0r56sy7q6 0 954741 9491149 2026-10-10T13:56:01Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1362679085|Turia Garden]]" 9491149 wikitext text/x-wiki [[File:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' ({{langx|ca-valencia|Jardí del Túria}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko.<gallery mode="packed" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] lr2rltbowbeczzjkucu9g6uxencnh6t 9491151 9491149 2026-10-10T14:00:26Z Sj1mor 12103 9491151 wikitext text/x-wiki \{{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[File:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] fjfi6udlw6xa9j5hrptyv6bf9o478ic 9491152 9491151 2026-10-10T14:01:01Z Sj1mor 12103 9491152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[File:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] fas2t3pdjfg53pdtmza8f0428t14xtn 9491153 9491152 2026-10-10T14:02:10Z Sj1mor 12103 9491153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[Dosiero:Jardín del Turia.png|thumb|Jardín del Turia|eta|Mapo de la Ĝardeno de Turia en la urbo Valencio montranta la ekzistantajn publikajn instalaĵojn kaj la pontojn kiuj transiras ĝin]] [[Dosiero:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] fz38fr4bnwb3r7nw7axukgsq50ff8qp 9491154 9491153 2026-10-10T14:03:31Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9491154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[Dosiero:Jardín del Turia.png|thumb|Jardín del Turia|eta|Mapo de la Ĝardeno de Turia en la urbo Valencio montranta la ekzistantajn publikajn instalaĵojn kaj la pontojn kiuj transiras ĝin]] [[Dosiero:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] mcarrp5vc9xcbjjfw31i6aqxduir9o3 9491155 9491154 2026-10-10T14:03:39Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9491155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[Dosiero:Jardín del Turia.png|thumb|Jardín del Turia|eta|Mapo de la Ĝardeno de Turia en la urbo Valencio montranta la ekzistantajn publikajn instalaĵojn kaj la pontojn kiuj transiras ĝin]] [[Dosiero:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="125" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] js8zi7808awczi70y8yn22yx7nckzal 9491156 9491155 2026-10-10T14:03:50Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9491156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[Dosiero:Jardín del Turia.png|thumb|Jardín del Turia|eta|Mapo de la Ĝardeno de Turia en la urbo Valencio montranta la ekzistantajn publikajn instalaĵojn kaj la pontojn kiuj transiras ĝin]] [[Dosiero:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="100" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] nynurrhoptngl9rlhxrs41xva7thuqw 9491181 9491156 2026-10-10T14:26:03Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9491181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = |situo = [[Valencio]] |regiono-ISO = ES-VA |mapo lokumilo = Valencio |zomo = 13 }} [[Dosiero:Jardín del Turia.png|thumb|Hispanlingva mapo de la Ĝardeno Turia en Valencio montranta la ekzistantajn publikajn instalaĵojn kaj la pontojn kiuj transiras ĝin]] [[Dosiero:Jardín_del_Turia.JPG|eta| Fontano en la Jardín del Turia]] La '''Turia Ĝardeno''' (valencie: Jardí del Túria, {{l-es|Jardín del Turia}}) estas publika urba parko situanta en la antaŭa riverujo de la [[Turia (rivero)|rivero Turia]] en la urbo [[Valencio]], [[Hispanio]]. La parko ampleksas proksimume 136 hektarojn, kun planoj vastigi ĝin ĝis 160.5 hektaroj en la estonteco. Ĝi etendiĝas preskaŭ 8,5 kilometrojn longe, kiu etendiĝos ĝis preskaŭ 10 kilometroj post kompletigo de la fina sekcio, kun averaĝa larĝo de ĉirkaŭ 160 metroj. Ĝi estas unu el la plej grandaj pure urbaj ĝardenoj en Hispanio. La parko komenciĝas ĉe la limo kun la municipo Mislata, apud la Parko Canaleta kaj Bioparc Valencia (inaŭgurita en 2008) je ĉirkaŭ 19 metroj super marnivelo, kaj finiĝas ĉe Passeig de l'Albereda proksime de la Oceanogràfic (inaŭgurita en 2003) je 1 metro super marnivelo. Fondita en 1986, jardekojn post la Granda Inundo de Valencio, la ĝardeno estis establita post transformo de la areo de proponita transportkoridoro en verdan spacon por [[libertempo]] kaj naturo. La ideo por la ĝardeno aperis post la [[inundo]] kiam la hispana registaro kaj la urba konsilantaro de Valencio planis konstrui gravan transportakson. Tamen, pro publika postulo je verdaj spacoj per la movado "El llit del Túria és nostra i el volem verd" ("La riverujo Turia estas nia, kaj ni volas ĝin verda"), la planoj ŝanĝiĝis al kreado de parko. == Galerio de supertransirantaj pontoj == <gallery mode="packed" heights="100" style="margin:0;"> File:Puente_Nueve_de_Octubre_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont Nou d'Octubre| Ponto Nova de Oktobro (''Pont Nou d'Octubre'') File:Pasarela_Casa_del_Agua_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the Casa de l'Aigua| Piedirvojo de la Casa de l'Aigua File:Puente_Campanar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Campanar| Ponto de Campanar File:Puente_de_las_Glorias_Valencianas.jpg| Pont de les Glòries Valencianes File:Pasarela_del_Patronato_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pedestrian walkway of the former Patronat| Piedira trotuaro de la antaŭa Patronat File:Puente_de_las_Artes_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Arts| Ponto de la Artoj File:Puente_de_San_Jose_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de Sant Josep| Ponto de Sankta Jozefo File:Puente_de_Madera_Valencia_Spain.jpg|alternative=Old Pont de Fusta| Malnova Ponto de Fusta File:Puente_del_real_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Real| Ponto de la Realo File:Puente_Exposicion_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Exposició| Ponto de la Ekspozicio File:Puente_de_las_Flores_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de les Flors| Ponto de la Floroj File:Puente_del_Mar_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Mar| Ponto de la Maro File:Puente_de_Aragon_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont d'Aragó| Ponto de Aragó File:Puente_del_Angel_Custodio_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont de l'Àngel Custodi| Ponto de l'Àngel Custodi File:Puente_del_Reino_Valencia_Spain.jpg|alternative=Pont del Regne| Ponto de la Reĝo File:Palau_de_les_Arts_Reina_Sofia_Valencia_2019_5.jpg|alternative=Pont de Montolivet, with the Palau de les Arts Reina Sofía in the background| Pont de Montolivet, kun la Palau de les Arts Reina Sofía en la fono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[c:Category:Jardín_del_Turia|Komunejo Kategorio: Jardín del Turia]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Parkoj en Hispanio]] jobodumkps6hbmogffplyclo6qajv3a 14 954742 9491187 2026-10-10T14:41:42Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Teknikaj muzeoj laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Industriaj muzeoj en Rusio]]" 9491187 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Teknikaj muzeoj laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Industriaj muzeoj en Rusio]] dxfpq9pn2ixta5gvpvvt89cd3h8qkec 14 954743 9491188 2026-10-10T14:42:28Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Industriaj muzeoj laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Industria historio de Rusio|Muzeoj]]" 9491188 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Industriaj muzeoj laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj muzeoj en Rusio]] [[Kategorio:Industria historio de Rusio|Muzeoj]] gojkkforwtj4tmdqmedjzl4glwf3r9e 14 954744 9491189 2026-10-10T14:43:44Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Industria historio laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Ekonomia historio de Rusio]] [[Kategorio:Industrio en Rusio|Historio]]" 9491189 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Industria historio laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Ekonomia historio de Rusio]] [[Kategorio:Industrio en Rusio|Historio]] mxc2dpqwncw9euuhzm866lvmncwztl1 0 954745 9491193 2026-10-10T15:04:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379252047|Margaret Keane]]" 9491193 wikitext text/x-wiki '''Margaret D.H. KEANE''' (naskita '''Margaret Doris Hawkins'''; naskiĝis la 15-an de septembro 1927 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]] – mortis la 26-an de junio 2022 en [[Napa]], [[Kalifornio]]) <ref name=":02">{{cite news|last=McFadden|first=Robert D.|date=June 28, 2022|title=Margaret Keane, Painter of Sad-Eyed Waifs, Dies at 94|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/arts/margaret-keane-dead.html|url-access=subscription|access-date=June 28, 2022}}</ref> estis usona artistino konata pro siaj pentraĵoj de temoj kun grandaj okuloj. Ŝi ĉefe pentris virinojn, infanojn aŭ bestojn per oleo aŭ miksita tekniko. La verko atingis komercan sukceson per nekostaj reproduktaĵoj sur presaĵoj, teleroj kaj tasoj. La artaĵo estis origine atribuita al la tiama edzo de Keane, Walter Keane . Baldaŭ post ilia eksgeedziĝo en la 1960-aj jaroj, Margaret postulis krediton, kiu estis establita post juĝa "''paint-off''" en Havajo, en kiu Walter rifuzis partopreni. <ref name="Dubin2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jul-31-cl-62632-story.html|last=Dubin|first=Zan|title=The Eyes of Margaret Keane|work=[[Los Angeles Times]]|date=July 2, 2000|page=2|access-date=April 19, 2017}}</ref> Revigliĝo de intereso pri la verko de Margaret Keane sekvis la publikigon de la biografia filmo ''Big Eyes'' de [[Tim Burton]] en 2014. Ŝi havis galerion en San-Francisko, kiu fanfaronas pri "la plej granda kolekto de arto de Margaret Keane en la tuta mondo." <ref>{{cite web|url=https://www.keane-eyes.com/|title=About Keane Eyes Gallery|work=Keane Eyes Gallery|date=n.d.|accessdate=April 19, 2017}}</ref> Pro la granda abismo inter la populareco de ŝia verko kaj ĝia kritika satirado, ŝi foje estis nomata la " Wayne Newton de la arta mondo." <ref name="Bishop2">{{cite news|last=Bishop|first=Katherine|title=For Waifs of Art, The Last Laugh|work=New York Times|date=February 27, 1992|page=C1, at C10|id={{ProQuest|109039357}}|url=https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030551/https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-date=2022-06-30}}</ref> La pentraĵoj de Keane estas rekoneblaj pro la tro grandaj, cervosimilaj okuloj de ŝiaj subjektoj. <ref name="Huff Big Eyes2">{{cite web|title=Tim Burton 'Big Eyes' Movie Tells The Story Of Art Couple Margaret and Walter Keane...|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/04/04/tim-burton-big-eyes-new-movie-margaret-walter-keane-amy-adams-christoph-waltz_n_3013705.html|website=Huffington Post|date=April 4, 2013|accessdate=June 9, 2013}}</ref> Keane diris, ke ŝi ĉiam interesiĝis pri la okuloj kaj kutimis desegni ilin en siaj lernejaj libroj. Ŝi komencis pentri siajn signaturajn "Keane-okulojn" kiam ŝi komencis pentri portretojn de infanoj. "Infanoj ja havas grandajn okulojn. Kiam mi faras portreton, la okuloj estas la plej esprimplena parto de la vizaĝo. Kaj ili simple fariĝis pli kaj pli grandaj kaj pli grandaj," diris Keane. Keane fokusiĝis al la okuloj, ĉar ili pli bone montras la internan personon.<ref name="Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OMKnuhNe3Pc|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/OMKnuhNe3Pc|archive-date=December 22, 2021|url-status=live|title=Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts|website=YouTube}}</ref><ref name="Chron2">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Artist-Margaret-Keane-hasn-t-lost-wide-eyed-5955625.php|title=Artist Margaret Keane hasn't lost wide-eyed enthusiasm for work|date=December 14, 2014|author=Jesse Hamlin|work=SF Chronicle}}</ref> Keane atribuis la laboron de [[Amedeo Modigliani]] kiel gravan influon sur la maniero kiel ŝi pentris virinojn ekde 1959. Aliaj artistoj, kiuj influis ŝin rilate al koloro, dimensio kaj komponado, inkluzivas [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]] kaj [[Pablo Picasso]]. <ref name="Keane Eyes Gallery2">{{cite web|url=https://keane-eyes.com/about-margaret/|title=Margaret Keane|website=Keane Eyes Gallery}}</ref> Malgraŭ ŝiaj pretendoj je belartoj, ŝi neniam estis kritikista sukceso; anstataŭe ŝi restis "konata pro siaj gluece dolĉaj pentraĵoj de cervokulaj vagabondoj, kiuj fariĝis la furoro de mezgranduloj fine de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, poste kiĉaj kolektaĵoj de ironia stilo jardekojn poste." <ref>{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/1640444946|last=Hornaday|first=Ann|title=The Mysterious Margaret Keane|newspaper=The Washington Post|date=December 26, 2014|page=EZ 26|accessdate=April 19, 2017|id={{ProQuest|1640444946}}}}</ref> [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] lkxls9my327ev2vjssmhvpz1xzzibk4 9491194 9491193 2026-10-10T15:05:07Z Sj1mor 12103 9491194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Margaret D.H. KEANE''' (naskita '''Margaret Doris Hawkins'''; naskiĝis la 15-an de septembro 1927 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]] – mortis la 26-an de junio 2022 en [[Napa]], [[Kalifornio]]) <ref name=":02">{{cite news|last=McFadden|first=Robert D.|date=June 28, 2022|title=Margaret Keane, Painter of Sad-Eyed Waifs, Dies at 94|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/arts/margaret-keane-dead.html|url-access=subscription|access-date=June 28, 2022}}</ref> estis usona artistino konata pro siaj pentraĵoj de temoj kun grandaj okuloj. Ŝi ĉefe pentris virinojn, infanojn aŭ bestojn per oleo aŭ miksita tekniko. La verko atingis komercan sukceson per nekostaj reproduktaĵoj sur presaĵoj, teleroj kaj tasoj. La artaĵo estis origine atribuita al la tiama edzo de Keane, Walter Keane . Baldaŭ post ilia eksgeedziĝo en la 1960-aj jaroj, Margaret postulis krediton, kiu estis establita post juĝa "''paint-off''" en Havajo, en kiu Walter rifuzis partopreni. <ref name="Dubin2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jul-31-cl-62632-story.html|last=Dubin|first=Zan|title=The Eyes of Margaret Keane|work=[[Los Angeles Times]]|date=July 2, 2000|page=2|access-date=April 19, 2017}}</ref> Revigliĝo de intereso pri la verko de Margaret Keane sekvis la publikigon de la biografia filmo ''Big Eyes'' de [[Tim Burton]] en 2014. Ŝi havis galerion en San-Francisko, kiu fanfaronas pri "la plej granda kolekto de arto de Margaret Keane en la tuta mondo." <ref>{{cite web|url=https://www.keane-eyes.com/|title=About Keane Eyes Gallery|work=Keane Eyes Gallery|date=n.d.|accessdate=April 19, 2017}}</ref> Pro la granda abismo inter la populareco de ŝia verko kaj ĝia kritika satirado, ŝi foje estis nomata la " Wayne Newton de la arta mondo." <ref name="Bishop2">{{cite news|last=Bishop|first=Katherine|title=For Waifs of Art, The Last Laugh|work=New York Times|date=February 27, 1992|page=C1, at C10|id={{ProQuest|109039357}}|url=https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030551/https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-date=2022-06-30}}</ref> La pentraĵoj de Keane estas rekoneblaj pro la tro grandaj, cervosimilaj okuloj de ŝiaj subjektoj. <ref name="Huff Big Eyes2">{{cite web|title=Tim Burton 'Big Eyes' Movie Tells The Story Of Art Couple Margaret and Walter Keane...|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/04/04/tim-burton-big-eyes-new-movie-margaret-walter-keane-amy-adams-christoph-waltz_n_3013705.html|website=Huffington Post|date=April 4, 2013|accessdate=June 9, 2013}}</ref> Keane diris, ke ŝi ĉiam interesiĝis pri la okuloj kaj kutimis desegni ilin en siaj lernejaj libroj. Ŝi komencis pentri siajn signaturajn "Keane-okulojn" kiam ŝi komencis pentri portretojn de infanoj. "Infanoj ja havas grandajn okulojn. Kiam mi faras portreton, la okuloj estas la plej esprimplena parto de la vizaĝo. Kaj ili simple fariĝis pli kaj pli grandaj kaj pli grandaj," diris Keane. Keane fokusiĝis al la okuloj, ĉar ili pli bone montras la internan personon.<ref name="Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OMKnuhNe3Pc|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/OMKnuhNe3Pc|archive-date=December 22, 2021|url-status=live|title=Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts|website=YouTube}}</ref><ref name="Chron2">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Artist-Margaret-Keane-hasn-t-lost-wide-eyed-5955625.php|title=Artist Margaret Keane hasn't lost wide-eyed enthusiasm for work|date=December 14, 2014|author=Jesse Hamlin|work=SF Chronicle}}</ref> Keane atribuis la laboron de [[Amedeo Modigliani]] kiel gravan influon sur la maniero kiel ŝi pentris virinojn ekde 1959. Aliaj artistoj, kiuj influis ŝin rilate al koloro, dimensio kaj komponado, inkluzivas [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]] kaj [[Pablo Picasso]]. <ref name="Keane Eyes Gallery2">{{cite web|url=https://keane-eyes.com/about-margaret/|title=Margaret Keane|website=Keane Eyes Gallery}}</ref> Malgraŭ ŝiaj pretendoj je belartoj, ŝi neniam estis kritikista sukceso; anstataŭe ŝi restis "konata pro siaj gluece dolĉaj pentraĵoj de cervokulaj vagabondoj, kiuj fariĝis la furoro de mezgranduloj fine de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, poste kiĉaj kolektaĵoj de ironia stilo jardekojn poste." <ref>{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/1640444946|last=Hornaday|first=Ann|title=The Mysterious Margaret Keane|newspaper=The Washington Post|date=December 26, 2014|page=EZ 26|accessdate=April 19, 2017|id={{ProQuest|1640444946}}}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keane, Margaret}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 43q5pl2b6d1c4cobrp7b3odxhhxxhcz 9491197 9491194 2026-10-10T15:10:03Z Sj1mor 12103 9491197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Margaret D.H. KEANE''' (naskita '''Margaret Doris Hawkins'''; naskiĝis la 15-an de septembro 1927 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]] – mortis la 26-an de junio 2022 en [[Napa]], [[Kalifornio]]) <ref name=":02">{{cite news|last=McFadden|first=Robert D.|date=June 28, 2022|title=Margaret Keane, Painter of Sad-Eyed Waifs, Dies at 94|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/arts/margaret-keane-dead.html|url-access=subscription|access-date=June 28, 2022}}</ref> estis usona artistino konata pro siaj pentraĵoj de temoj kun grandaj okuloj. Ŝi ĉefe pentris virinojn, infanojn aŭ bestojn per oleo aŭ miksita tekniko. La verko atingis komercan sukceson per nekostaj reproduktaĵoj sur presaĵoj, teleroj kaj tasoj. La artaĵo estis origine atribuita al la tiama edzo de Keane, Walter Keane . Baldaŭ post ilia eksgeedziĝo en la 1960-aj jaroj, Margaret postulis krediton, kiu estis establita post juĝa "''paint-off''" en Havajo, en kiu Walter rifuzis partopreni. <ref name="Dubin2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jul-31-cl-62632-story.html|last=Dubin|first=Zan|title=The Eyes of Margaret Keane|work=[[Los Angeles Times]]|date=July 2, 2000|page=2|access-date=April 19, 2017}}</ref> Revigliĝo de intereso pri la verko de Margaret Keane sekvis la publikigon de la biografia filmo ''Big Eyes'' de [[Tim Burton]] en 2014. Ŝi havis galerion en [[San-Francisko]], kiu fanfaronas pri "la plej granda kolekto de arto de Margaret Keane en la tuta mondo." <ref>{{cite web|url=https://www.keane-eyes.com/|title=About Keane Eyes Gallery|work=Keane Eyes Gallery|date=n.d.|accessdate=April 19, 2017}}</ref> Pro la granda abismo inter la populareco de ŝia verko kaj ĝia kritika satirado, ŝi foje estis nomata la " [[Wayne Newton]] de la arta mondo." <ref name="Bishop2">{{cite news|last=Bishop|first=Katherine|title=For Waifs of Art, The Last Laugh|work=New York Times|date=February 27, 1992|page=C1, at C10|id={{ProQuest|109039357}}|url=https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030551/https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-date=2022-06-30}}</ref> == Stilo == La pentraĵoj de Keane estas rekoneblaj pro la tro grandaj, cervosimilaj okuloj de ŝiaj subjektoj. <ref name="Huff Big Eyes2">{{cite web|title=Tim Burton 'Big Eyes' Movie Tells The Story Of Art Couple Margaret and Walter Keane...|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/04/04/tim-burton-big-eyes-new-movie-margaret-walter-keane-amy-adams-christoph-waltz_n_3013705.html|website=Huffington Post|date=April 4, 2013|accessdate=June 9, 2013}}</ref> Keane diris, ke ŝi ĉiam interesiĝis pri la okuloj kaj kutimis desegni ilin en siaj lernejaj libroj. Ŝi komencis pentri siajn signaturajn "Keane-okulojn" kiam ŝi komencis pentri portretojn de infanoj. "Infanoj ja havas grandajn okulojn. Kiam mi faras portreton, la okuloj estas la plej esprimplena parto de la vizaĝo. Kaj ili simple fariĝis pli kaj pli grandaj kaj pli grandaj," diris Keane. Keane fokusiĝis al la okuloj, ĉar ili pli bone montras la internan personon.<ref name="Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OMKnuhNe3Pc|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/OMKnuhNe3Pc|archive-date=December 22, 2021|url-status=live|title=Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts|website=YouTube}}</ref><ref name="Chron2">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Artist-Margaret-Keane-hasn-t-lost-wide-eyed-5955625.php|title=Artist Margaret Keane hasn't lost wide-eyed enthusiasm for work|date=December 14, 2014|author=Jesse Hamlin|work=SF Chronicle}}</ref> Keane atribuis la laboron de [[Amedeo Modigliani]] kiel gravan influon sur la maniero kiel ŝi pentris virinojn ekde 1959. Aliaj artistoj, kiuj influis ŝin rilate al koloro, dimensio kaj komponado, inkluzivas [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]] kaj [[Pablo Picasso]]. <ref name="Keane Eyes Gallery2">{{cite web|url=https://keane-eyes.com/about-margaret/|title=Margaret Keane|website=Keane Eyes Gallery}}</ref> Malgraŭ ŝiaj pretendoj je belartoj, ŝi neniam estis kritikista sukceso; anstataŭe ŝi restis "konata pro siaj gluece dolĉaj pentraĵoj de cervokulaj vagabondoj, kiuj fariĝis la furoro de mezgranduloj fine de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, poste kiĉaj kolektaĵoj de ironia stilo jardekojn poste." <ref>{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/1640444946|last=Hornaday|first=Ann|title=The Mysterious Margaret Keane|newspaper=The Washington Post|date=December 26, 2014|page=EZ 26|accessdate=April 19, 2017|id={{ProQuest|1640444946}}}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keane, Margaret}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] kt5m40gpk6k67058ct33ej58dquiz8x 9491198 9491197 2026-10-10T15:12:10Z Sj1mor 12103 9491198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Margaret D.H. KEANE''' (naskita '''Margaret Doris Hawkins'''; naskiĝis la 15-an de septembro 1927 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]] – mortis la 26-an de junio 2022 en [[Napa]], [[Kalifornio]]) <ref name=":02">{{cite news|last=McFadden|first=Robert D.|date=June 28, 2022|title=Margaret Keane, Painter of Sad-Eyed Waifs, Dies at 94|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/arts/margaret-keane-dead.html|url-access=subscription|access-date=June 28, 2022}}</ref> estis usona artistino konata pro siaj pentraĵoj de temoj kun grandaj okuloj. Ŝi ĉefe pentris virinojn, infanojn aŭ bestojn per oleo aŭ miksita tekniko. La verkaro atingis komercan sukceson per nekostaj reproduktaĵoj sur presaĵoj, teleroj kaj tasoj. La artaĵo estis origine atribuita al la tiama edzo de Keane, Walter Keane. Baldaŭ post ilia [[eksgeedziĝo]] en la 1960-aj jaroj, Margaret postulis propran agnoskon, kiu estis establita post juĝprocesa "''paint-off''" en [[Havajo]], en kiu Walter rifuzis partopreni. <ref name="Dubin2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jul-31-cl-62632-story.html|last=Dubin|first=Zan|title=The Eyes of Margaret Keane|work=[[Los Angeles Times]]|date=July 2, 2000|page=2|access-date=April 19, 2017}}</ref> Revigliĝo de intereso pri la verkaro de Margaret Keane sekvis la publikigon de la biografia filmo ''Big Eyes'' de [[Tim Burton]] en 2014. Ŝi havis galerion en [[San-Francisko]], kiu fanfaronas pri "la plej granda kolekto de arto de Margaret Keane en la tuta mondo." <ref>{{cite web|url=https://www.keane-eyes.com/|title=About Keane Eyes Gallery|work=Keane Eyes Gallery|date=n.d.|accessdate=April 19, 2017}}</ref> Pro la granda abismo inter la populareco de ŝia verkaro kaj ĝia kritika satirado, ŝi foje estis nomata la " [[Wayne Newton]] de la arta mondo." <ref name="Bishop2">{{cite news|last=Bishop|first=Katherine|title=For Waifs of Art, The Last Laugh|work=New York Times|date=February 27, 1992|page=C1, at C10|id={{ProQuest|109039357}}|url=https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030551/https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-date=2022-06-30}}</ref> == Stilo == La pentraĵoj de Keane estas rekoneblaj pro la tro grandaj, cervosimilaj okuloj de ŝiaj subjektoj. <ref name="Huff Big Eyes2">{{cite web|title=Tim Burton 'Big Eyes' Movie Tells The Story Of Art Couple Margaret and Walter Keane...|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/04/04/tim-burton-big-eyes-new-movie-margaret-walter-keane-amy-adams-christoph-waltz_n_3013705.html|website=Huffington Post|date=April 4, 2013|accessdate=June 9, 2013}}</ref> Keane diris, ke ŝi ĉiam interesiĝis pri la okuloj kaj kutimis desegni ilin en siaj lernejaj libroj. Ŝi komencis pentri siajn signaturajn "Keane-okulojn" kiam ŝi komencis pentri portretojn de infanoj. "Infanoj ja havas grandajn okulojn. Kiam mi faras portreton, la okuloj estas la plej esprimplena parto de la vizaĝo. Kaj ili simple fariĝis pli kaj pli grandaj kaj pli grandaj," diris Keane. Keane fokusiĝis al la okuloj, ĉar ili pli bone montras la internan personon.<ref name="Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OMKnuhNe3Pc|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/OMKnuhNe3Pc|archive-date=December 22, 2021|url-status=live|title=Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts|website=YouTube}}</ref><ref name="Chron2">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Artist-Margaret-Keane-hasn-t-lost-wide-eyed-5955625.php|title=Artist Margaret Keane hasn't lost wide-eyed enthusiasm for work|date=December 14, 2014|author=Jesse Hamlin|work=SF Chronicle}}</ref> Keane atribuis la laboron de [[Amedeo Modigliani]] kiel gravan influon sur la maniero kiel ŝi pentris virinojn ekde 1959. Aliaj artistoj, kiuj influis ŝin rilate al koloro, dimensio kaj komponado, inkluzivas [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]] kaj [[Pablo Picasso]]. <ref name="Keane Eyes Gallery2">{{cite web|url=https://keane-eyes.com/about-margaret/|title=Margaret Keane|website=Keane Eyes Gallery}}</ref> Malgraŭ ŝiaj pretendoj je belartoj, ŝi neniam estis kritikista sukceso; anstataŭe ŝi restis "konata pro siaj gluece dolĉaj pentraĵoj de cervokulaj vagabondoj, kiuj fariĝis la furoro de mezgranduloj fine de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, poste kiĉaj kolektaĵoj de ironia stilo jardekojn poste." <ref>{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/1640444946|last=Hornaday|first=Ann|title=The Mysterious Margaret Keane|newspaper=The Washington Post|date=December 26, 2014|page=EZ 26|accessdate=April 19, 2017|id={{ProQuest|1640444946}}}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keane, Margaret}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 49d1vkm3ldec7p824213zwsy0sqag2u 9491199 9491198 2026-10-10T15:13:23Z Sj1mor 12103 9491199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Margaret D.H. KEANE''' (naskita '''Margaret Doris Hawkins'''; naskiĝis la 15-an de septembro 1927 en [[Naŝvilo]], [[Tenesio]] – mortis la 26-an de junio 2022 en [[Napa]], [[Kalifornio]]) <ref name=":02">{{cite news|last=McFadden|first=Robert D.|date=June 28, 2022|title=Margaret Keane, Painter of Sad-Eyed Waifs, Dies at 94|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/arts/margaret-keane-dead.html|url-access=subscription|access-date=June 28, 2022}}</ref> estis usona artistino konata pro siaj pentraĵoj de temoj kun grandaj okuloj. Ŝi ĉefe pentris virinojn, infanojn aŭ bestojn per oleo aŭ miksita tekniko. La verkaro atingis komercan sukceson per nekostaj reproduktaĵoj sur presaĵoj, teleroj kaj tasoj. La artaĵo estis origine atribuita al la tiama edzo de Keane, Walter Keane. Baldaŭ post ilia [[eksgeedziĝo]] en la 1960-aj jaroj, Margaret postulis propran agnoskon, kiu estis establita post juĝprocesa "''paint-off''" en [[Havajo]], en kiu Walter rifuzis partopreni. <ref name="Dubin2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jul-31-cl-62632-story.html|last=Dubin|first=Zan|title=The Eyes of Margaret Keane|work=[[Los Angeles Times]]|date=July 2, 2000|page=2|access-date=April 19, 2017}}</ref> En diversaj tempoj, ŝi subskribis siajn verkojn kiel Peggy Doris Hawkins, Peggy Ulbrich, MDH Keane kaj Margaret McGuire. Revigliĝo de intereso pri la verkaro de Margaret Keane sekvis la publikigon de la biografia filmo ''Big Eyes'' de [[Tim Burton]] en 2014. Ŝi havis galerion en [[San-Francisko]], kiu fanfaronas pri "la plej granda kolekto de arto de Margaret Keane en la tuta mondo." <ref>{{cite web|url=https://www.keane-eyes.com/|title=About Keane Eyes Gallery|work=Keane Eyes Gallery|date=n.d.|accessdate=April 19, 2017}}</ref> Pro la granda abismo inter la populareco de ŝia verkaro kaj ĝia kritika satirado, ŝi foje estis nomata la " [[Wayne Newton]] de la arta mondo." <ref name="Bishop2">{{cite news|last=Bishop|first=Katherine|title=For Waifs of Art, The Last Laugh|work=New York Times|date=February 27, 1992|page=C1, at C10|id={{ProQuest|109039357}}|url=https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030551/https://www.nytimes.com/1992/02/27/garden/for-waifs-of-art-the-last-laugh.html|archive-date=2022-06-30}}</ref> == Stilo == La pentraĵoj de Keane estas rekoneblaj pro la tro grandaj, cervosimilaj okuloj de ŝiaj subjektoj. <ref name="Huff Big Eyes2">{{cite web|title=Tim Burton 'Big Eyes' Movie Tells The Story Of Art Couple Margaret and Walter Keane...|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/04/04/tim-burton-big-eyes-new-movie-margaret-walter-keane-amy-adams-christoph-waltz_n_3013705.html|website=Huffington Post|date=April 4, 2013|accessdate=June 9, 2013}}</ref> Keane diris, ke ŝi ĉiam interesiĝis pri la okuloj kaj kutimis desegni ilin en siaj lernejaj libroj. Ŝi komencis pentri siajn signaturajn "Keane-okulojn" kiam ŝi komencis pentri portretojn de infanoj. "Infanoj ja havas grandajn okulojn. Kiam mi faras portreton, la okuloj estas la plej esprimplena parto de la vizaĝo. Kaj ili simple fariĝis pli kaj pli grandaj kaj pli grandaj," diris Keane. Keane fokusiĝis al la okuloj, ĉar ili pli bone montras la internan personon.<ref name="Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts2">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OMKnuhNe3Pc|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/OMKnuhNe3Pc|archive-date=December 22, 2021|url-status=live|title=Margaret Keane, Painter Behind Tim Burton's 'Big Eyes' KQED Arts|website=YouTube}}</ref><ref name="Chron2">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Artist-Margaret-Keane-hasn-t-lost-wide-eyed-5955625.php|title=Artist Margaret Keane hasn't lost wide-eyed enthusiasm for work|date=December 14, 2014|author=Jesse Hamlin|work=SF Chronicle}}</ref> Keane atribuis la laboron de [[Amedeo Modigliani]] kiel gravan influon sur la maniero kiel ŝi pentris virinojn ekde 1959. Aliaj artistoj, kiuj influis ŝin rilate al koloro, dimensio kaj komponado, inkluzivas [[Vincent van Gogh]], [[Gustav Klimt]] kaj [[Pablo Picasso]]. <ref name="Keane Eyes Gallery2">{{cite web|url=https://keane-eyes.com/about-margaret/|title=Margaret Keane|website=Keane Eyes Gallery}}</ref> Malgraŭ ŝiaj pretendoj je belartoj, ŝi neniam estis kritikista sukceso; anstataŭe ŝi restis "konata pro siaj gluece dolĉaj pentraĵoj de cervokulaj vagabondoj, kiuj fariĝis la furoro de mezgranduloj fine de la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, poste kiĉaj kolektaĵoj de ironia stilo jardekojn poste." <ref>{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/1640444946|last=Hornaday|first=Ann|title=The Mysterious Margaret Keane|newspaper=The Washington Post|date=December 26, 2014|page=EZ 26|accessdate=April 19, 2017|id={{ProQuest|1640444946}}}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keane, Margaret}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 03rtzmhpaaep2w5436kuekund30rvf2 0 954746 9491200 2026-10-10T15:16:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379100996|Wayne Newton]]" 9491200 wikitext text/x-wiki '''Carson Wayne NEWTON''' (naskita la 3-an de aprilo 1942 en [[Roanoke]], [[Virginio]]), ankaŭ konata kiel '''Mr. Las Vegas''', estas usona kantisto kaj aktoro. Unu el la plej popularaj kantistoj en Usono de la mezo ĝis la fino de la 20-a jarcento, Newton restas unu el la plej konataj distristoj en [[Lasvegaso|Las Vegas]] kaj prezentis tie ekde 1958, kiel la ĉefstelulo ekde 1963. Li estas konata per aliaj kromnomoj kiel "La Noktomeza Idolo" kaj "Mr. Entertainment". <ref>{{cite news|title=Photograph of Wayne Newton with Mayor Oran K. Gragson, circa 1960s|url=https://special.library.unlv.edu/ark%3A/62930/d1jh3d59p|website=[[University of Nevada Las Vegas]]|access-date=January 7, 2024|df=mdy-all}}</ref> Unu el la plej popularaj artistoj de la urbo kaj je sia pinto pli elstara en Las Vegas ol kaj [[Frank Sinatra|Sinatra]] kaj [[Elvis Presley|Presley]], Newton estis nomita de ''[[The Washington Post]]'' "la plej bona noktokluba artisto de Usono." <ref>{{cite news|author-first1=Amy|author-last1=Argetsinger|title=This is the only Wayne Newton story you need to read|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/10/19/this-is-the-only-wayne-newton-story-you-need-to-read/|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=December 1, 2022|df=mdy-all}}</ref> Newton estas la plej enspeziga distristo en la historio de Las Vegas. <ref name="Esquire2">{{cite web|title=Do You Know Vegas?|url=https://classic.esquire.com/article/1982/8/1/do-you-know-vegas|website=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|access-date=January 22, 2023}}</ref> Newton ankaŭ aperis en kelkaj filmoj kaj televidprogramoj, sufiĉe ofte ludante sin mem aŭ rolon asociitan kun Las Vegas. Liaj konataj kantoj inkluzivas " Danke Schoen " (1963), " Summer Wind " (1965), " Red Roses for a Blue Lady " (1965), " Daddy, Don't You Walk So Fast " (1972) kaj " Years " (1980). "Danke Schoen" estas la signaturkanto de Newton kaj estis precipe uzita en la filmo (1986) ''Ferris Bueller's Day Off'' . * {{IMDb nomo|628611}} * [http://www.broadwaytovegas.com/October31,1999.html "Newton rolling in dough"], la 31-a de oktobro 1999 [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 9rcwma7cyikxn3bat2qcdtiuzmfy8g6 9491202 9491200 2026-10-10T15:17:02Z Sj1mor 12103 9491202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Carson Wayne NEWTON''' (naskita la 3-an de aprilo 1942 en [[Roanoke]], [[Virginio]]), ankaŭ konata kiel '''Mr. Las Vegas''', estas usona kantisto kaj aktoro. Unu el la plej popularaj kantistoj en Usono de la mezo ĝis la fino de la 20-a jarcento, Newton restas unu el la plej konataj distristoj en [[Lasvegaso|Las Vegas]] kaj prezentis tie ekde 1958, kiel la ĉefstelulo ekde 1963. Li estas konata per aliaj kromnomoj kiel "La Noktomeza Idolo" kaj "Mr. Entertainment". <ref>{{cite news|title=Photograph of Wayne Newton with Mayor Oran K. Gragson, circa 1960s|url=https://special.library.unlv.edu/ark%3A/62930/d1jh3d59p|website=[[University of Nevada Las Vegas]]|access-date=January 7, 2024|df=mdy-all}}</ref> Unu el la plej popularaj artistoj de la urbo kaj je sia pinto pli elstara en Las Vegas ol kaj [[Frank Sinatra|Sinatra]] kaj [[Elvis Presley|Presley]], Newton estis nomita de ''[[The Washington Post]]'' "la plej bona noktokluba artisto de Usono." <ref>{{cite news|author-first1=Amy|author-last1=Argetsinger|title=This is the only Wayne Newton story you need to read|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/10/19/this-is-the-only-wayne-newton-story-you-need-to-read/|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=December 1, 2022|df=mdy-all}}</ref> Newton estas la plej enspeziga distristo en la historio de Las Vegas. <ref name="Esquire2">{{cite web|title=Do You Know Vegas?|url=https://classic.esquire.com/article/1982/8/1/do-you-know-vegas|website=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|access-date=January 22, 2023}}</ref> Newton ankaŭ aperis en kelkaj filmoj kaj televidprogramoj, sufiĉe ofte ludante sin mem aŭ rolon asociitan kun Las Vegas. Liaj konataj kantoj inkluzivas " Danke Schoen " (1963), " Summer Wind " (1965), " Red Roses for a Blue Lady " (1965), " Daddy, Don't You Walk So Fast " (1972) kaj " Years " (1980). "Danke Schoen" estas la signaturkanto de Newton kaj estis precipe uzita en la filmo (1986) ''Ferris Bueller's Day Off'' . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|628611}} * [http://www.broadwaytovegas.com/October31,1999.html "Newton rolling in dough"], la 31-a de oktobro 1999 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Newotn, Wayne}} [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] tem5f09e2dnugwglcl3thssnbil3res 9491204 9491202 2026-10-10T15:19:07Z Sj1mor 12103 9491204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Carson Wayne NEWTON''' (naskita la 3-an de aprilo 1942 en [[Roanoke]], [[Virginio]]), ankaŭ konata kiel '''Mr. Las Vegas''', estas usona kantisto kaj aktoro. Unu el la plej popularaj kantistoj en Usono de la mezo ĝis la fino de la 20-a jarcento, Newton restas unu el la plej konataj distristoj en [[Lasvegaso]] kaj prezentis tie ekde 1958, kiel la ĉefstelulo ekde 1963. Li estas konata per aliaj kromnomoj kiel "La Noktomeza Idolo" kaj "Mr. Entertainment". <ref>{{cite news|title=Photograph of Wayne Newton with Mayor Oran K. Gragson, circa 1960s|url=https://special.library.unlv.edu/ark%3A/62930/d1jh3d59p|website=[[University of Nevada Las Vegas]]|access-date=January 7, 2024|df=mdy-all}}</ref> Unu el la plej popularaj artistoj de la urbo kaj je sia pinto pli elstara en Las Vegas ol kaj [[Frank Sinatra|Sinatra]] kaj [[Elvis Presley|Presley]], Newton estis nomita de ''[[The Washington Post]]'' "la plej bona noktokluba artisto de Usono." <ref>{{cite news|author-first1=Amy|author-last1=Argetsinger|title=This is the only Wayne Newton story you need to read|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/10/19/this-is-the-only-wayne-newton-story-you-need-to-read/|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=December 1, 2022|df=mdy-all}}</ref> Newton estas la plej enspeziga distristo en la historio de Las Vegas. <ref name="Esquire2">{{cite web|title=Do You Know Vegas?|url=https://classic.esquire.com/article/1982/8/1/do-you-know-vegas|website=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|access-date=January 22, 2023}}</ref> Newton ankaŭ aperis en kelkaj filmoj kaj televidprogramoj, sufiĉe ofte ludante sin mem aŭ rolon asociitan kun Las Vegas. Liaj konataj kantoj inkluzivas " Danke Schoen " (1963), " Summer Wind " (1965), " Red Roses for a Blue Lady " (1965), " Daddy, Don't You Walk So Fast " (1972) kaj " Years " (1980). "Danke Schoen" estas la signaturkanto de Newton kaj estis precipe uzita en la filmo (1986) ''Ferris Bueller's Day Off'' . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|628611}} * [http://www.broadwaytovegas.com/October31,1999.html "Newton rolling in dough"], la 31-a de oktobro 1999 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Newotn, Wayne}} [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] ttub9e65458kd6p682ua3c5f2gopdce 0 954747 9491206 2026-10-10T15:24:44Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379503135|Henri B. Kagan]]" 9491206 wikitext text/x-wiki '''Henri Boris KAGAN''' (naskita la 15-an de decembro 1930) estas franca kemiisto. Li estas nuntempe emerita profesoro ĉe la [[Universitato Paris-Saclay|Universitato Parizo-Saclay]] en [[Francio]] . Li estas vaste agnoskita kiel pioniro en la kampo de nesimetria katalizo. Liaj malkovroj havis vastajn efikojn sur la [[Farmacia industrio|farmacian industrion]]. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|isbn=978-0-900332-61-6|year=1981|publisher=International Biographical Centre}}</ref> En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Kensō Soai]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo." <ref name="Nobel2">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|access-date=7 October 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|archive-date=7 October 2026|url-status=live}}</ref> [[File:Henri_B_kagan.webp|eta| Henri B. Kagan ĉe la universitato]] * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Mallonga biografio de Kagan] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] l7opbi45bzn54w187krhkucuq2yf935 9491207 9491206 2026-10-10T15:25:41Z Sj1mor 12103 9491207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[File:Henri_B_kagan.webp|eta| Henri B. Kagan ĉe la universitato]] '''Henri Boris KAGAN''' (naskita la 15-an de decembro 1930) estas franca kemiisto. Li estas nuntempe emerita profesoro ĉe la [[Universitato Paris-Saclay|Universitato Parizo-Saclay]] en [[Francio]] . Li estas vaste agnoskita kiel pioniro en la kampo de nesimetria katalizo. Liaj malkovroj havis vastajn efikojn sur la [[Farmacia industrio|farmacian industrion]]. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|isbn=978-0-900332-61-6|year=1981|publisher=International Biographical Centre}}</ref> En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Kensō Soai]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo." <ref name="Nobel2">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|access-date=7 October 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|archive-date=7 October 2026|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Mallonga biografio de Kagan] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kagan, Henri}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] 655r0tj931vdagj35vdtw80mufcrj75 9491208 9491207 2026-10-10T15:27:03Z Sj1mor 12103 9491208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[File:Henri_B_kagan.webp|eta| Henri B. Kagan ĉe la universitato]] '''Henri Boris KAGAN''' (naskita la 15-an de decembro 1930) estas franca kemiisto. Li estas nuntempe emerita profesoro ĉe la [[Universitato Paris-Saclay|Universitato Parizo-Saclay]] en [[Francio]] . Li estas vaste agnoskita kiel pioniro en la kampo de nesimetria katalizo. Liaj malkovroj havis vastajn efikojn sur la [[Farmacia industrio|farmacian industrion]]. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|isbn=978-0-900332-61-6|year=1981|publisher=International Biographical Centre}}</ref> En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Kensō Soai]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo." <ref name="Nobel2">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|access-date=7 October 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US|publisher=[[Fondaĵo Nobel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|archive-date=7 October 2026|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Mallonga biografio de Kagan] {{Nobel-premio pri ĥemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kagan, Henri B.}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] dzj45uqzipkuxhu5oh2cpnnq7w5gujh 9491213 9491208 2026-10-10T15:29:51Z Sj1mor 12103 9491213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[File:Henri_B_kagan.webp|eta| Henri B. Kagan ĉe la universitato]] '''Henri Boris KAGAN''' (naskita la 15-an de decembro 1930) estas franca kemiisto. Li estas nuntempe emerita profesoro ĉe la [[Universitato Paris-Saclay|Universitato Parizo-Saclay]] en [[Francio]] . Li estas vaste agnoskita kiel pioniro en la kampo de nesimetria katalizo. Liaj malkovroj havis vastajn efikojn sur la [[Farmacia industrio|farmacian industrion]]. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|isbn=978-0-900332-61-6|year=1981|publisher=International Biographical Centre}}</ref> En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Kensō Soai]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo." <ref name="Nobel2">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|access-date=7 October 2026|website=NobelPrize.org|language=en-US|publisher=[[Fondaĵo Nobel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|archive-date=7 October 2026|url-status=live}}</ref> == Publikaĵoj == * {{cite journal|author1=Henri B. Kagan|author2=Olivier Riant|title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions|journal=Chemical Reviews|volume=92|issue=5|year=1992|doi=10.1021/cr00013a013|pages=1007–1019}} * {{cite journal|author1=P. Girard|author2=J. L. Namy|author3=H. B. Kagan|title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=102|issue=8|year=1980|doi=10.1021/ja00528a029|pages=2693–2698|bibcode=1980JAChS.102.2693G}} * {{cite journal|author1=H. B. Kagan|author2=J. L. Namy|title=Lanthanides in organic synthesis|journal=Tetrahedron|volume=42|issue=24|year=1986|doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6|pages=6573–6614}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Mallonga biografio de Kagan] {{Nobel-premio pri ĥemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kagan, Henri B.}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] b16dzzkzlttet1negy53qxnr3yqrsmm 0 954748 9491211 2026-10-10T15:28:18Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Henri B. Kagan]] 9491211 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Henri B. Kagan]] 9hcfw6qkjepds9di8gflv957en1hbav 0 954749 9491214 2026-10-10T15:32:59Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379530423|Kensō Soai]]" 9491214 wikitext text/x-wiki {{Nihongo|'''Kensō Soai'''|硤合 憲三|Soai Kensō|naskita la 3-a de majo 1950}} <ref name="a5802">{{cite web|last=Pluta|first=Werner|title=Chemienobelpreis für die Entdeckung nichtlinearer Effekte|website=heise online|date=7 October 2026|url=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html|language=de|access-date=7 October 2026}}</ref> estas japana [[Organika kemio|organika kemiisto]], emerita profesoro en la Fako de Aplikata Kemio ĉe [[Scienca Universitato de Tokio|la Scienco-Universitato de Tokio]] . En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Henri B. Kagan]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo ." == Elektitak publikaĵoj == * {{cite journal|last1=Mukaiyama|first1=Teruaki|last2=Soai|first2=Kenso|last3=Sato|first3=Toshio|last4=Shimizu|first4=Hisashi|last5=Suzuki|first5=Keisuke|title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands|journal=Journal of the American Chemical Society|publisher=American Chemical Society (ACS)|volume=101|issue=6|year=1979|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00500a015|pages=1455–1460|bibcode=1979JAChS.101.1455M}} * {{cite journal|last1=Soai|first1=Kenso|last2=Shibata|first2=Takanori|last3=Morioka|first3=Hiroshi|last4=Choji|first4=Kaori|title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule|journal=Nature|volume=378|issue=6559|date=1995|issn=0028-0836|doi=10.1038/378767a0|pages=767–768|bibcode=1995Natur.378..767S|url=https://www.nature.com/articles/378767a0|access-date=7 October 2026}} * {{cite journal|last1=Sato|first1=Itaru|last2=Urabe|first2=Hiroki|last3=Ishiguro|first3=Saori|last4=Shibata|first4=Takanori|last5=Soai|first5=Kenso|title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=42|issue=3|date=20 January 2003|issn=1433-7851|doi=10.1002/anie.200390105|pages=315–317|pmid=12548688|bibcode=2003ACIE...42..315S|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105|access-date=7 October 2026}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Japanaj kemiistoj]] 40ymk2lu2g9dckax2zci5n8fwslv6c6 9491216 9491214 2026-10-10T15:33:57Z Sj1mor 12103 9491216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} {{Nihongo|'''Kensō Soai'''|硤合 憲三|Soai Kensō|naskita la 3-a de majo 1950}} <ref name="a5802">{{cite web|last=Pluta|first=Werner|title=Chemienobelpreis für die Entdeckung nichtlinearer Effekte|website=heise online|date=7 October 2026|url=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html|language=de|access-date=7 October 2026}}</ref> estas japana [[Organika kemio|organika kemiisto]], emerita profesoro en la Fako de Aplikata Kemio ĉe [[Scienca Universitato de Tokio|la Scienco-Universitato de Tokio]] . En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Henri B. Kagan]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo ." == Elektitak publikaĵoj == * {{cite journal|last1=Mukaiyama|first1=Teruaki|last2=Soai|first2=Kenso|last3=Sato|first3=Toshio|last4=Shimizu|first4=Hisashi|last5=Suzuki|first5=Keisuke|title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands|journal=Journal of the American Chemical Society|publisher=American Chemical Society (ACS)|volume=101|issue=6|year=1979|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00500a015|pages=1455–1460|bibcode=1979JAChS.101.1455M}} * {{cite journal|last1=Soai|first1=Kenso|last2=Shibata|first2=Takanori|last3=Morioka|first3=Hiroshi|last4=Choji|first4=Kaori|title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule|journal=Nature|volume=378|issue=6559|date=1995|issn=0028-0836|doi=10.1038/378767a0|pages=767–768|bibcode=1995Natur.378..767S|url=https://www.nature.com/articles/378767a0|access-date=7 October 2026}} * {{cite journal|last1=Sato|first1=Itaru|last2=Urabe|first2=Hiroki|last3=Ishiguro|first3=Saori|last4=Shibata|first4=Takanori|last5=Soai|first5=Kenso|title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=42|issue=3|date=20 January 2003|issn=1433-7851|doi=10.1002/anie.200390105|pages=315–317|pmid=12548688|bibcode=2003ACIE...42..315S|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105|access-date=7 October 2026}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Nobel-premio pri ĥemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Soai, Kenso}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Japanaj kemiistoj]] p6lmwh4fy3e4dwpb25rbdqitnnnrps9 9491217 9491216 2026-10-10T15:34:25Z Sj1mor 12103 9491217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} {{Nihongo|'''Kensō Soai'''|硤合 憲三|Soai Kensō|naskita la 3-a de majo 1950}} <ref name="a5802">{{cite web|last=Pluta|first=Werner|title=Chemienobelpreis für die Entdeckung nichtlinearer Effekte|website=heise online|date=7 October 2026|url=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html|language=de|access-date=7 October 2026}}</ref> estas japana [[Organika kemio|organika kemiisto]], emerita profesoro en la Fako de Aplikata Kemio ĉe [[Scienca Universitato de Tokio|la Scienco-Universitato de Tokio]] . En 2026, li ricevis la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri kemio]] kune kun [[Henri B. Kagan]] "pro la malkovro de nelinearaj efikoj kaj [[Memkatalizo|aŭtokatalizo]] en nesimetria organika sintezo ." == Elektitaj publikaĵoj == * {{cite journal|last1=Mukaiyama|first1=Teruaki|last2=Soai|first2=Kenso|last3=Sato|first3=Toshio|last4=Shimizu|first4=Hisashi|last5=Suzuki|first5=Keisuke|title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands|journal=Journal of the American Chemical Society|publisher=American Chemical Society (ACS)|volume=101|issue=6|year=1979|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00500a015|pages=1455–1460|bibcode=1979JAChS.101.1455M}} * {{cite journal|last1=Soai|first1=Kenso|last2=Shibata|first2=Takanori|last3=Morioka|first3=Hiroshi|last4=Choji|first4=Kaori|title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule|journal=Nature|volume=378|issue=6559|date=1995|issn=0028-0836|doi=10.1038/378767a0|pages=767–768|bibcode=1995Natur.378..767S|url=https://www.nature.com/articles/378767a0|access-date=7 October 2026}} * {{cite journal|last1=Sato|first1=Itaru|last2=Urabe|first2=Hiroki|last3=Ishiguro|first3=Saori|last4=Shibata|first4=Takanori|last5=Soai|first5=Kenso|title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=42|issue=3|date=20 January 2003|issn=1433-7851|doi=10.1002/anie.200390105|pages=315–317|pmid=12548688|bibcode=2003ACIE...42..315S|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105|access-date=7 October 2026}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Nobel-premio pri ĥemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Soai, Kenso}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Japanaj kemiistoj]] j5rbr2qhm5odsntqiv1vqhk3c6djmam 14 954750 9491277 2026-10-10T19:07:02Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Kreis novan paĝon kun "{{Neforigenda kategorio}} [[Kategorio:Malneŭtralaj artikoloj laŭ datoj|2026 10]]" 9491277 wikitext text/x-wiki {{Neforigenda kategorio}} [[Kategorio:Malneŭtralaj artikoloj laŭ datoj|2026 10]] nm5be28vn0k5wutbn9xkgme2pikrcsi 0 954751 9491281 2026-10-10T19:31:07Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves''..." 9491281 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== The cardinal woodpecker was [[species description|formally described]] in 1818 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] under the [[binomial name]] ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> This woodpecker is now placed with 11 other [[sub-Saharan]] woodpeckers in the [[genus]] ''[[Dendropicos]]'' that was introduced by the French ornithologist, [[Alfred Malherbe]] in 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 July 2022 }}</ref> The word ''Dendropicos'' combines the [[Ancient Greek]] ''dendron'' meaning tree with ''pikos'' meaning woodpecker. The specific epithet ''fuscescens'' is [[Neo-Latin|Modern Latin]] for "blackish".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n997/mode/1up 997], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n167/mode/1up 167]}}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2017 found that the cardinal woodpecker was [[sister taxon|sister]] to the [[speckle-breasted woodpecker]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Nine [[subspecies]] are recognized.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|right|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|right|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|right|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] k7jh73ki08favbvez2xod3dhxvppm3i 9491282 9491281 2026-10-10T19:32:28Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491282 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== The cardinal woodpecker was [[species description|formally described]] in 1818 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] under the [[binomial name]] ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> This woodpecker is now placed with 11 other [[sub-Saharan]] woodpeckers in the [[genus]] ''[[Dendropicos]]'' that was introduced by the French ornithologist, [[Alfred Malherbe]] in 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 July 2022 }}</ref> The word ''Dendropicos'' combines the [[Ancient Greek]] ''dendron'' meaning tree with ''pikos'' meaning woodpecker. The specific epithet ''fuscescens'' is [[Neo-Latin|Modern Latin]] for "blackish".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n997/mode/1up 997], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n167/mode/1up 167]}}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2017 found that the cardinal woodpecker was [[sister taxon|sister]] to the [[speckle-breasted woodpecker]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Nine [[subspecies]] are recognized.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|right|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ryqmnw8ypchd698wvg6pwkjrfzb15uh 9491283 9491282 2026-10-10T19:33:09Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9491283 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== The cardinal woodpecker was [[species description|formally described]] in 1818 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] under the [[binomial name]] ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> This woodpecker is now placed with 11 other [[sub-Saharan]] woodpeckers in the [[genus]] ''[[Dendropicos]]'' that was introduced by the French ornithologist, [[Alfred Malherbe]] in 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 July 2022 }}</ref> The word ''Dendropicos'' combines the [[Ancient Greek]] ''dendron'' meaning tree with ''pikos'' meaning woodpecker. The specific epithet ''fuscescens'' is [[Neo-Latin|Modern Latin]] for "blackish".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n997/mode/1up 997], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n167/mode/1up 167]}}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2017 found that the cardinal woodpecker was [[sister taxon|sister]] to the [[speckle-breasted woodpecker]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Nine [[subspecies]] are recognized.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|right|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] tv49hssd42nuvo9md8vhu3ipl70updr 9491284 9491283 2026-10-10T19:33:26Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491284 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== The cardinal woodpecker was [[species description|formally described]] in 1818 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] under the [[binomial name]] ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> This woodpecker is now placed with 11 other [[sub-Saharan]] woodpeckers in the [[genus]] ''[[Dendropicos]]'' that was introduced by the French ornithologist, [[Alfred Malherbe]] in 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 July 2022 }}</ref> The word ''Dendropicos'' combines the [[Ancient Greek]] ''dendron'' meaning tree with ''pikos'' meaning woodpecker. The specific epithet ''fuscescens'' is [[Neo-Latin|Modern Latin]] for "blackish".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n997/mode/1up 997], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n167/mode/1up 167]}}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2017 found that the cardinal woodpecker was [[sister taxon|sister]] to the [[speckle-breasted woodpecker]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Nine [[subspecies]] are recognized.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|right|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] by9cx1ljfixeumamada367aqm2437lw 9491285 9491284 2026-10-10T19:34:02Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9491285 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== The cardinal woodpecker was [[species description|formally described]] in 1818 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] under the [[binomial name]] ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> This woodpecker is now placed with 11 other [[sub-Saharan]] woodpeckers in the [[genus]] ''[[Dendropicos]]'' that was introduced by the French ornithologist, [[Alfred Malherbe]] in 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=January 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24 July 2022 }}</ref> The word ''Dendropicos'' combines the [[Ancient Greek]] ''dendron'' meaning tree with ''pikos'' meaning woodpecker. The specific epithet ''fuscescens'' is [[Neo-Latin|Modern Latin]] for "blackish".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n997/mode/1up 997], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n167/mode/1up 167]}}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2017 found that the cardinal woodpecker was [[sister taxon|sister]] to the [[speckle-breasted woodpecker]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Nine [[subspecies]] are recognized.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologist)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 376cnpkpfxmbo92mpetw124a2rt9t03 9491287 9491285 2026-10-10T19:46:23Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9491287 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegal and Gambia to Nigeria * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Cameroon to northern Angola * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – south Sudan to northwestern Tanzania * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – lower elevations of Ethiopia to Somalia and Kenya * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – middle elevations of Ethiopia to Kenya and Tanzania * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angola to west Tanzania, Zambia, north Namibia, north Botswana, west Zimbabwe and north South Africa * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 57odrk2rff9kfyql5nisl4wrjdhcf0y 9491289 9491287 2026-10-10T19:52:20Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9491289 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – southern Kenya to central Mozambique * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – central Mozambique to eastern South Africa * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – southern Africa ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] m3cyvewz5sgtyei5knneyvmaowxkz87 9491290 9491289 2026-10-10T20:14:38Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9491290 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Female on a tree]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Female drumming beside a freshly excavated nesting cavity in a suburban setting]] Like other [[woodpecker]]s, this species has a straight pointed bill, a stiff tail to provide support against tree trunks, and [[zygodactyl]] or "yoked" feet, with two toes pointing forward, and two backward. The long tongue can be darted forward to capture [[insect]]s.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Male of the western cardinal woodpecker, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Male of ''D. f. lepidus'' which lacks barring on the mantle]] This is a very small woodpecker. It [[Bird measurement|measures]] {{convert|14|to|15|cm|in|1|abbr=on}} from bill tip to tail tip, and its body shape is typical of a woodpecker. Its back plumage is dull olive in colour, and is marked with paler dots and bands. The underparts are white, heavily streaked with black, and the rump plumage is tawny. The white throat and face are separated by a conspicuous black malar stripe, and the fore crown is olive brown. As with other woodpeckers, the head pattern varies with age and sex. The male has a red hind crown and nape, the female has a dark hind crown and black nape. Juvenile males have a red hind crown and black nape. The small [[Crest (feathers)|crest]] is raised when the bird is excited.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ct6qruzzuh3stze9ancouo1oxcoy6et 9491293 9491290 2026-10-10T20:27:13Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491293 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== The cardinal woodpecker is native to tropical parts of western and central Africa. Its range includes Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> It is found in a wide range of habitats from dense forest to thorn bush. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] g56h72rv98ipt92qwkmczcgm1zq6lyn 9491295 9491293 2026-10-10T20:31:20Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491295 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== La kardinala pego estas indiĝena de tropikaj partoj de okcidenta kaj centra Afriko. Ĝia teritorio estas en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Mozambiko, Niĝerio. Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas trovita en larĝa gamo de vivejoj de densa arbaro ĝis dornarbusto. ==Kutimaro kaj ekologio== The cardinal woodpecker often occurs in small family groups or may join small mixed flocks. Forages mainly in the lower storeys of trees and among shrubs and vines, on maize stalks and reeds. Pecks rapidly and probes dense vegetation, clambering along and hanging from small twigs. Like other woodpeckers, this species is an [[insectivore]]. It is frequently seen, and regularly drums softly. The call is a high-pitched ''krrrek-krrrek-krrrek''. It nests in a tree hole, unlined apart from wood chippings.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Male parent feeding a single male chick, which is almost ready to fledge]] Breeding usually occurs in spring or early summer. Like other woodpecker species they usually excavate a new breeding cavity every season, which takes a few weeks. With this species a nest is not located in the vicinity of the previous season's nest.<ref name=wt/> The entrance hole is oval in shape, and situated about 2 meters from the ground. The glossy white eggs, 1 to 3 in number, are laid on a layer of wood chips.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> They are laid at one day intervals and incubation starts with the first egg. Both parents partake in incubation, brooding and feeding. The clutch is incubated for about 12 days, and the chicks leave the nest in some 27 days. The young are cared for by the parents for another 8–10 weeks. The [[scaly-throated honeyguide]] is recorded as a nest parasite.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6yxd963tzm25k1zwaxgj8s3zm8lwsbl 9491296 9491295 2026-10-10T20:40:29Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9491296 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== La kardinala pego estas indiĝena de tropikaj partoj de okcidenta kaj centra Afriko. Ĝia teritorio estas en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Mozambiko, Niĝerio. Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas trovita en larĝa gamo de vivejoj de densa arbaro ĝis dornarbusto. ==Kutimaro kaj ekologio== La kardinala pego ofte troviĝas en malgrandaj familiaj grupoj aŭ povas aliĝi al malgrandaj [[miksitaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi serĉas manĝaĵon ĉefe en la malsupraj tavoloj de arboj kaj inter arbustoj kaj grimpoplantoj, sur maiztigoj kaj [[kano]]j. Ĝi rapide bekbatas kaj esploras densan vegetaĵaron, grimpante laŭ malgrandaj branĉetoj kaj pendante de ili. Kiel aliaj pegoj, ĉi tiu specio estas [[insektomanĝanto]]. Ĝi estas ofte vidata kaj regule mallaŭte tamburas. Ĝia alvoko estas alttona "krrrek-krrrek-krrrek". Ĝi nestas en arbotruo, sen interna tegaĵo krom ligneroj.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Virpatro nutras solan virseksan idon, kiu preskaŭ pretas ekflugi.]] Reproduktado kutime okazas printempe aŭ frusomere. Kiel aliaj specioj de pegoj, ili kutime elfosas novan reproduktan kavaĵon ĉiun sezonon; tio daŭras kelkajn semajnojn. Ĉe tiu ĉi specio, la nesto ne situas proksime de la nesto de la antaŭa sezono.<ref name=wt/> La enirejo estas ovalforma kaj situas proksimume 2 metrojn super la grundo. La brilblankaj ovoj – entute 1 ĝis 3 – estas demetataj sur tavolo de ligneroj.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> Ili estas demetataj kun unutaga intervalo, kaj la [[kovado]] komenciĝas tuj post la demeto de la unua ovo. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la kovado, la varmigado de la idoj kaj la nutrado. La ovaro estas kovata dum proksimume 12 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 27 tagoj. La gepatroj zorgas pri la idoj dum pliaj 8–10 semajnoj. La [[Skvamgorĝa mielindikanto]] estas konata kiel nestoparazito.<ref name=Winkler/> ==Statuso== This species has an extremely wide range and is common in much of this range. No particular threats have been recognised and the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] has rated its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] n6t6u4wqaxmxkj53ipmrsuk91blhq40 9491298 9491296 2026-10-10T20:42:45Z Kani 670 /* Statuso */ 9491298 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== La kardinala pego estas indiĝena de tropikaj partoj de okcidenta kaj centra Afriko. Ĝia teritorio estas en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Mozambiko, Niĝerio. Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas trovita en larĝa gamo de vivejoj de densa arbaro ĝis dornarbusto. ==Kutimaro kaj ekologio== La kardinala pego ofte troviĝas en malgrandaj familiaj grupoj aŭ povas aliĝi al malgrandaj [[miksitaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi serĉas manĝaĵon ĉefe en la malsupraj tavoloj de arboj kaj inter arbustoj kaj grimpoplantoj, sur maiztigoj kaj [[kano]]j. Ĝi rapide bekbatas kaj esploras densan vegetaĵaron, grimpante laŭ malgrandaj branĉetoj kaj pendante de ili. Kiel aliaj pegoj, ĉi tiu specio estas [[insektomanĝanto]]. Ĝi estas ofte vidata kaj regule mallaŭte tamburas. Ĝia alvoko estas alttona "krrrek-krrrek-krrrek". Ĝi nestas en arbotruo, sen interna tegaĵo krom ligneroj.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Virpatro nutras solan virseksan idon, kiu preskaŭ pretas ekflugi.]] Reproduktado kutime okazas printempe aŭ frusomere. Kiel aliaj specioj de pegoj, ili kutime elfosas novan reproduktan kavaĵon ĉiun sezonon; tio daŭras kelkajn semajnojn. Ĉe tiu ĉi specio, la nesto ne situas proksime de la nesto de la antaŭa sezono.<ref name=wt/> La enirejo estas ovalforma kaj situas proksimume 2 metrojn super la grundo. La brilblankaj ovoj – entute 1 ĝis 3 – estas demetataj sur tavolo de ligneroj.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> Ili estas demetataj kun unutaga intervalo, kaj la [[kovado]] komenciĝas tuj post la demeto de la unua ovo. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la kovado, la varmigado de la idoj kaj la nutrado. La ovaro estas kovata dum proksimume 12 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 27 tagoj. La gepatroj zorgas pri la idoj dum pliaj 8–10 semajnoj. La [[Skvamgorĝa mielindikanto]] estas konata kiel nestoparazito.<ref name=Winkler/> ==Statuso== Ĉi tiu specio havas tre vastan arealon kaj estas ofta en granda parto de tiu arealo. Oni ne identigis specifan minacon, kaj la [[IUCN]] klasifikis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] rdm76z5fqqrelsh8ezico688xnrfkby 9491299 9491298 2026-10-10T20:47:23Z Kani 670 9491299 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== La kardinala pego estas indiĝena de tropikaj partoj de okcidenta kaj centra Afriko. Ĝia teritorio estas en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Mozambiko, Niĝerio. Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas trovita en larĝa gamo de vivejoj de densa arbaro ĝis dornarbusto. ==Kutimaro kaj ekologio== La kardinala pego ofte troviĝas en malgrandaj familiaj grupoj aŭ povas aliĝi al malgrandaj [[miksitaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi serĉas manĝaĵon ĉefe en la malsupraj tavoloj de arboj kaj inter arbustoj kaj grimpoplantoj, sur maiztigoj kaj [[kano]]j. Ĝi rapide bekbatas kaj esploras densan vegetaĵaron, grimpante laŭ malgrandaj branĉetoj kaj pendante de ili. Kiel aliaj pegoj, ĉi tiu specio estas [[insektomanĝanto]]. Ĝi estas ofte vidata kaj regule mallaŭte tamburas. Ĝia alvoko estas alttona "krrrek-krrrek-krrrek". Ĝi nestas en arbotruo, sen interna tegaĵo krom ligneroj.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Virpatro nutras solan virseksan idon, kiu preskaŭ pretas ekflugi.]] Reproduktado kutime okazas printempe aŭ frusomere. Kiel aliaj specioj de pegoj, ili kutime elfosas novan reproduktan kavaĵon ĉiun sezonon; tio daŭras kelkajn semajnojn. Ĉe tiu ĉi specio, la nesto ne situas proksime de la nesto de la antaŭa sezono.<ref name=wt/> La enirejo estas ovalforma kaj situas proksimume 2 metrojn super la grundo. La brilblankaj ovoj – entute 1 ĝis 3 – estas demetataj sur tavolo de ligneroj.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> Ili estas demetataj kun unutaga intervalo, kaj la [[kovado]] komenciĝas tuj post la demeto de la unua ovo. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la kovado, la varmigado de la idoj kaj la nutrado. La ovaro estas kovata dum proksimume 12 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 27 tagoj. La gepatroj zorgas pri la idoj dum pliaj 8–10 semajnoj. La [[Skvamgorĝa mielindikanto]] estas konata kiel nestoparazito.<ref name=Winkler/> ==Statuso== Ĉi tiu specio havas tre vastan arealon kaj estas ofta en granda parto de tiu arealo. Oni ne identigis specifan minacon, kaj la [[IUCN]] klasifikis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afrikoq {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] lnwc99vj6mq32jg9emdxdyh4pvuv70t 9491300 9491299 2026-10-10T20:48:19Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9491300 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kardinala pego |koloro = pink |dosiero = Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (14905279159).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos fuscescens, wyfie-roep, Pretoria, a.ogg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Kardinala pego''' ''D. fuscescens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos fuscescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus fuscescens'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kardinala pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos fuscescens'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi estas disvastigita kaj ofta loĝanta reproduktulo en multo de [[sub-Sahara Afriko]]. Ĝi troviĝas en diversaj vivejoj, de densa arbaro ĝis dornarbustaro. Ĝi estas sufiĉe voĉema kaj facile identigebla per siaj vokoj. La seksoj estas distingeblaj laŭ la kapobildo. Ili manĝas ĉefe [[insektoj]]n, kiuj boras en arbojn; per siaj gluemaj langoj ili eltiras la insektojn el truoj en la ligno aŭ ŝelo. <ref>{{Cite book |last=Kidson |first=Saartjie |title=Sappi Voëls van Suid-Afrika |last2=Van Niekerk |first2=Herman |publisher=Briza |year=2018 |isbn=978-1-920217-32-7 |edition=1st, 5th printing |location=South Africa |pages=218 |language=af |trans-title=Sappi Birds of South Africa}}</ref> ==Taksonomio== La Kardinala pego estis formale priskribita en 1818 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] sub la dunoma nomo ''Picus fuscescens''.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1818 | title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine, etc. | edition=Nouvelle édition | volume=26 | location=Paris | publisher=Deterville | page=86 | doi=10.5962/bhl.title.20211 | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/18046222 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=178 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477611 }}</ref> Tiu pego nun estas klasifikita kune kun 11 aliaj subsaharaj pegoj en la genro ''[[Dendropicos]]'', kiun enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849. <ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Julio 2022 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' kombinas la malnovgrekan ''dendron'' (kun signifo "arbo") kun ''pikos'' (kun la signifo "pego"). La [[specia epiteto]] ''fuscescens'' estas novlatina vorto kun signifo "nigreca".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 997 kaj 167}}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2017 trovis, ke la kardinala pego estas [[frata taksono|frata]] de la [[Punktobrusta pego]] (''Dendropicos poecilolaemus'').<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | pmid=28890006 }}</ref> Oni agnoskis jenajn naŭ [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> * ''D. f. lafresnayi'' [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 – Senegambio gis Niĝerio * ''D. f. sharpii'' [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1879 – Kameruno ĝis norda Angolo * ''D. f. lepidus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) – Suda Sudano ĝi nordokcidenta Tanzanio * ''D. f. hemprichii'' ([[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833) – malaltaj teroj de Etiopio ĝis Somalio kaj Kenjo * ''D. f. massaicus'' [[Oscar Neumann|Neumann]], 1900 – mezaj teroj de Etiopio ĝis Kenjo kaj Tanzanio * ''D. f. loandae'' Grant, CHB, 1915 – Angolo ĝis okcidenta Tanzanio, Zambio, norda Namibio, norda Bocvano, okcidenta Zimbabvo kaj norda Sudafriko * ''D. f. hartlaubii'' Malherbe, 1849 – suda Kenjo ĝis centra Mozambiko * ''D. f. intermedius'' [[Austin Roberts (zoologo)|Roberts]], 1924 – centra Mozambiko ĝis orienta Sudafriko * ''D. f. fuscescens'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) – suda Afriko ==Aspekto== [[File:Cardinal Woodpecker - FEMALE.jpg|maldekstre|thumb|Ino sur arbo]] [[File:Dendropicos fuscescens, wyfie-trommel, Pretoria, a.ogg|maldekstre|thumb|Ino tamburanta ĉe ĵus elfosata nestokavaĵo en ĉeurba setlejo]] Kiel aliaj [[pegedoj]], ankaŭ ĉi tiu specio havas rektan, pintan bekon, rigidan voston por subteno kontraŭ arbotrunkoj, kaj [[daktileco|zigodaktilajn]] piedojn, kun du fingroj direktitaj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti rapide elĵetita antaŭen por kapti [[insektoj]]n.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler | first1=Hans | last2=Christie | first2=David A. |title=Woodpeckers |url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 |page=4}}</ref> [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos fuscescens lafresnayei.jpg|thumb|right|Masklo de okcidenta kardinala pego, ''D. f. lafresnayi'']] [[File:Cardinalwoodpecker, crop.jpg|thumb|right|Masklo de ''D. f. lepidus'' al kiu ankoraŭ mankas la strieco surdorse]] Tio estas tre malgranda pego. Ĝi estas 14 ĝis 15 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, kaj ĝia korpoformo estas tipa por pego. La plumaro de ĝia dorso estas malbrile oliveckolora kaj havas pli helajn punktojn kaj striojn. La subaj partoj estas blankaj, dense striecaj per nigra koloro, kaj la plumaro de la pugo estas flavecbruna. La blankaj gorĝo kaj vizaĝo estas apartigitaj per rimarkinda nigra vanga strio, kaj la antaŭa parto de la krono estas olivecbruna. Kiel ĉe aliaj pegoj, la kapobildo varias laŭ aĝo kaj sekso. La masklo havas ruĝajn malantaŭan kronon kaj nukon; la ino havas malhelan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. Junaj maskloj havas ruĝan malantaŭan kronon kaj nigran nukon. La malgranda kresto leviĝas, kiam la birdo estas ekscitita.<ref name=Winkler/> ==Distribuado kaj habitato== La kardinala pego estas indiĝena de tropikaj partoj de okcidenta kaj centra Afriko. Ĝia teritorio estas en Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Mozambiko, Niĝerio. Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudafriko, Suda Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos fuscescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680963A92887970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680963A92887970.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estas trovita en larĝa gamo de vivejoj de densa arbaro ĝis dornarbusto. ==Kutimaro kaj ekologio== La kardinala pego ofte troviĝas en malgrandaj familiaj grupoj aŭ povas aliĝi al malgrandaj [[miksitaj kunmanĝantaroj]]. Ĝi serĉas manĝaĵon ĉefe en la malsupraj tavoloj de arboj kaj inter arbustoj kaj grimpoplantoj, sur maiztigoj kaj [[kano]]j. Ĝi rapide bekbatas kaj esploras densan vegetaĵaron, grimpante laŭ malgrandaj branĉetoj kaj pendante de ili. Kiel aliaj pegoj, ĉi tiu specio estas [[insektomanĝanto]]. Ĝi estas ofte vidata kaj regule mallaŭte tamburas. Ĝia alvoko estas alttona "krrrek-krrrek-krrrek". Ĝi nestas en arbotruo, sen interna tegaĵo krom ligneroj.<ref name=Winkler/> ===Reproduktado=== [[File:Dendropicos fuscescens subsp stresemanni, by kuiken, Pta, a.jpg|thumb|maldekstre|Virpatro nutras solan virseksan idon, kiu preskaŭ pretas ekflugi.]] Reproduktado kutime okazas printempe aŭ frusomere. Kiel aliaj specioj de pegoj, ili kutime elfosas novan reproduktan kavaĵon ĉiun sezonon; tio daŭras kelkajn semajnojn. Ĉe tiu ĉi specio, la nesto ne situas proksime de la nesto de la antaŭa sezono.<ref name=wt/> La enirejo estas ovalforma kaj situas proksimume 2 metrojn super la grundo. La brilblankaj ovoj – entute 1 ĝis 3 – estas demetataj sur tavolo de ligneroj.<ref name=wt>{{cite book|last=Tarboton |first=Warwick |title=A Guide to the Nests and Eggs of Southern African Birds |year=2001 |publisher=Struik |location=Cape Town |isbn=1-86872-616-9 |pages=137–139}}</ref> Ili estas demetataj kun unutaga intervalo, kaj la [[kovado]] komenciĝas tuj post la demeto de la unua ovo. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la kovado, la varmigado de la idoj kaj la nutrado. La ovaro estas kovata dum proksimume 12 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas post ĉirkaŭ 27 tagoj. La gepatroj zorgas pri la idoj dum pliaj 8–10 semajnoj. La [[Skvamgorĝa mielindikanto]] estas konata kiel nestoparazito.<ref name=Winkler/> ==Statuso== Ĉi tiu specio havas tre vastan arealon kaj estas ofta en granda parto de tiu arealo. Oni ne identigis specifan minacon, kaj la [[IUCN]] klasifikis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 19 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} * Sinclair, Hockey kaj Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'', {{ISBN|1-86872-721-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} *{{Commons category|Dendropicos fuscescens|''Dendropicos fuscescens''}} * Kardinala pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/486.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] *[https://thebdi.org/2026/07/17/cardinal-woodpecker-dendropicos-fuscescens/ Kardinala pego] En suda Afriko {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 8yxyosr7hmtsnmjlqhc9l4iyjio4b3d 0 954752 9491286 2026-10-10T19:35:07Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kardinala pego]] 9491286 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kardinala pego]] 3s134l4d85lyagy53kdn6p22k6ivgsy 0 954753 9491304 2026-10-10T20:57:36Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |duno..." 9491304 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] The Gabon woodpecker is a small woodpecker with a short bill which is quite broad at the base. It has plain green upperparts, a plain dark tail and heavily spotted underparts with a yellowish background colour. The crown is brownish but the males have a red hindcrown and nape, as well as an indistinct, narrow moustachial. The adult females lack red on the head, however both sexes of juveniles have red on the centre of the crown. The [[subspecies]] ''D.g. reichenowi''has a more distinct moustachial stripe, broader underpart streaking and a lesser extent of red on the adult male's head than the nominate subspecies.<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> They are 16–17&nbsp;cm in length and weigh 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== There are two currently recognised subspecies, they and their distribution are:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Southern Nigeria to south-western Cameroon. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Southern Cameroon. except the south-west, and south-western [[Central African Republic]] south to southern [[Republic of Congo]], and east across northern and central [[Democratic Republic of Congo]], east to the western slopes of the [[Ruwenzori Mountains]] and south to western [[Kasai region|Kasai]] to extreme western Uganda; reports from [[Cabinda Province|Cabinda]] the [[exclave]] of [[Angola]] are considered dubious. The [[melancholy woodpecker]] ''Dendropicos lugubris'' which breeds from [[Sierra Leone]] east to [[Nigeria]], is sometimes considered a subspecies of Gabon woodpecker and ''D.g. reichenowi'' is intermediate in appearance between ''lugubris'' and ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== The Gabon woodpecker occurs in forest edge, tall secondary growth and the wooded edges of farmland, normally lower than 1400m above sea level. It avoids dense forest and savannas.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== The Gabon woodpecker breeds in September and October in the west and June in Uganda. It forages by probing into and gleaning from bark, as well as pecking at and prising off pieces of bark and soft wood.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] h47phj2ryj2076kzqg7gx8qm6bjf3z2 9491312 9491304 2026-10-10T21:01:49Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491312 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] La Gabona pego estas malgranda pego kun mallonga beko, kiu estas sufiĉe larĝa ĉe la bazo. Ĝi havas unuformajn verdajn suprajn partojn, unuforman malhelan voston kaj dense makulecajn subajn partojn kun flaveca fonkoloro. La verto estas bruneca, sed la maskloj havas ruĝajn malantaŭan verton kaj nukon, kaj ankaŭ malklaran, mallarĝan mustaĉan strion. Al plenkreskaj femaloj mankas ruĝo sur la kapo, tamen junuloj de ambaŭ seksoj havas ruĝon en la centro de la verto. La subspecio ''D. g. reichenowi'' havas pli klare videblan mustaĉan strion, pli larĝajn striojn ĉe la subaj partoj kaj malpli da ruĝo sur la kapo de la plenkreska masklo kompare kun la [[nomiga subspecio]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> Ili longas 16–17 cm kaj pezas 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== There are two currently recognised subspecies, they and their distribution are:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Southern Nigeria to south-western Cameroon. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Southern Cameroon. except the south-west, and south-western [[Central African Republic]] south to southern [[Republic of Congo]], and east across northern and central [[Democratic Republic of Congo]], east to the western slopes of the [[Ruwenzori Mountains]] and south to western [[Kasai region|Kasai]] to extreme western Uganda; reports from [[Cabinda Province|Cabinda]] the [[exclave]] of [[Angola]] are considered dubious. The [[melancholy woodpecker]] ''Dendropicos lugubris'' which breeds from [[Sierra Leone]] east to [[Nigeria]], is sometimes considered a subspecies of Gabon woodpecker and ''D.g. reichenowi'' is intermediate in appearance between ''lugubris'' and ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== The Gabon woodpecker occurs in forest edge, tall secondary growth and the wooded edges of farmland, normally lower than 1400m above sea level. It avoids dense forest and savannas.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== The Gabon woodpecker breeds in September and October in the west and June in Uganda. It forages by probing into and gleaning from bark, as well as pecking at and prising off pieces of bark and soft wood.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] blqqlavi2rwylagxeqz7qa1rxds3pyt 9491318 9491312 2026-10-10T21:23:05Z Kani 670 /* Distribuado, subspecio kaj taksonomio */ 9491318 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] La Gabona pego estas malgranda pego kun mallonga beko, kiu estas sufiĉe larĝa ĉe la bazo. Ĝi havas unuformajn verdajn suprajn partojn, unuforman malhelan voston kaj dense makulecajn subajn partojn kun flaveca fonkoloro. La verto estas bruneca, sed la maskloj havas ruĝajn malantaŭan verton kaj nukon, kaj ankaŭ malklaran, mallarĝan mustaĉan strion. Al plenkreskaj femaloj mankas ruĝo sur la kapo, tamen junuloj de ambaŭ seksoj havas ruĝon en la centro de la verto. La subspecio ''D. g. reichenowi'' havas pli klare videblan mustaĉan strion, pli larĝajn striojn ĉe la subaj partoj kaj malpli da ruĝo sur la kapo de la plenkreska masklo kompare kun la [[nomiga subspecio]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> Ili longas 16–17 cm kaj pezas 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== Estas du nune agnoskitaj subspecioj, ili kaj ilia distribuado estas jenaj:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Suda Kameruno, escepte sudokcidenta, kaj sudokcidenta [[Centrafrika Respubliko]] suden ĝis suda [[Respubliko Kongo]], kaj orientan tra norda kaj centra [[Demokratia Respubliko Kongo]], orientan ĝis la okcidentaj deklivaroj de la montoj [[Ruvenzori]] kaj suden ĝis okcidenta Kasai ĝis tre okcidenta Ugando; registroj el [[Kabindo]] nome [[eksklavo]] de [[Angolo]] estas konsiderata dubindaj. La [[Melankolia pego]] ''Dendropicos lugubris'' kiuj reproduktiĝas el [[Sieraleono]] orienten ĝis [[Niĝerio]], estas foje konsiderata subspecio de la Gabona pego kaj ''D. g. reichenowi'' estas intermeza laŭ aspekto inter ''lugubris'' kaj ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== The Gabon woodpecker occurs in forest edge, tall secondary growth and the wooded edges of farmland, normally lower than 1400m above sea level. It avoids dense forest and savannas.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== The Gabon woodpecker breeds in September and October in the west and June in Uganda. It forages by probing into and gleaning from bark, as well as pecking at and prising off pieces of bark and soft wood.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] gnmf0qrgwh02ka00t3ywpxzjgeik2y8 9491319 9491318 2026-10-10T21:25:42Z Kani 670 /* Habitato */ 9491319 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] La Gabona pego estas malgranda pego kun mallonga beko, kiu estas sufiĉe larĝa ĉe la bazo. Ĝi havas unuformajn verdajn suprajn partojn, unuforman malhelan voston kaj dense makulecajn subajn partojn kun flaveca fonkoloro. La verto estas bruneca, sed la maskloj havas ruĝajn malantaŭan verton kaj nukon, kaj ankaŭ malklaran, mallarĝan mustaĉan strion. Al plenkreskaj femaloj mankas ruĝo sur la kapo, tamen junuloj de ambaŭ seksoj havas ruĝon en la centro de la verto. La subspecio ''D. g. reichenowi'' havas pli klare videblan mustaĉan strion, pli larĝajn striojn ĉe la subaj partoj kaj malpli da ruĝo sur la kapo de la plenkreska masklo kompare kun la [[nomiga subspecio]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> Ili longas 16–17 cm kaj pezas 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== Estas du nune agnoskitaj subspecioj, ili kaj ilia distribuado estas jenaj:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Suda Kameruno, escepte sudokcidenta, kaj sudokcidenta [[Centrafrika Respubliko]] suden ĝis suda [[Respubliko Kongo]], kaj orientan tra norda kaj centra [[Demokratia Respubliko Kongo]], orientan ĝis la okcidentaj deklivaroj de la montoj [[Ruvenzori]] kaj suden ĝis okcidenta Kasai ĝis tre okcidenta Ugando; registroj el [[Kabindo]] nome [[eksklavo]] de [[Angolo]] estas konsiderata dubindaj. La [[Melankolia pego]] ''Dendropicos lugubris'' kiuj reproduktiĝas el [[Sieraleono]] orienten ĝis [[Niĝerio]], estas foje konsiderata subspecio de la Gabona pego kaj ''D. g. reichenowi'' estas intermeza laŭ aspekto inter ''lugubris'' kaj ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== La Gabona pego troviĝas ĉe arbarrandoj, en alta sekundara vegetaĵaro kaj ĉe arbaj randoj de agrikulturaj terenoj, kutime sub alteco de 1400 m super marnivelo. Ĝi evitas densajn [[arbaro]]jn kaj [[savano]]jn.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== The Gabon woodpecker breeds in September and October in the west and June in Uganda. It forages by probing into and gleaning from bark, as well as pecking at and prising off pieces of bark and soft wood.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] tedf668vdfi2ud7vm07uieo4bv7t2nr 9491320 9491319 2026-10-10T21:27:56Z Kani 670 /* Kutimoj */ 9491320 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] La Gabona pego estas malgranda pego kun mallonga beko, kiu estas sufiĉe larĝa ĉe la bazo. Ĝi havas unuformajn verdajn suprajn partojn, unuforman malhelan voston kaj dense makulecajn subajn partojn kun flaveca fonkoloro. La verto estas bruneca, sed la maskloj havas ruĝajn malantaŭan verton kaj nukon, kaj ankaŭ malklaran, mallarĝan mustaĉan strion. Al plenkreskaj femaloj mankas ruĝo sur la kapo, tamen junuloj de ambaŭ seksoj havas ruĝon en la centro de la verto. La subspecio ''D. g. reichenowi'' havas pli klare videblan mustaĉan strion, pli larĝajn striojn ĉe la subaj partoj kaj malpli da ruĝo sur la kapo de la plenkreska masklo kompare kun la [[nomiga subspecio]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> Ili longas 16–17 cm kaj pezas 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== Estas du nune agnoskitaj subspecioj, ili kaj ilia distribuado estas jenaj:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Suda Kameruno, escepte sudokcidenta, kaj sudokcidenta [[Centrafrika Respubliko]] suden ĝis suda [[Respubliko Kongo]], kaj orientan tra norda kaj centra [[Demokratia Respubliko Kongo]], orientan ĝis la okcidentaj deklivaroj de la montoj [[Ruvenzori]] kaj suden ĝis okcidenta Kasai ĝis tre okcidenta Ugando; registroj el [[Kabindo]] nome [[eksklavo]] de [[Angolo]] estas konsiderata dubindaj. La [[Melankolia pego]] ''Dendropicos lugubris'' kiuj reproduktiĝas el [[Sieraleono]] orienten ĝis [[Niĝerio]], estas foje konsiderata subspecio de la Gabona pego kaj ''D. g. reichenowi'' estas intermeza laŭ aspekto inter ''lugubris'' kaj ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== La Gabona pego troviĝas ĉe arbarrandoj, en alta sekundara vegetaĵaro kaj ĉe arbaj randoj de agrikulturaj terenoj, kutime sub alteco de 1400 m super marnivelo. Ĝi evitas densajn [[arbaro]]jn kaj [[savano]]jn.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== La Gabona pego reproduktiĝas en septembro kaj oktobro en la okcidento, kaj en junio en Ugando. Ĝi serĉas manĝaĵon esplorante kaj kolektante de la [[ŝelo]], kaj ankaŭ bekante kaj forlevante pecojn de ŝelo kaj mola ligno.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] kudmlc034qrkuo3i17kk3dddpcndq8e 9491325 9491320 2026-10-10T21:34:59Z Kani 670 9491325 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gabona pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = Gabona (maldekstre) kun [[Melankolia pego]] (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Gabona pego''' ''D. gabonensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos gabonensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22730264A95025844 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730264A95025844.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos gabonensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Verreaux|Verreaux]] & [[Édouard Verreaux|Verreaux]], 1851)<ref name = ITIS>{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=686145#null | title = ''Dendropicos gabonensis'' (J. Verreaux & E. Verreaux, 1851) | access-date = 2016-11-14 | website=www.itis.gov}}</ref> |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus gabonensis'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gabona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos gabonensis'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en okcidenta centra Afriko. ==Aspekto== [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|left|thumb|En naturo]] La Gabona pego estas malgranda pego kun mallonga beko, kiu estas sufiĉe larĝa ĉe la bazo. Ĝi havas unuformajn verdajn suprajn partojn, unuforman malhelan voston kaj dense makulecajn subajn partojn kun flaveca fonkoloro. La verto estas bruneca, sed la maskloj havas ruĝajn malantaŭan verton kaj nukon, kaj ankaŭ malklaran, mallarĝan mustaĉan strion. Al plenkreskaj femaloj mankas ruĝo sur la kapo, tamen junuloj de ambaŭ seksoj havas ruĝon en la centro de la verto. La subspecio ''D. g. reichenowi'' havas pli klare videblan mustaĉan strion, pli larĝajn striojn ĉe la subaj partoj kaj malpli da ruĝo sur la kapo de la plenkreska masklo kompare kun la [[nomiga subspecio]].<ref name = Woodpeckers>{{cite book | author1 = Hans Winkler | author2 = David A. Christie | author3 = David Nurney | year =1995| title = Woodpeckers A guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World | pages = 243–244 | publisher = Pica Press | ISBN = 1-873403-25-9}}</ref> Ili longas 16–17 cm kaj pezas 24–30 g.<ref name = HBW/> ==Distribuado, subspecio kaj taksonomio== Estas du nune agnoskitaj subspecioj, ili kaj ilia distribuado estas jenaj:<ref name = HBW>{{cite web | url = http://www.hbw.com/species/gabon-woodpecker-dendropicos-gabonensis | title = Gabon Woodpecker (''Dendropicos gabonensis'') | access-date = 2016-11-14 | publisher = Lynx Edicions|work = HBW Alive}}</ref> *''Dendropicos gabonensis reichenowi'' <small>Sjöstedt, 1893</small>: Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno. *''Dendropicos gabonensis gabonensis'' <small>(J. P. Verreaux & J. B. É. Verreaux, 1851</small>): Suda Kameruno, escepte sudokcidenta, kaj sudokcidenta [[Centrafrika Respubliko]] suden ĝis suda [[Respubliko Kongo]], kaj orientan tra norda kaj centra [[Demokratia Respubliko Kongo]], orientan ĝis la okcidentaj deklivaroj de la montoj [[Ruvenzori]] kaj suden ĝis okcidenta Kasai ĝis tre okcidenta Ugando; registroj el [[Kabindo]] nome [[eksklavo]] de [[Angolo]] estas konsiderata dubindaj. La [[Melankolia pego]] ''Dendropicos lugubris'' kiuj reproduktiĝas el [[Sieraleono]] orienten ĝis [[Niĝerio]], estas foje konsiderata subspecio de la Gabona pego kaj ''D. g. reichenowi'' estas intermeza laŭ aspekto inter ''lugubris'' kaj ''gabonensis''.<ref name = Woodpeckers/> ==Habitato== La Gabona pego troviĝas ĉe arbarrandoj, en alta sekundara vegetaĵaro kaj ĉe arbaj randoj de agrikulturaj terenoj, kutime sub alteco de 1400 m super marnivelo. Ĝi evitas densajn [[arbaro]]jn kaj [[savano]]jn.<ref name = Woodpeckers/> ==Kutimoj== La Gabona pego reproduktiĝas en septembro kaj oktobro en la okcidento, kaj en junio en Ugando. Ĝi serĉas manĝaĵon esplorante kaj kolektante de la [[ŝelo]], kaj ankaŭ bekante kaj forlevante pecojn de ŝelo kaj mola ligno.<ref name = Woodpeckers/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} *{{Commons category|Dendropicos gabonensis|''Dendropicos gabonensis''}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dendropicos-gabonensis Registraĵoj el Xeno-Canto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] hllmekspthojhweulyul7o881ldzc3m 0 954754 9491308 2026-10-10T20:58:40Z Kani 670 Alidirektigis al [[Gabona pego]] 9491308 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gabona pego]] 17cjur306jx3p09wb4liu7b3j8ee0kf 0 954755 9491329 2026-10-10T21:49:41Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]..." 9491329 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== This species was [[species description|formally described]] by the German ornithologist [[Gustav Hartlaub]] in 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1 August 2017}}</ref> The species is [[monotypic]]. It was sometimes considered [[conspecific]] with the [[Gabon woodpecker]], ''Dendropicos gabonensis'', because ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' is intermediate between the two species.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|In [[Kakum National Park]], Ghana]] The melancholy woodpecker is {{convert|17|-|18|cm|abbr=on}} long. The crown is olive-brown, and the nape is red in the male and blackish in the female.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> The face is white and has an olive-brown malar, dusky ear coverts and a white [[supercilium]].<ref name=Gorman>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> The chin and throat are white and often have dark streaks or spots. The upperparts are bronzy-green. The [[flight feather]]s are brown, with greenish-bronze edges. The tail is black above and grey-black below. The underparts are greenish-yellow, with broad brown streaks.<ref name=Winkler /> The beak is greyish, the legs are olive or grey, and the iris is chesnut.<ref name=Gorman /> The juvenile bird is duller, and its upperparts do not have a bronze tone.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== This woodpecker is found in the [[Upper Guinean forests]] of West Africa,<ref name=Gorman /> in Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> Its habitat is open forest, forest edges, clearings, secondary forest and woodlands, up to {{convert|1200|m|abbr=on}} in elevation.<ref name=Winkler /> It is also found in swamps, plantations and gardens.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] g962bneyp68cgow4i619pr8age7tdts 9491330 9491329 2026-10-10T21:58:51Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9491330 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|In [[Kakum National Park]], Ghana]] The melancholy woodpecker is {{convert|17|-|18|cm|abbr=on}} long. The crown is olive-brown, and the nape is red in the male and blackish in the female.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> The face is white and has an olive-brown malar, dusky ear coverts and a white [[supercilium]].<ref name=Gorman>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> The chin and throat are white and often have dark streaks or spots. The upperparts are bronzy-green. The [[flight feather]]s are brown, with greenish-bronze edges. The tail is black above and grey-black below. The underparts are greenish-yellow, with broad brown streaks.<ref name=Winkler /> The beak is greyish, the legs are olive or grey, and the iris is chesnut.<ref name=Gorman /> The juvenile bird is duller, and its upperparts do not have a bronze tone.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== This woodpecker is found in the [[Upper Guinean forests]] of West Africa,<ref name=Gorman /> in Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> Its habitat is open forest, forest edges, clearings, secondary forest and woodlands, up to {{convert|1200|m|abbr=on}} in elevation.<ref name=Winkler /> It is also found in swamps, plantations and gardens.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] mn07hmxgje6b5s96fi35t0ih75lrkkr 9491331 9491330 2026-10-10T22:00:42Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9491331 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|In [[Kakum National Park]], Ghana]] The melancholy woodpecker is {{convert|17|-|18|cm|abbr=on}} long. The crown is olive-brown, and the nape is red in the male and blackish in the female.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> The face is white and has an olive-brown malar, dusky ear coverts and a white [[supercilium]].<ref name=Gorman>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> The chin and throat are white and often have dark streaks or spots. The upperparts are bronzy-green. The [[flight feather]]s are brown, with greenish-bronze edges. The tail is black above and grey-black below. The underparts are greenish-yellow, with broad brown streaks.<ref name=Winkler /> The beak is greyish, the legs are olive or grey, and the iris is chesnut.<ref name=Gorman /> The juvenile bird is duller, and its upperparts do not have a bronze tone.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== This woodpecker is found in the [[Upper Guinean forests]] of West Africa,<ref name=Gorman /> in Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> Its habitat is open forest, forest edges, clearings, secondary forest and woodlands, up to {{convert|1200|m|abbr=on}} in elevation.<ref name=Winkler /> It is also found in swamps, plantations and gardens.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1e9vzflzbzbz0ev9oy4v9fiotyal4fm 9491333 9491331 2026-10-10T22:22:26Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491333 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion.<ref name=Gorman>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj.<ref name=Gorman /> La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== This woodpecker is found in the [[Upper Guinean forests]] of West Africa,<ref name=Gorman /> in Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> Its habitat is open forest, forest edges, clearings, secondary forest and woodlands, up to {{convert|1200|m|abbr=on}} in elevation.<ref name=Winkler /> It is also found in swamps, plantations and gardens.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 72t41jdpjrwxyyy9og93k4diotmzugz 9491334 9491333 2026-10-10T22:33:38Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491334 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion.<ref name=Gorman>{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj.<ref name=Gorman /> La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]],<ref name=Gorman /> nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] me19a20h16m866fluuiw15u5hhqwefp 9491335 9491334 2026-10-10T22:35:15Z Kani 670 9491335 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion.<ref name=Gorman/> La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj.<ref name=Gorman /> La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]],<ref name=Gorman /> nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman /> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] cnprwejiwwjkrht2wlz49dbmwcv8jke 9491336 9491335 2026-10-10T22:39:08Z Kani 670 9491336 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion.<ref name=Gorman/> La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]],<ref name=Gorman /> nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] c4n20icnudasgt0uykrwtvtjrhb2vmn 9491337 9491336 2026-10-10T22:40:57Z Kani 670 9491337 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes.<ref name=Gorman /> Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] j7avi2da3u8tx6bamdwewd984dppewo 9491338 9491337 2026-10-10T22:41:50Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9491338 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jpx8w9tixjwi15dhjns7g8dzgwzvwrg 9491339 9491338 2026-10-10T22:44:29Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491339 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj.<ref name=Winkler /> La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj. ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] totr8mo5e0nxdrp2pdcxmr8ukxdnjfd 9491340 9491339 2026-10-10T22:48:37Z Kani 670 9491340 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] f0u126xag9nnog1vvg9n1u3vgzo930u 9491341 9491340 2026-10-10T23:00:17Z Kani 670 9491341 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando. Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3ol67v25fu0dhpg5bf402cazeaz2t3e 9491342 9491341 2026-10-10T23:00:33Z Kani 670 9491342 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] f0u126xag9nnog1vvg9n1u3vgzo930u 9491343 9491342 2026-10-10T23:00:54Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491343 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando. Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 1fbnmg6qijgtdv2or4liqnli9d1n55d 9491344 9491343 2026-10-10T23:01:15Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491344 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== The melancholy woodpecker eats insects in the canopy. It forages in families and joins [[mixed-species foraging flock]]s. It sometimes [[Woodpecker#Drumming|drums]] quietly and stridently. Its calls include a tinny trill, a series of ''rrek'' and ''rrak'' notes, ''b-ddddddd-d-it'', ''br-r-r-r-r-r-r'' and ''zh-dzeeeep''. It calls ''pit'' notes in disputes. Breeding may occur from December to March.<ref name=Winkler /> ==Statuso== The species has a large range and stable population, so the IUCN has assessed it as a [[least-concern species]].<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] g1i2lmm1xa07l5hjpvwkwa9j27bxuig 9491345 9491344 2026-10-10T23:04:55Z Kani 670 9491345 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== La Melankolia pego manĝas insektojn en la kanopeo. Ĝi serĉas manĝaĵon en familiaj grupoj kaj aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Foje ĝi tamburas mallaŭte kaj akre. Ĝiaj voĉoj inkluzivas metalecan triladon, serion da notoj "rrek" kaj "rrak", kaj sonojn kiel "b-ddddddd-d-it", "br-r-r-r-r-r-r" kaj "zh-dziiip". Dum disputoj ĝi elsendas "pit"-notojn. Reproduktado povas okazi inter decembro kaj marto.<ref name=Winkler /> ==Statuso== La specio havas vastan arealon kaj stabilan populacion, tial la [[IUCN]] klasifikis ĝin kiel specion [[malplej zorgiga]]n.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] nlv1u1tq6y9cai8yd2eki4j068eybge 9491346 9491345 2026-10-10T23:07:22Z Kani 670 9491346 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Melankolia pego |koloro = pink |dosiero = DendropicusKeulemans.jpg |priskribo de dosiero = [[Gabona pego]] (maldekstre) kun Melankolia pego (dekstre) | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Melankolia pego''' ''D. lugubris'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos lugubris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1857) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Dendropicos gabonensis lugubris'' *''Chloropicus lugubris'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Melankolia pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos lugubris'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Okcidenta Afriko]] el Sieraleono orienten ĝis Niĝerio, vivanta en arbaroj, arbarbordoj kaj maldensejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la [[Gabona pego]]. La [[Internacia Unio por Konservado de la Naturo]] taksis ĝin kiel [[malplej zorgiga]]n specion. ==Taksonomio== Ĉi tiu specio estis formale priskribita de la germana ornitologo [[Gustav Hartlaub]] en 1857.<ref>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=F.|editor2-last=Donsker|editor2-first=D.|title=Woodpeckers|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/|website=IOC World Bird List Version 7.3|access-date=1a de Aŭgusto 2017}}</ref> La specio estas [[monotipa]]. Ĝi iam estis konsiderata samspecia kun la [[Gabona pego]] (''Dendropicos gabonensis''), ĉar ''D.&nbsp;gabonensis reichenowi'' estas inter ambaŭ specioj.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Winkler|first1=H.|last2=Christie|first2=D. A.|editor1-last=del Hoyo|editor1-first=J.|editor2-last=Elliott|editor2-first=A.|editor3-last=Sargatal|editor3-first=J.|editor4-last=Christie|editor4-first=D. A.|editor5-last=de Juana|editor5-first=E.|title=Melancholy Woodpecker (''Dendropicos lugubris'')|encyclopedia=Handbook of the Birds of the World Alive|publisher=Lynx Edicions|url=http://www.hbw.com/species/melancholy-woodpecker-dendropicos-lugubris}}</ref> ==Aspekto== [[image:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|left|thumb|En Kakuma Nacia Parko, Ganao]] La Melankolia pego longas 17–18 cm. La krono estas olivecbruna; la nuko estas ruĝa ĉe la masklo kaj nigreca ĉe la ino.<ref name=Winkler>{{cite book|last1=Winkler|first1=Hans|last2=Christie|first2=David A.|last3=Nurney|first3=David|title=Woodpeckers|date=2010|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-3503-7|pages=242–243|url=https://books.google.com/books?id=L0BC8yKIlW8C&pg=PA242}}</ref> La vizaĝo estas blanka kaj havas olivecbrunan vangostrion, malhelajn orelkovrilojn kaj blankan superokulan strion. La mentono kaj gorĝo estas blankaj kaj ofte havas malhelajn striojn aŭ makulojn. La supraj partoj estas bronzecverdaj. La flugilplumoj estas brunaj, kun verdec-bronzaj bordoj. La vosto estas nigra supre kaj griznigra malsupre. La subaj partoj estas verdecflavaj, kun larĝaj brunaj strioj. La beko estas grizeca, la kruroj estas oliveckoloraj aŭ grizaj, kaj la irisoj estas kaŝtankoloraj. La idoj estas malpli brilkoloraj, kaj ĝiaj supraj partoj ne havas bronzan nuancon.<ref name=Winkler /> ==Distribuado kaj habitato== Ĉi tiu pego troviĝas en la [[Supra-gvineaj arbaroj|arbaroj de Supra Gvineo]] en [[Okcidenta Afriko]], nome en Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando.<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680967A92888403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680967A92888403.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> Ĝia vivejo estas malferma arbaro, arbarrandoj, maldensejoj, [[sekundara arbaro]] kaj arbarecaj terenoj, ĝis alteco de 1 200 m.<ref name=Winkler / Ĝi ankaŭ troviĝas en marĉoj, plantejoj kaj ĝardenoj.<ref name=Gorman >{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World|date=2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4081-4717-7|page=201|url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA201}}</ref> ==Kutimaro== La Melankolia pego manĝas insektojn en la kanopeo. Ĝi serĉas manĝaĵon en familiaj grupoj kaj aliĝas al [[miksspeciaj kunmanĝantaroj]]. Foje ĝi tamburas mallaŭte kaj akre. Ĝiaj voĉoj inkluzivas metalecan triladon, serion da notoj "rrek" kaj "rrak", kaj sonojn kiel "b-ddddddd-d-it", "br-r-r-r-r-r-r" kaj "zh-dziiip". Dum disputoj ĝi elsendas "pit"-notojn. Reproduktado povas okazi inter decembro kaj marto.<ref name=Winkler /> ==Statuso== La specio havas vastan arealon kaj stabilan populacion, tial la [[IUCN]] klasifikis ĝin kiel specion [[malplej zorgiga]]n.<ref name="iucn status 20 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} * Barlow, Wacher kaj Disley, ''Birds of The Gambia'', {{ISBN|1-873403-32-1}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *{{Commons category|Dendropicos lugubris|''Dendropicos lugubris''}} *[https://www.biolib.cz/en/taxon/id23467/ BioLib] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] i97cevj76mrx9iwu1rawv7sqz79yqwk 0 954756 9491332 2026-10-10T22:06:52Z Kani 670 Alidirektigis al [[Melankolia pego]] 9491332 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Melankolia pego]] bt8pg4qxaru478of7ezg9ilpm9m8ggv 0 954757 9491347 2026-10-10T23:10:59Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = Pegedo..." 9491347 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] cxam60ti64wmrs0vuuvm0x4dvcxesbn 9491348 9491347 2026-10-10T23:12:36Z Kani 670 9491348 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malawi]], [[Mozambique]], and [[Tanzania]] where its natural [[habitat]] is [[tropical dry forest]]s in the [[Eastern miombo woodlands]] [[ecoregion]]. It is threatened by [[habitat destruction]]. The bird is named in honour of the German bird collector N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== This woodpecker grows to a length of about {{convert|17.5|cm|in|0|abbr=on}}. The sexes are different, being distinguished by the male having a red mid-crown and nape and the female having a brown crown with pale streaks and a black nape. The upper parts of both sexes are plain olive brown and the underparts white or cream with brown markings. The face, neck, chin and throat are white. A brown band extends from the eye across the ear coverts, and a brown malar streak extends to the breast. The wings are brown above and white below, and the tail is brown with a buff tip and pale underside. The beak is grey with a paler base, the legs are grey or olive and the iris of the eye reddish.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The species is [[Endemism|endemic]] to southeastern Africa, its range including southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique. It is a resident species inhabiting open [[Miombo|miombo woodland]] but avoiding dense forest. It is found at elevations of up to {{convert|1500|m|ft|-3|abbr=on}}.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== Stierling's woodpecker forages for insects, [[centipede]]s and other invertebrates in the middle and upper parts of the canopy. It mostly searches on branches between {{convert|4|and|12|cm|in|1|abbr=on}} in diameter; this may prevent undue competition between it and the [[cardinal woodpecker]] ''(D. fuscescens)'', which forages mainly on smaller branches and twigs. It sometimes flies into the air to catch winged termites, but it is less adept at this than are some other species of woodpecker. Breeding is thought to take place between July and October, the nest being made in a hole in a tree.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' has a rather limited range and is patchily distributed, being a generally uncommon species. The miombo woodland in which it lives is increasingly being cleared for firewood, especially in areas of [[tobacco]] cultivation, where open fires are used for drying the crop. As suitable habitat shrinks, it is dependent on remnants of the woodland and on forest reserves, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being "[[Near-threatened species|near-threatened]]".<ref name="iucn status 17 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] icruv3yh1z2r38xrk4aqthaa6a5zg7w 9491352 9491348 2026-10-10T23:21:37Z Kani 670 9491352 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malavio]], [[Mozambiko]], kaj [[Tanzanio]] kie ĝia natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj sekaj arbaroj]] en la orientaj [[miombo|miomba]] [[ekoregiono]]. Ĝi estas minacata per [[habitatodetruo]]. Tiu ĉi birdo estas nomita honore de la germana birdokolektisto N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== This woodpecker grows to a length of about {{convert|17.5|cm|in|0|abbr=on}}. The sexes are different, being distinguished by the male having a red mid-crown and nape and the female having a brown crown with pale streaks and a black nape. The upper parts of both sexes are plain olive brown and the underparts white or cream with brown markings. The face, neck, chin and throat are white. A brown band extends from the eye across the ear coverts, and a brown malar streak extends to the breast. The wings are brown above and white below, and the tail is brown with a buff tip and pale underside. The beak is grey with a paler base, the legs are grey or olive and the iris of the eye reddish.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The species is [[Endemism|endemic]] to southeastern Africa, its range including southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique. It is a resident species inhabiting open [[Miombo|miombo woodland]] but avoiding dense forest. It is found at elevations of up to {{convert|1500|m|ft|-3|abbr=on}}.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== Stierling's woodpecker forages for insects, [[centipede]]s and other invertebrates in the middle and upper parts of the canopy. It mostly searches on branches between {{convert|4|and|12|cm|in|1|abbr=on}} in diameter; this may prevent undue competition between it and the [[cardinal woodpecker]] ''(D. fuscescens)'', which forages mainly on smaller branches and twigs. It sometimes flies into the air to catch winged termites, but it is less adept at this than are some other species of woodpecker. Breeding is thought to take place between July and October, the nest being made in a hole in a tree.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' has a rather limited range and is patchily distributed, being a generally uncommon species. The miombo woodland in which it lives is increasingly being cleared for firewood, especially in areas of [[tobacco]] cultivation, where open fires are used for drying the crop. As suitable habitat shrinks, it is dependent on remnants of the woodland and on forest reserves, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being "[[Near-threatened species|near-threatened]]".<ref name="iucn status 17 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ed2bwzodxo8aiebpj40nsqfosn1g8yc 9491353 9491352 2026-10-10T23:24:34Z Kani 670 /* Aspekto */ 9491353 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malavio]], [[Mozambiko]], kaj [[Tanzanio]] kie ĝia natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj sekaj arbaroj]] en la orientaj [[miombo|miomba]] [[ekoregiono]]. Ĝi estas minacata per [[habitatodetruo]]. Tiu ĉi birdo estas nomita honore de la germana birdokolektisto N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu pego atingas longon de ĉirkaŭ 17,5 cm. Ambaŭ seksoj diferencas: la masklo havas ruĝan centran parton de la krono kaj nukon, dum la ino havas brunan kronon kun helaj strioj kaj nigran nukon. La supraj partoj de ambaŭ seksoj estas unuforme olivecbrunaj, kaj la subaj partoj estas blankaj aŭ kremkoloraj kun brunaj makuloj. La vizaĝo, kolo, mentono kaj gorĝo estas blankaj. Bruna bendo etendiĝas de la okulo trans la orelkovriloj, kaj bruna vanga strio etendiĝas ĝis la brusto. La flugiloj estas brunaj supre kaj blankaj malsupre, kaj la vosto estas bruna kun sabloflava pinto kaj hela malsupra flanko. La beko estas griza kun pli hela bazo, la kruroj estas grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj la irisoj estas ruĝetaj.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The species is [[Endemism|endemic]] to southeastern Africa, its range including southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique. It is a resident species inhabiting open [[Miombo|miombo woodland]] but avoiding dense forest. It is found at elevations of up to {{convert|1500|m|ft|-3|abbr=on}}.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== Stierling's woodpecker forages for insects, [[centipede]]s and other invertebrates in the middle and upper parts of the canopy. It mostly searches on branches between {{convert|4|and|12|cm|in|1|abbr=on}} in diameter; this may prevent undue competition between it and the [[cardinal woodpecker]] ''(D. fuscescens)'', which forages mainly on smaller branches and twigs. It sometimes flies into the air to catch winged termites, but it is less adept at this than are some other species of woodpecker. Breeding is thought to take place between July and October, the nest being made in a hole in a tree.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' has a rather limited range and is patchily distributed, being a generally uncommon species. The miombo woodland in which it lives is increasingly being cleared for firewood, especially in areas of [[tobacco]] cultivation, where open fires are used for drying the crop. As suitable habitat shrinks, it is dependent on remnants of the woodland and on forest reserves, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being "[[Near-threatened species|near-threatened]]".<ref name="iucn status 17 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 4zz8yioxt255wjxhlwqspyal6va8lrq 9491354 9491353 2026-10-10T23:27:00Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9491354 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malavio]], [[Mozambiko]], kaj [[Tanzanio]] kie ĝia natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj sekaj arbaroj]] en la orientaj [[miombo|miomba]] [[ekoregiono]]. Ĝi estas minacata per [[habitatodetruo]]. Tiu ĉi birdo estas nomita honore de la germana birdokolektisto N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu pego atingas longon de ĉirkaŭ 17,5 cm. Ambaŭ seksoj diferencas: la masklo havas ruĝan centran parton de la krono kaj nukon, dum la ino havas brunan kronon kun helaj strioj kaj nigran nukon. La supraj partoj de ambaŭ seksoj estas unuforme olivecbrunaj, kaj la subaj partoj estas blankaj aŭ kremkoloraj kun brunaj makuloj. La vizaĝo, kolo, mentono kaj gorĝo estas blankaj. Bruna bendo etendiĝas de la okulo trans la orelkovriloj, kaj bruna vanga strio etendiĝas ĝis la brusto. La flugiloj estas brunaj supre kaj blankaj malsupre, kaj la vosto estas bruna kun sabloflava pinto kaj hela malsupra flanko. La beko estas griza kun pli hela bazo, la kruroj estas grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj la irisoj estas ruĝetaj.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La specio estas [[endemio|endemia]] en sudorienta Afriko; ĝia arealo inkluzivas sudan Tanzanion, sudokcidentan Malavion kaj nordan Mozambikon. Ĝi estas loĝanta specio, kiu vivas en malfermaj [[miombo]]-arbaroj sed evitas densajn arbarojn. Ĝi troviĝas ĉe altoj ĝis 1 500 m.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== Stierling's woodpecker forages for insects, [[centipede]]s and other invertebrates in the middle and upper parts of the canopy. It mostly searches on branches between {{convert|4|and|12|cm|in|1|abbr=on}} in diameter; this may prevent undue competition between it and the [[cardinal woodpecker]] ''(D. fuscescens)'', which forages mainly on smaller branches and twigs. It sometimes flies into the air to catch winged termites, but it is less adept at this than are some other species of woodpecker. Breeding is thought to take place between July and October, the nest being made in a hole in a tree.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' has a rather limited range and is patchily distributed, being a generally uncommon species. The miombo woodland in which it lives is increasingly being cleared for firewood, especially in areas of [[tobacco]] cultivation, where open fires are used for drying the crop. As suitable habitat shrinks, it is dependent on remnants of the woodland and on forest reserves, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being "[[Near-threatened species|near-threatened]]".<ref name="iucn status 17 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] kz4f2voz8lz3agg68p54b1460qwzbk1 9491358 9491354 2026-10-10T23:31:49Z Kani 670 /* Ekologio */ 9491358 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malavio]], [[Mozambiko]], kaj [[Tanzanio]] kie ĝia natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj sekaj arbaroj]] en la orientaj [[miombo|miomba]] [[ekoregiono]]. Ĝi estas minacata per [[habitatodetruo]]. Tiu ĉi birdo estas nomita honore de la germana birdokolektisto N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu pego atingas longon de ĉirkaŭ 17,5 cm. Ambaŭ seksoj diferencas: la masklo havas ruĝan centran parton de la krono kaj nukon, dum la ino havas brunan kronon kun helaj strioj kaj nigran nukon. La supraj partoj de ambaŭ seksoj estas unuforme olivecbrunaj, kaj la subaj partoj estas blankaj aŭ kremkoloraj kun brunaj makuloj. La vizaĝo, kolo, mentono kaj gorĝo estas blankaj. Bruna bendo etendiĝas de la okulo trans la orelkovriloj, kaj bruna vanga strio etendiĝas ĝis la brusto. La flugiloj estas brunaj supre kaj blankaj malsupre, kaj la vosto estas bruna kun sabloflava pinto kaj hela malsupra flanko. La beko estas griza kun pli hela bazo, la kruroj estas grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj la irisoj estas ruĝetaj.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La specio estas [[endemio|endemia]] en sudorienta Afriko; ĝia arealo inkluzivas sudan Tanzanion, sudokcidentan Malavion kaj nordan Mozambikon. Ĝi estas loĝanta specio, kiu vivas en malfermaj [[miombo]]-arbaroj sed evitas densajn arbarojn. Ĝi troviĝas ĉe altoj ĝis 1 500 m.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== La pego de Stierling serĉas nutraĵon – insektojn, [[centpieduloj]]n kaj aliajn [[senvertebruloj]]n – en la mezaj kaj supraj partoj de la [[kanopeo]]. Ĝi ĉefe manĝoserĉas sur branĉoj kun diametro inter 4 kaj 12 cm; tio eble malhelpas troan konkurencon inter ĝi kaj la [[Kardinala pego]] (''D. fuscescens''), kiu serĉas nutraĵon ĉefe sur pli malgrandaj branĉoj kaj branĉetoj. Foje ĝi flugas en la aeron por kapti flugilhavajn [[termito]]jn, sed ĝi estas malpli lerta pri tio ol iuj aliaj specioj de pegoj. Oni supozas, ke la reproduktado okazas inter julio kaj oktobro, kaj ke la nesto estas konstruata en arbotruo.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' has a rather limited range and is patchily distributed, being a generally uncommon species. The miombo woodland in which it lives is increasingly being cleared for firewood, especially in areas of [[tobacco]] cultivation, where open fires are used for drying the crop. As suitable habitat shrinks, it is dependent on remnants of the woodland and on forest reserves, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being "[[Near-threatened species|near-threatened]]".<ref name="iucn status 17 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] d3lujhcfvjsmalegzxbw1wuxgc8zvqa 9491360 9491358 2026-10-10T23:35:45Z Kani 670 /* Statuso */ 9491360 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Stirlinga pego |koloro = pink |dosiero = Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg |priskribo de dosiero = Masklo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Dendropicos stierlingi - desertnaturalist - 444292390.jpeg |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendropicos]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Stirlinga pego''' ''D. stierlingi'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Dendropicos stierlingi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1901) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= *''Chloropicus stierlingi'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Stirlinga pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendropicos stierlingi'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la 12 specioj de la genro ''[[Dendropicos]]''. Ĝi troviĝas en [[Malavio]], [[Mozambiko]], kaj [[Tanzanio]] kie ĝia natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj sekaj arbaroj]] en la orientaj [[miombo|miomba]] [[ekoregiono]]. Ĝi estas minacata per [[habitatodetruo]]. Tiu ĉi birdo estas nomita honore de la germana birdokolektisto N.&nbsp;Stierling.<ref name=Carnaby>{{cite book|author=Trevor Carnaby|title=Beat about the Bush: Birds|url=https://books.google.com/books?id=hh11gLdZyDgC&pg=PA68 |year=2008 |publisher=Jacana Media |isbn=978-1-77009-241-9|page=68}}</ref> ==Aspekto== Ĉi tiu pego atingas longon de ĉirkaŭ 17,5 cm. Ambaŭ seksoj diferencas: la masklo havas ruĝan centran parton de la krono kaj nukon, dum la ino havas brunan kronon kun helaj strioj kaj nigran nukon. La supraj partoj de ambaŭ seksoj estas unuforme olivecbrunaj, kaj la subaj partoj estas blankaj aŭ kremkoloraj kun brunaj makuloj. La vizaĝo, kolo, mentono kaj gorĝo estas blankaj. Bruna bendo etendiĝas de la okulo trans la orelkovriloj, kaj bruna vanga strio etendiĝas ĝis la brusto. La flugiloj estas brunaj supre kaj blankaj malsupre, kaj la vosto estas bruna kun sabloflava pinto kaj hela malsupra flanko. La beko estas griza kun pli hela bazo, la kruroj estas grizaj aŭ oliveckoloraj, kaj la irisoj estas ruĝetaj.<ref name=Gorman>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |page=202 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La specio estas [[endemio|endemia]] en sudorienta Afriko; ĝia arealo inkluzivas sudan Tanzanion, sudokcidentan Malavion kaj nordan Mozambikon. Ĝi estas loĝanta specio, kiu vivas en malfermaj [[miombo]]-arbaroj sed evitas densajn arbarojn. Ĝi troviĝas ĉe altoj ĝis 1 500 m.<ref name=Gorman/> ==Ekologio== La pego de Stierling serĉas nutraĵon – insektojn, [[centpieduloj]]n kaj aliajn [[senvertebruloj]]n – en la mezaj kaj supraj partoj de la [[kanopeo]]. Ĝi ĉefe manĝoserĉas sur branĉoj kun diametro inter 4 kaj 12 cm; tio eble malhelpas troan konkurencon inter ĝi kaj la [[Kardinala pego]] (''D. fuscescens''), kiu serĉas nutraĵon ĉefe sur pli malgrandaj branĉoj kaj branĉetoj. Foje ĝi flugas en la aeron por kapti flugilhavajn [[termito]]jn, sed ĝi estas malpli lerta pri tio ol iuj aliaj specioj de pegoj. Oni supozas, ke la reproduktado okazas inter julio kaj oktobro, kaj ke la nesto estas konstruata en arbotruo.<ref name="iucn status 17 November 2021" /><ref name=Gorman/> ==Statuso== ''D. stierlingi'' havas sufiĉe limigitan arealon kaj disvastiĝas dise, estante ĝenerale malofta specio. La [[miombo]]-arbaro, en kiu ĝi vivas, estas ĉiam pli [[senarbarigo|senarbarigata]] por havigi brullignon, precipe en regionoj de [[tabako]]-kultivado, kie oni uzas malfermajn fajrojn por sekigi la rikolton. Dum taŭga vivejo malpliiĝas, la specio dependas de arbaraj restaĵoj kaj arbaraj rezervejoj, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservostaton kiel "[[preskaŭ minacata]]n".<ref name="iucn status 17 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dendropicos stierlingi'' |volume=2016 |article-number=e.T22680978A92888633 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680978A92888633.en |access-date=17a de Novembro 2021}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} *{{Commons category|Dendropicos stierlingi|''Dendropicos stierlingi''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 2dywicav2eu0fyv6n0dvqecxsqbudh4 0 954758 9491350 2026-10-10T23:15:30Z Kani 670 Alidirektigis al [[Stirlinga pego]] 9491350 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Stirlinga pego]] 64v9sml5tnrogbyj36wioo4j9nxz2oc 0 954759 9491400 2026-10-11T04:38:40Z Crosstor 3176 partilaboristo 9491400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Szamuely''' [lAslO samueli], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szamuely László''' estis [[Hungario|hungara]] partilaboristo. Liaj familiaj nomvariantoj estis ''Szamueli'' aŭ ''Számuelly'' (prononco ne ŝanĝiĝis); liaj konataj fratoj estis [[Tibor Szamuely]] kaj [[György Szamuely]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM115602;jsessionid=4BD3A70615B2FD64A7A5528820CE79EF hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=816399&date=2026-10-11 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1897|3|2}} en [[Nyíregyháza]], li mortis {{mortotago|1920|1|28}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Ekde 1915 li batalis dum la [[unua mondmilito]], jaron poste li iĝis militkaptito. Li aliĝis al la komunisma movado. En fino de 1918 li hejmenvenis kaj tuj estis aktiva en la komunisma movado. Pro redaktado de malpermesita gazeto li estis arestita, sed komence de la [[Hungara Sovetrespubliko]] li estis tuj liberigita. Dum la Sovetrespubliko li faris plurajn partiajn taskojn, eĉ teroraĵojn. Fine de la Sovetrespubliko li ne rifuĝis, sed subtere li faris partiajn taskojn. En 1920 li estis kaptita kaj kondamnita je morto. == Fontoj == * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/KeletMagyarorszag_1987_02/?pg=227&layout=s biografio hungare kun foto] * [https://www.szaktars.hu/napvilag/view/feitl-istvan-gellerine-lazar-marta-sipos-levente-szerk-rakosi-matyas-visszaemlekezesek-1892-1925-2-kotet-2002/?pg=446&layout=s biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szamuely Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj partilaboristoj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} lljqtgsbowdnb01g43xrtvszfux0cek 0 954760 9491405 2026-10-11T05:38:50Z HaleBopp 52251 Kreado de Blankagorĝa tiraneto 9491405 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankagorĝa tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = White-throated tyrannulet (Mecocerculus leucophrys setophagoides) Cundinamarca.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kolombio]] |dosiero2 = Mecocerculus leucophrys - White-throated Tyrannulet XC248408.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Mecocerculus]]'' |specio = '''''M. leucophrys''''' - '''blankagorĝa tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Mecocerculus leucophrys'' |dunomo aŭtoritato = ([[d'Orbigny, ACVMD]]; [[de Lafresnaye, NFAA]], 1837) |mapo de vivoteritorioj = Mecocerculus leucophrys map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''M. l. montensis'' <small>([[Bangs, O]], 1899)</small> *''M. l. chapmani'' <small>[[Dickerman, RW]], 1985</small> *''M. l. nigriceps'' <small>[[Chapman, FM]], 1899</small> *''M. l. notatus'' <small>[[Todd, WEC]], 1919</small> *''M. l. setophagoides'' <small>([[Bonaparte, CLJL]], 1845)</small> *''M. l. parui'' <small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1950</small> *''M. l. rufomarginatus'' <small>([[Lawrence, GN]], 1869)</small> *''M. l. roraimae'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1921</small> *''M. l. brunneomarginatus'' <small>[[Chapman, FM]], 1924</small> *''M. l. pallidior'' <small>[[Carriker, MA]], 1933</small> *''M. l. leucophrys'' <small>([[d'Orbigny, ACVMD]];<br>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1837)</small> |sinonimo = ''Muscicapa leucophrys'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''blankagorĝa tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Mecocerculus leucophrys]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 11 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 11-an de okt. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Mecocerculus]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1862</small> ****''Mecocerculus leucophrys'' <small>([[d'Orbigny, ACVMD]]; [[de Lafresnaye, NFAA]], 1837)</small> - blankagorĝa tiraneto *****''Mecocerculus leucophrys montensis'' <small>([[Bangs, O]], 1899)</small> *****''Mecocerculus leucophrys chapmani'' <small>[[Dickerman, RW]], 1985</small> *****''Mecocerculus leucophrys nigriceps'' <small>[[Chapman, FM]], 1899</small> *****''Mecocerculus leucophrys notatus'' <small>[[Todd, WEC]], 1919</small> *****''Mecocerculus leucophrys setophagoides'' <small>([[Bonaparte, CLJL]], 1845)</small> *****''Mecocerculus leucophrys parui'' <small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1950</small> *****''Mecocerculus leucophrys rufomarginatus'' <small>([[Lawrence, GN]], 1869)</small> *****''Mecocerculus leucophrys roraimae'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1921</small> *****''Mecocerculus leucophrys brunneomarginatus'' <small>[[Chapman, FM]], 1924</small> *****''Mecocerculus leucophrys pallidior'' <small>[[Carriker, MA]], 1933</small> *****''Mecocerculus leucophrys leucophrys'' <small>([[d'Orbigny, ACVMD]]; [[de Lafresnaye, NFAA]], 1837)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Mecocerculus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''μῆκος'' (''mekos'' = "longeco") kaj ''κέρκος'' (''kerkos'' = "vosto"), kun la [[latina]] sufikso ''-ulus'' kiu signifas "eta", ĉar tiuj birdoj havas iom longan voston rilate al sia eta grando<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whbtyr1/cur/introduction Birds of the World], White-banded Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''leucophrys'' estas antikva greka kunmetaĵo el ''λευκός'' (''leŭkos'' = "blanka") kaj ''ὀφρύς'' (''ofrus'' = "brovo"), ĉar tiu specio havas maldikan blankan brovon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La blankagorĝa tiraneto troviĝas en la montoj de Sudameriko, de uesta [[Gujano]] ĝis norda [[Argentino]], ĉefe la [[Andoj]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj kaj arbarorandoj, nanaj nubarbaroj, vepraj ravinoj kaj arbustaj senarbejoj kaj paŝtejoj, je 1300–4400 m, ĉefe super 2500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 7w679uik97ysynfre5znqbvtu9nhjcu 0 954761 9491406 2026-10-11T05:42:41Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Blankagorĝa tiraneto 9491406 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blankagorĝa tiraneto]] dumttn3y2hxkuc56rtnkfdel3meppaa 0 954762 9491418 2026-10-11T06:30:47Z Crosstor 3176 komunisto 9491418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Rezső]] Szántó''' [reĵO sAntO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szántó Rezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber'' [ŝrejber], liaj konataj fratoj estis [[Béla Szántó]], [[Gizella Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71098 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665660&date=2026-10-11 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1892|1|4}} en [[Nagykanizsa]], li mortis {{mortotago|1970|8|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis jam en Budapeŝto en 1910, poste li akiris juran diplomon en [[ELTE]] en [[1914]]. Dum la studentaj jaroj li aliĝis al [[Rondo Galilei]] kaj laborista movado. Li finbatalis la unuan mondmiliton. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li havis postenon en gvardia taĉmento, krome li estis fondinta membro de la komunisma partio. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li same estris taĉmenton kaj batalis kontraŭ la ĉeĥoj. Depost la Sovetrespubliko li estis arestita kaj kondamnita je 15 jarojn. En 1922 li estis ŝanĝita al militkaptitoj en [[Soveta Rusio]], kie li faris diversajn laborojn, sed inter 1936–1938 li estis [[majoro]] en [[Hispana Enlanda Milito]] kaj dum la [[dua mondmilito]] li estis radioparolisto de la hungara dissendo. Li revenis al Hungario en 1946 kaj li faris plurajn laborojn, ofte gazetredatadojn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1968. == Elektitaj kontribuoj == * ''A békevilágmozgalom'' (1951) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14510.htm biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20070902001356/http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=791 biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szánto Rezso}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dmf804bew3935yvbpftid9tc7vfyiaz 9491432 9491418 2026-10-11T07:17:39Z Crosstor 3176 9491432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Rezső]] Szántó''' [reĵO sAntO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szántó Rezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber'' [ŝrejber], liaj konataj fratoj estis [[Béla Szántó]], [[Gizella Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71098 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665660&date=2026-10-11 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1892|1|4}} en [[Nagykanizsa]], li mortis {{mortotago|1970|8|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis jam en Budapeŝto en 1910, poste li akiris juran diplomon en [[ELTE]] en [[1914]]. Dum la studentaj jaroj li aliĝis al [[Rondo Galilei]] kaj laborista movado. Li finbatalis la unuan mondmiliton. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li havis postenon en gvardia taĉmento, krome li estis fondinta membro de la komunisma partio. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li same estris taĉmenton kaj batalis kontraŭ la ĉeĥoj. Depost la Sovetrespubliko li estis arestita kaj kondamnita je 15 jarojn. En 1922 li estis ŝanĝita al militkaptitoj en [[Soveta Rusio]], kie li faris diversajn laborojn, sed inter 1936–1938 li estis [[majoro]] en [[Hispana Enlanda Milito]] kaj dum la [[dua mondmilito]] li estis radioparolisto de la hungara dissendo. Li revenis al Hungario en 1946 kaj li faris plurajn laborojn, ofte gazetredatadojn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1968. == Elektitaj kontribuoj == * ''A békevilágmozgalom'' (1951) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14510.htm biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20070902001356/http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=791 biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szánto Rezso}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 25p8kwqda5jhbw7ior8lqa6mja3ny03 9491436 9491432 2026-10-11T07:25:56Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9491436 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Rezső]] Szántó''' [reĵO sAntO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szántó Rezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiber'' [ŝrejber], liaj konataj fratoj estis [[Béla Szántó]], [[Gizella Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71098 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665660&date=2026-10-11 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1892|1|4}} en [[Nagykanizsa]], li mortis {{mortotago|1970|8|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis jam en Budapeŝto en 1910, poste li akiris juran diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1914]]. Dum la studentaj jaroj li aliĝis al [[Rondo Galilei]] kaj laborista movado. Li finbatalis la unuan mondmiliton. Dum la [[Kalistefa revolucio]] li havis postenon en gvardia taĉmento, krome li estis fondinta membro de la komunisma partio. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li same estris taĉmenton kaj batalis kontraŭ la ĉeĥoj. Depost la Sovetrespubliko li estis arestita kaj kondamnita je 15 jarojn. En 1922 li estis ŝanĝita al militkaptitoj en [[Soveta Rusio]], kie li faris diversajn laborojn, sed inter 1936–1938 li estis [[majoro]] en [[Hispana Enlanda Milito]] kaj dum la [[dua mondmilito]] li estis radioparolisto de la hungara dissendo. Li revenis al Hungario en 1946 kaj li faris plurajn laborojn, ofte gazetredatadojn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1968. == Elektitaj kontribuoj == * ''A békevilágmozgalom'' (1951) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14510.htm biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20070902001356/http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=791 biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szánto Rezso}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ckgpg37y71n63rsnh0rqy121fqck5pp 1 954763 9491427 2026-10-11T07:12:15Z Sj1mor 12103 /* stravagancaj */ nova sekcio 9491427 wikitext text/x-wiki == stravagancaj == "Tio evidentiĝas ĉe aliaj nomoj sugestante speciojn venintajn el landoj el kiuj ili ne fakte devenas, sed el kiu multe aliaj stravagancaj produktoj estis importataj tiame (vidu sube)." ekstravagancaj ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:12, 11 okt. 2026 (UTC) hc8g9k6nmd96cki7auiidpzdgq2w6a3 0 954764 9491438 2026-10-11T07:29:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379546722|Mirjana Spoljaric Egger]]" 9491438 wikitext text/x-wiki '''Mirjana Spoljaric Egger''' ({{langx|hr|Špoljarić}}; {{IFA|hr|ʃpɔʎarit͡ɕ}} ; naskita en 1971 en [[Ludbreg]], Socialisma Respubliko Kroatio, [[Jugoslavio]]) <ref name="JL">{{Cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/nevjerojatna-prica-zene-iz-ludbrega-koja-je-iscupala-taokinje-iz-ruku-hamasa-ovo-nam-je-dalo-tracak-nade-15386927|title=Nevjerojatna priča žene iz Ludbrega koja je iščupala taokinje iz ruku Hamasa: 'Ovo nam je dalo tračak nade...'|date=2023-10-23|access-date=2024-05-14|website=[[Jutarnji list]]|last=Trkanjec|first=Željko|language=hr}}</ref> estas svisa-kroata [[diplomato]]. Ekde oktobro 2022, ŝi servis kiel Prezidanto de la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]].<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-11-25|title=ICRC elects new president|url=https://www.icrc.org/en/ICRC-elects-new-president|access-date=2021-11-29|website=International Committee of the Red Cross|language=en}}</ref> Ŝi estis Helpa Ĝenerala Sekretario kaj Vic-Administranto ĉe la [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado|Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]] (UNDP) kaj Direktoro de la Regiona Oficejo de UNDP por Eŭropo kaj la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj. Ŝi estis nomumita al ĉi tiu posteno fare de la [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] en aŭgusto 2018 kaj ekoficis en oktobro 2018. Ekde la 1-a de oktobro 2022, ŝi estas la unua virino, kiu okupas ĉi tiun oficon kiel Prezidanto de la [[Ruĝa Kruco|Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]]. * [https://www.icrc.org/en/person/mirjana-spoljaric Profilo en la retejo de la ICRC] [[Kategorio:Svisaj diplomatoj]] nmo8qn2gsvit1p0foklurf9wht432l3 9491439 9491438 2026-10-11T07:30:25Z Sj1mor 12103 9491439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mirjana Spoljaric Egger''' ({{lang-hr|Špoljarić}}; {{IFA|ʃpɔʎarit͡ɕ}} ; naskita en 1971 en [[Ludbreg]], Socialisma Respubliko Kroatio, [[Jugoslavio]]) <ref name="JL">{{Cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/nevjerojatna-prica-zene-iz-ludbrega-koja-je-iscupala-taokinje-iz-ruku-hamasa-ovo-nam-je-dalo-tracak-nade-15386927|title=Nevjerojatna priča žene iz Ludbrega koja je iščupala taokinje iz ruku Hamasa: 'Ovo nam je dalo tračak nade...'|date=2023-10-23|access-date=2024-05-14|website=[[Jutarnji list]]|last=Trkanjec|first=Željko|language=hr}}</ref> estas svisa-kroata [[diplomato]]. Ekde oktobro 2022, ŝi servis kiel Prezidanto de la [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]].<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-11-25|title=ICRC elects new president|url=https://www.icrc.org/en/ICRC-elects-new-president|access-date=2021-11-29|website=International Committee of the Red Cross|language=en}}</ref> Ŝi estis Helpa Ĝenerala Sekretario kaj Vic-Administranto ĉe la [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado|Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]] (UNDP) kaj Direktoro de la Regiona Oficejo de UNDP por Eŭropo kaj la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj. Ŝi estis nomumita al ĉi tiu posteno fare de la [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] en aŭgusto 2018 kaj ekoficis en oktobro 2018. Ekde la 1-a de oktobro 2022, ŝi estas la unua virino, kiu okupas ĉi tiun oficon kiel Prezidanto de la [[Ruĝa Kruco|Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.icrc.org/en/person/mirjana-spoljaric Profilo en la retejo de la ICRC] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spoljaric Egger, Mirjana}} [[Kategorio:Svisaj diplomatoj]] ollsre4hn6zl1nc0gmldc225o6sjgs4 0 954765 9491440 2026-10-11T07:35:09Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379458411|Aaron Sorkin]]" 9491440 wikitext text/x-wiki '''Aaron Benjamin SORKIN''' (naskita la 9-an de junio 1961 en [[Novjorko]]) estas usona scenaristo, dramisto kaj filmisto. Kiel verkisto por scenejo, televido kaj filmo, li estas agnoskita pro siaj rapidaj dialogoj kaj longaj monologoj, kompletigitaj per ofta uzo de la rakonttekniko nomata " promeni kaj paroli ". Sorkin gajnis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]], [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premio]], kvin Primetime Emmy Premioj, tri [[Premio Ora Globo|Oraj Globoj]], kaj du [[Writers Guild of America Award|WGA Premioj]], krom nomumo por la Laurence Olivier Premio. Naskita en Novjorko, Sorkin evoluigis pasion por verkado en frua aĝo. Li famiĝis kiel verkisto-kreinto kaj [[Televidseriestro|spektaklisto]] de la televidserioj ''Sports Night'' (1998–2000), ''[[La Okcidenta Alo|The West Wing]]'' (1999–2006), ''Studio 60 on the Sunset Strip'' (2006–2007), kaj ''The Newsroom'' (2012–2014). Li ankaŭ estas konata pro sia laboro sur [[Broadway (teatro)|Broadway]], inkluzive de la teatraĵoj ''A Few Good Men'' (1989), ''The Farnsworth Invention'' (2007), ''To Kill a Mockingbird'' (2018), kaj la revivigo de la muzikalo ''Camelot'' de Lerner kaj Loewe (2023). Li verkis la filmscenarojn por ''A Few Good Men'' (1992), ''The American President'' (1995), kaj plurajn [[Filmbiografio|biografiajn filmojn]], inkluzive de ''Charlie Wilson's War'' (2007), ''Moneyball'' (2011), kaj ''Steve Jobs'' (2015). Pro la verkado ''de The Social Network'' (2010), li gajnis la Akademian Premion por Plej Bona Adaptita Scenaro. Li faris sian reĝisoran filmdebuton per ''Molly's Game'' (2017), sekvita de ''The Trial of the Chicago 7'' (2020), ''Being the Ricardos'' (2021), kaj ''The Social Reckoning'' (2026), kiu funkciis kiel memstara daŭrigo al ''The Social Network''. La dialogoj kaj monologoj de Sorkin estas kompletigitaj, almenaŭ en televido, per la reĝisoradotekniko de lia ofta kunlaboranto, Thomas Schlamme. Ĉi tiuj sekvencoj — karakterize nomataj "promenado-kaj-parolado" sekvencoj — estas kunmetitaj per longaj ''spuroj'', kiuj implikas plurajn rolulojn en la sceno. Danke al ĉi tiu tekniko, tre malmultaj tranĉoj estas uzataj. * {{IMDb nomo|0815070}} * [http://www.moviefone.com/celebrity/aaron-sorkin/1871793/main Aaron Sorkin] ĉe Moviefone * [https://www.huffpost.com/author/aaron-sorkin Blog Entries by Aaron Sorkin] ĉe ''[[Huffington Post|HuffPost]]'' * ''[https://www.britannica.com/biography/Aaron-Sorkin Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Encyclopædia Britannica]]'', Encyclopædia Britannica, Inc * ''[[openlibrary:authors/OL667257A/Aaron_Sorkin|Aaron Sorkin]]'', ĉe ''[[Open Library]]'', [[Interreta Arkivo|Internet Archive]] * ''[https://www.allmovie.com/artist/aaron-sorkin-vn6779381 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[AllMovie]]'', All Media Network * ''[https://web.archive.org/web/20111226141851/http://www.tv.com/people/aaron-sorkin/ Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[TV.com]]'', Red Ventures <small>(archived 1º January 2012)</small> * ''[https://www.ibdb.com/person.php?id=3871 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Internet Broadway Database]]'', The Broadway League [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] d3yae6v4ax2yj9iwbaqi498f5iyw7er 9491441 9491440 2026-10-11T07:37:16Z Sj1mor 12103 9491441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}}'''Aaron Benjamin SORKIN''' (naskita la 9-an de junio 1961 en [[Novjorko]])<ref>Marcus Kirzynowski: ''La Dio de la Filmscenaro'' En: torento, 1/2012, pp 38–42</ref> estas usona scenaristo, dramisto kaj filmisto. Kiel verkisto por scenejo, televido kaj filmo, li estas agnoskita pro siaj rapidaj dialogoj kaj longaj monologoj, kompletigitaj per ofta uzo de la rakonttekniko nomata " promeni kaj paroli ". Sorkin gajnis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]], [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premio]], kvin Primetime Emmy Premioj, tri [[Premio Ora Globo|Oraj Globoj]], kaj du [[Writers Guild of America Award|WGA Premioj]], krom nomumo por la Laurence Olivier Premio. Naskita en Novjorko, Sorkin evoluigis pasion por verkado en frua aĝo. Li famiĝis kiel verkisto-kreinto kaj [[Televidseriestro|spektaklisto]] de la televidserioj ''Sports Night'' (1998–2000), ''[[La Okcidenta Alo|The West Wing]]'' (1999–2006), ''Studio 60 on the Sunset Strip'' (2006–2007), kaj ''The Newsroom'' (2012–2014). Li ankaŭ estas konata pro sia laboro sur [[Broadway (teatro)|Broadway]], inkluzive de la teatraĵoj ''A Few Good Men'' (1989), ''The Farnsworth Invention'' (2007), ''To Kill a Mockingbird'' (2018), kaj la revivigo de la muzikalo ''Camelot'' de Lerner kaj Loewe (2023). Li verkis la filmscenarojn por ''A Few Good Men'' (1992), ''The American President'' (1995), kaj plurajn [[Filmbiografio|biografiajn filmojn]], inkluzive de ''Charlie Wilson's War'' (2007), ''Moneyball'' (2011), kaj ''Steve Jobs'' (2015). Pro la verkado ''de The Social Network'' (2010), li gajnis la Akademian Premion por Plej Bona Adaptita Scenaro. Li faris sian reĝisoran filmdebuton per ''Molly's Game'' (2017), sekvita de ''The Trial of the Chicago 7'' (2020), ''Being the Ricardos'' (2021), kaj ''The Social Reckoning'' (2026), kiu funkciis kiel memstara daŭrigo al ''The Social Network''. La dialogoj kaj monologoj de Sorkin estas kompletigitaj, almenaŭ en televido, per la reĝisoradotekniko de lia ofta kunlaboranto, Thomas Schlamme. Ĉi tiuj sekvencoj — karakterize nomataj "promenado-kaj-parolado" sekvencoj — estas kunmetitaj per longaj ''spuroj'', kiuj implikas plurajn rolulojn en la sceno. Danke al ĉi tiu tekniko, tre malmultaj tranĉoj estas uzataj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0815070}} * [http://www.moviefone.com/celebrity/aaron-sorkin/1871793/main Aaron Sorkin] ĉe Moviefone * [https://www.huffpost.com/author/aaron-sorkin Blog Entries by Aaron Sorkin] ĉe ''[[Huffington Post|HuffPost]]'' * ''[https://www.britannica.com/biography/Aaron-Sorkin Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Encyclopædia Britannica]]'', Encyclopædia Britannica, Inc * ''[[openlibrary:authors/OL667257A/Aaron_Sorkin|Aaron Sorkin]]'', ĉe ''[[Open Library]]'', [[Interreta Arkivo|Internet Archive]] * ''[https://www.allmovie.com/artist/aaron-sorkin-vn6779381 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[AllMovie]]'', All Media Network * ''[https://web.archive.org/web/20111226141851/http://www.tv.com/people/aaron-sorkin/ Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[TV.com]]'', Red Ventures <small>(archived 1º January 2012)</small> * ''[https://www.ibdb.com/person.php?id=3871 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Internet Broadway Database]]'', The Broadway League {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sorkin, Aaron}} [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] bgwugxt1dn5avpdgku4omi7bhpk5fae 9491447 9491441 2026-10-11T07:39:31Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9491447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}}'''Aaron Benjamin SORKIN''' (naskita la 9-an de junio 1961 en [[Novjorko]])<ref>Marcus Kirzynowski: ''La Dio de la Filmscenaro'' En: torento, 1/2012, pp 38–42</ref> estas usona scenaristo, dramisto kaj filmisto. Kiel verkisto por scenejo, televido kaj filmo, li estas agnoskita pro siaj rapidaj dialogoj kaj longaj monologoj, kompletigitaj per ofta uzo de la rakonttekniko nomata " promeni kaj paroli ". Sorkin gajnis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]], [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premio]], kvin Primetime Emmy Premioj, tri [[Premio Ora Globo|Oraj Globoj]], kaj du [[Writers Guild of America Award|WGA Premioj]], krom nomumo por la Laurence Olivier Premio. Naskita en Novjorko, Sorkin evoluigis pasion por verkado en frua aĝo. Li famiĝis kiel verkisto-kreinto kaj [[Televidseriestro|spektaklisto]] de la televidserioj ''Sports Night'' (1998–2000), ''[[La Okcidenta Alo|The West Wing]]'' (1999–2006), ''Studio 60 on the Sunset Strip'' (2006–2007), kaj ''The Newsroom'' (2012–2014). Li ankaŭ estas konata pro sia laboro sur [[Broadway (teatro)|Broadway]], inkluzive de la teatraĵoj ''A Few Good Men'' (1989), ''The Farnsworth Invention'' (2007), ''To Kill a Mockingbird'' (2018), kaj la revivigo de la muzikalo ''Camelot'' de Lerner kaj Loewe (2023). Li verkis la filmscenarojn por ''A Few Good Men'' (1992), ''The American President'' (1995), kaj plurajn [[Filmbiografio|biografiajn filmojn]], inkluzive de ''Charlie Wilson's War'' (2007), ''Moneyball'' (2011), kaj ''Steve Jobs'' (2015). Pro la verkado ''de The Social Network'' (2010), li gajnis la Akademian Premion por Plej Bona Adaptita Scenaro. Li faris sian reĝisoran filmdebuton per ''Molly's Game'' (2017), sekvita de ''The Trial of the Chicago 7'' (2020), ''Being the Ricardos'' (2021), kaj ''The Social Reckoning'' (2026), kiu funkciis kiel memstara daŭrigo al ''The Social Network''. La dialogoj kaj monologoj de Sorkin estas kompletigitaj, almenaŭ en televido, per la reĝisoradotekniko de lia ofta kunlaboranto, Thomas Schlamme. Ĉi tiuj sekvencoj — karakterize nomataj "promenado-kaj-parolado" sekvencoj — estas kunmetitaj per longaj ''spuroj'', kiuj implikas plurajn rolulojn en la sceno. Danke al ĉi tiu tekniko, tre malmultaj tranĉoj estas uzataj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0815070}} * [http://www.moviefone.com/celebrity/aaron-sorkin/1871793/main Aaron Sorkin] ĉe Moviefone * [https://www.huffpost.com/author/aaron-sorkin Blog Entries by Aaron Sorkin] ĉe ''[[Huffington Post|HuffPost]]'' * ''[https://www.britannica.com/biography/Aaron-Sorkin Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Encyclopædia Britannica]]'', Encyclopædia Britannica, Inc * ''[[openlibrary:authors/OL667257A/Aaron_Sorkin|Aaron Sorkin]]'', ĉe ''[[Open Library]]'', [[Interreta Arkivo|Internet Archive]] * ''[https://www.allmovie.com/artist/aaron-sorkin-vn6779381 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[AllMovie]]'', All Media Network * ''[https://web.archive.org/web/20111226141851/http://www.tv.com/people/aaron-sorkin/ Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[TV.com]]'', Red Ventures <small>(arkivita la 1an de januaro 2012)</small> * ''[https://www.ibdb.com/person.php?id=3871 Aaron Sorkin]'', ĉe ''[[Internet Broadway Database]]'', The Broadway League {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sorkin, Aaron}} [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] 58hmkk8ipvh2w91k8m5y4asfhgr54l3 0 954766 9491459 2026-10-11T08:59:37Z Crosstor 3176 arkeologo 9491459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Szilágyi''' [jAnoŝ silAdji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szilágyi János''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], altlerneja [[instruisto]]. János Szilágyi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM78450 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=671749&date=2026-10-11 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1907|10|17}} en [[Debrecen]], li mortis {{mortotago|1988|4|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == János Szilágyi maturiĝis en [[Universitato de Debrecen|kolegio de Debrecen]], poste li akiris pedagogian diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]] en [[1933]]. En la sama jaro li doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] el filozofio antaŭ [[András Alföldi]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] 2 jarojn en Universitato István Tisza, poste en Universitato Péter Pázmány, krome en Budapeŝto li estis muzeologo en muzeo. En 1947 li akiris instruistan gradon privata instruisto, poste li estis levita muzeestro. En 1953 li kandidatiĝis (CSc) antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia esplorkampo estis [[Panonio]]. Li ricevis [[premio]]n en 1971. == Elektitaj kontribuoj == * ''A pannoniai bélyeges téglák'' (1933) * ''Pannoniai római segédcsapattestek bélyeges téglái és táborhelyei'' (1942) * ''A daciai erődrendszer helyőrségei és a katonai téglabélyegek'' (1946) * ''[[Aquincum]]'' (1956; ankaŭ germane) * ''A tűzrendészet fejlődése az őskortól a modern időkig'' (1960) * ''Honismeret és régészet'' (1973) == Fontoj == * [https://epa.oszk.hu/02000/02007/00030/pdf/EPA2007_bp_regisegei_27_1991_003-011.pdf biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/15071.htm biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szilagyi Janos}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} j8u9be1e64kfs6neej9t99lmzqu4g4c 0 954767 9491478 2026-10-11T10:23:57Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:eu:Special:Redirect/revision/10748008|Palestine 36]]" 9491478 wikitext text/x-wiki {{lan infotaula}}'''''Palestine 36''''' ({{Lang-ar|فلسطين ٣٦}}) estas palestina drama filmo de 2025, reĝisorita de Annemarie Jacir kiu dokumentas la palestinan-araban ribelon inter 1936 kaj 1939<ref>(en) [https://www.watermelonpictures.com/films/palestine-36 ''Palestine 36''], Watermelon Pictures</ref>, kvankam la filmo ne distancigis sin de la realo de hodiaŭj palestinanoj por kiuj ne ekzistas "diferenco" inter la eventoj de 1936 kaj tio, kio okazas en [[Gazao]] hodiaŭ<ref>(eŭska) Garazi Izagirre Aiestaran, ''[https://www.berria.eus/kultura/palestinarrak-altxatu-zirenekoa_2157103_102.html Palestinarrak altxatu zirenekoa]'' (Kiam la palestinanoj ribelis), Kultura, la 23-an de aprilo 2026.</ref>. == Sinoptiko == {{Intrigo}}Dum la [[Mandata Palestino|mandataj palestinanoj]] ribelas kontraŭ brita koloniismo, Jusuf moviĝas inter sia patrujo kaj la etoso de [[Jerusalemo]], ŝirita inter sia alligiteco al siaj radikoj kaj sia deziro al pli granda estonteco. Dume la enfluo de judaj rifuĝintoj pliiĝas pro [[antisemitismo]] en Eŭropo, la palestina loĝantaro organiziĝas al la plej granda ribelo iam ajn kontraŭ la [[Brita Imperio]]. Ĉiuj fortoj konverĝas al neevitebla batalo kaj la komenco de nova koloniigo.{{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Arablingvaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Britaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2025]] qosglv0m0sxh0d7v6p7turfl722y4eu 9491479 9491478 2026-10-11T10:31:22Z Alifono 114488 Referencoj 9491479 wikitext text/x-wiki {{lan infotaula}}'''''Palestine 36''''' ({{Lang-ar|فلسطين ٣٦}}) estas palestina drama filmo de 2025, reĝisorita de Annemarie Jacir kiu dokumentas la palestinan-araban ribelon inter 1936 kaj 1939<ref>(en) [https://www.watermelonpictures.com/films/palestine-36 ''Palestine 36''], Watermelon Pictures</ref>, kvankam la filmo ne distancigis sin de la realo de hodiaŭj palestinanoj por kiuj ne ekzistas "diferenco" inter la eventoj de 1936 kaj tio, kio okazas en [[Gazao]] hodiaŭ<ref>(eŭska) Garazi Izagirre Aiestaran, ''[https://www.berria.eus/kultura/palestinarrak-altxatu-zirenekoa_2157103_102.html Palestinarrak altxatu zirenekoa]'' (Kiam la palestinanoj ribelis), Kultura, la 23-an de aprilo 2026.</ref>. La ​​filmo ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kun kelkaj negativaj recenzoj pro siaj historiaj malprecizaĵoj. La filmo estas malpermesita en Israelo<ref>(en) Goodfellow, Melanie. «''[https://deadline.com/2026/01/israeli-police-stop-jerusalem-screening-palestine-36-1236696992/ Israeli Police Shut Down Jerusalem Screenings Of Oscar Entry ‘Palestine 36’]''». Deadline Hollywood, 26-01-2026. Alirdato: la 11-an de oktobro 2026.</ref>. == Sinoptiko == {{Intrigo}}Dum la [[Mandata Palestino|mandataj palestinanoj]] ribelas kontraŭ brita koloniismo, Jusuf moviĝas inter sia patrujo kaj la etoso de [[Jerusalemo]], ŝirita inter sia alligiteco al siaj radikoj kaj sia deziro al pli granda estonteco. Dume la enfluo de judaj rifuĝintoj pliiĝas pro [[antisemitismo]] en Eŭropo, la palestina loĝantaro organiziĝas al la plej granda ribelo iam ajn kontraŭ la [[Brita imperio|Brita Imperio]]. Ĉiuj fortoj konverĝas al neevitebla batalo kaj la komenco de nova koloniigo. == Vidu ankaŭ == [[Palestinaj rifuĝintoj]] == Eksteraj ligiloj == [[imdbtitle:29271622|Palestine 36]] ĉe [[Interreta filma datumbazo|IMDb]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Arablingvaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Britaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2025]] [[Kategorio:Israelo-Palestina konflikto]] 2f1tnvvrrna1mw9l5ikc2cmcor6dxm5 2 954768 9491484 2026-10-11T11:00:35Z Francik1887 253607 Kreita per traduko de la paĝo "[[:pl:Special:Redirect/revision/73079838|Feliks Steuer]]" 9491484 wikitext text/x-wiki <nowiki> [[Kategorio:Mortintoj en 1950]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Silezia-pola lingvo]]</nowiki> a044jf3ihrgqbupwo4z1w1movzmglbs 9491493 9491484 2026-10-11T11:15:13Z Francik1887 253607 9491493 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2020-06 Sułków (08) Pomnik Feliksa Steuera.jpg|eta|285x285ra|tombo de Felikso Steuer]] '''Felikso Steuer''' (naskiĝis je la 5-a de novembro 1889 en Sułków kaj mortis je la 30-a de majo 1950 en Katowice). Li estis direktoro de ''ŝtata klasika gimnazio'' 1923–1925 kaj ''urba matematika-natura gimnazio'' en la jaroj 1925–1939 kaj 1945–1948 en [[:pl:Katowice|Katowice]]. Li estis doktoro pri filozofio kaj dialektologo, kiu priskribis la specifajn ecojn de la dialektoj de Bobrowo kaj Sułków Li kreis alfabeton por [[Silezia-pola lingvo|silezia lingvo]] pqflhpvq0bod7ll16rxycp3d1ctr1s1 0 954769 9491494 2026-10-11T11:15:49Z Francik1887 253607 Kreita per traduko de la paĝo "[[:pl:Special:Redirect/revision/73079838|Feliks Steuer]]" 9491494 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Kategorio:Mortintoj en 1950]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Silezia-pola lingvo]] 4qkr63gd456oka8iyab1vzf1mo2ofut 9491495 9491494 2026-10-11T11:16:01Z Francik1887 253607 9491495 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2020-06 Sułków (08) Pomnik Feliksa Steuera.jpg|eta|285x285ra|tombo de Felikso Steuer]] '''Felikso Steuer''' (naskiĝis je la 5-a de novembro 1889 en Sułków kaj mortis je la 30-a de majo 1950 en Katowice). Li estis direktoro de ''ŝtata klasika gimnazio'' 1923–1925 kaj ''urba matematika-natura gimnazio'' en la jaroj 1925–1939 kaj 1945–1948 en [[:pl:Katowice|Katowice]]. Li estis doktoro pri filozofio kaj dialektologo, kiu priskribis la specifajn ecojn de la dialektoj de Bobrowo kaj Sułków Li kreis alfabeton por [[Silezia-pola lingvo|silezia lingvo]] pqflhpvq0bod7ll16rxycp3d1ctr1s1 1 954770 9491504 2026-10-11T11:53:13Z Sj1mor 12103 /* amortigado */ nova sekcio 9491504 wikitext text/x-wiki == amortigado == " ke ekonomia kresko kaj evoluo solvu iujn restajn sociajn neegalecojn dum amortigado de klasa konflikto." mortigado? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:53, 11 okt. 2026 (UTC) rr6tm6z3p60e1w89pywzj7syhe65y72